Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання
In this article, the author analyzes parallel texts featuring an early thirteenth-cen-tury case of Suzdal prince Vsevolod Yuriyovych holding captive the Riazan princes who were assumed to have betrayed him. These texts are essential since they include the description of fair justice performed by the...
Gespeichert in:
| Veröffentlicht in: | Соціум. Альманах соціальної історії |
|---|---|
| Datum: | 2006 |
| 1. Verfasser: | |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Ukrainisch |
| Veröffentlicht: |
Інституту історії України НАН України
2006
|
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/104039 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання / Т. Вілкул // Соціум. Альманах соціальної історії. — 2006. — Вип. 6. — С. 19-28. — Бібліогр.: 23 назв. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1859586992833036288 |
|---|---|
| author | Вілкул, Т. |
| author_facet | Вілкул, Т. |
| citation_txt | Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання / Т. Вілкул // Соціум. Альманах соціальної історії. — 2006. — Вип. 6. — С. 19-28. — Бібліогр.: 23 назв. — укр. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Соціум. Альманах соціальної історії |
| description | In this article, the author analyzes parallel texts featuring an early thirteenth-cen-tury case of Suzdal prince Vsevolod Yuriyovych holding captive the Riazan princes who were assumed to have betrayed him. These texts are essential since they include the description of fair justice performed by the lord over the traitors. This description serves as an example of legitimization of the punishment.
|
| first_indexed | 2025-11-27T10:17:16Z |
| format | Article |
| fulltext |
Òåòÿíà Âiëêóë
ÇÐÀÄÀ ÐßÇÀÍÑÜÊÈÕ ÊÍßÇI 1207 ð.: ËÅÃIÒÈÌÀÖIß ÏÎÊÀÐÀÍÍß
Çà õîï ëåí íÿ âî ëî äè ìè ðî-ñóç ä àëüñüêèì êíÿ çåì Âñå âî ëî äîì Þðiºâè ÷åì, ïî -
éìåíîâàíèì ïiçíüî ñå ðåä íüî âi÷íè ìè êíèæ íè êà ìè «Âå ëè êå Ãíiçäî», ðÿ çà í -
ñüêèõ êíÿçiâ ó 1207 ð. º äî ñèòü çêîìïë³êîâàíîþ iñòîðiºþ. Äëÿ äàâ íüî ðóñü êî ãî
÷àñó iíöè äåíò áóâ çîâñiì íå áà íàëü íèì. Öå óíiêàëü íèé âè ïà äîê, êîëè ñòiëüêè
Ðþ ðè êî âè÷iâ çíà õî äè ëî ñÿ ó ïî ëîíi â iíøî ãî ðóñü êî ãî êíÿ çÿ òàê äîâ ãî1: ïî ëî -
íå íèõ ç ¿õíiìè «ëþäü ìè» ÷è «äðó æè íà ìè» («ìó æà ìè», áî ÿ ðà ìè) âiäïóñ òèâ
ëèøå ÷å ðåç ï’ÿòü ðîêiâ, âæå ïiñëÿ ñìåðòi Âñå âî ëî äà, éîãî ñèí Þðié. Ñóòü
ñïðà âè ïî ëÿ ãຠó òîìó, ùî ðÿ çà íñüêà «áðàò iÿ» çðà äè ëà ñóç ä àëüñüêî ãî êíÿ çÿ,
ïiñëÿ ÷îãî ðîç ãîð iëà ñÿ áî ðîòü áà çà ðÿ çàíñüêi âî ëîñòi. Õî÷à, âñå ìîæå áóòè
ðiâíî íà âïà êè: íà ïî ÷àò êó òðå áà ïî ñòà âè òè ñïðî áó êîí òðî ëÿ íàä âî ëîñ òÿ ìè, à
âæå ÿê ïiäñó ìîê – òàê çâà íó çðà äó.
Ïðåä ñòàâ íèêiâ ðÿ çà íñüêî¿ äè íàñòi¿ áðà ëè ó ïî ëîí ó äâà åòà ïè é ùîäî ¿õíüî¿
ïî ñëiäîâ íîñòi ëiòî ïèñöi ìiæ ñî áîþ íå çãîäíi. Çâiò ïðî ïîä i¿ (ïiäãî òîâ êó ïî õî -
äó Âñå âî ëî äà íà ×åðíiãiâ ÷å ðåç Ðÿ çà íñüêó çåì ëþ, ïðè áóò òÿ ðÿ çà íñüêèõ êíÿçiâ
ç ¿õíiìè «ïî ëêà ìè» â ïî ìi÷ äî ñóç ä àëüñüêî ãî êíÿ çÿ, çà êî ëîò, ùî ãî òó âàâ ñÿ ðÿ -
çà íñüêè ìè ïðà âè òå ëÿ ìè, «èç û ìà íèå» (çà õîï ëåí íÿ) áiëüøî¿ ¿õ ÷àñ òè íè, óçÿò òÿ
Âñå âî ëî äîì ðÿ çà íñüêî ãî ìiñòà Ïðî íñüêà é ïî ñàä æåí íÿ íèì ñèíà ßðîñ ëà âà ó
Ðÿ çàíi) ìiñòèòü Ëàâ ð åíòi¿âñüêèé ëiòî ïèñ (äàëi – Ëàâð) ïiä 6715, òîá òî, çà ñó -
÷àñ íèì ëiòî ÷èñ ëåí íÿì, 1207 ð., Ëiòî ïè ñåöü Ïå ðå ÿñ ëàâ ëÿ-Ñóç ä àëüñüêî ãî
(ËÏÑ) ïiä 6716 ð. é Íîâ ãî ðî äñüêèé ïåð øèé ëiòî ïèñ (ÍÏË) ïiä 6717 ð.2 ÍÏË
îñòàííi åòà ïè iñòîði¿ íå îïèñóº, çà êií÷ó þ ÷è âèê ëàä ïîä ié îá ëî ãîþ Ïðî í ñüêà
òà «ìè ðîì». Îäíàê ïiä íà ñòóï íèì ðî êîì íîâ ãî ðî äñüêèé ëiòî ïè ñåöü òàêè
ã ÑÎÖIÓÌ. Àëüìàíàõ ñîö³àëüíî¿ ³ñòîð³¿. Âèïóñê 6. — C. 19–28. ã Òåòÿíà Âiëêóë, 2006
1 Ïðèá ëèç íèé àíà ëîã – ïî õiä ó Ïî ëîöü êó çåì ëþ i çà õîï ëåí íÿ ó ïî ëîí ïî ëîöü êèõ êíÿçiâ
Ìñòèñ ëà âîì Âî ëî äè ìè ðî âè ÷åì (ñè íîì Ìî íî ìà õà) ìàé æå ñòîði ÷÷ÿì ðàí iøå, ó 1128 ð.
Ùîï ðàâ äà, Ìñòèñ ëàâ âiäïðà âèâ ïî ëîöü êèõ êíÿçiâ àæ ó Âiçàí òiþ.
2 Ó ËÏÑ óëüòðà áå ðåç íå âèé ñòèëü, ó ÍÏË íà äâà ðîêè âèùå çà áå ðåç íå âèé. Äëÿ ñòàí äàð òíî ãî
ïå ðå ðà õó âàí íÿ ðîêiâ «âiä ïî ÷àò êó ñâiòó» íà ðîêè «âiä Ðiçäâà Õðèñ òî âî ãî», òðå áà âiä ÷èñ ëà
ðîêiâ âiäíÿ òè 5508. ßêùî ðiê óëüòðà áå ðåç íå âèé, ïî òðiáíî âiäíiìà òè 5509 ð., àëå òðàï ëÿ -
þòü ñÿ i áiëüø çíà÷íi çðó øåí íÿ ó õðî íî ëîãi¿. Ïîð.: Ïîë íîå ñî áðà íèå ðóñ ñêèõ ëå òî ïè ñåé
(äàëi – ÏÑÐË). Ò. 1. Ñòá. 430–434; ÏÑÐË. Ò. 38. Ñ. 163; Íîâ ãî ðîä ñêàÿ ïåð âàÿ ëå òî ïèñü
ñòàð øå ãî è ìëàä øå ãî èç âî äîâ. Ì.; Ë., 1950. Ñ. 50–51. Ùîäî õðî íî ëî ãi÷íèõ çðó øåíü äèâ.:
Áå ðåæ êîâ Í. Ã. Õðî íî ëî ãèÿ ðóñ ñêî ãî ëå òî ïè ñà íèÿ. Ì., 1963. Ñ. 92, 100, 255.
ïèøå ïðî íå âäà÷i ðÿ çà íñüêî ãî êíÿ çþ âàí íÿ ßðîñ ëà âà Âñå âî ëî äè ÷à, íî âèé ïî -
õiä éîãî áàòü êà i ñïà ëåí íÿ Ðÿ çàíi. Ñó äÿ ÷è ç òîãî, ùî ïðî õî ïèë îñÿ â ñóç äàëü -
ñüêîãî êíèæ íèêà (Ëàâð), êîíôëiêò ìàâ äî ñèòü øè ðî êó ïåð ñïåê òè âó: âií ðîç -
ãîð íóâ ñÿ íà òëi ñó ïåðíèö òâà çà Êè¿â i áî ðîòü áè çà ïå ðå äië âî ëîñ òåé. Âòiì, ïðî
öå îïîâ iäàºòüñÿ äî ñèòü ñòèñ ëî. Äiçíàºìîñÿ òiëüêè ïðî òå, ùî Êè¿â ïåðå éøîâ
äî ÷åðíiãiâñüêî ãî êíÿ çÿ Âñå âî ëî äà Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à ×åð ìíî ãî, ùî íiáè ñïðî âî -
êó âà ëî ïî õiä Âñå âî ëî äà Þðiºâè÷à íà ×åðíiãiâ (ïå ðå òâî ðå íèé ó ïî õiä íà Ðÿ -
çàíü), à íå çà áà ðîì ó Êèºâi ÷î ìóñü îïè íèâ ñÿ ñìî ëå íñüêèé Ðþ ðèê Ðîñ òè -
ñëàâè÷. Ó íà ñòóï íî ìó, 1208, ðîöi Âñå âî ëîä Þðiºâè÷ âòðà òèâ òàêó âàæ ëè âó
ñôå ðó âïëè âó, ÿê Íîâ ãî ðîä, äå óòâåð äèâ ñÿ ùå îäèí çi ñìî ëå íñüêèõ êíÿçiâ,
Ìñòèñ ëàâ Ìñòèñ ëà âè÷ (Óäàò íèé). Çà õîï ëåí íÿ ó ïî ëîí ðÿ çà íñüêèõ êíÿçiâ, òà -
êèì ÷è íîì, áóëî ëèøå óëàì êîì âå ëè êî¿ iñòîði¿, ïðî òå ïðî öiëiñíó iñòîð iþ
ìàé æå íi÷î ãî íå âiäî ìî, à îñü ïðî ïî ëîí çáå ðåã ëè ñÿ äî âîëi äå òàëüíi ñâiä÷åí íÿ.
Òðå áà ñêà çà òè, óëà ìîê öåé ñàì ïî ñîái öiêà âèé ÿê ïðè êëàä ëiòå ðà òóð íî¿ îá -
ðîá êè òðè âîæ íî ãî ñþ æå òó. Äî òîãî æ, îäèí iç ëiòî ïèñ íèõ òåêñòiâ ìiñòèòü äî -
ñèòü ðiäêiñíèé åï içîä ñóäó íàä çðàä íè êà ìè (iíøi ïðè êëà äè ïîä iáíî ãî ðîäó
ìîæ íà áóê âàëü íî ïî ðà õó âà òè íà ïàëü öÿõ). Ùîá ðî çiáðà òè ñÿ â iíòåí öiÿõ òà
ïðè é î ìàõ ëiòî ïèñöiâ, ñïiâñòà âè ìî óñi òðè âåðñi¿ iñòîði¿ ïî õî äó â Ðÿ çà íñüêó
çåì ëþ i ïî ÷íå ìî ç íà é áiëüø äå òàëü íî¿, Ëàâð. Ðîç ïîâ iäàºòüñÿ, ùî Âñå âî ëîä
Þðiºâè÷ çiáðàâ ñÿ çi ñâî¿ ìè äiòüìè, ó òîìó ÷èñëi ç Êîñ òÿí òè íîì, íà òîé ìî ìåíò
íîâ ãî ðî äñüêèì êíÿ çåì, íà ×åðíiãiâ. Ïîõiä ïî ÷àâ ñÿ ó âiäïîâiäü íà çà õîï ëåí íÿ
Âñå âî ëî äîì ×åð ìíèì Êèºâà. Âñå âî ëîä Þðiºâè÷ ïî êëè êàâ íà ïî ìi÷ ðÿ çà í -
ñüêèõ êíÿçiâ – íà é ñòàð øî ãî Ðî ìà íà Ãëiáî âè ÷à, òà éîãî ÷èñ ëåí íó «áðàòüþ»3.
Äëÿ íàñ âàæ ëè âî, ùî öÿ âå ëè êà êîì ïàí iÿ, ÿê íå çà áà ðîì ç’ÿ ñó âà ëî ñÿ, áóëà íå -
âäî âî ëå íîþ ñóç ä àëüñüêèì êíÿ çåì, àëå ó íié çíàé øëè ñÿ êî ëà áî ðàö iî íiñòè, ùî
éîãî ïiäòðè ìó âà ëè. Íèìè âè ÿ âè ëè ñÿ Äà âèä Ìó ðî ìñüêèé, à òà êîæ Ãëiá òà
Îëåã Âî ëî äè ìè ðè ÷è (äâî þ ðiäíèé áðàò òà ïëåìi ííè êè Ðî ìà íà). Îòæå, Âñå âî -
ëîä Þðiºâè÷ ïî êëè êàâ ðÿ çàíöiâ i ïî ìi÷ âiä íèõ îò ðè ìàâ – âîíè ïðè é øëè çi
ñâî¿ ìè âiéñüêà ìè. Ïðî òå íå çà äîâ ãî äî öüî ãî ñóç ä àëüñüêèé êíÿçü îò ðè ìàâ
çâiñòêó ïðî ¿õíþ «ëåñòü»: ïðî íà ìið éîãî çðà äè òè i òàºìíi äî ìîâ ëå íîñòi ç
20 Òåòÿíà Âiëêóë
3 Ó÷àñ íè êè ïîä ié – äiòè é îíó êè Ãëiáà Ðÿ çà íñüêî ãî, â êîò ðî ãî áóëî ï’ÿ òå ðî ÷è øåñ òå ðî ñèíiâ.
Ïðî ãå íå à ëîã iþ ðÿ çà íñüêèõ êíÿçiâ äèâ., íàïð.: Óñïåí ñêèé Ô. Á., Ëèò âè íà À. Ô. «Îò íåå èìÿ»
â äè íàñ òè ÷åñ êîé ïðàê òè êå Ðþ ðè êî âè ÷åé äî ìîí ãî ëüñêîé ïîðû // Palaeo sla vica. Cambridge,
Massachusetts, 2004. Õ²². no. 1. P. 39–44. Îñêiëüêè äàëi éòè ìåòü ñÿ ïðî öåé ðîç ãà ëó æå íèé ðÿ -
çà íñüêèé êëàí, íå îáõiäíà ãå íå à ëî ãi÷íà äî âiäêà. Ñè íà ìè Ãëiáà Ðÿ çà íñüêî ãî (ïî ìåð ó «ïî -
ðóái» â ïî ëîíi ó òîãî òàêè Âñå âî ëî äà Þðiºâè÷à ó 1177 ð.) áóëè: Ðî ìàí, ²ãîð, Âî ëî äè ìèð,
Âñå âî ëîä, Ñâÿ òîñ ëàâ (Ô. Á. Óñïå íñüêèé òà À. Ô. Ëèò âè íà ïè øóòü òà êîæ ïðî øîñ òî ãî ñèíà,
ßðîñ ëà âà, îäíàê ó öié iñòîði¿ íåìຠàíi éîãî ñà ìî ãî, àíi éîãî äiòåé). Ç öèõ ïðåä ñòàâ íèêiâ
ñòàð øî ãî ïî êîëi ííÿ íà çâàíi Ðî ìàí òà Ñâÿ òîñ ëàâ, ç ïî êîëi ííÿ îíóêiâ Ãëiáà: ²ãî ðå âè÷i –
Þðié, ²íãâàð, Ðî ìàí; Âî ëî äè ìè ðè÷i – Ãëiá, Îëåã, ²çÿñ ëàâ; Âñå âî ëî äè÷ – Êèð Ìè õà¿ë, â Ñâÿ -
òîñ ëà âà äâà íå íà çâà íèõ íà iì’ÿ ñèíà. Ùå îäíà äiéî âà îñî áà – Äà âèä Ìó ðî ì ñüêèé, ñèí Ãå îð -
ãiÿ Ðîñ òèñ ëà âè ÷à, áðà òà Ãëiáà Ðÿ çà íñüêî ãî. Âií áóâ áðà òîì ó äðó ãèõ Ðî ìà íó é Ñâÿ òîñ ëà âó, i
äÿäü êîì – îíó êàì Ãëiáà Ðÿ çà íñüêî ãî. Íà ïî ÷àò êó îïîâiäi Ëàâð â åï içîäi ïðè áóò òÿ ðÿ çà íñüêî¿
«ïî ìî ÷è» íà çâà íî Ðî ìà íà, Ñâÿ òîñ ëà âà ç ñè íà ìè, ²íãâà ðà òà Þðiÿ ²ãî ðå âè÷iâ, Ãëiáà é Îëå ãà
Âî ëî äè ìè ðè ÷à é Äà âè äà Ìó ðî ìñüêî ãî. Çà ÍÏË, ó ïî ëîí ïî òðà ïè ëè øiñòü êíÿçiâ.
÷åðíiãiâñüêè ìè «Îëüãî âè ÷à ìè». Ïîê ëè êàâ ðÿ çà íñüêó «áðàò iþ», íà êà çàâ ¿ì
ñiñòè îêðå ìî ó øàòði, à ñàì ñòàâ ó «ïî ëúñòíè öå»4 i ïî ñëàâ äî íèõ çi çâè íó âà ÷åí -
íÿ ìè êíÿ çÿ Äà âè äà Ìó ðî ìñüêî ãî òà ñâî ãî «ìóæà». Âîíè êëÿ ëè ñÿ, ùî íå çðàä -
æó âà ëè5, àëå ïiñëÿ öüî ãî ïiäiéøëè Ãëiá òà Îëåã Âî ëî äè ìè ðè÷i é ïiäòâåð äè ëè
ïiäîç ðè Âñå âî ëî äà. Äîâ ãèé ïðî öåñ ñó ïåðå÷îê i ïå ðå ãî âîðiâ äóæå íà ãà äóº ñóä.
«…áûñòü åìó (Âñå âî ëî äó – Ò. Â.) â›ñòü, îæå ðÿ çà íüñòèè êíÿ çè ñâ›ùà ëè -
ñÿ ñóòü ñî Îëãî âè ÷è íà íü, à èäóòü íà ëüñòåõ ê íåìó. Î ñèö›õ áî ðå÷å Äà -
âûäú: ìóæü êðî âè è ëüñòèâú íå ïðå ïëî âèòü äíèè ñâî èõ… ïðè äî øà ê
íåìó è ðÿ çà íüñêû› êíÿ çè… è ö›ëî âàâú èõú (ïðè âiòàâ) ïî âåë› èìú ñ›ñòè
â øàòð›, à ñàì êíÿçü âå ëè êûè ñ›äå â ïî ëúñòíè öè. È íà÷à ê íèì ñëà òè
êíÿ çÿ Äà âû äà Ìó ðîì ñêà ãî è Ìè õà è ëà Áî ðè ñî âè ÷à, ìóæà ñâî å ãî, íà îá -
ëè ÷åíüå èõú. È õî äÿ ùèì èìú äîë ãî âðå ìÿ ìåæè èìè, îí›ì æå êëå íó -
ùèì ñÿ è ðî òÿ ùèì, ÿêî í›ñòü òî òàêî. Ãë›áú æå è Îëåãú Âî ëî äè ìå ðè -
÷à, áðà òè ÷è ÷à èì ñâîÿ, ïðè øåä øå îá ëè ÷èñ òà èõú»6.
Äiçíàâ øè ñÿ, «ÿêî âúîá ðà æå íà áûñòü èñ òè íà», òîá òî, ïå ðå êî íàâ øèñü ó
ñâî¿õ ïiäîç ðàõ, Âñå âî ëîä çâåëiâ ñõî ïè òè ðÿ çà íñüêèõ êíÿçiâ, à ñàì ïiøîâ ó
¿õíþ çåì ëþ, äî Ïðî íñüêà. Äàëi ðîç ïî ÷è íàºòüñÿ iñòîð iÿ âiéíè ó Ðÿ çàíñüêié
çåìëi, âèê ëàä ÿêî¿ â ðiçíèõ ëiòî ïèñöiâ òà êîæ áà ãà òî â ÷îìó ðîç õî äèòü ñÿ. Äî
íå¿ ÿ ùå ïî âåð íó ñÿ, à ïîêè ùî ïî ãëÿ íå ìî íà iíøó çà â’ÿç êó ñþ æå òó – ñöå íó çðà -
äè ó íîâ ãî ðî äñüêî ìó ëiòî ïèñi.
Çà ÍÏË, Âñå âî ëîä ïî êëè êàâ íîâ ãî ðîäöiâ iòè ç íèì ó ïî õiä íà ×åðíiãiâ.
Âîíè ïðè é øëè çi ñâî¿ì êíÿ çåì, éîãî ñè íîì Êîñ òÿí òè íîì. Ïiäiéøëà òà êîæ ðÿ -
çà íñüêà ïî ìi÷. Ñóç ä àëüñüêèé âî ëî äàð âëàø òó âàâ âå ëè êèé îáiä, íà ÿêî ìó é
âèï ëèâ «çãîâið» ðÿ çà íñüêèõ òà ÷åðíiãiâñüêèõ êíÿçiâ. Îáiä ïðî õî äèâ ó äâîõ
ðiçíèõ ìiñöÿõ, ùî äåùî íà ãà äóº ïî ïå ðåä íþ âåð ñiþ, îäíàê ïðî öåñ çâè íó âà ÷åí -
íÿ íå ñõî æèé íà ìàé æå ôîð ìàëü íó «òÿæó» (òîá òî, ‘ñóä’) ç Ëàâð. Éäåòü ñÿ ëèøå
ïðî òå, ùî äiéîâi îñî áè ðîç ïîä iëåíi íà äâi ãðó ïè: â îä íî ìó øàòði Âñå âî ëîä,
íîâ ãî ðîäöi òà Ãëiá ç Îëå ãîì, ó äðó ãî ìó – ðåø òà ðÿ çà íñüêèõ êíÿçiâ7. Íà îá iäi
Ãëiá òà Îëåã Âî ëî äè ìè ðè÷i «îá à äèñ òà áðàòüþ ñâîþ», òîá òî, çâè íó âà òè ëè ðî -
Çðàäà ðÿçàíñüêèõ êíÿçiâ 1207 ð. 21
4 Ïî ëñòíè öà – ÷àñ òè íà øàò ðà, âiäãî ðî æå íà ïî ëî ãîì.
5 Áóê âàëü íî: «êëÿ ëè ñÿ è ðî òè ëè». Âè êî ðèñ òà íà, âiðî ãiäíî, ºâàí ã åëüñüêà öè òà òà. Ïîð. ñöå íó
çðà äè Ïåò ðîì ²ñóñà. Ìò. 26:74: «íà ÷ÿòú ðî òè òè ñÿ è êëÿ òè ñÿ, ›êî íå çíàþ ÷ëîâ›êà» – Ëàâð,
ÏÑÐË, ò. 1, ñòï. 431: «îí›ì æå êëå íó ùèì ñÿ è ðî òÿ ùèì, ÿêî í›ñòü òî òàêî». Öÿ ði÷íà ñòàò -
òÿ Ëàâð âçà ãàëi ðÿñíiº öè òà òà ìè çi Ñâÿ òî ãî Ïèñü ìà (òà êîæ «ìóæü êðî âè è ëüñòèâú íå ïðå -
ïëî âåòü äíèè ñâî èõú» – Ïñ. 54:24, öèòóºòüñÿ, ìiæ iíøèì, ó ÏÂË ïiä 980 ð., äå îïè ñà íå
ïiäáó ðþ âàí íÿ âîºâî äîþ Áëó äîì Âî ëî äè ìè ðà Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à íà óáè âñòâî áðà òà ßðî ïîë êà).
Íà ñè ÷åíiñòü áiáëiéíîþ òîï iêîþ, äî ðå÷i, íå çà âà æຠêíèæ íè êó äå òàëü íî âè ïè ñó âà òè áà -
òàëüíi òà «ïî áó òîâi» ñöå íè. Âòiì, îäíå íå ñó ïåðå÷èòü iíøî ìó, õî÷à òðà äè öiéíî ïðè ïóñ êà -
þòü, ùî áà òàëüíi ñöå íè ïè ñà ëè ñâiòñüêi ëþäè, à áiáëå¿ çìè ââî äè ëè ó òåêñò ÷åíöi. Ïðè -
íàéìíi, äëÿ Çà õiäíî¿ ªâðî ïè çâè÷ íèì º ñòà íî âè ùå, êîëè áà òàëüíi ñöå íè ïè øóòü ÷åíöi, ÷àñ -
òî ÷å ðåç 100–150 ðîêiâ ïiñëÿ áèò âè, àëå çà âäÿ êè äå òàë içî âà íîñòi ñöåí îò ðè ìóºìî åôåêò
ïðè ñóò íîñòi. Äèâ. Halsall Gay. Warfare and Society in the Barbarian West, 400–900. London
and New York, 2003. P. 1–2.
6 ÏÑÐË. Ò. 1, ñòï. 430–431.
7 Äà âèä Ìó ðî ìñüêèé ó öié âåðñi¿ âiäñóòíié.
äè÷iâ é âè äà ëè íà ìiðè çðà äè òè Âñå âî ëî äà i ïðèºäíà òè ñÿ äî ÷åðíiãiâöiâ. Ëiòî -
ïè ñåöü íå êî ìåí òóº, íà ñêiëüêè ñïðà âåä ëè âèì áóëî çâè íó âà ÷åí íÿ. Íîâ ãî ðîäöi
íiáè íà áîöi Âñå âî ëî äà é îáiä ó äâîõ øàò ðàõ ðî çäiëÿº ïðà âèõ i âèí íèõ, îäíàê
âiäñóòíiñòü êî ìåí òà ðÿ âñå æ òàêè çà ëè øຠâiäêðè òèì ïè òàí íÿ – ÷è áóëà «êëå -
âå òà» Ãëiáà ç Îëå ãîì ïðàâ äîþ ÷è íi, i âiäïî âiäíî, äî ÿêî¿ñü ìiðè ïî êëà äàº
âiäïîâ iäàëüíiñòü çà öå íà «êëå âåò íè êîâ» òà êíÿ çÿ, êîò ðèé ¿ì ïî âiðèâ. Äàëi ñêà -
çà íî, ùî ñóç ä àëüñüêèé êíÿçü áåç æîä íèõ âà ãàíü ñõî ïèâ çðàä íèêiâ òà ¿õíiõ
«ìó æåé» (íiÿ êî ãî ñóäó, âñå òðà ïè ëî ñÿ äóæå øâèä êî) é âiäïðà âèâ ¿õ äî Âî ëî -
äè ìè ðà. À ñàì ïiøîâ ç íîâ ãî ðîä öÿ ìè òà «êëå âåò íè êû», òîá òî, ç Ãëiáîì òà
Îëå ãîì, íà Ïðîíñüê.
«Èäî øà íîâ ãî ðîäü öè íà ×üðíè ãîâú ñú êíÿçüìü Êîñ òÿí òè íîìü, ïî çâà íè
Âñå âî ëî äîì; è ïðè äî øà íà ð›êó íà Îêó… à êíÿ çè ðÿ çà íüñòèè ñòà øà îá
îíó ñòðà íó Îê› âú ïî ìî÷ü Âñå âî ëî äó. È ïî çâà å Âñ›âî ëîäú íà îá›äú, è
ñ›äîøà 6 êíÿçü âú øàòð›, à Ãë›áú è Îëüãú ó Âñå âî ëî äà âú øàòð›, è íîâ -
ãî ðîäü öè. È òó îá à äèñ òà Âî ëî äè ìè ðè öÿ8 áðàòüþ ñâîþ: è íå èìè êíÿ æå
â›ðû áðàòüè íàþ (íå âið íà øèì áðà òàì – Ò. Â.), ñóòü íà òÿ ñúâ›òàëè (ðàäè -
ëèñÿ é çãî âî ðè ëè ñÿ) ñú ÷åð íè ãî âüñêû ìè êíÿ çè, è ò›ìü å îá ëè öè ðÿ çà íü -
ñòèè êíÿ çè. È Âñå âî ëîäú èçìà å è ìóæ èõú (ñõî ïèâ ¿õ òà ¿õíiõ “ìóæiâ”), è
ñêî âàâú, ïî ñëà å âú Âî ëî äè ìèðú, à ñàìú ïî è äå ñú íîâ ãî ðîä öè è ñú êëå -
âåò íè êî ìà íà Ðÿ çà íüñêóþ âî ëîñòü»9.
Ó òðåòié âåðñi¿, ËÏÑ, ïî ÷à òîê îïîâiäi ïîä iáíèé äî Ëàâð, õî÷à âïà äຠó âi÷i
ïðî ãà ëè íà àáî ñêî ðî ÷åí íÿ, ùî ñòî ñóºòüñÿ âëàñ íå òåìè çðà äè ðÿ çà íñüêèõ
êíÿçiâ: «Ïî è äå âå ëè êûè êíÿçü Âñå âî ëîäú êú ×åð íè ãî âó íà Îëüãî âè ÷è ñú
ñûíû ñâî è ìè, ïî è äå âú ïî ìîùü Âñå âî ëî äó»10. Âñå âî ëîä iäå íà ïî ìi÷ Âñå âî -
ëî äó (!), òîäi ÿê ó Ëàâð òà ÍÏË, íà ãà äàþ, íà ïî ÷àò êó éäåòü ñÿ ïðî òå, ùî ðÿ -
çàíñüêi êíÿçi ïðè é øëè íà äî ïî ìî ãó ñóç ä àëüñüêî ìó, i òóò ¿õ ñõî ïè ëè. Ñó äÿ ÷è ç
ïîä àëü øî ãî âèê ëà äó, òà êèé ïðî ïóñê ðàä øå ñâiäî ìèé, àäæå ç ËÏÑ âçà ãàëi âè -
ëó ÷å íî òåìó çðà äè òà ïî êà ðàí íÿ – äàëi íiäå íå éäåòü ñÿ ïðî çà õîï ëåí íÿ ó ïî ëîí
êíÿçiâ òà ïðî «êî ëà áî ðàö iîíiçì» Ãëiáà é Îëå ãà, à ìiñöå Îëå ãà çà é ìຠéîãî
äÿäü êî, Äà âèä Ìó ðî ìñüêèé. Ïå ðå ÿñ ëà âñüêèé ëiòî ïè ñåöü çãà äóº ëèøå ïðî ïî -
ëî íå íèõ êíÿ ãèíü, õî÷à çáåð iãຠçâiñòêó ïðî çâiëüíåí íÿ ñàìå êíÿçiâ ç ¿õíiìè
«äðó æè íà ìè» (áî ÿ ðà ìè) ïiñëÿ ñìåðòi Âñå âî ëî äà11.
Óñi òðè âåðñi¿ ìà þòü ñóòòºâi ðîçáiæíîñòi é äàëi, â îïèñi ïî õî äó. Êî ðîò êî ïðî
ãî ëîâíi ç íèõ. Çà Ëàâð, ìåø êàíöi Ïðî íñüêà âiäìî âè ëè ñÿ âiä «ìèðà», çà ïðî ïî íî -
âà íî ãî íèì Âñå âî ëî äîì Þðiºâè ÷åì, ïðè ñëà ëè ïî ñëà ç ÿêî þñü «áóºþ» (‘áå çóì -
22 Òåòÿíà Âiëêóë
8 Äâî¿ íà, ìà þòü ñÿ íà óâàçi äâà Âî ëî äè ìè ðè ÷à, Ãëiá òà Îëåã.
9 Íîâ ãî ðîä ñêàÿ ïåð âàÿ. Ñ. 50.
10 ÏÑÐË. Ò. 38. Ñ. 163.
11 Ïîð. Ëàâð 6720 (1212) òà ËÏÑ 6721 (óëüòðà áå ðåç íå âèé ñòèëü). Ëàâð: «Òîãî æ ë›òà Ãå îð ãèè
êíÿçü, ñûíú Âñå âî ëîæü, îò ïóñ òè è êíÿ çè ðÿ çà íüñêûÿ â Ðÿ çàíü è åïèñ êî ïà èõú Àðñåíüÿ, è âñÿ
ëþäè ðÿ çà íüñêûÿ, è èäî øà êîæ äî â ñâîÿ ñè»; ÏÑÐË. Ò. 1, ñòï. 437. ËÏÑ: «Òîãî æå ë›òà Ãþð ãè
Âñå âî ëî äè÷ü âû ñà æà èñ ïî ãðå áà êíÿ çè ðÿ çàí ñòèè è äðó æè íó èõú: ñ›ä›øà áî ë›òú 6, à Ðî ìàíú
òó è óìðå. Ãþð ãè æå îäà ðèâú èõú çî ëî òîìú è ñðåá ðîìú è êîíü ìè, è äðó æè íó èõú òà êî æå îäà -
ðè, óòâåð äèâ ñÿ ñ íèìú êðåñ òíûìú ö›ëî âà íè åìú, ïóñ òè èõú âú ñâîÿ ñè»; ÏÑÐË. Ò. 38. Ñ. 164.
íî þ’) ïðî ìî âîþ, òîæ Âñå âî ëîä çìó øå íèé áóâ óçÿ òè ìiñòî. Áå çóì íèõ ïðî ìîâ
íåìຠó ÍÏË òà ËÏÑ. Çà ËÏÑ, íà âïà êè, ïðî íÿ íè ìóæ íüî áè ëè ñÿ, àëå ïiñëÿ òîãî,
ÿê ñóç ä àëüñüêèé êíÿçü «âiäíÿâ âîäó», ïî ÷à ëè áëà ãà òè ñâî ãî êíÿ çÿ ²çÿñ ëà âà Âî -
ëî äè ìè ðè ÷à, ðiäíî ãî áðà òà êî ëà áî ðàö iîíiñòiâ Ãëiáà òà Îëå ãà, çäà òè ñÿ. Òîá òî,
«ìèð» â îä íî ìó òåêñòi iíiöiþº ñóç ä àëüñüêèé êíÿçü, à â äðó ãî ìó – éîãî ñóï ðî -
òèâ íè êè, ïðî íÿ íè ç ²çÿñ ëà âîì. (ÍÏË, íå âäà þ ÷è ñÿ â äå òàëi, ëà êî íi÷íî ïî âiäîì -
ëÿº, ùî ãî ðî äÿ íè «ïå ðå äà ëà ñÿ»). Äàëi, çà Ëàâð, Âñå âî ëîä Þðiºâè÷, óçÿâ øè
Ïðîíñüê, ïî ñà äèâ ó íüî ìó íà êí ÿçiâñüêèé ñòië Îëå ãà Âî ëî äè ìè ðè ÷à. Çà ËÏÑ,
âií çà ëè øèâ ó ìiñòi íå Îëå ãà, à Äà âè äà Ìó ðî ìñüêî ãî (ÍÏË çíî âó ïèøå ïðî
ìèð, íå óòî÷ íþ þ ÷è, êîãî ïî ñòà âè ëè êíÿ çþ âà òè ó ìiñòi). Ïiñëÿ òîãî, çà ËÏÑ,
«ðÿ çàí öè îò âî ðè øà ñÿ», òîá òî, Ðÿ çàíü çäà ëà ñÿ, õî÷à é áåç çíà÷ íî ãî êðî âîï ðî -
ëèò òÿ: «îò âî ðè ëè ñÿ», ÿê ïðà âè ëî, îçíà ÷àº, ùî áié íå âiäáóâ ñÿ àáî áóâ äóæå íå -
òðè âà ëèì i ñóï ðî òèâ íèê ñêëàâ çáðîþ. Ñóç ä àëüñüêèé êíÿçü îäðà çó æ ïî ñà äèâ ó
Ðÿ çàíi ñâî ãî ñèíà ßðîñ ëà âà. ÍÏË öåé åï içîä âè ïóñ êàº, îñêiëüêè íîâ ãî ðîäöi ïî -
âåð íó ëè ñÿ ó ñâîþ çåì ëþ ïiñëÿ óêëà äåí íÿ ìèðó ó Ïðî íñüêó, à îò Ëàâð ïèøå ïðî
òå, ùî äî Ðÿ çàíi âiéñüêà Âñå âî ëî äà íà âiòü íå ïiäõî äè ëè. Ðÿ çà íñüêèé ºïèñ êîï ç
ðÿ çàí öÿ ìè áëà ãàâ Âñå âî ëî äà íå ñïóñ òî øó âà òè ìiñòî, i òîé ïî âåð íóâ ñÿ ó ñâîþ
çåì ëþ. Âæå êîëè Âñå âî ëîä Þðiºâè÷ îïè íèâ ñÿ âäî ìà, ó Âî ëî äè ìèði- íà- Êëÿçü -
ìi, ðÿ çàíöi «ñäó ìà øà» é âiäiñëà ëè äî íüî ãî â ïî ëîí «îñòà íîê» ñâî¿õ êíÿçiâ ðà -
çîì iç êíÿ ãè íÿ ìè. ßðîñ ëà âà áàòü êî íiáè ïî ñà äèâ ó Ðÿ çàíi ëèøå â íà ñòóï íî ìó
ðîöi, íà íå çàé íÿ òèé ñòië12, ùî âè ê ëè êຠïîä àëüøi ðîçáiæíîñòi âåðñié. Ó íà ñòóï -
íî ìó ðîöi, çà ËÏÑ, êîíôëiêòó ðÿ çàíöiâ ç ßðîñ ëà âîì Âñå âî ëî äè ÷åì ïå ðå äóº
âiéñüêî âà îïå ðàö iÿ ðåø òè ðÿ çà í ñüêèõ êíÿçiâ, êîòði çà ëè øà ëè ñÿ íà âîëi. Âîíè
ñïðî áó âà ëè âiäâî þ âà òè ÷àñ òè íó çåìëi é âèã íà ëè ç Ïðî íñüêà Äà âè äà Ìó ðî ì -
Çðàäà ðÿçàíñüêèõ êíÿçiâ 1207 ð. 23
12 Ðiê ó Äàâíié Ðóñi ïî ÷è íàâ ñÿ ç 1 áå ðåç íÿ. Öåð êîâ íèé âiç àíòiéñüêèé ðiê – ç 1 âå ðåñ íÿ, àëå òà -
êèé âiäëiê ðîêiâ õà ðàê òåð íèé ïå ðå âàæ íî äëÿ ïiçíüî ñå ðåä íüî ãî ïåð iî äó. Òèì ÷à ñîì ïî õiä
íà äèâî äîá ðå äî êó ìåí òî âà íèé, éîãî îïèñ ñïî ðÿä æå íèé ÷î òèð ìà ïî âíè ìè äà òà ìè. Ïîð.:
«ì›ñÿöà àâ ãóñ òà âú 19 äåíü â íåä›ëþ» – çáî ðè ó ïî õiä; ÏÑÐË. Ò. 1, ñòï. 430. «Ì›ñÿöà ñåì -
òÿá ðÿ âú 22 äåíü ñâÿ òî ãî Ôîêû â äåíü ñóá îò íûè» – çà õîï ëåí íÿ ðÿ çà íñüêèõ êíÿçiâ; òàì
ñàìî, ñòï. 431. «â ÷åò âåðãú òðå òè› íåä›ëè (îá ëî ãè) ì›ñÿöà îêòÿá ðÿ âú 18 äåíü íà ïà ìÿòü
ñâÿ òà ãî àïîñ òî ëà Ëóêû åó àí ãå ëèñ òà» – çäà ëè ñÿ ìåø êàíöi Ïðî íñüêà; ñòï. 432. «ì›ñÿöà íî -
ÿá ðÿ âú 21 äåíü â ñðå äó íà Ââå äåíüå ñâÿ òûÿ Áî ãî ðî äè öà» – Âñå âî ëîä ïî âåð íóâ ñÿ ó Âî ëî -
äè ìèð; ñòï. 433. ªäèíå, ùî ìîæå íà ñòî ðî æè òè, ùî äàòè éäóòü îäíà ïî îäíié ç iíòåð âà ëîì
ïðè áëèç íî ó ìiñÿöü. Ç iíøî ãî áîêó, íåìຠîñîá ëè âèõ ïiäñòàâ ¿ì íå äîâ iðÿ òè. Ñêîð iøå çà
âñå, ïî õiä òðå áà äà òó âà òè êiíöåì ëiòà – ïî ÷àò êîì îñåíi. Áó âà ëî, çâè ÷àé íî, òàêå, ùî ëiòî -
ïèñöi ïî ÷à òîê i çà âåð øåí íÿ ïî õî äó âïè ñó âà ëè ïiä ðiçíè ìè ðî êà ìè. Àëå òàê òðàï ëÿ ëî ñÿ â
òîìó âè ïàä êó, ÿêùî ïî õiä ïðî õî äèâ íà ïðèêiíöi çèìè – íà ïî ÷àò êó âåñ íè. Íàïð., ïî ÷à òîê
ïî õî äó ó ñi÷íi ÷è ëþ òî ìó, à çà êií÷åí íÿ ó áå ðåçíi, òîäi âií ïðè ïà äàâ íà äâà ðîêè. Îäíàê
âêà çàíi ïî âíi äàòè âèê ëþ ÷à þòü ïðè ïó ùåí íÿ ïðî ðóáiæ äâîõ ðîêiâ (ÿêùî âiäøòîâ õó âà òè ñÿ
âiä áå ðåç íå âî ãî ðîêó, çâè÷ íî ãî äëÿ Õ²–Õ²²² ñò.). À ðiê, ñêîð iøå çà âñå, ó öié ñòàòòi Ëàâð áå -
ðåç íå âèé, áî ó íié iùå äâà ïî âiäîì ëåí íÿ ç ïî âíè ìè äà òà ìè. Îòæå, çà Ëàâð, Âñå âî ëîä ïî -
âåð íóâ ñÿ ç ïî õî äó â ëèñ òî ïàäi, à ñèíà ïî ñëàâ ó ïiäêî ðå íå ìiñòî íà ïî ÷àò êó íà ñòóï íî ãî
ðîêó, ó áå ðåçíi: «Ïîñ ëà âå ëè êûè êíÿçü Âñå âî ëîäú ñûíà ñâî å ãî ßðîñ ëà âà â Ðÿ çàíü íà
ñòîëú». ÏÑÐË. Ò. 1, ñòï. 434. Òà êèé ðîç êëàä àá ñî ëþò íî íå ðå àëü íèé, àäæå ó Ðÿ çàíñüêié
çåìëi äåñü íà âîëi çà ëè øà ëè ñÿ Êèð Ìè õà¿ë Âñå âî ëî äè÷ òà äå ÿêi iíøi ìiñöåâi êíÿçi. Ìiñòî é
çåì ëþ òðå áà áóëî ÿêîñü óòðè ìó âà òè é óïðàâ ëÿ òè íèìè òi 5 ìiñÿöiâ âiä ëèñ òî ïà äà äî áå ðåç íÿ.
ñüêî ãî (ÿêèé, çà Ëàâð, âçà ãàëi ó öüî ìó ìiñòi íå êíÿ æèâ)13. Öüî ãî íåìຠó Ëàâð,
îñêiëüêè Ëàâð íà ïî ëÿ ãຠíà òîìó, ùî ðÿ çàíöi âiäïðà âè ëè «îñòà íîê» ñâî¿õ
êíÿçiâ äî Âî ëî äè ìè ðà ïðî ñòî â ðóêè âî ðîãiâ. Âiäïî âiäíî, ðÿ çàíñüêi êíÿçi ó
ñþ æåòi âiäñóòíi, ïðî âè íà ïî êëà äàºòüñÿ íà ìåø êàíöiâ Ðÿ çàíi, ÿêi ïî âñòà ëè
ïðî òè ßðîñ ëà âà, éîãî «ëþ äåé» ïî áè ëè òà ïî ñàä æà ëè ó «ïî ðóá». Ïè øåòü ñÿ,
ùî ßðîñ ëàâ ïðî õàâ áàòü êà äî ïî ìîã òè éîìó, òîé ïiøîâ ó ÷åð ãî âèé ïî õiä, ðÿ -
çàíöi íàä iñëà ëè ïî ñëiâ ç «áó¿ ìè» ïðî ìî âà ìè, Âñå âî ëîä ñïà ëèâ Ðÿ çàíü…
ßêi ðå àëüíi ïîä i¿ ïðè õî âó þòü öi ñêëàäíi çìiñòîâi çðó øåí íÿ – íå çðî çóì iëî.
Áóâ öå îäèí ïî õiä, ÷è òî áóëî äâà ïî õî äè, ùî çëè ëè ñÿ ïiä ïå ðîì óêëà äà ÷à Ëàâð
â îäèí; êîëè çà õî ïè ëè «îñòà íîê» ðÿ çà íñüêèõ êíÿçiâ, õòî ç ðÿ çà íñüêî¿ áðàòi¿ ëè -
øàâ ñÿ íà âîëi, i ÿê äîâ ãî. Îäíàê iíòåíöi¿ êíèæ íèêiâ öiëêîì ïðî çîði. Óñi âîíè íå
áà æà þòü ïî êëà äà òè âiäïîâ iäàëüíiñòü çà çà õîï ëåí íÿ ó ïî ëîí ðÿ çà í ñüêèõ êíÿçiâ
íà Âñå âî ëî äà. Ëàâð äî ñÿ ãຠöüî ãî çà äî ïî ìî ãîþ òà êèõ ïðè é îìiâ. Ïî-ïåð øå, âè -
ìàëü î âóºòüñÿ ñöå íà ñóäó ïðî òè ðÿ çà íñüêî¿ áðàòi¿: éäå òðè âà ëèé ïðî öåñ ç ïiäîç -
ðà ìè, çâè íó âà ÷åí íÿ ìè, äî êà çà ìè, çà õèñ òîì. Öÿ ëåã iòèì íà êàð òèí êà êîí òðàñ òóº
çi ñöå íîþ «êëå âå òû» ÍÏË i íà ëåæ íî¿ øâèä êî¿ ðîç ïëà òè, òà êî¿ õà ðàê òåð íî¿ äëÿ
äâîðiâ «ñà ìîâ ëàñòöiâ». Ïî-äðó ãå, áiëüøó ÷àñ òè íó âiäïîâ i äàëü íîñòi Ëàâð ïå ðå -
êëà äຠíà ãî ðî äÿí – ïðî íÿí, êîòði íà ìèð íó ïðî ïî çèö iþ âiäïîâ iëè «áó è ìè ðå ÷à -
ìè», òà ðÿ çàíöiâ. Ìè ëî ñåð äíèé Âñå âî ëîä ïiøîâ íà ïî ñòóï êè ìåø êàí öÿì Ðÿ -
çàíi, ïî ãî äèâ ñÿ íå áðà òè ìiñòî – âîíè âiäïîâ iëè íà ëàñ êó, âiäïðà âè ëè, «ñäó -
ìàâøå» îä íî ñòàé íî, êíÿçiâ ó Âî ëî äè ìèð. Íå éäåòü ñÿ ïðî ñïðî áè òèñ êó íà
ëþ äåé: ñóç äàëüñüêèé êíÿçü ïå ðå áó âàâ ó ñâî¿é çåìëi, ïî ñîëüñòâ ç ïî ãðî çà ìè íå
ñëàâ. Çíà ÷èòü, êíÿçi áóëè «ïî ãàíi», «äîá ðèõ» ãî ðî äÿ íè íå âiäiñëà ëè á âiä ñåáå.
Ñèíà êíÿçü ïî ñà äèâ íà êí ÿçiâñüêî ìó ñòîëi âæå ïiñëÿ «âî ëå âè ÿâ ëåí íÿ» ðÿ çàíöiâ,
íà âiëüíå ìiñöå i ÷å ðåç çíà÷ íèé ïðî ìiæîê ÷àñó14. ËÏÑ òà ÍÏË äî ñÿ ãà þòü åôåê -
òó âèï ðàâ äàí íÿ Âñå âî ëî äà Þðiºâè÷à, ùîï ðàâ äà, äåùî ñêðî ìíiøî ãî, iíøè ìè
ìå òî äà ìè. Âè êî ðèñ òî âóºòüñÿ ÷àñ òêî âå îñâiòëåí íÿ (ó äå ÿ êèõ âè ïàä êàõ íà âiòü
íà ïiâòiíi), òîá òî, çà ìîâ ÷ó âàí íÿ. ËÏÑ óíè êຠðîç ìîâ ïðî çðà äó, âè äà ëÿ þ÷è
íåðâ iñòîði¿, à ÍÏË íå ïèøå ïðî çà õîï ëåí íÿ Ðÿ çàíi òà äå ÿêi iíøi äå òàëi15.
24 Òåòÿíà Âiëêóë
13 ÍÏË ïðî íüî ãî íå çãà äóº, à Ëàâð ïèøå ïðî òå, ùî ó Ïðî íñüêó çà ëè øè ëè Îëå ãà, äèâ. âèùå.
14 Ìîæ ëè âî, ñõå ìà Ëàâð ÿâëÿº ñî áîþ áëà ãî ëiïíèé îá ðàç, íå òà êèé äà ëå êèé âiä ðå àëü íî ãî ïå -
ðå áiãó ïîä ié. Ñêàæ iìî, ïiäêî ðåí íÿ ðÿ çàíöiâ ïðè çâå ëî äî ïî ñàä æåí íÿ ßðîñ ëà âà Âñå âî ëî äè -
÷à ó Ðÿ çàíi, ïðî òå ïî âíî ãî ðóé íó âàí íÿ ìiñòà íå âiäáó ëî ñÿ. Ðÿ çàíü áóëî ñïà ëå íî âæå ïiñëÿ
êîíôëiêòó â íà ñòóï íî ìó ðîöi. Òîá òî, ó Ëàâð ïiäñè ëå íà òåìà «äîá ð îâiëüíîñòi» ðiøåí íÿ ðÿ -
çàíöiâ, âiäêëà äå íî ó ÷àñi ïî ñàä æåí íÿ ßðîñ ëà âà, à ìèð íèé õà ðàê òåð ïåð øî ãî âçÿò òÿ Ðÿ çàíi
òðàíñ ôîð ìî âà íî ó «äî ãîâiðíi ñòî ñóí êè» ç ãî ðî äÿ íà ìè.
15 Âèê ëàä ÍÏË ïå ðå âàæ íî íå é òðàëü íèé, îäíàê âiäñóò íÿ, íàïð., iíôîð ìàö iÿ, êîãî ïî ñà äè ëè ó
Ïðî íñüêó. Êðiì òîãî, íîâ ãî ðîäöi ïiøëè äî äî ìó âiä Ïðî íñüêà, îäíàê ïðî õàíü ðÿ çàíöiâ, çà
Ëàâð, íiáè áóëî äâà, i ïåð øå íàä iéøëî ñàìå äî öüî ãî ïiäêî ðå íî ãî ìiñòà. Ìà áóòü, ïåâ íå
çíà ÷åí íÿ ìຠé òå, ùî ó ÍÏË éäåòü ñÿ òiëüêè ïðî Ãëiáà òà Îëå ãà Âî ëî äè ìè ðè÷iâ, à ó ËÏÑ –
òiëüêè ïðî Äà âè äà Ìó ðî ìñüêî ãî, îäíàê öþ äå òàëü âàæ êî âèò ëó ìà ÷è òè. Ïiñëÿ ïî âåð íåí íÿ ç
ïî õî äó íà Ïðîíñüê óâà ãà íîâ ãî ðî äñüêî ãî ëiòî ïèñ öÿ ïå ðå êëþ ÷è ëà ñÿ íà îïèñ êîíôëiêòó â
Íîâ ãî ðîäi – òàê çâà íå ïî âñòàí íÿ ïðî òè ïî ñàä íè êà Äìèò ðà Ìè ðîø êè íè ÷à. Êíèæ íèê ìiã
âè áè ðà òè, ùî âêëþ ÷à òè ó ìiñöå âèé ëiòî ïèñ, à ùî âè ïóñ êà òè, i öå äîç âî ëÿ ëî «çáå ðåã òè îá -
Öiëêîì î÷å âèä íî, ùî óñi òðè âåðñi¿ çêî íñòðó éî âàíi, i çìiñòîâi çðó øåí íÿ,
âè ÿâ ëåíi ïðè ïî ðiâíÿííi òåêñòiâ, º íà ñëiäêîì òèõ íà ðà òèâ íèõ ñòðà òåãié, ÿêi çà -
ñòî ñî âó âà ëè ëiòî ïèñöi. Íå ìîæå ââà æà òè ñÿ àá ñî ëþò íî «îá’ºêòèâ íèì» íà âiòü
ñâiä÷åí íÿ ïðî çðà äó, õî÷à âîíî é ïðè ñóòíº îä íî ÷àñ íî ó Ëàâð òà ÍÏË, i ñêîð i -
øå çà âñå, çíà õî äè ëî ñÿ ó ïðî òîã ðàôi àáî äæå ðåëi ËÏÑ. Ði÷ ó òiì, ùî ËÏÑ º
ïðÿ ìèì âiäãà ëó æåí íÿì ñóç ä àëüñüêî ãî çâî äó, à ó çà ïè ñàõ ÍÏË ïî ÷àò êó Õ²²² ñò.
iñíóº áëîê ñïiëüíèõ iç Ëàâð âiäî ìîñ òåé. Âiäòàê, óñi òðè îïîâiäi, íå âèê ëþ ÷å íî,
ïî ñòà ëè íà îñíîâi îä íî ãî íà ðà òè âó.
Ìîæ íà ïî ôàí òà çó âà òè, ùî òðà ïè ëî ñÿ «íà ñïðàâäi». Îñêiëüêè ñïîñ òåð i -
ãàºìî ðîç êîë ìiæ íà é áëèæ ÷è ìè ðî äè ÷à ìè, ðiäíè ìè áðà òà ìè – Ãëiá òà Îëåã
Âî ëî äè ìè ðè÷i áóëè çà Âñå âî ëî äà, à ²çÿñ ëàâ – ïðî òè, – iìîâiðíi êiëüêà âàð i -
àíòiâ. Ñêàæ iìî, ìîæ íà ïðè ïóñ êà òè æàõ ëè âó ïiäñòóïíiñòü Âñå âî ëî äà. Âií
ñïðàâäi çáè ðàâ ñÿ âî þ âà òè ç ÷åðíiãiâñüêè ìè Îëüãî âè ÷à ìè, òà êîëè ðÿ çàíñüêi
êíÿçi ïðè é øëè, çà ëè øèâ øè «ñòå ðå ÷è çåì ëè» ó ñâî¿õ ìiñòàõ ìî ëîä øèõ áðàòiâ,
ñóç ä àëüñüêèé êíÿçü îò ðè ìàâ íà ãî äó çà õî ïè òè âåðõiâêó ðÿ çà íñüêî¿ áðàòi¿ i
çìiíèâ íà ïðÿ ìîê ïî õî äó. Òà êèé õiä öiëêîì ïðàâ äî ïî äiáíèé, ñå ðåä íüî âi÷íå
âiéñüêî ìîã ëî çáè ðà òè ñÿ âiäâî éî âó âà òè Ãðîá Ãîñ ïîäíié, à ïðè íà ãiäíî âçÿ òè
Êîí ñòàí òè íîïiëü. Òîäi óêëà äà÷ ËÏÑ âè ïóñ òèâ îäiîçíi ïîä ðî áèöi i ïå ðå òâî ðèâ
ïî õiä íà Ðÿ çàíü â îðäè íàð íå çiòêíåí íÿ, àáè âiéíà íå âèã ëÿ äà ëà ÿê ïî ìñòà çà
ðî äè÷iâ. Îäíàê ìîæå áóòè òàê, ùî öå ËÏÑ äëÿ ñïðî ùåí íÿ âèê ëà äó «ïiäãðiá
óñiõ ïiä îäíó ãðå áiíêó» i âèð iøèâ íå iíôîð ìó âà òè ÷è òà÷iâ ïðî ðîç êîë ïî ìiæ
ðÿ çà íñüêè ìè Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à ìè. (Òèì ÷à ñîì, âíóòðiøíié êîíôëiêò ó ðÿ çàí -
ñüêié äè íàñòi¿ íå îá ìå æèâ ñÿ iíöè äåí òîì 1207–1208 ðð., ïiçíiøå ïiä 1217 ð.
Ëàâð òà ÍÏË âìiùó þòü ïî âiäîì ëåí íÿ ïðî òå, ùî Ãëiá ç áðà òîì Êîñ òÿí òè -
íîì16 «èç áè ëè» ñâîþ «áðàòüþ», â òîìó ÷èñëi óáèâ ðiäíî ãî áðà òà ²çÿñ ëà âà).
Çîâñiì ñåí òè ìåí òàëü íèé õiä: Ãëiá ç Îëå ãîì çìiíè ëè ñâîþ ïî çèö iþ ïiñëÿ íàä òî
æîðñò êîãî â÷èí êó Âñå âî ëî äà é òèì ÷à ñî âî ïðè ìè ðè ëè ñÿ ç áðà òà ìè. Òîäi ñóç -
äàëü ñüêèé êíÿçü ñêî ðèñ òàâ ñÿ ñâàð êîþ ðî äè÷iâ. Àáî æ ðÿ çàíñüêi êíÿçi çà ñïè -
íîþ ñóç ä àëüñüêî ãî äî ìî âè ëè ñÿ ç éîãî ñó ïåðíè êà ìè, i â îïîâiäi º çåð íî iñòè -
íè17. Öiëiñíà êàð òè íà íå âè ìàëü î âóºòüñÿ ïå ðå âàæ íî òîìó, ùî iñòîð iÿ ïî ëî íó
çà ìi øà íà íà «âå ëèêié ïî ëiòèöi», i íà íå¿ âïëè âà ëè äî ñèòü ïî òóæíi, àëå ïðè õî -
Çðàäà ðÿçàíñüêèõ êíÿçiâ 1207 ð. 25
ëè÷ ÷ÿ» íîâ ãî ðîä öÿì, ³ áiëüø-ìåíø ñïî êiéíèé òîí – ëiòî ïèñ íèì çà ïè ñàì. Âòiì, âiðî ãiäíî,
«ïî âñòàí íÿ» áóëî ïî â’ÿ çà íå ç íà ñòóï íèì óòâåð äæåí íÿì Ìñòèñ ëà âà Ìñòèñ ëà âè ÷à ó Íîâ ãî -
ðîäi é ñàìå ó öåé ìî ìåíò ó íîâ ãî ðîäöiâ çìiíè ëî ñÿ ñòàâ ëåí íÿ äî Âñå âî ëî äà Þðiºâè÷à.
Äèâ.: Âèë êóë Ò. Ë. Õðî íî ëî ãè ÷åñ êèå ñáîè â Íîâ ãî ðîä ñêîé ïåð âîé ëå òî ïè ñè çà ïåð âóþ òðåòü
Õ²²² â. // Âîñ òî÷ íàÿ Åâðî ïà â äðåâ íîñ òè è ñðåä íå âå êîâüå. Âðå ìÿ èñ òî÷ íè êà è âðå ìÿ â èñ -
òî÷ íè êå. Ìà òå ðè à ëû êîí ôå ðåí öèè. ÕV² ÷òå íèÿ ïà ìÿ òè Â. Ò. Ïà øó òî. Ì., 2004. Ñ. 19–24.
16 Ïðî êîãî éäåòü ñÿ, íå çðî çóì iëî. Îëåã (÷èì õðèñ òè ÿ íñüêèì iìå íåì òå î ðå òè÷ íî ìîã ëî áóòè
«Êîñ òÿí òèí») äî òîãî ÷àñó âæå ïî ìåð. ªäè íèé âiäî ìèé íà òîé ÷àñ Êîñ òÿí òèí – Êîñ òÿí òèí
Âñå âî ëî äè÷, ñèí Âñå âî ëî äà Þðiºâè÷à. À. Ô. Ëèò âè íà òà Ô. Á. Óñïå íñüêèé ïè øóòü íà
ïiäñòàâi öüî ãî ïî âiäîì ëåí íÿ 1217 ð. ïðî Êîñ òÿí òè íà – ñèíà Âî ëî äè ìè ðà Ãëiáî âè ÷à, ùî
âèê ëè êຠïåâíi ñó ìíiâè. Äèâ.: Ëèò âè íà À. Ô., Óñïåí ñêèé Ô. Á. «Îòíåå èìÿ». Ñ. 39.
17 Àíàëîã – äî ìîâ ëåí íÿ ÷åðíiãiâñüêèõ êíÿçiâ Äà âè äî âè÷iâ iç Þðiºì Âî ëî äè ìè ðè ÷åì (Äîë ãî -
ðó êèì) çðà äè òè ¿õíüî ãî ñïiëüíè êà ²çÿñ ëà âà Ìñòèñ ëà âè ÷à ó 1147 ð. ç ²ïàòi¿âñüêî ãî ëiòî ïè ñó
(ùîï ðàâ äà, ó öüî ìó âè ïàä êó òà êîæ íå âiäî ìî, ÷è íå º öå ñóòî íà ðà òèâ íîþ ôiêöiºþ).
âàíi ôàê òî ðè – áî ðîòü áà çà Êè¿â òà Íîâ ãî ðîä. Âîíè ìàé æå íå ïðî ïè ñàíi ó ëiòî -
ïè ñàõ, îñêiëüêè êíèæ íè êè ñòà ðàí íî ïðè áè ðà ëè «ïî ëiòè êó» ç òà êèõ òðè âîæ -
íèõ ñþ æåòiâ, çî ñå ðåä æó þ ÷èñü íà òîìiñòü íà «ìî ðàëi».
Âëàñ íå, ðå êî íñòðóê öiÿ ðå àëié íå º ìî¿ì çà âäàí íÿì. Çìiñòîâi çðó øåí íÿ
ðiçíèõ âåðñié òà ïðî ðà õó âàí íÿ âàð iàíòiâ ðå àëü íî¿ iñòîði¿ ïå ðå êà çàíi òóò ç
îäíiºþ ìå òîþ – àáè âè ÿ âè òè ïåâíi iíòåíöi¿ êíèæ íèêiâ. Îñêiëüêè ëiòî ïèñöi ðå -
òåëü íî ïðî ðîá ëÿ þòü ñàìå ìî òèâ çðà äè òà ïî êà ðàí íÿ (ñóä ó Ëàâð, «êëåâ å òà» â
ÍÏË, çà ìîâ ÷ó âàí íÿ â ËÏÑ), òî ñàìå âií º êëþ ÷î âèì. Çâå ðíiìî óâà ãó íà îäèí ç
åëå ìåíòiâ íà ðà òèâ íî ãî êî íñòðó þ âàí íÿ – ñóä íàä «ðÿ çà íñüêîþ áðàòiºþ» ç
Ëàâð. Âií ìຠôóíê öiþ âèï ðàâ äàí íÿ. Òà êèì ÷è íîì ïî âíiñòþ âèï ðàâ äî âóºòüñÿ
â÷è íîê Âñå âî ëî äà Þðiºâè÷à: òðè âàëiñòü ïðî öå ñó, êëÿò âè, äî êà çè – óñå öå
àñîö iþºòüñÿ iç çà êî ííiñòþ. Ñó äÿ ÷è ç óñüî ãî, ñóä, îïè ñà íèé ó Ëàâð, º íà ðà òèâ -
íîþ ôiêöiºþ, ç ðå àë iÿ ìè íiÿê íå ïî â’ÿ çà íîþ. Ïðè íàéìíi, âií æîä íèì ÷è íîì
íå êî ðå ëþº ç ÍÏË – îá iäîì ó äâîõ øàò ðàõ òà øâèä êîþ ðîç ïðà âîþ. Çðî çóì iëî,
òà êèé ðà êóðñ áóâ âè ãiäíèì ñóç ä àëüñüêî ìó ëiòî ïèñ öþ, àäæå éîãî ëî ÿëüíiñòü
äèê òó âà ëà éîìó áå çó ìîâ íå âèï ðàâ äàí íÿ ñâîãî êíÿçÿ.
Îïèñ ñóäó, ïîä à íèé ç ìå òîþ âèï ðàâ äàí íÿ ïåâ íî ãî ïðà âè òå ëÿ – íå óíiêàëü -
íèé, õî÷à i íå íàä òî ïî øè ðå íèé ëiòî ïèñ íèé ïðè é îì. Ñóä çàäຠðàì êè ñïðè é -
íÿòòÿ. Éäåòü ñÿ, óìîâ íî êà æó ÷è, ïðî ñïðà âåä ëè âå ïî êà ðàí íÿ ñóá’ºêòà, ùî çà -
âè íèâ ïå ðåä ïðà âè òå ëåì, à íå ïðî òè ðà íi÷íå ñâàâi ëëÿ. Àíàëîãè öüî ãî ôðàã -
ìåí òó ðÿ çà íñüêî¿ iñòîði¿ ìîæ íà â³äøó êà òè ó çà ïè ñàõ Ëàâð çà Õ²² ñò.,
²ïàòi¿âñüêî ãî ëiòî ïè ñó çà Õ²² ñò. i, éìî âiðíî, Ïîâiñòi âðå ìåí íèõ ëiò, õî÷à â
îñòàí íüî ìó ðàçi âèò ëó ìà ÷åí íÿ åï içî äó íå îäíîç íà÷ íå. Ïåð øèé ñþ æåò òîð -
êàºòüñÿ òåìè ñóäó â îïîâiäi ïðî çà ñóä æåí íÿ ºïèñ êî ïà Ëå î íà òà âèã íàí íÿ éîãî
ç Âî ëî äè ìè ðî-Ñóç ä àëüñüêî¿ çåìëi êíÿ çåì Àíäðiºì Þðiºâè ÷åì (Áî ãî ëþ á -
ñüêèì). Ïðî öåé êà çóñ ñïîâ iùà þòü ²ïàòi¿âñüêèé çâiä ïiä 6670 ð. òà Ëàâð ïiä
6672 (1164) ð. Ñóç ä àëüñüêèé ëiòî ïè ñåöü, ùî î÷å âèä íî, âèï ðàâ äî âóº Àíäðiÿ i
çà ñóä æóº Ëå î íà, i â òîìó ÷èñëi ïèøå ïðî «òÿæó» (‘ñóä’) ïå ðåä «áëà ãî âiðíèì»
êíÿ çåì Àíäðiºì è «ïðåäî âñ›ìè ëþäü ìè», íà ÿêié áóëà äî âå äå íà íå ïðà âî òà
ºïèñ êî ïà. Êè¿âñüêèé êíèæ íèê, íà âïà êè, íå ãà òèâ íî îöiíþº â÷èí êè Àíäðiÿ, çà -
ñâiä÷óº âèã íàí íÿ Ëå î íà òà äå ÿ êèõ iíøèõ îñiá, i íå çãà äóº ïðî ñóä18. Äðó ãèé
ïðè êëàä çíà õî äè ìî â ²ïàòi¿âñüêî ìó çâîäi ïiä 6677 (1167)19 ð., äå ïîäàºòüñÿ
ïðî ñòî ðå îïîâ iäàí íÿ ïðî óòâåð äæåí íÿ Ìñòèñ ëà âà ²çÿñ ëà âè ÷à ó Êèºâi. Îñîá -
ëè âó óâà ãó ïðè äiëå íî ñòî ñóí êàì Ìñòèñ ëà âà òà éîãî äÿäü êà Âî ëî äè ìè ðà
Ìñòèñ ëà âè ÷à, â òîìó ÷èñëi îïè ñóºòüñÿ ïðî öå äó ðà ñóäó i íà ãî ëî øå íî íà ïðî -
âèíi Âî ëî äè ìè ðà. Óñi äå òàëi îïîâiäi ìà þòü çà áåç ïå ÷è òè ïðà âèëü íå ñïðèé íÿò -
òÿ ÷è òà ÷åì ñè òó àöi¿. Ïiñëÿ ñìåðòi ïî ïå ðåä íüî ãî êè¿âñüêî ãî âî ëî äà ðÿ Âî ëî äè -
ìèð íiáè òî ðàç îì iç iíøè ìè êíÿ çÿ ìè òà êè ÿ íà ìè çà ïðî øóº Ìñòèñ ëà âà êíÿ æè -
26 Òåòÿíà Âiëêóë
18 Çà ²ïàòi¿âñüêîþ âåðñiºþ, Àíäðié âèã íàâ íå òiëüêè Ëå î íà, à é ñâî¿õ ìî ëîä øèõ áðàòiâ òà
«ìóæiâ» áàòü êà. Ïðî öåé ïà ðà ëåëü íèé ñþ æåò äèâ.: Âiëêóë Ò. Ë. Âi÷å â ïà ðà ëåëü íèõ ïî -
âiäîì ëåí íÿõ ëiòî ïèñiâ // Óêð à¿íñüêèé iñòî ðè÷ íèé æóð íàë. 1998. ¹ 4. Ñ. 76.
19 Ñòàí äàð òíèé ïå ðå ðà õó íîê íà ñó ÷àñ íå ëiòî îá ÷èñ ëåí íÿ äຠäàòó 1169 ð., îäíàê â ²ïàòi¿â -
ñüêî ìó ëiòî ïèñi òóò çíà÷íi õðî íî ëîãi÷íi çðó øåí íÿ (ðiê óëüòðà-óëüòðà áå ðåç íå âèé).
òè íà êè¿âñüêî ìó ñòîëi – äàëi òîé òàêè Âî ëî äè ìèð çà äó ìóº ùîñü íå äîá ðå
ïðî òè Ìñòèñ ëà âà – äiçíàºòüñÿ, ùî Ìñòèñ ëà âó ïî âiäî ìè ëè ïðî éîãî ëèõi íà -
ìiðè – ïðè ¿æäæຠäî Êèºâî-Ïå ÷å ðñüêî ãî ìî íàñ òè ðÿ âèï ðàâ äî âó âà òè ñÿ – âè -
âî äèòü ñóìíiâíèõ ñâiäêiâ – ïiñëÿ äîâ ãî ãî ðîçìiðêî âó âàí íÿ Ìñòèñ ëàâ «ïî êëà -
äû âàå âñå íà Áîãà» (íà Âè ùèé Ñóä i âèùó ñïðà âåä ëèâiñòü) i ïiä íîâå õðåñ íå
öiëó âàí íÿ âiäïóñ êຠäÿäü êà ç ïðî ìî âèñ òè ìè ðå ÷à ìè: «áðà òå… åùå òè íè
îóñòà íå îñîõ ëà»20. Íåç âà æà þ ÷è íà öå, òîé çíî âó âëàø òî âóº çà êî ëîò, òîæ
Ìñòèñ ëàâ çìó øå íèé âèã íà òè éîãî òà éîãî ìàòið ç Êè¿âñüêî¿ çåìëi. Ïðèê ìåò íî,
ùî ó òåêñòi Êè¿âñüêî ãî çâî äó íà ÿâíi ñëiäè ðå ä àêöiéíî¿ ïðàâ êè: ïîä âiéíå âè êî -
ðèñ òàí íÿ äå ÿ êèõ ôðàã ìåíòiâ, çìiñòîâi íå óçãîä æåí íÿ21, ùî ïiäêðiïëþº äóì êó
ïðî ðå äà ãó âàí íÿ, ïðî âå äå íå â iíòå ðå ñàõ Ìñòèñ ëà âà ²çÿñ ëà âè ÷à. Íå äèâ íî, ùî
çà Ëàâð, ÿêà íàäຠíå çà ëåæ íó iíôîð ìàö iþ, ñïðà âà âèã ëÿ äຠíà áà ãà òî ïðî -
ñòiøîþ: Ìñòèñ ëàâ âèã íàâ ñâî ãî äÿäþ Âî ëî äè ìè ðà ç Êèºâà, à ñàì ñiâ íà éîãî
ìiñöå22. Çíîâ-òàêè, ó ïà ðà ëåëüíié âåðñi¿ ïðî ñóä íå éäåòü ñÿ.
Íà ðåøòi, îñòàííié, äåùî ñóìíiâíèé, îäíàê íà é ðàí iøèé åï içîä – çãàä êà ñõî -
æî¿ íà «òÿæþ» ïðî öå äó ðè ó ÏÂË. Ó 1096 ð. Ñâÿ òî ïîëê ²çÿñ ëà âè÷ ç Âî ëî äè ìè -
ðîì Ìî íî ìà õîì íà ÷åá òî çà êëè êà ëè Îëå ãà Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à «óðÿ äèòü ñÿ» (‘äî ìî -
âè òè ñÿ’) ó Êèºâi «ïðåä åïèñ êî ïû è ïðåä èãó ìå íû è ïðåä ìóæè îò åöü íà øèõ è
Çðàäà ðÿçàíñüêèõ êíÿçiâ 1207 ð. 27
20 «Íà ÷à øà ñëà òè ïî Ìüñòèñ ëà âà áðàòüÿ: Âî ëî äè ìèðú Ìüñòèñ ëà âè÷ü, Ðþ ðèêú, Äà âûäú, êè à -
íå îò ñåáå ïî ñëà øà, ÷åð íûè êëî áó êû îò ñåáå ïî ñëà øà»; «È âíè äå Ìüñòèñ ëàâú âú ãðàäú
ì›ñÿöà ìàÿ âú 19 äåíü, è ñ›äå íà ñòîë› ßðîñ ëàâ ëè è îòöà ñâî å ãî è ä›äú ñâî èõ. È íà÷à Âî -
ëî äè ìèðú Ìüñòèñ ëà âè÷ü äó ìà òè íà Ìüñòèñ ëà âà, è òó á› â òî âðå ìÿ ìóæü Äà âû äîâú (Äà -
âû äà Ðîñ òèñ ëà âè ÷à – Ò. Â.) Âà ñèëü Íàñ òà ñè÷ü, è ïðè›õàâú, ïîâ›äà êíÿ çþ ñâî å ìó, Äà âûäú
æå ÿâè áðà òó Ìüñòèñ ëà âó. Âî ëî äè ìèðú æå îóâ›äàâú, îæå Ìüñòèñ ëà âó ÿâ ëå íà áûñòü äóìà
åãî, ïðè›õà îïðàâ ëè âàò ñÿ. È ïðè›õà Ìüñòèñ ëàâú îó Ïå ÷å ðüñêèè ìà íàñ òûðü, è çà íèìú Âî -
ëî äè ìèðú ïðè›õà. È ïî âåë› åìó ñúñ›ñòè âú èêî íîì ëè êåëüè, à ñàìú ñúñ›äå âú èãó ìåíüè
êåëüè. È ïî ñëàâú ê íåìó Ìüñòèñ ëàâú, è ðå÷å: áðà òå, ÷òî ä›ëÿ åñè ïðè›õàëú, à ÿ ïî òÿ íå ïî -
ñû ëàëú. È ïðè ñëà Âî ëî äè ìèðú äüÿ÷ü êà Èìîð ìû æà, ðå÷å: áðà òå, ñëû øàëú åñìü, îæå ñóòü
ìîë âè ëè íà ìÿ çëèè ÷ëâöè. Ðå÷å Ìüñòèñ ëàâú: ïîâ›äàëú ìè áðàò Äà âûäú. È ïî ñëà øà êú Äà -
âû äî âè Âû øå ãî ðî äó, è ïðè ñëà Äà âûäú Âà ñè ëÿ íà òÿæþ, è ïðè ñòà âè ê íåìó Ðà äè ëà òû ñÿ -
÷ü ñêà ãî è Âà ñèëüÿ Âîë êî âè ÷à. È ïàêû ïðå æäàâú 3 äíè, è ïðè›õà òó æå â Ïå ÷å ðüñêèè ìà -
íàñ òûðü. È Âî ëî äè ìèðú ïðè ñëà ìóæè ñâîè, Ðà ãó è ëà Ìè õà ëÿ, è íà ÷à øà ñïè ðà òè ñÿ ñ Âà -
ñèëü åìú, è âûë›çå (ó Õëºáíiêî âñüêî ìó ñïèñ êó âû è äå) ïî ñëóõú ïî Âà ñè ëè Äà âûäú
Áî ðû íè÷ü. Ìüñòèñ ëàâú æå ïî ëî æè òî íà Áîç› è ðå÷å Âî ëî äè ìè ðó: áðà òå, õðåñòú åñè
ö›ëî âàëú, à è åùå òè íè îóñòà íå îñîõ ëà. Íî îá à ÷å òî åñòü îò åöü íà øèõ è ä›äú íà øèõ
îóòâåð æå íèå, à êòî ïðå ñòó ïèòü, à Áîãú åìó áóäè ñóäüÿ, à íûí›, ÿêî íà ìÿ åñè íå äó ìàëú è
íå èùå øè ìè ëèõà, ö›ëóè ìè êðåñòú. Ìüñòèñ ëàâú æå îò ïóñ òè è (åãî) â Êî òåë íè öþ».
ÏÑÐË. Ò. 2. Ñòï. 532È, 535–536.
21 Íàïð., éäåòü ñÿ ïðî òå, ùî Âî ëî äè ìèð Ìñòèñ ëà âè÷ áóâ ñå ðåä òèõ, õòî çà ïðî øó âàâ Ìñòè -
ñëà âà äî Êèºâà, îäíàê òóò òàêè ïè øåòü ñÿ, ùî Âî ëî äè ìèð âiäiéøîâ ó Âèø ãî ðîä («ïî è äå ñ
Òðå ïî ëÿ Âû øå ãî ðî äó è ñú æå íîþ è ñú ä›òìè»). Ïåð øèì êðî êîì Ìñòèñ ëà âà ÿê êè¿âñüêî ãî
êíÿ çÿ º íà ïàä ñàìå íà Âèø ãî ðîä íà Âî ëî äè ìè ðà. «Ìüñòèñ ëàâú æå … èäå Êè å âó… à âú Êè -
åâú âíè äå, òó âû è äî øà êè ÿ íå âñè… è ïî è äå êú Âû øå ãî ðî äó, à áå ðåí äè ÷è ïóñ òè â íà âî -
ðîïú… áå ðåí äè ÷è æå îóáè øà Âî ëî äè ìèðü ìóæü (áî ÿ ðè íà Âî ëî äè ìè ðà Ìñòèñ ëà âè ÷à),
îóáè øà æå è òè ë›ïøèè áå ðåí äè÷ü… íà ÷à øà áè òè ñÿ… è òàêî íà ÷à øà ñÿ ðÿ äè òè î âî ëîñòü,
øëþ ÷å ìåæè ñî áîþ Ðþ ðèêú è Äà âûäú è Âî ëî äè ìèðú ñú Ìüñòèñ ëà âîìú». ÏÑÐË. Ò. 2.
Ñòï. 533–534.
22 «Â ë›òî 6676. Âûã íà Ìñòèñ ëàâú Âî ëî äè ìå ðà Ìñòèñ ëà âè ÷à èñ Êû å âà, è èäå â ïî ëîâ öè Âî -
ëî äè ìåðú, à ñàì ñ›äå â Êûåâ›». ÏÑÐË. Ò. 1, ñòï. 353–354.
ïðåä ëþäü ìè ãðà äüñêû ìè», òîé âiäìî âèâ ñÿ é âiäïîâiâ: «Íå ë›ïî ìè åñòü ñó äè -
òè23 åïèñ êî ïîì ëè ñìåð äîì». Ñìèñë ïî âiäîì ëåí íÿ ïî ëÿ ãຠâ òîìó, ùî êíÿ çþ
ïðî ïî íó âà ëè ñïðà âåä ëè âå âèð iøåí íÿ ñïiðíèõ ïè òàíü, à âií ïî ãîð äëè âî çíåõ -
òó âàâ ïðî ïî çèöiºþ.
Êîìó âïåð øå ñïà ëà íà äóì êó òàêà iäåÿ – âè êî ðèñ òà òè îïèñ ëåã iòèì íèõ ïðî -
öå äóð ÿê ïiäñòà âó ïî çè òèâ íî¿ îöiíêè â÷èí êó êíÿ çÿ – íå âiäî ìî. ßêùî âiðíèì º
çà ïðî ïî íî âà íå âèùå âèò ëó ìà ÷åí íÿ ÏÂË, òî iäåÿ âè íèê ëà íà ïî ÷àò êó Õ²² ñò.
(÷àñ óêëà äåí íÿ öüî ãî ïåð øî ãî ëiòî ïèñ íî ãî çâî äó, ùî äiéøîâ äî íàñ). Ó áóäü-
ÿêî ìó âè ïàä êó, âæå ó äðóãié ïî ëî âèíi Õ²² ñò. ìàí iïó ëþ âàí íÿ äóì êîþ ÷è òà ÷à
çà äî ïî ìî ãîþ îïèñiâ ñó äî âèõ ïðî öå äóð ïðî ñòå æóºòüñÿ îäðà çó ó äâîõ çâî äàõ,
ùî çà ñâiä÷ó þòü çà ïè ñè Ëàâð 6672 (1164) ð. òà ²ïàòi¿âñüêî ãî çâî äó 6677 (1167) ð.
Ñëiä âiäçíà ÷è òè, ó âñiõ ñþ æå òàõ éäåòü ñÿ ïðî âêðàé òðè âîæíi, íàä çâè ÷àé íî íà -
ïðó æåíi ñè òó àöi¿, äå ðå àëü íî ïðî ñïðà âåä ëèâiñòü, ñó äÿ ÷è ç óñüî ãî, íå éøëî ñÿ.
Êðiì òîãî, òåìà ñóäó iíòåí ñèâ íî ðîç ðîá ëÿ ëà ñÿ ñàìå òèìè ëiòî ïèñ öÿ ìè, ÷èÿ
îïîâiäü âiäçíà ÷å íà íà é âèùiì ñòó ïå íåì òåí ä åíöiéíîñòi. Öiêà âî òà êîæ, ùî äâà
ç ÷î òèðü îõ âiäî ìèõ «ñó äî âèõ» ñþ æåòiâ äî ìîí ã îëüñüêî ãî ÷àñó ïðè ïà äà þòü íà
Ñóç ä àëüñüêó çåì ëþ, äå êíÿçi òðà äè öiéíî ââà æà þòü ñÿ «ñà ìîâ ëàñ òöà ìè».
28 Òåòÿíà Âiëêóë
23 Ñëî âî «ñó äè òè» ó äàâ íüî ðóñüêié ìîâi áà ãà òîç íà÷ íå. Ìîã ëî ïî çíà ÷à òè íå ñóä ÿê òà êèé, à
âèùó ïðàâ äó, ñóä æåí íÿ òà ií. (‘ñó äè òè’, ‘âèð iøó âà òè’, ‘ìiðêó âà òè’, ‘íàç íà ÷à òè’). Òîìó
âèò ëó ìà ÷åí íÿ ñþ æå òó íå îäíîç íà÷ íå.
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-104039 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 1995-0322 |
| language | Ukrainian |
| last_indexed | 2025-11-27T10:17:16Z |
| publishDate | 2006 |
| publisher | Інституту історії України НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Вілкул, Т. 2016-06-30T10:33:34Z 2016-06-30T10:33:34Z 2006 Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання / Т. Вілкул // Соціум. Альманах соціальної історії. — 2006. — Вип. 6. — С. 19-28. — Бібліогр.: 23 назв. — укр. 1995-0322 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/104039 In this article, the author analyzes parallel texts featuring an early thirteenth-cen-tury case of Suzdal prince Vsevolod Yuriyovych holding captive the Riazan princes who were assumed to have betrayed him. These texts are essential since they include the description of fair justice performed by the lord over the traitors. This description serves as an example of legitimization of the punishment. uk Інституту історії України НАН України Соціум. Альманах соціальної історії Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання The Betrayal of the Riazan Princes of 1207: Legitimization of Punishment Article published earlier |
| spellingShingle | Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання Вілкул, Т. |
| title | Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання |
| title_alt | The Betrayal of the Riazan Princes of 1207: Legitimization of Punishment |
| title_full | Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання |
| title_fullStr | Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання |
| title_full_unstemmed | Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання |
| title_short | Зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання |
| title_sort | зрада рязанських князів 1207р.: легітимація покарання |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/104039 |
| work_keys_str_mv | AT vílkult zradarâzansʹkihknâzív1207rlegítimacíâpokarannâ AT vílkult thebetrayaloftheriazanprincesof1207legitimizationofpunishment |