Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания
Saved in:
| Published in: | Ruthenica |
|---|---|
| Date: | 2005 |
| Main Author: | |
| Format: | Article |
| Language: | Russian |
| Published: |
Інститут історії України НАН України
2005
|
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/190469 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания / П. Толочко // Ruthenica. — 2005. — Т. 4. — С. 47-53. — Бібліогр.: 17 назв. — рос. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1859937110168961024 |
|---|---|
| author | Толочко, П. |
| author_facet | Толочко, П. |
| citation_txt | Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания / П. Толочко // Ruthenica. — 2005. — Т. 4. — С. 47-53. — Бібліогр.: 17 назв. — рос. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Ruthenica |
| first_indexed | 2025-12-07T16:10:21Z |
| format | Article |
| fulltext |
ϸòð Òîëî÷êî
Ñòàòüÿ 6731 ãîäà Ãàëèöêî-Âîëûíñêîé ëåòîïèñè
è âðåìÿ å¸ íàïèñàíèÿ
Ñòàòüÿ 6731/1223 ã. ïðè íàä ëå æèò ê ÷èñ ëó òàê íà çû âà å ìûõ «ò¸ìíûõ ìåñò» Ãà ëèö -
êî-Âî ëûí ñêîé ëå òî ïè ñè. Îíà íå õðî íè êàëü íàÿ, ñî äåð æà òåëü íî íå ñâÿ çàí íàÿ íè ñ
ïðåä û äó ùèì, íè ñ ïî ñëå äó þ ùèì òåê ñòîì ëå òî ïè ñè. Ê ãîäó, ïîä êî òî ðûì ïî ìå -
ùå íà â ëå òî ïè ñè, íè êà êî ãî îò íî øå íèÿ íå èìå åò. Áî ëåå òîãî, âíóò ðåí íå òàê æå íå
öåëü íàÿ, ñî ñòàâ ëåí íàÿ èç òðåõ ôðàã ìåí òîâ, ïî âåñ òâó þ ùèõ î ðàç íûõ ñî áû òè ÿõ.
 ïåð âîé ÷àñ òè ñòàòüè ëå òî ïè ñåö ñî îá ùà åò î âëà äè ìè ðî-âî ëûí ñêèõ åïèñ êî -
ïàõ, êî òî ðûå çà íè ìà ëè êà ôåä ðû â ïå ðè îä ïðàâ ëå íèÿ êíÿ çåé Äà íè è ëà è Âà ñèëü êà
Ðî ìà íî âè ÷åé:
 ëeòà (æ) Äà íè ëà è Âà ñèë êà. Ðî ìà íî âè ÷þ áeà õîó Âî ëî ä èìüðüñêûè ïèñ -
êî óïe. áe áî Àñàôú. áëæ<íûè ïðå ïî äîá íûè ñòë<ü Ñòî<å Ãîðû. è ïî òîìú áe
Âà ñèë eè n Ñòî<å Ãîðû. è ïî òîìú áe Ìè êè ôîðú. ïðè ðî êîìú Ñòà íè ëî. áe áî
ñëî ó ãà Âà ñèë êîâú ïðå æå. è ïî òîìú Êî óç ìà. êðîò êûè ïðï(ä)áíûè ñìè ðå -
íûè. ïèñ êî óïú Âî ëî äè ìå ðüñêûè1.
Êà òà ëîã åïèñ êî ïîâ ñêî ðåå âñå ãî íå ïîë íûé. Åñëè ïî ñëåä íåå ìåñ òî Êîçü ìû íå
âû çû âà åò âîï ðî ñîâ (ëå òî ïè ñåö ïè øåò ïðè íåì), òî ïåð âîå Èî ñà ôà îá ú ÿñ íèòü
òðóä íî. Âðÿä ëè îí çà íè ìàë êà ôåä ðó ñ ïåð âûõ êíÿ æåñ êèõ ëåò Äà íè è ëà è Âà ñèëü -
êà. Ó÷è òû âàÿ, ÷òî â 1229 ã. îí áûë êàí äè äà òîì â íîâ ãî ðîä ñêèå àð õè å ïèñ êî ïû, òà -
êîå ñî ìíå íèå êà æåò ñÿ îïðàâ äàí íûì:
Òîìü æå ëeòe ðå÷å êíÿçü Ìè õà èëú: «ñå ó âàñú íeòó âëà äû êû, à íå ëeïî
áûòè ãðà äó ñåìó áåçú âëà äûöe» […] È ðå êî øà íeêî òî ðèè êíÿ çþ: «åñòü
÷üðíüöü äüÿ êîíú ó ñâÿ òî ãî Ãå îð ãèÿ, èìåíüìü Ñïè ðè äîíú, äîñ òî èíú åñòü
òîãî»; à íèè Îñà ôà, åïèñ êî ïà âî ëî äè ìè ðüñêà ãî âå ëûí ñêà ãî, à äðó çèè
Ãðüöè íà2.
ã ϸòð Òîëî÷êî, 2005
1 ÏÑÐË. Ò. 2. Ì., 1996. Ñòá. 739.
2 ÍÏË. Ñ. 68, ïîä 6737 ãî äîì; ñì. òàê æå â Ñîô. ² ëå òî ïè ñè: «È èç áðà øà ÷åð íöà äüÿ êî íà
Ñ(âÿ)ò(î)ãî Åãî îã ðèÿ èìå íåìú Ñïè ðè äî íà, à èíèè Îñè ôà Âî ëî äè ìåð ñêà ãî è Âå ëûí ñêà ãî, à
èíèè Ãðå ÷è íà» ÏÑÐË. Ò. 6, âûï. 1. Ñòá. 284.
Âî âòî ðîé ÷àñ òè ñòàòüè, ñî ñòî ÿ ùèé èç äâóõ ôðàç, ëå òî ïè ñåö âñïîì íèë î ñî çäà -
íèè Äà íè è ëîì ãî ðî äà Õîë ìà è ïî î áå ùàë ïîä ðîá íåå ðàñ ñêà çàòü îá ýòîì ïî çæå.
«Áî<ó æå èç âî ëèâ øþ. Äà íèëú ñî çäà ãðàäú. èìå íåì Õîëìú. ñî çäà íèå æå åãî.
èíîã äà ñêà æåìü»3.
Òðåòüÿ ÷àñòü ïî âåñ òâó åò î êîí ôëèê òå Äà íè è ëà Ðî ìà íî âè ÷à è óãðîâ ñêî ãî åïèñ -
êî ïà Èî ñà ôà, îò ñòðà íå íèè ïî ñëåä íå ãî îò åïèñ êî ïñòâà, ïî ñòàâ ëå íèè íà êà ôåä ðó
Èâà íà è ïå ðå âî äå åïèñêîïèè èç Óãðîâñêà â Õîëì:
Áæè<åþ æå âî ëåþ èç áðàíú áû(ñ). è ïî ñòàâ ëåíú áû(ñ). Èâàíú ïèñ êî óïú.
êíuçåìú Äà íè ëîìú n êëè ðî ñà. âå ëè êîå öðê<âè ñòî<è Áö<è. Âî ëî äè ìå ðüñêîè.
áe áî ïðå æå òîãî ïèñ êî óïú. Àñàôú. Âî óã ðî âüñêûè. èæå ñêî ÷è íà ñòîëú
ìèò ðî ôî ëè÷ü. è çà òî ñâeðæåíú áû(ñ) ñòî ëà ñâî å ãî è ïå ðå âå äå íà áû(ñ) ïèñ -
êî óïüm âî Õîëìú4.
Ýòà ìà ëî ïî íÿò íàÿ ñòàòüÿ íå ïðè âëåê ëà îñî áî ãî âíè ìà íèÿ èñ ñëå äî âà òå ëåé.
Ëèøü Ì. Ñ. Ãðó øåâ ñêèé ïû òàë ñÿ ðàç îá ðàòü ñÿ â åå õðî íî ëî ãèè, íî âíåñ òè â íåå
õîòü êà êóþ-òî ÿñ íîñòü åìó íå óäà ëîñü. Âíà ÷à ëå îí âû ñêà çàë ñÿ â ïî ëüçó âñòà âî÷ -
íî ãî õà ðàê òå ðà êà òà ëî ãà âëà äè ìèð ñêèõ åïèñ êî ïîâ, õîòÿ è íå óòî÷ íèë, êîã äà îí
áûë âíå ñåí â ëå òî ïèñü. Äàëü øå óâÿ çàë ñî îá ùå íèå î åïèñ êî ïàõ ñ ðàñ ñêà çîì î ïî -
ñòàâ ëå íèè åïèñ êî ïà Èâà íà, êî òî ðîå îí îò íåñ ê 1223 ã., è ïðåä ïî ëî æèë, ÷òî êà òà -
ëîã ìîã áûòü ââå äå íè åì ê ýòî ìó ðàñ ñêà çó. Çà òåì îò êà çàë ñÿ îò ýòîé ìûñ ëè íà òîì
îñíî âà íèè, ÷òî â 1223 ã. åïèñ êîï ñêàÿ êà ôåä ðà íå ìîã ëà áûòü ïå ðåíå ñå íà èç
Óãðîâ ñêà â Õîëì, ïî òî ìó, ÷òî ïî ñëåä íèé îñíî âàí òîëü êî â 1237 ã. Â èòî ãå
Ì. Ñ. Ãðó øåâ ñêèé ïðè çíàë òåêñò î âëà äè ìèð ñêèõ åïèñ êî ïàõ ïî çäíåé øåé âñòàâ -
êîé, íå èìå þ ùåé íè êà êîé ñâÿ çè ñ êîí òåê ñòîì, îäíà êî ïðåä ïî ëî æå íèÿ î ïî ñòàâ -
ëå íèè Èâà íà â 1223 ã., ïî ñó ùåñ òâó, òàê è íå ïå ðå ñìîò ðåë5.
Â. Ò. Ïà øó òî îá ðà òèë âíè ìà íèå ëèøü íà ñþ æåò, ðàñ ñêà çû âà þ ùèé îá èç ãíà íèè
ñ åïèñ êîï ñêîé êà ôåä ðû Èî ñà ôà, ïî ñòàâ ëå íèè åïèñ êî ïà Èâà íà è ïå ðå âî äå åïèñ êî -
ïèè èç Óãðîâ ñêà â Õîëì. Ñî áû òèÿ ýòè, ñî ãëàñ íî åìó, ïðî è çîø ëè ïî ñëå íà øåñ -
òâèÿ ìîí ãî ëîâ6. Òà êî ãî æå ìíå íèÿ ïðè äåð æè âà åò ñÿ Àíäæåé Ïîï ïý7, îò íî ñÿ ùèé
îò ñòðà íå íèå óãðîâ ñêî ãî åïèñ êî ïà Èî ñà ôà îò åïèñ êî ïñòâà ê íà ÷à ëó 40-õ ãî äîâ
48 ϸòð Òîëî÷êî
3 Òàì æå. Ñòá. 739.
4 Òàì æå. Ñòá. 739–740.
5 Ãðó øå âñüêèé Ì. Õðî íîëü îã iÿ ïîä ié Ãà ëèöü êî-Âî ëè íñüêî ãî ëiòî ïè ñó. ÇÍÒØ. Ëüâiâ, 1901,
Ò. L², êí. 3. Ñ. 18–19.
6 Ïà øó òî Â. Ò. Î÷åð êè ïî èñ òî ðèè Ãà ëèö êî-Âî ëûí ñêîé Ðóñè. Ì., 1950. Ñ. 90.
7 Ñì.: Ùà ïîâ ß. Í. Ãî ñó äà ðñòâî è öåð êîâü Äðåâ íåé Ðóñè Õ–X²²² ââ. Ì., 1989. Ïðè ëî æå íèå
1: À. Ïîï ïý. Ìèò ðî ïî ëè òû êè åâ ñêèå è âñåÿ Ðóñè (988–1305). Ñ. 213; Ïîä ñêà ëüñêè Ã. Õðèñ òè à -
í ñòâî è áî ãîñ ëîâ ñêàÿ ëè òå ðà òó ðà â Êè åâ ñêîé Ðóñè (988–1237 ãã.). ÑÏá., 1996. Ïðè ëî æå íèå:
À. Ïîï ïý. Ìèò ðî ïî ëè òû è êíÿçüÿ Êè åâ ñêîé Ðóñè. Ñ. 447.
Õ²²² â., à òàê æå, ïî-âè äè ìî ìó, è Í. Ô. Êîò ëÿð, îò ìå òèâ øèé çäåñü çà áå ãà íèå àâ òî -
ðà ñòàòüè âïåð¸ä8.
×òî êà ñà åò ñÿ âðå ìå íè ñî ñòàâ ëå íèÿ ñòàòüè 1223 ã., òî, ïî ñó ùåñ òâó, íè êòî èç èñ -
ñëå äî âà òå ëåé è íå ïû òàë ñÿ åãî îïðå äå ëèòü. Ìåæ äó òåì, âîç ìîæ íîñ òè òà êèå èìå -
þò ñÿ, ïðè÷¸ì êàê â ñà ìîì èñòî÷íèêå, òàê è âíå åãî.
Äàòû ñî áû òèé, î êî òî ðûõ ðàñ ñêà çû âà åò ñòàòüÿ, îïðå äå ëÿ þò ñÿ áåç áîëü øî ãî
òðó äà. Ðàñ ñêàç î ïî ñòàâ ëå íèè åïèñ êî ïà Èâà íà è ïå ðå âî äå åïèñ êî ïèè èç Óãðîâ ñêà
â Õîëì ìîã ïî ÿ âèòü ñÿ òîëü êî ïî ñëå îñíî âà íèÿ ýòî ãî íî âî ãî ãî ðî äà. ×åò êèõ ñâè -
äå òåëüñòâ î âðå ìå íè çà ëî æå íèè Õîë ìà â ëå òî ïè ñè íåò, íî åñòü êîñ âåí íûå, ñî äåð -
æà ùè å ñÿ â ñòàòüå 1235 ã. Ðàñ ñêà çû âàÿ î ñî áè ðà íèè êî à ëè öè îí íûõ ñèë ïðî òèâ Äà -
íè è ëà, ëå òî ïè ñåö çà ìå ÷à åò: «Êîí äðà òî âè æå ñòàâ øîó. êäå íûíe ãðà(ä) Õîëìú.
ñòî èòü»9. Ñëå äî âà òåëü íî, âî âðå ìÿ ïî õî äà Ìè õà è ëà ×åð íè ãîâ ñêî ãî è ñî þç íûõ
åìó ïî ëÿ êîâ íà Äà íè è ëà Ðî ìà íî âè ÷à, Õîë ìà åùå íå áûëî. Ïî õîä ýòîò ïðè øåë ñÿ
íà 1237 ã. Â ïî ñëå äó þ ùåì ëå òî ïèñ íîì ôðàã ìåí òå, ãäå èç ëà ãà þò ñÿ ñî áû òèÿ, ñâÿ -
çàí íûå ñ ïðî òè âîñ òî ÿ íè åì Ìè õà è ëà è Äà íè è ëà, ðå÷ü èäåò óæå î ñó ùåñ òâó þ ùåì
Õîë ìå.  íåì Äà íè èë ïî ëó ÷èë èç âåñ òèå îá óõî äå èç Ãà ëè ÷à Ðîñ òèñ ëà âà Ìè õàé ëî -
âè ÷à: «ïðè äå âeñòü Äà íè ëîó. âî Õîëúìe áî ó äî ùþ åìîó. mêî Ðîñ òèñ ëàâú ñî -
øåëú åñòü íà Ëèò âîó ñî âñè ìè áîu ðû è ñíî óç íè êû ñå ìîó æå ïðè ëî ó ÷èâ øî óñu.
èç è è äå Äà íèëú ñî âîèè. èñ Õîëú ìà»10. Êðàò êîâ ðå ìåí íîå óòâåð æäå íèå Ðîñ òèñ ëà -
âà â Ãà ëè ÷å èìå ëî ìåñ òî â 1238 ã.
Òà êèì îá ðà çîì, åñëè ëå òî ïè ñåö íå îøèá ñÿ â ñâî èõ ñâè äå ò åëüñòâàõ, îñíî âà íèå
ãî ðî äà Õîë ìà ñëå äó åò äà òè ðî âàòü 1237–1238 ãã.
Ïîä äà åò ñÿ õðî íî ëî ãè ÷åñ êî ìó îïðå äå ëå íèþ è ñâè äå ò åëüñòâî î êîí ôëèê òå
óãðîâ ñêî ãî åïèñ êî ïà Èî ñà ôà è Äà íè è ëà. Åñòü äîñ òà òî÷ íî îñíî âà íèé îò íî ñèòü
åãî ê íà ÷à ëó 40-õ ãî äîâ Õ²²² â., êîã äà Êèåâ îñòàë ñÿ áåç ìèò ðî ïî ëè òà. Ìû íå çíà -
åì, êà êàÿ ñóäü áà ïî ñòèã ëà ïî ñëåä íå ãî (ïå ðåä ìîí ãî ëüñêèì íà øåñ òâè åì) ìèò ðî -
ïî ëè òà Èî ñè ôà. Èññëå äî âà òå ëè ïî ëà ãà ëè, ÷òî îí èëè áå æàë èç Êè å âà íà ðî äè íó â
êà íóí øòóð ìà ãî ðî äà ìîí ãî ëà ìè, èëè æå áûë óáèò èìè ïî ñëå âçÿ òèÿ ãî ðî äà. Ñêî -
ðåå âñå ãî, âåð íûì ÿâ ëÿ åò ñÿ ïåð âîå ïðåä ïî ëî æå íèå. Èíà ÷å ëå òî ïèñ öû íå óïóñ òè -
ëè áû ñëó ÷àÿ ñî îá ùèòü îá óáè éñòâå ìèò ðî ïî ëè òà áåç áîæ íû ìè «èç ìà èëü òÿ íà -
ìè». Òàê, êàê îíè ñäå ëà ëè ýòî â ñëó ÷àå ñî âëà äè ìèð ñêè ìè èãó ìå íà ìè èëè ïå ðå ÿñ -
ëàâ ñêèì åïèñ êî ïîì. Íî âî ãî ìèò ðî ïî ëè òà èç Íè êåè íå ìîã ëè ïðè ñëàòü íå òîëü êî
ïî ïðè ÷è íå ñî ææå íèÿ Êè å âà è îïàñ íîñ òåé äëÿ åãî æèç íè, íî òàê æå è ïî òî ìó, ÷òî
â ýòè ãîäû (1240–1244) îñòà âàë ñÿ âà êàí òíûì è ïàò ðè àð øèé ïðåñòîë.
 ýòî áåç âðå ìåíüå, âè äè ìî, è ïî ÿ âè ëèñü íà Ðóñè ìèò ðî ïî ëè òû-ñà ìîç âàí öû. Îá
îä íîì èç íèõ — «àð õè å ïèñ êî ïå Ðóñè» Ïåò ðå, âû ñòó ïàâ øåì â Ðèìå è Ëè î íå ñ èí -
ôîð ìà öè åé î ìîí ãî ëî-òà òà ðàõ, óçíà åì èç õðî íè êè Ìàò âåÿ Ïà ðèæ ñêî ãî è Á¸ðòèí -
ñêèõ àíà ëîâ. Î äðó ãîì — óãðîâ ñêîì åïèñ êî ïå Èî ñà ôå, êî òî ðûé «ñêî ÷è íà ñòîëú
ìèò ðî ôî ëè÷ü», ñâèäåòåëüñòâóåò ëåòîïèñíàÿ ñòàòüÿ 1223 ã.
Ñòàòüÿ 6731 ãîäà Ãàëèöêî-Âîëûíñêîé ëåòîïèñè 49
8 Êîò ëÿð Ì. Ô. Ãà ëèöü êî-Âî ëè íñüêèé ëiòî ïèñ. Ê., 2002. Ñ. 191.
9 ÏÑÐË. Ò. 2. Ñòá. 775.
10 Òàì æå. Ñòá. 777.
Êàê èç âåñ òíî, êîí ôëèêò ýòîò áûë ðàç ðå øåí òåì, ÷òî Äà íè èë ïî ñòà âèë íà ìèò -
ðî ïî ëè÷üþ êà ôåä ðó ñâî å ãî ñòàâ ëåí íè êà Êè ðèë ëà. Ñíà ÷à ëà îí áûë íå ðó êî ïî ëî -
æåí íûé ìèò ðî ïî ëèò (1242/43 ãã.), à çà òåì (ñ 1246/47 ãã.) è îñâÿùåííûé â Íèêåå.
Íà ïè ñà íèå ñòàòüè 1223 ã. íàä åæ íî ìàð êè ðó åò ñÿ âðå ìå íåì âëà äè ìèð ñêî ãî
åïèñ êî ïà Êîçü ìû è, ïî-âè äè ìî ìó, õî ëìñêî ãî âëà äû êè Èâà íà. Êîçü ìà íà çâàí ïî -
ñëåä íèì â êà òà ëî ãå âëà äè ìèð ñêèõ åïèñ êî ïîâ, ïðè ýòîì åäè íñòâåí íûé èç ñâî èõ
êîë ëåã, óäîñ òî èâ øèé ñÿ òðåõ ýïè òå òîâ: «êðîò êèé», «ïðå ïî äîá íûé» è «ñìè ðåí -
íûé». Â ïè øó ùåì ìîæ íî âè äåòü èëè ñà ìî ãî åïèñ êî ïà Èâà íà, èëè æå åãî áëèç êî -
ãî ñî ðàò íè êà. Â ïî ëüçó ýòî ãî, êàê áóä òî, ñâè äå ò åëüñòâó åò è îá îñíî âà íèå îñî áîé
ëå ãè òèì íîñ òè ïî ñòàâ ëå íèÿ õî ëìñêî ãî âëà äû êè. Îí èç áðàí «Áîæü åé âî ëåé», ïî -
ñòàâ ëåí «êíÿ çåì Äà íè ëîìú», ñ îäîá ðå íèÿ «êëè ðî ñà âå ëè êîé öåð êâè ñâÿ òîè Áî ãî -
ðî äè öû Âëà äè ìèð ñêîé». Îòñó òñòâèå ññûë êè íà ó÷àñ òèå â îñâÿ ùå íèè ìèò ðî ïî ëè -
òà, âîç ìîæ íî, óêà çû âà åò íà âðå ìÿ ïî ñòàâ ëå íèÿ Èâà íà. Îíî ñî ñòî ÿ ëîñü ìåæ äó
1240 ã., êîã äà èç Êè å âà óøåë ìèò ðî ïî ëèò Èî ñèô è 1246/47 ãã., êîã äà â Íè êåå áûë
ðó êî ïî ëî æåí íà êè åâ ñêóþ ìèò ðî ïî ëè÷üþ êà ôåä ðó Êè ðèëë. Ó÷èòûâàÿ, ÷òî Èâàí
çàìåíèë ïðîâèíèâøåãîñÿ ïåðåä Äàíèèëîì óãðîâñêîãî åïèñêîïà Èîñàôà, ìîæíî
ïðåäïîëîæèòü, ÷òî ñîáûòèå ýòî ïðîèçîøëî åùå äî 1242/43 ãã.
Ê ñî æà ëå íèþ, î âëà äè ìèð ñêîì åïèñ êî ïå Êîçü ìå ãî âî ðèòü ñÿ òîëü êî â ñòàòüå
1223 ã., è îïðå äå ëèòü òî÷ íî ãîäû åãî ïàñ òûð ñêî ãî ñëó æå íèÿ âî Âëà äè ìè ðå-Âî -
ëûí ñêîì òðóä íî. À. Ïîï ïý ïî ëà ãà åò, ÷òî ýòî áûëè 50–60 ãã. Õ²²² â., íî òàê æå îí
äà òè ðó åò è ïðå áû âà íèå íà âëà äè ìèð ñêîé êà ôåä ðå ïðåä øåñ òâåí íè êà Êîçü ìû
åïèñ êî ïà Ìè êè ôî ðà Ñòà íè ëà11. È âñå æå åñòü îñíî âà íèÿ ïðåä ïî ëà ãàòü, ÷òî åïèñ -
êîï Êîçü ìà — ñî âðå ìåí íèê õî ëìñêî ãî âëà äû êè Èâà íà. Êðî ìå îò ìå ÷åí íûõ âûøå
ñâè äå òåëüñòâ, â ïî ëüçó òà êî ãî âû âî äà ãî âî ðèò îñî áîå îò íî øå íèå ñòðî è òå ëåé
Õîë ìà ê ñâÿ òûì ïàò ðî íàì îá îèõ åïèñ êî ïîâ. Ïðè çà êëàä êå ãî ðî äà Äà íè èë Ðî ìà -
íî âè÷, áóä òî áû, ïî î áå ùàë Èî àí íó Çëà òî óñ òó âîç äâèã íóòü â «èìÿ åãî öåð êîâü»,
÷òî è áûëî èñ ïîë íå íî. Îá åå âíåø íåì è âíóò ðåí íåì âèäå ëå òî ïè ñåö ïè øåò ñ íå î -
áûê íî âåí íûì âäîõ íî âå íè åì. Åãî ñâè äå ò åëüñòâî îá óêðà øå íèè õðà ìà èêî íà ìè è
êî ëî êî ëà ìè, ïðè âå çåí íû ìè èç Êè å âà, êî òî ðûå ñåñ òðà Äà íè è ëà Ðî ìà íî âè ÷à Ôå î -
äî ðà ïå ðå äà ëà â Õîëì «èç ìî íàñ òû ðÿ Ôå äî ðà», ïî çâî ëÿ åò îïðå äå ëèòü è âðå ìÿ
ñòðî è ò åëüñòâà. Íå ñîì íåí íî, ýòî áûëî óæå ïî ñëå ìîí ãî ëî-òà òàð ñêî ãî ñìåð ÷à,
ïðî íåñ øå ãî ñÿ ïî Þæíîé è Çà ïàä íîé Ðóñè â 1239–1241 ãã. Íå èñ êëþ ÷å íî, ÷òî
îñâÿ ùå íèå öåð êâè ñâ. Èî àí íà ïðî è çîø ëî â 1246 ã., êîã äà Äà íè èë, âîç âðà ùà ÿñü èç
ñòàâ êè Áà òûÿ, ïðè âåç èç Êè å âà è Îâðó ÷à «äèâó ïî äî áíû» èêî íû. Âñêî ðå â Õîë ìå
áûëà ïî ñòðî å íà öåð êîâü ñâ. Êîçü ìû è Äå ìÿ íà. Î íåé ëå òî ïè ñåö òàê æå îò çû âà åò ñÿ
â ïðå âîñ õîä íûõ ñòåïåíÿõ:
ñî çäà öðêâ<ü ñòûì<à áåçìeçäíè êî ìà âî ÷(ñ)òü èìàòü .ä{. ñòîë ïû n öeëà êà ìå -
íè. èñ òå ñà íà ãî. äåð æà ùà âeðõú. ñ òeõú æå äðî ó ãûè. âîë òàðü ïðå ñòã<î
50 ϸòð Òîëî÷êî
11 Ñì.: Ùà ïîâ ß. Í. Ãî ñó äà ðñòâî è öåð êîâü. Ïðè ëî æå íèå 2: À. Ïîï ïý. Åïèñ êî ïû Äðåâ íåé Ðóñè
(êî íåö Õ — ñå ðå äè íà Õ²²² â.). Ñ. 211.
Äìèò ðåÿ ñòî èòü æå òèñü. ïðåäú áî÷ íû ìè äâeðìè êðà ñåíú. ïðè íå ñåíú èç äà -
ëå ÷à12.
Âðÿä ëè ïðè õî äèò ñÿ ñî ìíå âàòü ñÿ â òîì, ÷òî âîç âå äå íè åì õðà ìîâ âî èìÿ ñâ. Èî -
àí íà è ñââ. Êîçü ìû è Äå ìÿ íà îçà áî òè ëèñü õî ëìñêèé è âëà äè ìèð ñêèé åïèñêîïû.
Äî ñèõ ïîð ðå÷ü øëà îá îò íî ñè òåëü íîé õðî íî ëî ãèè è ñà ìîé ñòàòüè, è îïè ñàí -
íûõ â íåé èñ òî ðè ÷åñ êèõ ñî áû òèé. Òå ïåðü ïî ïû òà åì ñÿ îïðå äå ëèòü òî÷ íóþ äàòó åå
îêîí ÷à òåëü íîé ðå äàê öèè. Ê ñ÷àñ òüþ, òà êàÿ âîç ìîæ íîñòü ó íàñ òîæå èìå åò ñÿ. Îá
ýòîì ïî çà áî òèë ñÿ ñàì ëå òî ïè ñåö, çà ÿ âèâ øèé â ñòàòüå 1223 ã., ÷òî îá îñíî âà íèè
Õîë ìà îí «èíîã äà» ñêà æåò. «Èíîã äà» çäåñü îçíà ÷à åò «ïî çæå», «â äðó ãîì ìåñ òå».
Îáå ùà íèå ñâî¸ îí âû ïîë íèë â ñòàòüå 1259 ã., îá ú å äè íèâ ðàñ ñêàç î çà êëàä êå è
ñòðî è ò åëüñòâå Õîë ìà ñ ñî îá ùå íè åì î åãî ñòðàø íîì ïî æà ðå.
Î òîì, ÷òî ýòî òîò æå ëå òî ïè ñåö, ñâè äå ò åëüñòâó åò ðå ìàð êà îá Óãðîâ ñêå. Îíà íå
îá ÿ çà òåëü íàÿ â ñòàòüå 1259 ã.; íà ïåð âûé âçãëÿä êà æåò ñÿ äàæå ÷åì-òî èíî ðîä íûì
â ïî âåñ òâî âà íèè î Õîë ìå. Íî ýòî íå ñî âñåì òàê. Ëå òî ïè ñåö ïî ìíèò î ñêà çàí íîì
ðà íåå îò íî ñè òåëü íî ëèê âè äà öèè óãðîâ ñêîé åïèñ êî ïèè, ïå ðå âî äå åå â Õîëì è êàê
áû ïðî äîë æà åò ýòó òåìó çäåñü. Ïðåæ äå ÷åì ïðî äîë æèòü çà ÿâ ëåí íûé ðàñ ñêàç îá
îñíî âà íèè Õîë ìà, îí íà ïî ìè íà åò, ÷òî ïðå æäå Äà íè èë ïî ñòðî èë ãî ðîä Óãðîâñê è
ó÷ðå äèë â í¸ì åïèñ êî ïèþ. Ñëó ÷è ëîñü ýòî âî âðå ìÿ êíÿ æå íèÿ Äà íè è ëà âî Âëà äè -
ìè ðå: «Äà íè ëî âè áî êíuæà ùîó. âî Âî ëî äèìeðe ñî çäà ãðàäú Îó ãî ðåñêü. è ïî -
ñòà âè âî íåìü ïèñ êî ó ïà»13.
Ïîñ ëå ýòî ãî çà ìå ÷à íèÿ ëå òî ïè ñåö ïðî äîë æà åò ïðå ðâàí íûé ðàñ ñêàç îá îñíî âà -
íèè Õîë ìà. Ïðè ýòîì ñòðî èò åãî òàê, áóä òî ïû òà åò ñÿ îá ú ÿñ íèòü, ïî ÷å ìó Äà íè èë
ïðåä ïî ÷åë Õîëì Óãðîâ ñêó. Îòïðà âèâ øèñü íà ëîâû, îí óâè äåë «ìeñòî êðàñ íî. è
ëeñíî íà ãîðe», âîê ðóã êî òî ðî ãî ïðî ñòè ðà ëèñü ïîëÿ. Ñïðî ñèâ ìåñ òíûõ æè òå ëåé
«êàêî èìå íî ó åòüñu ìeñòî ñå» è óñëû øàâ îò âåò, ÷òî èìÿ åìó Õîëì, Äà íè èë «âîç -
ëþ áèâú ìeñòî òî. è ïî ìûñ ëè äà ñî æè æåòü íà íåìü ãðà äåöü ìàëú»14. Çà òåì â ëå -
òî ïè ñè ñëå äó åò ÿð êèé è ïîä ðîá íûé ðàñ ñêàç î ñòðî è ò åëüñòâå ãî ðî äà, êî òî ðîå îñó -
ùå ñòâëÿ ëîñü óæå ïî ñëå ìîí ãî ëî-òà òàð ñêî ãî íà øåñ òâèÿ. Àâòîð ïîä ÷åð êè âà åò, ÷òî
ñòðî è òå ëÿ ìè áûëè «íeìöe è ðî óñü. èíîm çû÷ íè êû. è ëuõû», à òàê æå «ìàñ òåðe
âñuöèè áeæà õîó èñ Òà òàðú»15. Ýòîò åäè íûé è öåëü íûé ðàñ ñêàç î ñòðî è ò åëüñòâå
Õîë ìà ïðî äîë æà åò ñÿ è â ñòàòüå 1260 ã., ÷òî óêà çû âà åò, ïî-âè äè ìî ìó, íà íå óäà÷ -
íóþ ðàç áèâ êó ïî çäíåé øèì ðå äàê òî ðîì (èëè õðî íî ëî ãè çà òî ðîì) òåê ñòà ïî ãî äàì.
Îäíîé, à ìî æåò áûòü è ãëàâ íîé, ïðè ÷è íîé, ïî áó äèâ øåé ëå òî ïèñ öà íà ïè ñàòü
ýòîò ÿð êèé ãèìí Õîë ìó, áûëà åãî íå âû ðà çè ìàÿ ñêîðáü ïî ïî âî äó íå äàâ íåé óòðà -
òû âñåé ýòîé êðà ñî òû. Ãî ðîä ñãî ðåë âî âðå ìÿ ïî õî äà Êó ðåì ñû íà Äà íè è ëà è Âà -
ñèëü êà. Ëþäè äó ìà ëè, ÷òî ýòî òà òà ðû âçÿ ëè è ñî æãëè Õîëì, íî îêà çà ëîñü ïî æàð
áûë âû çâàí íå îñòî ðîæ íûì îá ðà ùå íè åì ñ îãíåì íå êîé «îêà ÿí íîé áàáû». Ýòè
Ñòàòüÿ 6731 ãîäà Ãàëèöêî-Âîëûíñêîé ëåòîïèñè 51
12 ÏÑÐË. Ò. 2. Ñòá. 845.
13 Òàì æå. Ñòá. 842.
14 Òàì æå. Ñòá. 842.
15 Òàì æå. Ñòá. 843.
óòî÷ íå íèÿ ëå òî ïèñ öà, ïî ñó ùåñ òâó, äàþò íàì òî÷ íóþ äàòó íå òîëü êî ñî áû òèÿ, íî
è ñà ìî ãî ðàñ ñêà çà î íåì. Ïî õðî íî ëî ãèè Ì. Ñ. Ãðó øåâ ñêî ãî ïî õîä Êó ðåì ñû íà
Âî ëûíü ñî ñòî ÿë ñÿ â 1255 ã. Ëå òî ïè ñåö — ñâè äå òåëü ïî æà ðà Õîë ìà — ïè ñàë ñâîé
òåêñò âñêî ðå ïî ñëå íåãî. Îí âè äèò «ñèöþ ïà ãî ó áîó ãðà äîó», îò ìå ÷à åò, ÷òî ìåäü
îò îãíÿ îïîë çëà «mêî ñìî ëà», âõî äèò â «öðê<âü è âèäe ïà ãî ó áîó è ñæà ëèñu âåë -
ìè» è ìî ëèò ñÿ çà òî, ÷òî áû åïèñ êîï Èâàí îá íî âèë öåð êîâü.  íà ÷à ëå ñòàòüè
1260 ã. îí ñî îá ùà åò î ñòðî è ò åëüñòâå öåð êâè «âî èìu ïðå ñò>ûm ïðè ñíîä âû>m
Ìðè>m», êî òî ðàÿ ñâî åé êðà ñî òîé áûëà «íå ìåíå ñî óùèõú äðåâ íè(õ)»16.
Èç ñêà çàí íî ãî ìîæ íî ñäå ëàòü âû âîä î ïðè íàä ëåæ íîñ òè ñòàòåé 1223, 1259 è
ïåð âîé ÷àñ òè 1260 ã. åäè íî ìó àâ òî ðó, à òàê æå è îá èõ ïðàê òè ÷åñ êîé îä íî âðå ìåí -
íîñ òè. Ïîñ êîëü êó âñëåä çà òåê ñòîì, ðàñ ñêà çû âà þ ùåì îá îñíî âà íèè, ïî æà ðå è
âîñ ñòà íîâ ëå íèè Õîë ìà, íà õî äèò ñÿ ñî îá ùå íèå î ïðè õî äå íà Âî ëûíü Áó ðóí äàÿ,
íå ñîì íåí íî ñî âðå ìåí íîå ñî áû òèþ, ìîæ íî ïðåä ïî ëî æèòü, ÷òî îíî è ìàð êè ðó åò
âðå ìÿ ñî çäà íèÿ âñå ãî ñâî äà. Ïðè õîä Áó ðóí äàÿ íà Âî ëûíü è åãî ïî õîä íà Ëèò âó â
Ñîô. ² ëå òî ïè ñè îò íå ñåí ê 1258 ã.: «Òîãî æå ëeòà âçÿ øà òà òà ðîâe âñþ çåì ëþ Ëè -
òî âüñêóþ, à ñàìè(õ) èç áè øà»17.
 ïî ëüçó âû âî äà î çà âåð øå íèè ñî ñòàâ ëå íèÿ Õî ëìñêîé ëå òî ïè ñè â 1258 ã., ïî -
âè äè ìî ìó, ñâè äå ò åëüñòâó åò è òî îá ñòî ÿ ò åëüñòâî, ÷òî îíà îá ðû âà åò ñÿ íà ïî ëóñ ëî -
âå. Ñðå äè ëå òî ïè ñå âå äîâ ïðå îá ëà äà åò ìíå íèå, ÷òî çäåñü ìû èìå åì äåëî ñ ýëå ìåí -
òàð íîé óòðà òîé òåê ñòà.  ïðè íöè ïå íè ÷å ãî íå âå ðî ÿò íî ãî â òà êîì ïðåä ïî ëî æå íèè
íåò. È âñå æå, â äàí íîì ñëó ÷àå áîëü øå àð ãó ìåí òîâ çà òî, ÷òî ñâîä ýòîò íå áûë çà -
âåð øåí. Îí îá ðû âà åò ñÿ íå òîëü êî, ÷òî íà çû âà åò ñÿ, íà ïî ëóñ ëî âå, íî è íà ïîëó -
ñòðî êå. Ïðè ÷åì, òà êàÿ ñè òó à öèÿ èìå åò ìåñ òî è â Èïàòü åâ ñêîì ñïèñ êå, è â Õëåá íè -
êîâ ñêîì, êî òî ðûé êàê áóä òî ñïè ñàí ñ èíî ãî ïðî òîã ðà ôà.
Ïðî äîë æå íèå ëå òî ïè ñè ïðè íàä ëå æèò óæå äðó ãî ìó ëå òî ïèñ öó. Îí îïðå äåë¸ííî
îá ðà òèë âíè ìà íèå íà íå çà âåð øåí íîñòü ïî ñëåä íåé ôðà çû ñâî å ãî ïðåä øåñ òâåí íè êà,
à ïî ý òî ìó ñäå ëàë ìåæ äó íåé è íà ÷à ëîì ñâî å ãî òåê ñòà íå êèé ñìûñ ëî âîé ïå ðå õîä:
«Ïî ñåì æå ìè íóâ øå ìó ëeòîó». Â Õëåá íè êîâ ñêîì ñïèñ êå ýòîò ñâî å îá ðàç íûé ëå -
òî ïèñ íûé çà ÷èí íà ïè ñàí â íå ñêîëü êî èíîé ðå äàê öèè: «Ïî ñåì æå ìè íî óâ øè ìà
äâeìà ëeòî ìà». Îòíåñ òè ýòó âñòàâ êó íà ñ÷åò ðå äàê òî ðà âñåé Ãà ëèö êî-Âî ëûí ñêîé
ëå òî ïè ñè ìå øà åò òî îá ñòî ÿ ò åëüñòâî, ÷òî ïå ðå õîä íîå ñëî âî ñî ÷å òà íèå ïî ñåìü æå
ÿâ ëÿ åò ñÿ ñòè ëèñ òè ÷åñ êîé îñî áåí íîñ òüþ íå âñå ãî òåê ñòà, íî ïî ãîä íûõ ñòà òåé, ñëå -
äó þ ùèõ çà íå äî ïè ñàí íîé 1260 ã. Â ïðåä øåñ òâó þ ùèõ ëå òî ïè ñåö ïî ëüçî âàë ñÿ
äðó ãèì êëè øå: ïî òîì æå.
Òà êèì îá ðà çîì, ðó áåæ ìåæ äó Ëå òî ïèñ öåì Äà íè è ëà Ãà ëèö êî ãî è ïî ñëå äó þ ùèì
ëå òî ïè ñà íè åì (Âî ëûí ñêîé ëå òî ïèñüþ) îïðå äå ëÿ åò ñÿ âïîë íå îò ÷åò ëè âî. ×åãî íå -
ëüçÿ ñêà çàòü î ïðè ÷è íàõ ïðå êðà ùå íèÿ ëå òî ïèñ íîé òðà äè öèè â Õîë ìå. Íà ýòîò
ñ÷åò ìîæ íî âû ñêà çàòü ëèøü áî ëåå èëè ìå íåå ïðàâ äî ïî äîá íîå ïðåä ïî ëî æå íèå.
Íå èñ êëþ ÷å íî, ÷òî âå äå íèå Õî ëìñêîé ëå òî ïè ñè ïðå ðâà ëîñü â ñâÿ çè ñî ñìåð òüþ
52 ϸòð Òîëî÷êî
16 Òàì æå. Ñòá. 845.
17 ÏÑÐË. Ò. 6, 1. Ñòá. 162.
åïèñ êî ïà Èâà íà. Äó ìàòü òàê äàåò îñíî âà íèå òîò ôàêò, ÷òî ïî ñëåä íåå óïî ìè íà íèå
î íåì ñî äåð æèò ñÿ â ñòàòüå 1261 ã.
Ñòàòüÿ 1223 ã. ñòà âèò ïå ðåä èñ ñëå äî âà òå ëÿ ìè è åùå îäèí âîï ðîñ. ×åì îá óñëîâ -
ëå íî ðàç ìå ùå íèå òåê ñòà èìåí íî â ýòîì ìåñ òå? Âåäü ëå òî ïè ñåö, ðå äàê òè ðî âàâ øèé
ñâîä â 1258 ã., íå ìîã íå çíàòü, êîã äà ïðî è çîø ëè ñî áû òèÿ, ðàñ ñêà çàí íûå â ýòîé
ñòàòüå. Îò÷å ãî òîã äà õîòÿ áû îäíî èç íèõ íå ñî âïà ëî ñ ðå àëü íîé ñâî åé äà òîé?
Óäîâ ëåò âî ðè òåëü íî ãî îò âå òà íà ýòî ó íàñ íåò.
²íñòèòóò àðõåîëîãi¿ ÍÀÍ Óêðà¿íè
Ñòàòüÿ 6731 ãîäà Ãàëèöêî-Âîëûíñêîé ëåòîïèñè 53
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-190469 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 1995-0276 |
| language | Russian |
| last_indexed | 2025-12-07T16:10:21Z |
| publishDate | 2005 |
| publisher | Інститут історії України НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Толочко, П. 2023-06-09T17:43:57Z 2023-06-09T17:43:57Z 2005 Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания / П. Толочко // Ruthenica. — 2005. — Т. 4. — С. 47-53. — Бібліогр.: 17 назв. — рос. 1995-0276 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/190469 ru Інститут історії України НАН України Ruthenica Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания Article published earlier |
| spellingShingle | Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания Толочко, П. |
| title | Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания |
| title_full | Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания |
| title_fullStr | Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания |
| title_full_unstemmed | Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания |
| title_short | Статья 6731 года Галицко-Волынской летописи и время её написания |
| title_sort | статья 6731 года галицко-волынской летописи и время её написания |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/190469 |
| work_keys_str_mv | AT toločkop statʹâ6731godagalickovolynskoiletopisiivremâeenapisaniâ |