Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков
Проведен анализ содержания актиния в атмосферах двух красных сверхгигантов, PMMR23 и PMMR144, в Малом Магеллановом Облаке и в атмосфере сверхгиганта RM_1-667, принадлежащего Большому Магеллановому Облаку. Использовались спектральные наблюдения, полученные на 3.6-м телескопе Европейской Южной обсерва...
Saved in:
| Published in: | Кинематика и физика небесных тел |
|---|---|
| Date: | 2018 |
| Main Authors: | , , , , , , , , , |
| Format: | Article |
| Language: | Russian |
| Published: |
Головна астрономічна обсерваторія НАН України
2018
|
| Subjects: | |
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/149709 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков / В.Ф. Гопка, А.В. Шаврина, В.А. Ющенко, А.В. Ющенко, Я.В. Павленко, С.М. Андриевский, С.В. Васильева, Ч. Ким, Й. Джеонг, Ю.П. Любчик // Кинематика и физика небесных тел. — 2018. — Т. 34, № 3. — С. 25-41. — Бібліогр.: 27 назв. — рос. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1859713008195862528 |
|---|---|
| author | Гопка, В.Ф. Шаврина, А.В. Ющенко, В.А. Ющенко, А.В. Павленко, Я.В. Андриевский, С.М. Васильева, С.В. Ким, Ч. Джеонг, Й. Любчик, Ю.П. |
| author_facet | Гопка, В.Ф. Шаврина, А.В. Ющенко, В.А. Ющенко, А.В. Павленко, Я.В. Андриевский, С.М. Васильева, С.В. Ким, Ч. Джеонг, Й. Любчик, Ю.П. |
| citation_txt | Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков / В.Ф. Гопка, А.В. Шаврина, В.А. Ющенко, А.В. Ющенко, Я.В. Павленко, С.М. Андриевский, С.В. Васильева, Ч. Ким, Й. Джеонг, Ю.П. Любчик // Кинематика и физика небесных тел. — 2018. — Т. 34, № 3. — С. 25-41. — Бібліогр.: 27 назв. — рос. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Кинематика и физика небесных тел |
| description | Проведен анализ содержания актиния в атмосферах двух красных сверхгигантов, PMMR23 и PMMR144, в Малом Магеллановом Облаке и в атмосфере сверхгиганта RM_1-667, принадлежащего Большому Магеллановому Облаку. Использовались спектральные наблюдения, полученные на 3.6-м телескопе Европейской Южной обсерватории с разрешением R = 30000. В атмосферах PMMR23 и PMMR144 астиний не обнаружен. Оценены лишь верхние пределы его содержания: lgN(Ac/H) = –15.1 и –15.0 соответственно. Для RM_1-667 содержание актиния составляет lgN(Ac/H) = –14.1...–13.3 в зависимости от принимаемых параметров модели атмосферы. Для анализа использовались линии ионизованного актиния λ 616.475 нм и λ 581.085 нм.
Проаналізовано вміст актинію в атмосферах двох червоних надгігантів, PMMR23 і PMMR144, у Малій Магеллановій Хмарі і в атмосфері надгіганта RM_1-667, що належить Великій Магеллановій Хмарі. Використовувались спектральні спостереження, отримані на 3.6-м телескопі Європейської Південної обсерваторії з роздільною здатністю R = 30000. В атмосферах PMMR23 та PMMR144 актиній не знайдено. Оцінено лише верхню межу його вмісту: lgN(Ac/H) = –15.1 і –15.0 відповідно. Для RM_1-667 вміст актинію становить lgN(Ac/H) = –14.1... –13.3, в залежності від прийнятих параметрів моделі атмосфери. Для аналізу використовувались лінії іонізованого актинію λ 616.475 нм і λ 581.085 нм.
The analysis of actinium abundance in the atmosphere of three red supergiants in Magellanic Clouds was performed. These are PMMR23 and PMMR144 in SMC and RM_1-667 in LMC. Spectral observations obtained at ESO 3.6 meter telescope with resolving power R = 30,000 were used. Only upper limits of actinium abundance were found for SMC stars PMMR23 and PMMR144: lgN(Ac/H) < –15.1 and –15.0. The abundance of actinium in the atmosphere of LMC red supergiant RM_1-667 was estimated to be in the range from lgN(Ac/H) = –14.1 to –13.3 if we accept different values for atmospheric parameters of this star. The lines of ionized actinium λ 616.475 nm and λ 591.085 nm was used for analysis.
|
| first_indexed | 2025-12-01T06:40:30Z |
| format | Article |
| fulltext |
ÔÈÇÈÊÀ ÇÂÅÇÄ
È ÌÅÆÇÂÅÇÄÍÎÉ ÑÐÅÄÛ
ÓÄÊ 524.314-355
Â. Ô. Ãîï êà1, À. Â. Øàâ ðè íà2, Â. A. Þùåí êî1, À. Â. Þùåí êî3,
ß. Â. Ïàâ ëåí êî2, Ñ. Ì. Àíäðèåâñêèé1, Ñ. Â. Âà ñèëü å âà1,
×. Kèì4, É. Äæå îíã5, Þ. Ï. Ëþá ÷èê2
1Íàó÷íî-èññëå äî âà òå ëüñêèé èí ñòè òóò «Àñ òðî íî ìè ÷åñ êàÿ îá ñåð âà òî ðèÿ»
Îäåññêî ãî íàöèîíàëü íî ãî óíèâåð ñè òå òà èìåíè È. È. Ìå÷ íè êî âà
óë. Ìàðàçëèåâñêàÿ 1 â, Îäåññà, Óêðàèíà, 65014
vfgopka@ukr.net, vladimiryushchenko@gmail.com,
cerera.sveta@rambler.ru, andrievskii@ukr.net
2Ãëàâ íàÿ àñ òðî íî ìè ÷åñ êàÿ îá ñåð âà òî ðèÿ ÍÀÍ Óêðà è íû, Êè åâ, 03143, Óêðàèíà
óë. Àêàäåìèêà Çà áî ëîò íî ãî 27, Êè åâ, 03143
shavrina@mao.kiev.ua, yp@mao.kiev.ua, lyu@mao.kiev.ua
3Èññëå äî âà òå ëüñêèé èí ñòè òóò Àñòðîêàìï Êîí òåíòñ, Ãî éàíã, 10-329, Ðåñ ïóá ëè êà Êî ðåÿ
avyushchenko@gmail.com
4×îí ãáóê ñêèé íà öè î íàëü íûé óíè âåð ñè òåò, ×óí äæó, 561-756, Ðåñ ïóá ëè êà Êîðåÿ
sek@sejong.edu
5Ñåé äæîí óíè âåð ñè òåò, Ñå óë, 05-006, Ðåñ ïóá ëè êà Êîðåÿ
yeuncheoljeong@sejong.ac.kr
Ñî äåð æà íèå àê òè íèÿ â àò ìîñ ôå ðàõ òðåõ êðàñ íûõ
ñâåðõ ãè ãàí òîâ Ìà ãåë ëà íî âûõ Îáëàêîâ
Ïðî âå äåí àíà ëèç ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ â àò ìîñ ôå ðàõ äâóõ êðàñ íûõ
ñâåðõ ãè ãàí òîâ, PMMR23 è PMMR144, â Ìà ëîì Ìà ãåë ëà íî âîì Îáëà êå
è â àò ìîñ ôå ðå ñâåðõ ãè ãàí òà RM_1-667, ïðè íàä ëå æà ùå ãî Áîëü øî ìó
Ìà ãåë ëà íî âî ìó Îáëà êó. Èñïîëü çî âà ëèñü ñïåê òðàëü íûå íà áëþ äå íèÿ,
ïî ëó ÷åí íûå íà 3.6-ì òå ëåñ êî ïå Åâðî ïåé ñêîé Þæíîé îá ñåð âà òî ðèè ñ
ðàç ðå øå íè åì R = 30000. Â àò ìîñ ôå ðàõ PMMR23 è PMMR144 àñ òè íèé
íå îá íà ðó æåí. Îöå íå íû ëèøü âåð õíèå ïðåä å ëû åãî ñî äåð æà íèÿ:
lgN(Ac/H) = –15.1 è –15.0 ñî îò âå òñòâåí íî. Äëÿ RM_1-667 ñî äåð æà -
íèå àê òè íèÿ ñî ñòàâ ëÿ åò lgN(Ac/H) = –14.1...–13.3 â çà âè ñè ìîñ òè îò
ïðè íè ìà å ìûõ ïà ðà ìåò ðîâ ìî äå ëè àò ìîñ ôå ðû. Äëÿ àíà ëè çà èñ ïîëü çî -
âà ëèñü ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ l 616.475 íì è l 581.085 íì.
Êëþ ÷å âûå ñëî âà: ãà ëàê òè êè ÌÌÎ, ÁÌÎ, çâåç äû ïî çäíèõ òè ïîâ,
PMMR23, PMMR144, RM_1-667, ÿäåð íûå ðå àê öèè, íóê ëå î ñèí òåç, ñî -
äåð æà íèÿ õè ìè ÷åñ êèõ ýëå ìåí òîâ, àê òè íèé.
25
ÊÈÍÅÌÀÒÈÊÀ
È ÔÈÇÈÊÀ
ÍÅÁÅÑÍÛÕ
ÒÅË òîì 34 ¹ 3 2018
© Â. Ô. ÃÎÏ ÊÀ, À. Â. ØÀÂ ÐÈ ÍÀ, Â. A. ÞÙÅÍ ÊÎ, À. Â. ÞÙÅÍ ÊÎ, ß. Â. ÏÀÂ ËÅÍ ÊÎ,
Ñ. Ì. ÀÍÄÐÈÅÂÑÊÈÉ, Ñ.Â. ÂÀ ÑÈËÜ Å ÂÀ, ×. KÈÌ, É. ÄÆÅ ÎÍÃ, Þ. Ï. ËÞÁ ×ÈÊ, 2018
26
Â. Ô. ÃÎÏÊÀ È ÄÐ.
ÂÑÒÓÏËÅÍÈÅ
Ñðàâ íè òåëü íûé àíà ëèç õè ìè ÷åñ êî ãî ñî ñòà âà àò ìîñ ôåð ñâåðõ ãè ãàí òîâ
íà øåé Ãà ëàê òè êè è áëè æàé øèõ ê íåé ãà ëàê òèê Ìà ëî ãî è Áîëü øî ãî
Ìà ãåë ëà íî âûõ Îáëà êîâ (ÌÌÎ, ÁÌÎ) ïî êà çû âà åò ÿâ íûå ðàç ëè ÷èÿ ñî -
äåð æà íèé [El/Fe] òÿ æå ëûõ ýëå ìåí òîâ â íèõ. Äëÿ ñâåðõ ãè ãàí òîâ ÌÌÎ
íà áëþ äà þò ñÿ èç áûò êè ýëå ìåí òîâ íå é òðîí íî ãî çà õâà òà [11], åñëè ñðàâ -
íè âàòü ñ ñî îò âå òñòâó þ ùè ìè çíà ÷å íè ÿ ìè äëÿ ñî ëíå÷ íîé àò ìîñ ôå ðû,
íà ÷è íàÿ ñ àòîì íî ãî íî ìå ðà Z = 56. Èäåí òè ôè êà öèÿ ëè íèé, ïðè íàä ëå -
æà ùèõ ýëå ìåí òàì òðåòü å ãî ïèêà íå é òðîí íî ãî çà õâà òà â èõ ñïåê òðàõ, à
òàê æå îá íà ðó æåí íûå èç áûò êè ñî äåð æà íèÿ ýòèõ ýëå ìåí òîâ [8] ñâè äå ò -
åëüñòâó þò î áî ëåå ýô ôåê òèâ íîì ïðî èç âî äñòâå òÿ æå ëûõ ýëå ìåí òîâ â
ñî ñåä íèõ ãà ëàê òè êàõ, â ðå çóëü òà òå ÷åãî ñèí òå çè ðó þò ñÿ ýëå ìåí òû
îñíîâ íîé ñî ñòàâ ëÿ þ ùåé r-ïðî öåñ ñà. Ïîä òâåð æäå íè åì ýòî ìó ÿâ ëÿ þò ñÿ
îá íà ðó æåí íûå â ñïåê òðàõ ñâåðõ ãè ãàí òîâ Ìà ãåë ëà íî âûõ Îáëà êîâ ëè -
íèè òî ðèÿ, ýëå ìåí òà, âîç íè êà þ ùå ãî â ðå çóëü òà òå r-ïðî öåñ ñà [6]. Òàê
êàê òî ðèé è àê òè íèé ñâÿ çà íû ìåæ äó ñî áîé êàê ïðè ñèí òå çå, òàê è ïðè
ðàñ ïà äå èçî òî ïîâ óðà íî âî ãî ðÿäà, òî èìå åò ñìûñë ïðåä ïðè íÿòü ïî èñê
ëè íèé àê òè íèÿ â ñïåê òðàõ çâåçä, ñî äåð æà ùèõ òî ðèé è îöå íèòü ñî äåð -
æà íèå Ac (Z = 89) èëè åãî âåð õíèé ïðåä åë â àò ìîñ ôå ðàõ çâåçä, èìå þ -
ùèõ èç áû òîê òî ðèÿ. Îòìå òèì, ÷òî ñî äåð æà íèå àê òè íèÿ â çâåç äíûõ àò -
ìîñ ôå ðàõ ðà íåå íå îïðå äå ëÿ ëîñü.
Ýëå ìåíò ïîä íî ìå ðîì 89 áûë îò êðûò â 1899 ã. À. Äå áåðü å íîì, ó÷å -
íè êîì Ïüå ðà è Ìà ðèè Êþ ðè, ïðè èç ó÷å íèè óðà íî âûõ îò õî äîâ. Ýëå -
ìåíò ïðè íàä ëå æèò ê ñå ìå éñòâó óðà íà 235U [4]. Ñà ìûé äîë ãî æè âó ùèé
èçî òîï 227Ac, èìå þ ùèé ïå ðè îä ïî ëó ðàñ ïà äà 21.772 ãî äà [5], âõî äèò â
÷èñ ëî ðåä ÷àé øèõ ýëå ìåí òîâ Çåì ëè, íà õî äÿñü â ìè çåð íûõ êî ëè ÷åñ òâàõ
â òî ðè å âûõ è óðà íî âûõ ðó äàõ. Èçî òîï 227Ac â ðåçóëüòàòå b-ðàñïàäà
ïðåâðàùàåòñÿ â èçîòîï 227Th ñ âåðîÿòíîñòüþ 98.61 %. Ñ ìàëîé äîëåé
âåðîÿòíîñòè ïðîèñõîäèò a-ðàñïàä 227Ac ñ îáðàçîâàíèåì ôðàíöèÿ. Ïî
èìåíè àêòèíèÿ íàçâàí öåëûé ðÿä õèìè÷åñêèõ ýëåìåíòîâ, èìåþùèõ
àòîìíûå íîìåðà îò 89 äî 103 (àêòèíîèäû). Àêòèíèé èñïîëüçóåòñÿ êàê
èñòî÷íèê íåéòðîíîâ â ÿäåðíûõ ðåàêòîðàõ. Ýòî — îäèí èç ïî÷òè íå
èçó÷åííûõ ýëåìåíòîâ â àñòðîôèçèêå.  2004 ã. Â. Ô. Ãîïêîé è äð. áûëî
îáíàðóæåíî, ÷òî â ñïåêòðå ïåêóëÿðíîé çâåçäû Ïøèáûëüñêîãî (HD
101065) íåêîòîðûå èç íåèäåíòèôèöèðîâàííûõ ëèíèé ñîîòâåòñòâóþò
äëèíàì âîëí ðàäèîàêòèâíûõ ýëåìåíòîâ ñ àòîìíûìè íîìåðàìè Z > 82,
ñðåäè íèõ åñòü è ëèíèè, âîçìîæíî ïðèíàäëåæàùèå íåéòðàëüíîìó,
èîíèçîâàííîìó è äâàæäû èîíèçîâàííîìó àêòèíèþ [9, 10]. Íàïîìíèì,
÷òî çâåçäà Ïøèáûëüñêîãî èçâåñòíà òåì, ÷òî â åå ñïåêòðå íàáëþäàåòñÿ
î÷åíü áîëüøîå êîëè÷åñòâî ëèíèé, íå ïîääàþùèõñÿ èäåíòèôèêàöèè.
 2007 ã. áû ëè îïóá ëè êî âà íû ñóì ìû ïî ñî ñòî ÿ íè ÿì è ñè ëû îñöèë -
ëÿ òî ðîâ äëÿ ëè íèé íå é òðàëü íî ãî è îä íî êðàò íî èî íè çî âàí íî ãî àòî ìà
àê òè íèÿ [18], â 2012 ã. îïóá ëè êî âà íû ñè ëû îñöèë ëÿ òî ðîâ äëÿ àê òè íèÿ
Àñ II [24]. Ýêñïå ðè ìåí òàëü íîå çíà ÷å íèå ïî òåí öè à ëà èî íè çà öèè íå é -
òðàëü íî ãî àê òè íèÿ, ðàâ íîå 5.38 ýÂ, áû ëî íà é äå íî â 2012 ã. [19]. Íà ìè
âû ïîë íåí ïî èñê ëè íèé àê òè íèÿ â ñïåê òðàõ íå êî òî ðûõ ñâåðõ ãè ãàí òîâ
Ìà ëî ãî è Áîëü øî ãî Ìà ãåë ëà íî âûõ Îáëà êîâ è îïðå äå ëå íèå õè ìè ÷åñ -
êî ãî ñî äåð æà íèÿ ýòî ãî ýëå ìåí òà. Íå ìà ëî âàæ íûì ñòè ìó ëîì ïðåä ïðè -
íÿ òîé ïî ïûò êè ïî èñ êà ëè íèé àê òè íèÿ áûë è îá íà ðó æåí íûé íà ìè
ôàêò, ÷òî ñâåðõ ãè ãàí òû, ïðè íàä ëå æà ùèå ãðóï ïå âû ñî êîñ êî ðîñ òíûõ
çâåçä (Í-çâåç äû), èìå þò â ïðî ôè ëå ëè íèè âî äî ðî äà Ha ñèì ìåò ðè÷ íûå
ýìèñ ñè îí íûå êîì ïî íåí òû. À ýòî îçíà ÷à åò, ÷òî â îá ëàñ òè ïî âû øåí íîé
ñêî ðîñ òè ãà çà è çâåçä äëÿ ÌÌÎ åñòü íà ïðàâ ëåí íûé ïî òîê âå ùåñ òâà,
ïà äà þ ùå ãî íà ïî âåð õíîñ òíûå ñëîè ñâåðõ ãè ãàí òîâ è ìî äè ôè öè ðó þ -
ùèå òåì ïå ðà òó ðó áî ëåå ãëó áî êèõ ñëî åâ. Ýòî ñî îò âå òñòâó åò ýì ïè ðè -
÷åñ êè ìî äè ôè öè ðî âàí íûì ìî äå ëÿì [26], ó êî òî ðûõ áî ëåå ãëó áî êèå
ñëîè àò ìîñ ôå ðû çâåç äû èìå þò ìåíü øóþ òåì ïå ðà òó ðó ïî ñðàâ íå íèþ ñ
âû øå ëå æà ùè ìè (èí âåð ñèÿ òåì ïå ðà òóð). Ñâåð õãè ãàíò PMMR23, ïðè -
íàä ëå æà ùèé ê ãðóï ïå íèç êîñ êî ðîñ òíûõ çâåçä, íå ïî êà çû âà åò ýìèñ ñè -
îí íûõ êîì ïî íåí òîâ. Íî áî ëåå èí òå ðåñ íûì ôàê òîì ïðè èñ ñëå äî âà íèè
ëè íèé àê òè íèÿ â ñïåê òðàõ çâåç äíûõ àò ìîñ ôåð ÿâè ëîñü òî, ÷òî ëè íèè
àê òè íèÿ èäåí òè ôè öè ðó þò ñÿ â òà êèõ ñïåê òðàõ çâåçä, â êî òî ðûõ íà áëþ -
äà åò ñÿ àñèì ìåò ðèÿ ïðî ôè ëåé ëè íèé âî äî ðî äà Ha è (èëè) ýìèñ ñè îí -
íûå êîì ïî íåí òû ëè íèé âî äî ðî äà. Îäíî èç ïðåä ïî ëî æå íèé, êî òî ðîå
ìî æåò îá ú ÿñ íèòü ïðî èñ õîæ äå íèå àê òè íèÿ â àò ìîñ ôå ðå òîé èëè èíîé
çâåç äû — ýòî àê êðå öèÿ âû ñî êî ý íåð ãå òè ÷åñ êèõ ÷àñ òèö íà ýòó çâåç äó,
ìî äè ôè öè ðó þ ùèõ âåð õíèå ñëîè àò ìîñ ôå ðû, â êî òî ðûõ è ôîð ìè ðó þò -
ñÿ ñèëü íûå ëè íèè. Âîç íèê íî âå íèå ïî òî êà ïà äà þ ùåé ìà òå ðèè íà çâåç -
äó ìî æåò áûòü ðå çóëü òà òîì ðàç íûõ ýâî ëþ öè îí íûõ ñöå íà ðè åâ.
ÎÁ ÝÔÔÅÊÒÈÂÍÎÑÒÈ r-ÏÐÎÖÅÑÑÀ Â ÌÀËÎÌ
È ÁÎËÜØÎÌ ÌÀÃÅËËÀÍÎÂÛÕ ÎÁËÀÊÀÕ
Åùå â êîíöå 1980-õ ãã. â ðåçóëüòàòå äåòàëüíîãî ñïåêòðîñêîïè÷åñêîãî
àíàëèçà â àòìîñôåðàõ ñâåðõãèãàíòîâ Ìàëîãî è Áîëüøîãî Ìàãåëëà íî -
âûõ Îáëàêîâ áûë îáíàðóæåí èçáûòîê òÿæåëûõ ýëåìåíòîâ [20, 22].
Ïîçæå áûëî óñòàíîâëåíî, ÷òî áûñòðî ýâîëþöèîíèðóþùèå çâåçäû,
êàêèìè ÿâëÿþòñÿ ñâåðõãèãàíòû ñ ìàññàìè áîëåå äåñÿòè ñîëíå÷íûõ
ìàññ, èìåþò èçáûòî÷íîå ñîäåðæàíèå ýëåìåíòîâ ñ àòîìíûì íîìåðîì
áîëåå 56 [11], âïëîòü äî ýëåìåíòîâ òðåòüåãî ïèêà íåéòðîííîãî çàõâàòà
(Os, Ir, Pt, Z = 76, 77, 78) [8] è òîðèÿ (Z = 90) [6], ýëåìåíòà, îá -
ðàçîâàííîãî â ðåçóëüòàòå r-ïðîöåññà. Â ñïåêòðàõ Ìàãåëëàíîâûõ Îáëà -
êîâ ïðè ñðàâíåíèè ñî ñïåêòðàìè Àðêòóðà è HD221170 ëèíèè ýëå -
ìåíòîâ ñ ïðåîáëàäàþùèì âêëàäîì r-ïðîöåññà çàìåòíî óñèëåíû (Th è
Nd), ÷òî ìîæíî âèäåòü íà ðèñ. 1à ëèíèè Ti è Fe ñîïîñòàâèìû ïî èíòåí -
ñèâíîñòè. Ëèíèÿ òîðèÿ l 598.9045 íì âíîñèò çàìåòíûé âêëàä â áëèç -
ëåæàùóþ ëèíèþ íåîäèìà l 598.9378 íì (â áîëü øåì ìàñøòàáå äàåòñÿ â
ðàáîòå [6]). Âèäíî, ÷òî ìàêñèìàëüíàÿ èíòåí ñèâ íîñòü ëèíèè òîðèÿ
íàáëþäàåòñÿ äëÿ PMMR144 (ýêâèâàëåíòíàÿ øèðèíà 0.0104 íì). Çíà -
÷åíèÿ ýêâèâàëåíòíûõ øèðèí ýòîé ëèíèè äëÿ HD 221170 è Àðêòóðà
27
ÑÎÄÅÐÆÀÍÈÅ ÀÊ ÒÈ ÍÈß Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÅÕ ÊÐÀÑ ÍÛÕ ÑÂÅÐÕ ÃÈ ÃÀÍ ÒÎÂ
ðàâ íû 0.0003 íì è 0.0008 íì. Âêëàä ýëåìåíòîâ r-ïðîöåññà ðàçëè÷åí
äëÿ ðàçíûõ ñâåðõãèãàíòîâ (ðèñ. 2) [8]. Îñîáåííî ÿðêî âûðàæåí ôàêò
áîëåå ýôôåêòèâíîãî ïðîèçâîäñòâà ýëåìåíòîâ r-ïðîöåññà â ÌÌÎ íà
ïðèìåðå ñâåðõãèãàíòà PMMR144 (ðèñ. 2à). Â òî æå âðåìÿ âêëàä èçî -
òîïîâ s-ïðîöåññà íå ïðåâîñõîäèò 0.4 dex, åñëè ðàññìàòðèâàòü åãî êàê
ðàçíèöó ñîäåðæàíèÿ ýëåìåíòîâ íåéòðîííîãî çàõâàòà è çíà÷åíèé âûõî -
äà èçîòîïîâ r-ïðîöåññà.
 îò ëè ÷èå îò ìà ëî ìàñ ñèâ íûõ çâåçä ãà ëî íà øåé Ãà ëàê òè êè ñ èç áû -
òî÷ íûì ñî äåð æà íè åì ýëå ìåí òîâ r-ïðî öåñ ñà, êî òî ðûå îá ðà çî âà ëèñü
âñêî ðå ïî ñëå ôîð ìè ðî âà íèÿ Ãà ëàê òè êè è ñî õðà íè ëèñü äî íà øå ãî âðå -
ìå íè áëà ãî äà ðÿ ìà ëûì ìàñ ñàì (<1.3Ì8), ó ìàñ ñèâ íûõ è áûñ òðî ýâî -
ëþ öè î íè ðó þ ùèõ ñâåðõ ãè ãàí òîâ Ìà ëî ãî è Áîëü øî ãî Ìà ãåë ëà íî âûõ
Îáëà êîâ èç áû òî÷ íîå ñî äåð æà íèå òà êèõ ýëå ìåí òîâ ìî æåò áûòü îá ú ÿñ -
íå íî òåì, ÷òî â íà ñòî ÿ ùåå âðå ìÿ åñòü äî ïîë íè òåëü íûé ìå õà íèçì íóê -
ëå î ñèí òå çà ñâåðõ òÿ æå ëûõ ýëå ìåí òîâ â èõ îêðåñ òíîñ òè, èëè òåì, ÷òî
ýòè çâåç äû îá ðà çî âà ëèñü èç âå ùåñ òâà ìåæ çâåç äíîé ñðå äû, óæå îá îãà -
ùåí íî ãî ïðî äóê òà ìè íå é òðîí íî ãî çà õâà òà. Â ïî ëüçó ïåð âî ãî ïðåä ïî -
ëî æå íèÿ ìîã ëî áû ñâè äå ò åëüñòâî âàòü íà ëè ÷èå â èõ ñïåê òðàõ ëè íèé ðà -
äè î àê òèâ íûõ ýëå ìåí òîâ ñ ìà ëûì ïå ðè î äîì ïî ëó ðàñ ïà äà, íà ïðè ìåð àê -
òè íèÿ.
28
Â. Ô. ÃÎÏÊÀ È ÄÐ.
Ðèñ. 1. Ñïåê òðû r = I/I0 çâåçä-ãè ãàí òîâ íà øåé Ãà ëàê òè êè (Àðêòóð [12], çâåç äû ãà ëî HD 221170
[6]), ñâåðõ ãè ãàí òîâ ÌÌÎ (PMMR144, PMMR23, PMMR145) è ñâåðõ ãè ãàí òà ÁÌÎ (RM_1-390)
â îá ëàñ òè ëè íèè òî ðèÿ l 598.5485 íì. Ìàêñèìàëüíàÿ èíòåíñèâíîñòü ëèíèè, íàáëþäàåìàÿ äëÿ
PMMR144, ñîîòâåòñòâóåò ýêâèâàëåíòíîé øèðèíå 0.0104 íì. Êàæ äûé ñïåêòð ñìå ùåí âäîëü
âåð òè êàëü íîé îñè íà 0.1-0.2 îò íî ñè òåëü íî ïðåä û äó ùå ãî ñïåê òðà
ÍÀÁËÞÄÀÒÅËÜÍÛÉ ÌÀÒÅÐÈÀË, ÏÀÐÀÌÅÒÐÛ ÌÎÄÅËÅÉ ÀÒÌÎÑÔÅÐ
È ÎÏÐÅÄÅËÅÍÈÅ ÑÎÄÅÐÆÀÍÈß ÀÊÒÈÍÈß Â ÑÂÅÐÕÃÈÃÀÍÒÀÕ
Ìû èñ ïîëü çî âà ëè ñïåê òðû êðàñ íûõ ñâåðõ ãè ãàí òîâ â Ìà ãåë ëà íî âûõ
îá ëà êàõ, ïî ëó ÷åí íûå íà 3.6-ì òå ëåñ êî ïå Åâðî ïåé ñêîé Þæíîé îá ñåð -
âà òî ðèè [11]. Ñïåê òðàëü íîå ðàç ðå øå íèå ñî ñòàâ ëÿ ëî R = l/Dl = 30000,
îò íî øå íèå ñèã íà ëà ê øóìó S/N >100, äè à ïà çîí äëèí âîëí l = 500...720,
580...670 è 581...709 íì äëÿ ñâåðõ ãè ãàí òîâ PMMR23, PMMR144 è
RM_1-667 ñî îò âå òñòâåí íî. Ïà ðà ìåò ðû ìî äå ëåé àò ìîñ ôåð (Týô/lgg)
ñâåðõ ãè ãàí òîâ Ìà ãåë ëà íî âûõ Îáëà êîâ PMMR23 (4240/0.12) è
PMMR144 (4100/–0.7) áûëè âçÿ òû èç ðà áîò [7, 8, 11]. Ìû èñ ïîëü çî âà ëè
èí äè âè äó àëü íûå ìî äå ëè àò ìîñ ôåð ñ óêà çàí íû ìè ïà ðà ìåò ðà ìè, ðàñ -
ñ÷è òàí íûå ïî ïðî ãðàì ìå SAM12.7 [17]. Äëÿ ñâåðõ ãè ãàí òà RM_1-667
ïà ðà ìåò ðû ìî äå ëè áûëè ïå ðå îïðå äå ëå íû ìå òî äîì ñèí òå òè ÷åñ êî ãî
ñïåê òðà ïî íå áëåí äè ðî âàí íûì ëè íè ÿì Fe I, Fe II, êî òî ðûå ðàñ ïî ëà ãà -
þò ñÿ áëèç êî îäíà ê äðó ãîé è ê èñ ñëå äó å ìûì ëè íè ÿì àê òè íèÿ.
Ïî äîá ðàí íàÿ òà êèì îá ðà çîì ìî äåëü çà ìåò íî óëó÷ øè ëà ïðè áëè æå -
íèå ñèí òå òè ÷åñ êî ãî ñïåê òðà ê íà áëþ äà å ìî ìó (ðèñ. 3). Âèä íî, ÷òî ìî -
äåëü ñ ïà ðà ìåò ðà ìè 4000/0.5 è [Fe/H] = –0.5, âçÿ òàÿ èç ñåò êè ìî äå ëåé
Êó ðó öà [14], õî ðî øî îïè ñû âà åò ëè íèè Fe I è Fe II. Çíà ÷å íèå ýô ôåê òèâ -
29
ÑÎÄÅÐÆÀÍÈÅ ÀÊ ÒÈ ÍÈß Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÅÕ ÊÐÀÑ ÍÛÕ ÑÂÅÐÕ ÃÈ ÃÀÍ ÒÎÂ
Ðèñ. 2. Íàá ëþ äà å ìîå ñî äåð æà íèå
ýëå ìåí òîâ íå é òðîí íî ãî çà õâà òà: à
— äëÿ ñâåðõ ãè ãàí òà ÌÌÎ
PMMR144 (òî÷ êè) è òå î ðå òè ÷åñ êèå
îöåí êè âû õî äà èçî òî ïîâ r-ïðî öåñ ñà
ïî äàí íûì [2] (êâàä ðà òè êè) è [3]
(êî ñûå êðåñ òè êè); á — äëÿ ñâåðõ ãè -
ãàí òà ÁÌÎ RM_1-667
íîé òåì ïå ðà òó ðû ñâåðõ ãè ãàí òîâ â ÁÌÎ è ÌÌÎ çà âè ñèò îò ìå òàë ëè÷ -
íîñ òè [15]. Îíà ó÷è òû âà åò ñÿ, åñ ëè îïðå äå ëå íû ïà ðà ìåò ðû ìå òî äîì
ñèí òå òè ÷åñ êî ãî ñïåê òðà, â ðàìêàõ ìîäåëåé ñ äåôèöèòîì ìåòàëëîâ.
Ñè ëû îñöèë ëÿ òî ðîâ äëÿ íå êî òî ðûõ ñèëü íûõ ëè íèé èî íè çî âàí íî ãî
àê òè íèÿ ïî ÿ âè ëèñü â ëè òå ðà òó ðå ñðàâ íè òåëü íî íå äàâ íî, â ïî ëó ýì ïè -
ðè ÷åñ êîì ïðè áëè æå íèè Õàð òðè — Ôî êà â 2007 ã. [18] è â ïðè áëè æå -
íèè Ôî êà — Äè ðà êà [24] â 2012 ã. Â îá ëàñòü äëèí âîëí ñïåê òðîâ, èìå -
þ ùèõ ñÿ â íà øåì ðàñ ïî ðÿ æå íèè, ïî ïà äà þò ÷å òû ðå ëè íèè èî íè çî âàí -
íî ãî àê òè íèÿ, ñè ëû îñöèë ëÿ òî ðîâ äëÿ êî òî ðûõ ïðè âå äå íû â óïî ìÿ íó -
òûõ ðà áî òàõ: l = 591.085, 616.475, 616.783 è 624.283 íì ñ ñî îò íî øå íè -
åì ëà áî ðà òîð íûõ èí òåí ñèâ íîñ òåé 300 : 200 : 30 : 100. Áëèç êèå ñî îò íî -
øå íèÿ áû ëè òàê æå ïî ëó ÷å íû â íà øèõ âû ÷èñ ëå íè ÿõ äëÿ çâåçä
PPMR144 è PPMR23.
 äàëü íåé øåì ìû èñ êëþ ÷è ëè èç ðàñ ñìîò ðå íèÿ ëè íèþ l 616.783
íì ââè äó åå ìà ëîé èí òåí ñèâ íîñ òè è îò íî ñè òåëü íî ìà ëîé ÷ó âñòâè òåëü -
íîñ òè ê èç ìå íå íèþ ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ. Ëè íèÿ l 624.283 íì ñî ñòàâ -
ëÿ åò áëåí äó ñ ñèëü íîé ëè íè åé íå é òðàëü íî ãî âà íà äèÿ è òàê æå íå ðàñ -
ñìàò ðè âà ëàñü. Ïðè ãîä íû ìè äëÿ îïðå äå ëå íèÿ ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ îêà -
çà ëèñü ïåð âûå äâå ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ èç ÷å òû ðåõ, óêà çàí -
íûõ âû øå: l 591.085 íì è l 616.475 íì.
ÀÍÀËÈÇ ÑÏÅÊÒÐÎÂ ÑÂÅÐÕÃÈÃÀÍÒÎÂ
PMMR23, PMMR144 È RM_1-667
Äëÿ èñ ñëå äó å ìûõ çâåçä áûë ïðî âå äåí àíà ëèç âñåõ ìî ëå êó ëÿð íûõ è
àòîì íûõ ëè íèé âáëèçè äå òà ëåé ñïåêòðà, èäåí òè ôè öè ðî âà íûõ êàê ëè -
íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ. Ñèí òå òè ÷åñ êèå ñïåê òðû â îá ëàñ òè ëè íèé
àê òè íèÿ áûëè ðàñ ñ÷è òà íû ïî ïðî ãðàì ìå Â. Öûì áà ëà SYNTHV [23]
(âåð ñèÿ 2012 ã.), êî òî ðàÿ èñ ïîëü çó åò àòîì íûå äàí íûå èç áàçû VALD-2
30
Â. Ô. ÃÎÏÊÀ È ÄÐ.
Ðèñ. 3. Ïîä áîð ìî äå ëè àò ìîñ ôå ðû äëÿ ñâåðõ ãè ãàí òà RM_1-667
è ìàñ ñèâ ìî ëå êó ëÿð íûõ ëè íèé, ñî ñòàâ ëåí íûé àâ òî ðîì â ðà áî òàõ [21,
23] è âåð ñèÿ 2016 ã., èñ ïîëü çó þ ùàÿ ñïè ñîê VALD-3. Êðî ìå òîãî, äëÿ
ðàñ ÷å òîâ èñ ïîëü çî âà ëèñü ïðî ãðàì ìû Ñ. Õàíà SYNTHM [13] è ß. Ïàâ -
ëåí êî WITA [16] ñî ñïèñ êîì àòîì íûõ ëè íèé èç VALD-3 [21], ïðî ãðàì -
ìû SYNTHE [14] è URAN[25] òàê æå ñî ñïèñ êîì VALD-3 [21]. Ïðè
îïðå äå ëå íèè ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ â àò ìîñ ôå ðàõ èñ ñëå äó å ìûõ çâåçä
èñ ïîëü çî âà ëèñü âñå ïå ðå ÷èñ ëåí íûå ïðî ãðàì ìû, èñ ïîëü çóÿ ïðå è ìó -
ùåñ òâà òîé èëè èíîé äëÿ êîí êðåò íûõ çà äà÷ è äëÿ ïðî âåð êè ðå çóëü òà -
òîâ ðàñ ÷å òà. Òàê, ïðè èñ ñëå äî âà íèè ìî ëå êó ëÿð íî ãî ñïåê òðà èñ ïîëü çî -
âà ëàñü ïðî ãðàì ìà Â. Öûì áà ëà SYNTHV [23] (âåð ñèÿ 2012 ã.).
Ïðè èñ ñëå äî âà íèè ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ l 616.475 íì îá -
ëàñ òè l = 610...640 íì îòî æäå ñòâëÿ þò ñÿ ëè íèè ìî ëå êó ëÿð íûõ ïî ëîñ
CN è C2, èõ èí òåí ñèâ íîñòü çà âè ñèò îò ñî îò íî øå íèé ñî äåð æà íèé C, N è
O, êî òî ðûå îïðå äå ëÿ ëèñü â àò ìîñ ôå ðàõ çâåçä PMMR23, PMMR144 è
RM_1-667 ïî çà ïðå ùåí íîé ëè íèè [O I] l 630.0304 íì è ïî ó÷àñ òêàì
íà è áî ëåå èí òåí ñèâ íî ãî ìî ëå êó ëÿð íî ãî ñïåê òðà C2 (l = 615.2...615.7 è
618.2...619.0 íì), à òàê æå CN (l = 619.4...619.8, 620.7...621.2 è
622.0...622.8 íì) ïó òåì òðåõ-÷å òû ðåõ èòå ðà öèé â ïî ñëå äî âà òåëü íîñ òè
Î I ® C2 ® CN. ×ó âñòâè òåëü íîñòü ìî ëå êó ëÿð íî ãî ñïåê òðà Ñ2 ê ñî äåð -
æà íèþ óãëå ðî äà è ñïåê òðà CN ê ñî äåð æà íèþ àçî òà äëÿ PPMR144 ïî êà -
çà íà íà ðèñ. 4.
Ïåð âûì øà ãîì äàí íîé ðà áî òû ïðè íà ëè ÷èè àòîì íûõ äàí íûõ äëÿ
àê òè íèÿ èç ðà áîò [18, 24] áû ëè ïî ëó ÷å íû îöåí êè ñî äåð æà íèÿ ýòî ãî
ýëå ìåí òà èç ñðàâ íå íèÿ íà áëþ äåí íûõ è òå î ðå òè ÷åñ êèõ ñïåê òðîâ
PMMR23, PPMR144 è RM_1-667 ïî ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ
l 616.475 íì, êî òî ðàÿ íå ïî ïà äà åò íà ó÷àñ òêè èí òåí ñèâ íî ãî ìî ëå êó -
ëÿð íî ãî ñïåê òðà. Ìû îöå íè ëè âêëàä äâóõ ñî ñåä íèõ ëè íèé, Ti I
l 616.4660 íì è CN l 616.4666 íì â îá ùóþ ñ ëè íè åé àê òè íèÿ áëåí äó —
îí îêà çàë ñÿ íå çíà ÷è òåëü íûì. Äëÿ PMMR23 è PMMR144 ìû îïðå äå ëè -
ëè ôàê òè ÷åñ êè òîëü êî âåð õíèå ïðåä å ëû âå ëè ÷èí lgN(Ac/H) = –15.1 è
–15.0, ñî îò âå òñòâåí íî (ðèñ. 5). Íà ðèñ. 5à íà áëþ äà å ìûå ñïåê òðû
PMMR23 ñðàâ íè âà þò ñÿ ñ ñèí òå òè ÷åñ êè ìè ñïåê òðà ìè, ðàñ ñ÷è òàí íû ìè
ïðè lgN(Ac/H) = –14.6, –15.1, –15.6. Ñïåê òðû, ðàñ ÷è òàí íûå ïðè
lgN(Ac/H) = –15.1 è –15.6, íà ðè ñóí êå ñî âïà äà þò. Àíàëîãè÷íî äëÿ
PMMR144 (ðèñ. 5á) ïî êà çà íû ðå çóëü òà òû ðàñ ÷å òîâ äëÿ lgN(Ac/H) =
= –14.5, –15.0, –15.5, êîã äà ñèí òå òè ÷åñ êèå ñïåê òðû ïðè çíà ÷å íè ÿõ
lgN(Ac/H) = –15.0 è –15.5 ñî âïà äà þò. Ðàñ ÷å òû, âû ïîë íåí íûå ñ èñ ïîëü -
çî âà íè åì ïðî ãðàì ìû URAN [25], ïî çâî ëÿ þò â ïî ëó àâ òî ìà òè ÷åñ êîì
ðå æè ìå âû ïîë íÿòü ïîä ãîí êó ê íà áëþ äà å ìî ìó ñïåê òðó ñïåê òðà ñèí òå -
òè ÷åñ êî ãî, ðàñ ñ÷è òàí íî ãî ïðî ãðàì ìîé SYNTHE [14].
Íåñ êîëü êî áîëü øåå ñî äåð æà íèå àê òè íèÿ ïî ëó ÷å íî äëÿ ñâåðõ ãè -
ãàí òà RM_1-667 lgN(Ac/H) = –14.1 ñ èñ ïîëü çó å ìîé íà ìè ðà íåå [8] ìî -
äåëüþ 3750/–1.5, (ðèñ. 5â). Íå îá õî äè ìî îò ìå òèòü ÷ó âñòâè òåëü íîñòü
ýòîé ëè íèè ê èç ìå íå íèþ ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ.
Ñ óòî÷ íåí íîé íà ìè ìî äåëüþ (4000/0.5) (ðèñ. 3) ëè íèè èî íè çî âàí -
íî ãî àê òè íèÿ íà äëè íàõ âîëí l 591.085 è l 616.475 íì èñ ñëå äî âà ëèñü ñ
31
ÑÎÄÅÐÆÀÍÈÅ ÀÊ ÒÈ ÍÈß Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÅÕ ÊÐÀÑ ÍÛÕ ÑÂÅÐÕ ÃÈ ÃÀÍ ÒÎÂ
òî÷ êè çðå íèÿ âêëà äà êàê ìî ëå êó ëÿð íûõ, òàê è àòîì íûõ ëè íèé. ×òî áû
îïè ñàòü ñïåêòð â ðà éî íå ëè íèè l 616.475 íì (ñì. ðèñ. 6à), áû ëè ðàñ -
ñ÷è òà íû äëè íû âîëí ëè íèé ðåä êî çå ìåëü íûõ ýëå ìåí òîâ ñ èñ ïîëü çî âà -
íè åì óðîâ íåé ýíåð ãèè, ïðè âå äåí íûõ íà ñàé òå www.nist.gov, â îá ëàñ òè,
íå ïîñ ðå äñòâåí íî ïðè ìû êà þ ùåé ê ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ. Ýòî
ëè íèè Nd II l 616.397 íì, E = 1.795 ýÂ; Sm II l 616.4024 íì, E = 1.070
ýÂ; Nd II l 616.426 íì, Å = 3.250 ýÂ; Nd II l 616.428 íì, E = 2.670 ýÂ.
Ïðè ó÷å òå ðàñ ñ÷è òàí íûõ íà ìè äî ïîë íè òåëü íûõ àòîì íûõ ëè íèé ñ ìè -
íè ìàëü íûì âêëà äîì íà áëþ äà å ìàÿ ëè íèÿ l 616.475 íì õî ðî øî îïè ñû -
âà åò ñÿ ïðè ñî äåð æà íèè àê òè íèÿ lgN(Ac/H) = –13.2 (ðèñ. 6à).
32
Â. Ô. ÃÎÏÊÀ È ÄÐ.
Ðèñ. 4. Ñèí òå òè÷åñ êèå ìî ëå êó ëÿðíûå ñïåê òðû äëÿ PPMR144: à — ñïåê òðû Ñ2 ïðè ðàç íûõ
çíà ÷å íè ÿõ ñî äåð æà íèÿ óãëå ðî äà (íà è áî ëåå èí òåí ñèâ íûé ñïåêòð Ñ2 â ó÷àñ òêàõ l = 615.2...615.7
è 618.2...619.0 íì); á — ñïåê òðû ÑN ïðè ðàç íûõ çíà ÷å íè ÿõ ñî äåð æà íèÿ àçî òà (íàè áî ëåå
èí òåí ñèâ íûé ñïåêòð ÑN â ó÷àñ òêàõ l = 619.4...619.8, 620.7...621.2 è 622.0...622.8 íì)
Ñ èñ ïîëü çî âà íè åì âòî ðîé ëè íèè àê òè íèÿ íà äëè íå âîë íû l 591.085
íì ïî ëó ÷à åì ñî äåð æà íèå àê òè íèÿ lgN(Ac/H) = –13.4 (ðèñ. 6á). Âòî ðàÿ
ëè íèÿ ïî ãëî ùå íèÿ àê òè íèÿ â ñïåê òðå RM_1-667, ëè íèÿ íà äëè íå âîë -
íû l 591.085 íì, èìå åò ïðàê òè ÷åñ êè îäè íà êî âûå ñè ëû îñöèë ëÿ òî ðîâ,
îïóá ëè êî âàí íûå â ðà áî òàõ [18, 24]: lggf = –0.58 è –0.60. Ñðåä íÿÿ âå ëè -
÷è íà ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ ïî äâóì ëè íè ÿì lgN(Ac/H) = –13.3±0.1.
33
ÑÎÄÅÐÆÀÍÈÅ ÀÊ ÒÈ ÍÈß Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÅÕ ÊÐÀÑ ÍÛÕ ÑÂÅÐÕ ÃÈ ÃÀÍ ÒÎÂ
Ðèñ. 5. Ñðàâ íå íèå íà áëþ äà å ìûõ ñïåê òðîâ ñâåðõ ãè ãàí òîâ PMMR23, PMMR144, RM_1-667
(êâàä ðà òè êè) ñ ñèí òå òè ÷åñ êè ìè ñïåê òðà ìè (ñïëîø íûå ëè íèè) ñî îò âå òñòâåí íî äëÿ òðåõ ñî äåð -
æà íèé àê òè íèÿ lgN(Ac/H) = – 15.1 ± 0.5, –15.0 ± 0.5, –14.1 ± 0.5 â îá ëàñ òè ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî
àê òè íèÿ l 616.475 íì. Äëÿ ñâåðõ ãè ãàí òà RM_1-667 èñ ïîëü çî âà ëàñü ìî äåëü Týô = 3750, lgg =
= –1.5 [8].  íè æíåé ÷àñ òè ðè ñóí êîâ îò ìå ÷å íû ïî ëî æå íèÿ ëè íèé, èõ èäåí òè ôè êà öèÿ è àòîì -
íûå âåñà èçî òî ïîâ àçî òà è óãëå ðî äà
Îöå íå íà ÷ó âñòâè òåëü íîñòü ëè íèé ïðè èç ìå íå íèè ïà ðà ìåò ðîâ àò -
ìîñ ôå ðû. Ïðè óìåíü øå íèè óñêî ðå íèÿ ñâî áîä íî ãî ïà äå íèÿ íà 0.5 ïðè
ïà ðà ìåò ðàõ ìî äå ëè 4000/0.0 ñî äåð æà íèå àê òè íèÿ ðàâ íî lgN(Ac/H) =
–13.6 (ðèñ. 6â), à ïðè óâå ëè ÷å íèè ýô ôåê òèâ íîé òåì ïå ðà òó ðû íà 250 Ê
ïî îá å èì ëè íè ÿì ïî ëó ÷à åì lgN(Ac/H) = –13.35. Ïðè ýòîì ñî äåð æà íèå
àê òè íèÿ, îïðå äå ëåí íîå ïî ëè íè ÿì l 616.475 íì è l 591.085 íì, ðàâ íî
lgN(Ac/H) = –13.2, è lgN(Ac/H) = –13.5 ñî îò âå òñòâåí íî. Ïðè óìåíü øå -
íèè òåì ïå ðà òó ðû íà 250 Ê ïî ëó ÷à åì lgN(Ac/H) = –13.6 êàê ñðåä íåå ïî
îá å èì ëè íè ÿì.
34
Â. Ô. ÃÎÏÊÀ È ÄÐ.
Ðèñ. 6. Cïåê òðû àê òè íèÿ äëÿ ñâåðõ ãè ãàí òà ÁÌÎ RM_1-667, ïî ëó ÷åí íûå ñ èñ ïîëü çî âà íè åì
ìî äå ëè Týô = 4000 K, [Fe/H] = –0.5 è lgg = 0.0, IP = 5.38 ýÂ: à — â îêðåñ òíîñ òè ëè íèè l 616.475
íì, á — l 591.085 íì; â — ñïåê òðû, ïî ëó ÷åí íûå ïðè óìåíü øå íèè lgg íà 0.5 (ñîäåðæàíèå
àêòèíèÿ ïðè ýòîì èçìåíÿåòñÿ íà 0.2 dex)
Ìîæ íî óòâåð æäàòü, ÷òî èäåí òè ôè öè ðî âàí íûå ñëà áûå ëè íèè àê òè -
íèÿ Ac II â ñïåê òðå ñâåðõ ãè ãàí òà RM_1-667, äà þ ùèå ïðàê òè ÷åñ êè îäè -
íà êî âûå ñî äåð æà íèÿ ïî îá å èì ëè íè ÿì, ìà ëî ÷ó âñòâè òåëü íû ê èç ìå íå -
íè ÿì ïà ðà ìåò ðîâ àò ìîñ ôå ðû è áî ëåå ÷óâ ñòâè òåëü íû ê èç ìå íå íèþ õè -
ìè ÷åñ êî ãî ñî äåð æà íèÿ. Ïðè ìå ðîì ëè íèè, ÷ó âñòâè òåëü íîé ê ñî äåð æà -
íèþ èñ ñëå äó å ìî ãî ýëå ìåí òà, ìî æåò áûòü ñëà áàÿ ëè íèÿ ïî ãëî ùå íèÿ
òî ðèÿ íà äëè íå âîë íû Th II l 598.9045 íì [6].
Íà ëè ÷èå àòîì íûõ äàí íûõ î÷åíü âàæ íî ïðè èñ ñëå äî âà íèè ðà äè î -
àê òèâ íûõ ýëå ìåí òîâ ñ êî ðîò êèì ïå ðè î äîì ïî ëó ðàñ ïà äà â àò ìîñ ôå ðàõ
çâåçä. Òàê, ðàñ ÷å òû ñèí òå òè ÷åñ êî ãî ñïåê òðà äëÿ ëè íèè l 616.783 íì íå
ïîä òâåð äè ëè çà ìåò íî ãî âêëà äà àê òè íèÿ. È íà î áî ðîò, áûëî îá íà ðó æå -
íî, ÷òî ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ íà äëè íàõ âîëí l 616.475,
l 591.085 íì äîñ òà òî÷ íî ÷ó âñòâè òåëü íû ê èç ìå íå íèþ ñî äåð æà íèÿ ýòî -
ãî ýëå ìåí òà è ìî ãóò èñ ïîëü çî âàòü ñÿ äëÿ àíà ëè çà ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ.
 èòî ãå ñî äåð æà íèå àê òè íèÿ â àò ìîñ ôå ðå ñâåðõ ãè ãàí òà RM_1-667 ðàâ -
íî lgN(Ac/H) = –13.3 ± 0.1 ïðè ïî òåí öè à ëå èî íè çà öèè íå é òðàëü íî ãî
àê òè íèÿ 5.38 å [19].
Äëÿ PMMR23 è PMMR144 ìû ïî ëó ÷è ëè âåð õíèé ïðåä åë ñî äåð æà -
íèÿ àê òè íèÿ lgN(Ac/H) = –13.5 è –14.0 ñî îò âå òñòâåí íî ïðè ïî òåí öè à ëå
èî íè çà öèè íå é òðàëü íî ãî àê òè íèÿ 6.9 ýÂ. Íî âûå çíà ÷å íèÿ ïî òåí öè à ëà
èî íè çà öèè è ñóìì ïî ñî ñòî ÿ íè ÿì ñíè æà þò âåð õíèé ïðåä åë ñî äåð æà -
íèÿ àê òè íèÿ äî lgN(Ac/H) = –15.1 è lgN(Ac/H) = –15.0. Òàê æå î÷å âèä -
íî, ÷òî åñòü íå îá õî äè ìîñòü àíà ëè çà ñïåê òðîâ ñ áîëü øèì ñïåê òðàëü -
íûì ðàç ðå øå íè åì è îò íî øå íè åì ñèã íà ëà ê øó ìó. Íà ïîì íèì, ÷òî èñ -
ñëå äó å ìûå çâåç äû íà õî äÿò ñÿ â þæ íîì ïî ëó øà ðèè (ñêëî íå íèå
–70...–80°) è èìå þò V-áëåñê ñëà áåå 12m. Ðå çóëü òà òû ðà áî òû äà íû â òàá -
ëè öå.
35
ÑÎÄÅÐÆÀÍÈÅ ÀÊ ÒÈ ÍÈß Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÅÕ ÊÐÀÑ ÍÛÕ ÑÂÅÐÕ ÃÈ ÃÀÍ ÒÎÂ
Çâåçäà,
ìîäåëü
(Týô / lgg / Vt )
Ñîäåðæàíèå àêòèíèÿ
Ñîäåðæàíèå òîðèÿ
IP = 6.90 ýÂ [14],
PF [14]
IP = 5.38 ýÂ [19],
PF [14]
IP = 5.38 ýÂ [19],
PF [18]
PMMR23
(4240/0.12/4.0)
< –13.5 < –14.0 < –15.1 –11.8 [6, 20]
PMMR144
(4100/–0.7/4.0)
< –14.0 < –14.5 < –15.0 –12.65 [6]
RM_1-667
(4000/0.5/3.0)
–13.3 ± 0.1 –11.30
Cî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ è òî ðèÿ â àò ìîñ ôå ðàõ PMMR23, PMMR144, RM_1-667, ðàñ ñ÷è òàí -
íûå ñ èñ ïîëü çî âà íè åì ðàç íûõ çíà ÷å íèé ïî òåí öè à ëà èî íè çà öèè IP è ñóìì ïî ñî ñòî ÿ íè ÿì
PF äëÿ àê òè íèÿ
ÎÁÑÓÆ ÄÅ ÍÈÅ ÐÅ ÇÓËÜ ÒÀ ÒÎÂ
 òàá ëè öå ïðè âî äÿò ñÿ ðå çóëü òà òû èñ ñëå äî âà íèÿ ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ â
àò ìîñ ôå ðàõ PMMR23, PMMR144, RM_1-667. Òàì æå äàíû îöåí êè ñî -
äåð æà íèÿ òî ðèÿ ïî äàí íûì íà øèõ ïðåä û äó ùèõ èñ ñëå äî âà íèé (ïî -
ñëåä íÿÿ ñòðî êà). Ñî äåð æà íèå àê òè íèÿ â óðà íî âûõ è òî ðè å âûõ ðó äàõ íà
Çåì ëå íà 7...10 ïî ðÿä êîâ ìåíü øå ñî äåð æà íèÿ òî ðèÿ. Âû ñî êîå ñî äåð æà -
íèå àê òè íèÿ â àò ìîñ ôå ðå RM_1-667, ïî ëó ÷åí íîå â íà ñòî ÿ ùåé ðà áî òå,
ïðåä ïî ëà ãà åò íà ëè ÷èå íå èç âåñ òíî ãî ïîêà ìå õà íèç ìà ïî ñòî ÿí íî ãî ñèí -
òå çà ýòî ãî áûñ òðî ðàñ ïà äà þ ùå ãî ñÿ ýëå ìåí òà. Âîç ìîæ íîå îá ú ÿñ íå íèå
ìî æåò áûòü ñâÿ çà íî ñ ïîêà íå è çó ÷åí íû ìè âû ñî êî ý íåð ãå òè ÷åñ êè ìè
ïðî öåñ ñà ìè, ïðî èñ õî äÿ ùè ìè â âåð õíèõ ñëî ÿõ àò ìîñ ôåð ñâåðõ ãè ãàí -
òîâ. Íà ïî äî áíûå ïðî öåñ ñû óêà çû âà þò èñ êà æåí íûå ïðî ôè ëè ñèëü íûõ
ëè íèé.
 ñïåê òðå ñâåðõ ãè ãàí òà RM_1-667 ïðî ôèëü ëè íèè Ha ñêî ðåå âñå ãî
îòî áðà æà åò äâè æå íèå ïî òî êà îò íà áëþ äà òå ëÿ (êîì ïî íåíò ñ áîëü øåé
äëè íîé âîë íû) è áî ëåå ñèëü íûì èñ òå ÷å íè åì âå ùåñ òâà ê íà áëþ äà òå ëþ
(êîì ïî íåíò ñ ìåíü øåé äëè íîé âîë íû). Â ñïåê òðå ýòîé çâåç äû ñèëü íûå
ëè íèè äóá ëå òà íà òðèÿ íà äëè íàõ âîëí l = 589.0 è 589.6 íì ïî êà çû âà þò
ñìå ùå íèå â êî ðîò êî âîë íî âóþ ñòî ðî íó íà 0.032 íì, ÷òî ñî îò âå òñòâó åò
èñ òå ÷å íèþ âå ùåñ òâà ñî ñêî ðîñ òüþ 16 êì/ñ.
Ïðî ôèëü ëè íèè âî äî ðî äà Ha â ñïåê òðå ñâåðõ ãè ãàí òà RM_1-667
íà ïî ìè íà åò ïðî ôè ëè ñèëü íûõ ëè íèé, õà ðàê òåð íûå äëÿ âû ñî êîñ êî ðîñ -
òíûõ çâåçä (“run-away stars”), çà ÷àñ òóþ èìå þ ùèõ â ïà ðå ðå ëÿ òè âè -
ñòñêèé îá ú åêò, íà ïðè ìåð íå é òðîí íóþ çâåç äó.  ÷àñ òíîñ òè, äëÿ çâåç äû
HIP13962, ñâåðõ ãè ãàí òà ñïåê òðàëü íî ãî êëàñ ñà G0, ÿâ ëÿ þ ùåé ñÿ
“run-away star”, íà íå êî òî ðûõ âðå ìåí íûõ èí òåð âà ëàõ ïðî ôè ëè ëè íèé
âî äî ðî äà Ha èìå þò àíà ëî ãè÷ íóþ ñòðóê òó ðó [27]. Íà äëè íå âîë íû l
616.475 íì, îä íî âðå ìåí íî ñ ýìèñ ñè åé â âî äî ðîä íîé ëè íèè Ha , ðå ãèñ -
òðè ðó åò ñÿ ñëà áàÿ ëè íèÿ èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ ñ ýê âè âà ëåí òíîé øè -
ðè íîé 0.00035 íì.
Çà ìå ÷å íà èí òå ðåñ íàÿ îñî áåí íîñòü ïðè èñ ñëå äî âà íèè ëè íèé àê òè -
íèÿ â ñïåê òðàõ çâåçä, òðå áó þ ùàÿ áî ëåå òùà òåëü íî ãî èç ó÷å íèÿ.  òåõ
ñïåê òðàõ, â êî òî ðûõ ìîæ íî èäåí òè ôè öè ðî âàòü ëè íèè àê òè íèÿ, ïðî -
ôèëü ëè íèè Ha , êàê ïðà âè ëî, ïðå òåð ïå âà åò èñ êà æå íèÿ è ñî äåð æèò
ýìèñ ñè îí íûé êîì ïî íåíò. Èç øåñ òè èìå þ ùèõ ñÿ ó íàñ ñïåê òðîâ ñâåðõ -
ãè ãàí òà HIP13962 ñïåê òðàëü íî ãî êëàñ ñà G0 I òîëü êî îäèí ñïåêòð, ïî -
ëó ÷åí íûé â 1995 ã., èìå åò ýìèñ ñè îí íûé êîì ïî íåíò è ïðåä åëü íî ñëà -
áóþ ëè íèþ èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ â ñïåê òðå (ðèñ. 7). Âîç ìîæ íî, áî -
ëåå ñèëü íûå ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ ìî ãóò áûòü îá íà ðó æå íû â
êî ðîò êî âîë íî âîé ÷àñ òè ñïåê òðà, ãäå ëè íèè òÿ æå ëûõ ýëå ìåí òîâ ñèëü íî
áëåí äè ðî âà íû.
Ëèíèÿ èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ l 616.475 íì ñ ýê âè âà ëåí òíîé øè -
ðè íîé 0.00145 íì íà áëþ äà åò ñÿ â ñïåê òðå çâåç äû BL 138, ÿâ ëÿ þ ùåé ñÿ
÷ëå íîì êàð ëè êî âîé ãà ëàê òè êè â ñî çâåç äèè Ïå ÷è [1]. Íà ðèñ. 8 ïî êà çàí
ïðî ôèëü ëè íèè âî äî ðî äà Ha â ñïåê òðå ýòîé çâåç äû. Ïî ìè ìî ýìèñ ñè -
36
Â. Ô. ÃÎÏÊÀ È ÄÐ.
îí íûõ êîì ïî íåí òîâ, ëè íèÿ çíà ÷è òåëü íî ñèëü íåå â íà áëþ äà å ìîì ñïåê -
òðå, ÷òî ñâè äå ò åëüñòâó åò î íå ðàâ íî âåñ íîì ñî ñòî ÿ íèè àò ìîñ ôå ðû ãè -
ãàí òà BL 138 è áî ëåå âû ñî êîé òåì ïå ðà òó ðå â ñëî ÿõ îá ðà çî âà íèÿ ëè íèè
Ha .
37
ÑÎÄÅÐÆÀÍÈÅ ÀÊ ÒÈ ÍÈß Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÅÕ ÊÐÀÑ ÍÛÕ ÑÂÅÐÕ ÃÈ ÃÀÍ ÒÎÂ
Ðèñ. 8. Ïðî ôèëü ëè íèè âî äî ðî äà Ha â ñïåê òðå ãè ãàí òà BL 138 â êàð ëè êî âîé ãà ëàê òè êå â ñî -
çâåç äèè Ïå÷è (ñïëîø íàÿ ëè íèÿ 1) è ñèí òå òè ÷åñ êèé ñïåêòð (øòðè õî âàÿ ëè íèÿ 2), ðàñ ñ÷è òàí íûé
ñ ïà ðà ìåò ðà ìè, êî òî ðûå èñ ïîëü çî âà ëèñü â ðà áî òå (Týô = 3939, lgg = 0.71, Vt = 2.3 êì/c) [1]
Ðèñ. 7. Ïðî ôè ëè ëè íèè âî äî ðî äà Ha : à — â ñïåê òðàõ ñâåðõ ãè ãàí òà HIP 13962 ïî íà áëþ äå íè ÿì
îá ñåð âà òî ðèé Îò-Ïðî âàíñ, Ôðàí öèÿ (1995, 2003, 2005 ãã.) è Áî õóí ñàí, Êî ðåÿ (2014 è 2015 ãã.);
á — â ñïåê òðàõ ñâåðõ ãè ãàí òîâ PMMR23, PMMR144 è RM_1-667
ÂÛ ÂÎ ÄÛ
Íàá ëþ äà å ìûå â çâåç äíûõ àò ìîñ ôå ðàõ ëè íèè èî íè çî âàí íî ãî àê òè íèÿ
Ac II, ðà äè î àê òèâ íî ãî ýëå ìåí òà ñ ïå ðè î äîì ïî ëó ðàñ ïà äà 21.772 ãîäà,
ÿâ ëÿ þò ñÿ èí äè êà òî ðîì ìîù íûõ àê êðå öè îí íûõ ïðî öåñ ñîâ, â ðå çóëü òà -
òå êî òî ðûõ ìî æåò ïðî èñ õî äèòü ñèí òåç àòî ìîâ àê òè íèÿ. Îá ýòîì ñâè äå -
ò åëüñòâó þò èñ êà æåí íûå ïðî ôè ëè è ýìèñ ñèè â ëè íè ÿõ âî äî ðî äà. Âåð -
õíèé ïðåä åë ñî äåð æà íèÿ àê òè íèÿ â àò ìîñ ôå ðàõ ñâåðõ ãè ãàí òîâ ÌÌÎ
PMMR23 è PMMR144 íà 15 ïî ðÿä êîâ ìåíü øå ñî äåð æà íèÿ âî äî ðî äà.
Ñî äåð æà íèå àê òè íèÿ â àò ìîñ ôå ðå ñâåðõ ãè ãàí òà ÁÌÎ RM_1-667 ðàâ íî
lgN(Ac/H) = –13.3 â øêà ëå lgN(H) = 0 ïðè âû áî ðå ìî äå ëè 4000/0.5 è
[Fe/H] = –0.5.
Àâòîðû áëà ãî äà ðÿò Â. Öûì áà ëà è Ñ. Õà íà çà ïðåä îñòàâ ëå íèå èõ
ïðî ãðàìì ðàñ ÷å òà ñèí òå òè ÷åñ êî ãî ñïåê òðà (SYNTHV è SYNTHM) [14,
23] è àâ òî ðîâ áà çû äàí íûõ VALD-3 [21] çà âîç ìîæ íîñòü åå èñ ïîëü çî -
âàòü. Ñ. Ì. Àíäðèåâñêèé è Â. A. Þùåí êî áû ëè ïîä äåð æà íû ãðàí òîì
SCOPES (ïðî åêò Nî. IZ73Z0-128180/1.)
1. Andrievsky S. M., Korotin S. A., Hill V., Zhukova A. V. Bar ium abun dance in the cen -
tral part of the dSph Fornax gal axy. Astron. Astrophys. 2017, ArXiv 171004930.
2. Arnould M., Goriely S., Takahashi K. The r-pro cess of stel lar nucleosynthesis: As tro -
phys ics and nu clear phys ics achieve ments and mys ter ies. Phys. Rep. 2007. 450.
P. 97—213.
3. Burris D. L., Pilachowski C., Armandroff T. E., Sneden C., Cow an J. J., Roe H., Neu -
tron-cap ture el e ments in the early gal axy: in sights from a large sam ple of metal-poor
gi ants. Astrophys. J. 2000. 544. P. 302—319.
4. Debierne A.-L. Sur un nou velle matiPre ra dio ac tive. C. R. Acad. Sci. 1899. 129.
P. 593—595.
5. Fry C., Thoennessen M. Dis cov ery of ac tin ium, tho rium, prot ac tin ium, and ura nium iso -
topes. Atomic data and nu clear data ta bles. 2013. 99, N 3. P. 345—364.
6. Gopka V. F., Shavrina A. V., Yushchenko V. A., Vasil’eva S. V., Yushchenko A. V.,
Andrievsky S. M. On the tho rium ab sorp tion lines in the vis i ble spec tra of supergiant
stars in the Magellanic Clouds. Bull. Cri mean Astrophys. Observ. 2013. 109, N 1.
P. 41—47.
7. Gopka V. F., Yushchenko A. V., Andrievsky S. M., Goriely S., Vasileva S., Kang Y. W.
The abun dances of chem i cal el e ments in the at mo spheres of K-super giants in the
Small Magellanic Cloud and Arcturus. IAU Sym po sium Pro ceed ings of the in ter na -
tional As tro nom i cal Un ion 228, From Lith ium to Ura nium: El e men tal Trac ers of
Early Cos mic Evo lu tion, Held in Paris, France, May 23—27, 2005. Eds Hill V.,
FranHois P., Primas F., Cam bridge: Cam bridge Uni ver sity Press. P. 535—536.
8. Gopka V., Yushchenko V., Kovtyukh V., Shavrina A., Yushchenko A., Vasilyeva S.,
Pavlenko Ya., Andrievsky S., The abun dances of heavy el e ments in red super giants
of Magellanic Clouds. Odessa Astrnon. Publs. 2013. 26, N 1. P. 54—59.
9. Gopka V. F., Yushchenko A. V., Shavrina A. V., Mkrtichian D. E., Hatzes A. P.,
Andrievsky S. M., Chernysheva L. V. On the ra dio ac tive shells in pe cu liar main se -
quence stars: the phe nom e non of Przybylski's star. IAU Symp. 224, The A-Star Puz -
zle, Held in Poprad, Slovakia, July 8—13, 2004. Eds J. Zverko et al. 2004, Cam -
bridge, UK: Cam bridge Uni ver sity Press. P. 734—742.
38
Â. Ô. ÃÎÏÊÀ È ÄÐ.
10. Gopka V. F., Yushchenko A. V., Yushchenko V. A., Panov I. V., Kim Ch. Iden ti fi ca -
tion of ab sorp tion lines of short half-life actinides in the spec trum of Przybylski’s star
(HD 101065). Ki ne mat ics and Phys ics of Ce les tial Bod ies. 2008. 24, N 2. P. 89—98.
11. Hill V. Chem i cal com po si tion of six K super giants in the Small Magellanic Cloud.
Astron. and Astrophys. 1997. 324. P. 435—2448.
12. Hinkle K., Wallace L., Valenti J., Harmer D. Vis i ble and near in fra red at las of the
Arcturus spec trum 3727-9300 C. Eds K. Hinkle et al. (San Fran cisco: ASP) ISBN:
1-58381-037-4. 2000. (mag netic tape copy).
13. Khan S. A., The code of spec trum syn the sis in at mo spheres of Ap stars. J. Quant.
Spectrosc. and & Radiat. Trans fer. 2004. 88, N. 1-3. P. 71—81.
14. Kurucz R. L. Atomic data for opac ity cal cu la tions. Kurucz CD-ROM No. 1-23. 1993,
Cam bridge, Mass., Smith so nian Astrophys. Observ. URI: http://www.stsci.edu/hst/
ob ser va tory/crds/k93models.html
15. Levesque E. M. The phys i cal prop er ties of red super giants hot and cool: Bridg ing gaps
in mas sive star evo lu tion / ASP Con fer ence Se ries, Pro ceed ings of a Work shop held
at the Cal i for nia In sti tute of Tech nol ogy, Pas a dena, Cal i for nia, 10-12 No vem ber
2008. Eds by C. Lietherer et al. San Fran cisco: As tro nom i cal So ci ety of the Pa cific.
2010. 425. P. 103—123.
16. Pavlenko Ya. V. Anal y sis of the spec tra of two Pleiades brown dwarfs: Teide 1 and
Calar 3. Astron. Astrophys. Sci. 1997. 253. P. 43—53.
17. Pavlenko Ya. V. Model at mo spheres of red gi ants. Astron. Re ports. 2003. 47. P. 59—
67.
18. Quinet P., Argante C., Fivet V., Terranova C., Yushchenko A. V., BiJmont I. Atomic
data for ra dio ac tive el e ments Ra I, Ra II, Ac I and Ac II and ap pli ca tion to their de tec -
tion in HD 101065 and HR 465. Astron. and Astrophys. 2007. 474, N 1. P. 307—314.
19. Ro8nagel J., Raeder S., Hakimi A., Ferrer R., Trautmann N., Wendt K. De ter mi na tion
of the first ion iza tion po ten tial of ac tin ium. Phys. Rev.— A Gen. Phys. 2012. 85.
012525 (6 pages).
20. Rus sell S. C., Bessell M. S. Àbundances of the heavy el e ments in the Magellanic
Clouds. I – Metal abun dances of F-type super giants. Astrophys. J. Suppl. Ser. 1989.
70. P. 865—898.
21. Ryabchikova T. A., Pakhomov Yu. V., Piskunov N. E. New re lease of Vi enna atomic
line da ta base (VALD-3) and its in te gra tion in vir tual atomic and mo lec u lar data cen -
tre (VAMDC). Ó÷. çàï. Êàçàí. óí-òà, Ñåð. ôèç.-ìàò. í. 2011. 153, 2. Ñ. 61—66.
22. Spite M., Hill S., Spite F., Francois P. Chem i cal evo lu tion of Magellanic Clouds. II.
Equiv a lent widths and abun dances for three young super giants of the SMC. Astron.
and Astrophys. Suppl. Ser. 1988. 76, N 3. P. 405—409.
23. Tsymbal V. STARSP: A soft ware sys tem for the spec tra of nor mal stars. Model at mo -
spheres and spec trum syn the sis. Eds S. J. Adelman, F. Kupka, W. W. Weiss. ASP
Conf. Ser. 1996. 108. P. 198.
24. Urer G., Ozdemir L. The level struc ture of sin gly-ion ized Ac tin ium. J. Ko rean Phys.
Soc. 2012. 61, N 3. P. 353—358.
25. Yushchenko A. V. URAN: a soft ware sys tem for the anal y sis of stel lar spec tra. Pro -
ceed ings of the 20th Stel lar Con fer ence of the Czech and Slo vak As tro nom i cal In sti -
tutes, Brno, Czech Re pub lic. Ed. by J. Dusek. ISBN 80-85882-08-6. Brno. 1998.
P. 201—204.
26. Yushchenko A. V., Gopka V. F., Shavrina A. V., Yushchenko V. O., Vasileva S. V.,
Andrievsky S. M., Raikov A. A., Kim S., Rittipruk P., Yeuncheol J., Kang Y.-W. The
abun dances of chem i cal el e ments and the signs of ac cre tion from in ter stel lar en vi ron -
ment in the at mo sphere of PMMR23 — red supergiant of Small Magellanic Cloud.
39
ÑÎÄÅÐÆÀÍÈÅ ÀÊ ÒÈ ÍÈß Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÅÕ ÊÐÀÑ ÍÛÕ ÑÂÅÐÕ ÃÈ ÃÀÍ ÒÎÂ
Ki ne mat ics and Phys ics of Ce les tial Bod ies. 2017. 33, N 5. P. 199—216.
27. Yushchenko V., Yushchenko A., Gopka V., Shavrina A., Kovtyukh V., Hong K. S.,
Mkrtichian D., Thano N. HIP 13962 — the pos si ble for mer mem ber of bi nary sys tem
with Su per nova. Odessa Astron. Publ. 2016. 29. P. 230—232.
Ñòàòüÿ ïî ñòó ïè ëà â ðå äàê öèþ 28.12.2017
Â. Ô. Ãîï êà1, À. Â. Øàâð³íà2, Â. Î. Þùåí êî1,
Î. Â. Þùåí êî3, ß. Â. Ïàâ ëåí êî2, Ñ. Ì. Àíäð³ºâñüêèé1,
Ñ. Â. Âà ñèëüºâà1, ×. K³ì4, É. Äæå îíã5, Þ. Ï. Ëþá ÷èê2
1Íàóêîâî-äîñë³äíèé ³íñòèòóò «Àñòðîíîì³÷íà îá ñåð âà òîð³ÿ»
Îäåñü êî ãî íàö³îíàëü íî ãî óí³âåð ñè òå òó ³ìåí³ ². ². Ìå÷ íè êî âà
2Ãî ëîâ íà àñòðîíîì³÷íà îá ñåð âà òîð³ÿ Íàö³îíàëüíî¿ àêàäå쳿 íàóê Óêðà¿ íè
3Äîñë³äíèé ³íñòè òóò Àñòðîêàìï Êîí òåíòñ, Ãî éàíã, 10-329, Ðåñ ïóáë³êà Êî ðåÿ
4 ×îí ãáóöü êèé íàö³îíàëü íèé óí³âåð ñè òåò, ×óí äæó, 561-756, Ðåñ ïóáë³êà Êîðåÿ
5Óí³âåð ñè òåò Ñåé äæîí, Ñå óë, 05-006, Ðåñ ïóáë³êà Êîðåÿ
Â̲ÑÒ ÀÊ ÒÈÍ²Þ Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÜÎÕ ×ÅÐ ÂÎ ÍÈÕ
ÍÀÄòÃÀÍҲ ÌÀ ÃÅË ËÀ ÍÎ ÂÈÕ ÕÌÀÐ
Ïðî à íàë³çî âà íî âì³ñò àê òèí³þ â àò ìîñ ôå ðàõ äâîõ ÷åð âî íèõ íàäã³ãàíò³â, PMMR23 ³
PMMR144, ó Ìàë³é Ìà ãåë ëà íîâ³é Õìàð³ ³ â àò ìîñ ôåð³ íàäã³ãàí òà RM_1-667, ùî íà -
ëå æèòü Âå ëèê³é Ìà ãåë ëà íîâ³é Õìàð³. Âè êî ðèñ òî âó âà ëèñü ñïåê òðàëüí³ ñïîñ òå ðå æåí -
íÿ, îò ðè ìàí³ íà 3.6-ì òå ëåñ êîï³ ªâðî ïå éñüêî¿ Ï³âäåí íî¿ îá ñåð âà òî𳿠ç ðîçä³ëüíîþ
çäàòí³ñòþ R = 30000.  àò ìîñ ôå ðàõ PMMR23 òà PMMR144 àê òèí³é íå çíàé äå íî.
Îö³íåíî ëèøå âåð õíþ ìåæó éîãî âì³ñòó: lgN(Ac/H) = –15.1 ³ –15.0 â³äïîâ³äíî. Äëÿ
RM_1-667 âì³ñò àê òèí³þ ñòà íî âèòü lgN(Ac/H) = –14.1... –13.3, â çà ëåæ íîñò³ â³ä ïðè é -
íÿ òèõ ïà ðà ìåòð³â ìî äåë³ àò ìîñ ôå ðè. Äëÿ àíàë³çó âè êî ðèñ òî âó âà ëèñü ë³í³¿ ³îí³çî âà -
íî ãî àê òèí³þ l 616.475 íì ³ l 581.085 íì.
Êëþ ÷îâ³ ñëî âà: ãà ëàê òè êè ÌÌÕ, ÂÌÕ, çîð³ ï³çí³õ êëàñ³â, PMMR23, PMMR144,
RM_1-667, ÿäåðí³ ðå àêö³¿, íóê ëå î ñèí òåç, âì³ñò õ³ì³÷íèõ åëå ìåíò³â, àê òèí³é.
V. F. Gopka1, A. V. Shavrina2, V. A. Yushchenko1,
A. V. Yushchenko3, Ya. V. Pavlenko2, S. M. Andrievsky1,
S. V. Vasileva1, Ch. Êim4, Y. Jeong5, Yu. P. Lyubchik2
1Scientific Research Institute “Astronomical Observatory”
of I. I. Mechnikov Odessa National University
2Main Astronomical Observatory of the National Academy of Sciences of Ukraine, Kyiv
3Astrocamp Contents Research Institute, Goyang, 10-329, Republic of Korea
4Chungbuk National University, Cheongju, 561-756, Republic of Korea
5Sejong University, Seoul, 05-006, Republic of Korea
THE ANALYSIS OF ACTINIUM ABUNDANCE IN THE ATMOSPHERES
OF THREE MAGELLANIC CLOUDS RED SUPERGIANTS STARS
The analysis of actinium abundance in the atmosphere of three red supergiants in
Magellanic Clouds was performed. These are PMMR23 and PMMR144 in SMC and
RM_1-667 in LMC. Spectral observations obtained at ESO 3.6 meter telescope with
resolving power R = 30,000 were used. Only upper limits of actinium abundance were
40
Â. Ô. ÃÎÏÊÀ È ÄÐ.
found for SMC stars PMMR23 and PMMR144: lgN(Ac/H) < –15.1 and –15.0. The
abundance of actinium in the atmosphere of LMC red supergiant RM_1-667 was estimated
to be in the range from lgN(Ac/H) = –14.1 to –13.3 if we accept different values for
atmospheric parameters of this star. The lines of ionized actinium l 616.475 nm and
l 591.085 nm was used for analysis.
Key words: galaxies SMC, LMC, late-type stars, PMMR23, PMMR144, RM_1-667,
nuclear reactions, nucleosynthesis, abundances, actinium.
41
ÑÎÄÅÐÆÀÍÈÅ ÀÊ ÒÈ ÍÈß Â ÀÒ ÌÎÑ ÔÅ ÐÀÕ ÒÐÅÕ ÊÐÀÑ ÍÛÕ ÑÂÅÐÕ ÃÈ ÃÀÍ ÒÎÂ
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-149709 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 0233-7665 |
| language | Russian |
| last_indexed | 2025-12-01T06:40:30Z |
| publishDate | 2018 |
| publisher | Головна астрономічна обсерваторія НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Гопка, В.Ф. Шаврина, А.В. Ющенко, В.А. Ющенко, А.В. Павленко, Я.В. Андриевский, С.М. Васильева, С.В. Ким, Ч. Джеонг, Й. Любчик, Ю.П. 2019-03-02T11:37:53Z 2019-03-02T11:37:53Z 2018 Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков / В.Ф. Гопка, А.В. Шаврина, В.А. Ющенко, А.В. Ющенко, Я.В. Павленко, С.М. Андриевский, С.В. Васильева, Ч. Ким, Й. Джеонг, Ю.П. Любчик // Кинематика и физика небесных тел. — 2018. — Т. 34, № 3. — С. 25-41. — Бібліогр.: 27 назв. — рос. 0233-7665 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/149709 524.314-355 Проведен анализ содержания актиния в атмосферах двух красных сверхгигантов, PMMR23 и PMMR144, в Малом Магеллановом Облаке и в атмосфере сверхгиганта RM_1-667, принадлежащего Большому Магеллановому Облаку. Использовались спектральные наблюдения, полученные на 3.6-м телескопе Европейской Южной обсерватории с разрешением R = 30000. В атмосферах PMMR23 и PMMR144 астиний не обнаружен. Оценены лишь верхние пределы его содержания: lgN(Ac/H) = –15.1 и –15.0 соответственно. Для RM_1-667 содержание актиния составляет lgN(Ac/H) = –14.1...–13.3 в зависимости от принимаемых параметров модели атмосферы. Для анализа использовались линии ионизованного актиния λ 616.475 нм и λ 581.085 нм. Проаналізовано вміст актинію в атмосферах двох червоних надгігантів, PMMR23 і PMMR144, у Малій Магеллановій Хмарі і в атмосфері надгіганта RM_1-667, що належить Великій Магеллановій Хмарі. Використовувались спектральні спостереження, отримані на 3.6-м телескопі Європейської Південної обсерваторії з роздільною здатністю R = 30000. В атмосферах PMMR23 та PMMR144 актиній не знайдено. Оцінено лише верхню межу його вмісту: lgN(Ac/H) = –15.1 і –15.0 відповідно. Для RM_1-667 вміст актинію становить lgN(Ac/H) = –14.1... –13.3, в залежності від прийнятих параметрів моделі атмосфери. Для аналізу використовувались лінії іонізованого актинію λ 616.475 нм і λ 581.085 нм. The analysis of actinium abundance in the atmosphere of three red supergiants in Magellanic Clouds was performed. These are PMMR23 and PMMR144 in SMC and RM_1-667 in LMC. Spectral observations obtained at ESO 3.6 meter telescope with resolving power R = 30,000 were used. Only upper limits of actinium abundance were found for SMC stars PMMR23 and PMMR144: lgN(Ac/H) < –15.1 and –15.0. The abundance of actinium in the atmosphere of LMC red supergiant RM_1-667 was estimated to be in the range from lgN(Ac/H) = –14.1 to –13.3 if we accept different values for atmospheric parameters of this star. The lines of ionized actinium λ 616.475 nm and λ 591.085 nm was used for analysis. Авторы благодарят В. Цымбала и С. Хана за предоставление их программ расчета синтетического спектра (SYNTHV и SYNTHM) и авторов базы данных VALD-3 за возможность ее использовать. С. М. Андриевский и В. А. Ющенко были поддержаны грантом SCOPES (проект N0. 1Z73Z0-128180/1.) ru Головна астрономічна обсерваторія НАН України Кинематика и физика небесных тел Физика звезд и межзвездной среды Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков Вміст актинію в атмосферах трьох червоних надгігантів Магелланових Хмар The analysis of actinium abundance in the atmospheres of three Magellanic Clouds red supergiants stars Article published earlier |
| spellingShingle | Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков Гопка, В.Ф. Шаврина, А.В. Ющенко, В.А. Ющенко, А.В. Павленко, Я.В. Андриевский, С.М. Васильева, С.В. Ким, Ч. Джеонг, Й. Любчик, Ю.П. Физика звезд и межзвездной среды |
| title | Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков |
| title_alt | Вміст актинію в атмосферах трьох червоних надгігантів Магелланових Хмар The analysis of actinium abundance in the atmospheres of three Magellanic Clouds red supergiants stars |
| title_full | Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков |
| title_fullStr | Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков |
| title_full_unstemmed | Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков |
| title_short | Содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов Магеллановых Облаков |
| title_sort | содержание актиния в атмосферах трех красных сверхгигантов магеллановых облаков |
| topic | Физика звезд и межзвездной среды |
| topic_facet | Физика звезд и межзвездной среды |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/149709 |
| work_keys_str_mv | AT gopkavf soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT šavrinaav soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT ûŝenkova soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT ûŝenkoav soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT pavlenkoâv soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT andrievskiism soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT vasilʹevasv soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT kimč soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT džeongi soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT lûbčikûp soderžanieaktiniâvatmosferahtrehkrasnyhsverhgigantovmagellanovyhoblakov AT gopkavf vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT šavrinaav vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT ûŝenkova vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT ûŝenkoav vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT pavlenkoâv vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT andrievskiism vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT vasilʹevasv vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT kimč vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT džeongi vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT lûbčikûp vmístaktiníûvatmosferahtrʹohčervonihnadgígantívmagellanovihhmar AT gopkavf theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT šavrinaav theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT ûŝenkova theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT ûŝenkoav theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT pavlenkoâv theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT andrievskiism theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT vasilʹevasv theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT kimč theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT džeongi theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars AT lûbčikûp theanalysisofactiniumabundanceintheatmospheresofthreemagellaniccloudsredsupergiantsstars |