Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя
У артыкуле аналізуюцца этналагічныя публікацыі сярэдзіны ХІХ – пачатку ХХІ ст. па традыцыях жывёлагадоўлі беларусаў, вылучаныя этапы развіцця навуковай думкі па праблеме, акрэслены новыя напрамкі ў вывучэнні жывёлагадоўлі. В статье анализируются этнологические публикации середины ХІХ – начала ХХІ...
Gespeichert in:
| Veröffentlicht in: | Народна творчість та етнологія |
|---|---|
| Datum: | 2017 |
| 1. Verfasser: | |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Belarussisch |
| Veröffentlicht: |
Iнститут мистецтвознавства, фольклористики та етнології iм. М.Т. Рильського НАН України
2017
|
| Schlagworte: | |
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/202302 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя / Г. Каспяровіч // Народна творчість та етнологія. — 2017. — № 2. — С. 58-62. — Бібліогр.: 30 назв. — біл. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1859950756989239296 |
|---|---|
| author | Каспяровіч, Г. |
| author_facet | Каспяровіч, Г. |
| citation_txt | Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя / Г. Каспяровіч // Народна творчість та етнологія. — 2017. — № 2. — С. 58-62. — Бібліогр.: 30 назв. — біл. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Народна творчість та етнологія |
| description | У артыкуле аналізуюцца этналагічныя публікацыі сярэдзіны ХІХ – пачатку ХХІ ст. па традыцыях жывёлагадоўлі беларусаў, вылучаныя этапы развіцця навуковай думкі па праблеме, акрэслены новыя напрамкі ў вывучэнні жывёлагадоўлі.
В статье анализируются этнологические публикации середины ХІХ – начала ХХІ в. о традиціях животноводства белорусов, выделены этапы развития научной мысли по проблеме, очерчены новые направления в изучении животноводства.
The article analyses the ethnological publications of the mid-19th – early 21st centuries on the traditions of cattle breeding in Belarus, describes the stages of the scientific thought development on this issue, shows the modern tendencies in studying cattle breeding.
|
| first_indexed | 2025-12-07T16:17:00Z |
| format | Article |
| fulltext |
58
ВЫВУЧЭННЕ ЖЫВЁЛАГАДОЎЛІ БЕЛАРУСАЎ
У СЯРЭДЗІНЕ XIX – НА ПАЧАТКУ XXI СТАГОДДЗЯ *
Галіна Каспяровіч
УДК 636(476)“185/201”
У артыкуле аналізуюцца этналагічныя публікацыі сярэдзіны ХІХ – пачатку ХХІ ст. па традыцыях
жывёлагадоўлі беларусаў, вылучаныя этапы развіцця навуковай думкі па праблеме, акрэслены новыя напрамкі ў
вывучэнні жывёлагадоўлі.
Ключавыя словы: жывёлагадоўля, аграрная вытворчасць, традыцыі, гісторыяграфічны аналіз, этналогія.
В статье анализируются этнологические публикации середины ХІХ – начала ХХІ в. о традициях
животноводства белорусов, выделены этапы развития научной мысли по проблеме, очерчены новые направления в
изучении животноводства.
Ключевые слова: животноводство, аграрное производство, традиции, историографический анализ, этнология.
The article analyses the ethnological publications of the mid-XIXth – early XXIst centuries on the traditions of cattle
breeding in Belarus, describes the stages of the scientific thought development on this issue, shows the modern tendencies in
studying cattle breeding.
Keywords: cattle breeding, agricultural sector, traditions, historiographical analysis.
Вывучэнне аднаго з надзвычай важных
заняткаў беларусаў – жывёлагадоўлі на-
лежыць да ліку прыярытэтных праблем у
этналагічнай навуцы. Карані жывёлагадоў-
чай культуры беларускага народа сягаюць у
глыбокую старажытнасць. Аб’ектыўнае асэн-
саванне гістарычных шляхоў станаўлення і
развіцця культурных комплексаў галіны не-
абходна для правядзення стваральнай аграр-
най палітыкі, якая дазволіць улічыць вопыт,
працоўныя дасягненні і пазбегнуць памылак
мінулага. Аналіз гістарыяграфічных крыніц
дапаможа выявіць становішча, ступень наву-
ковага вывучэння праблемы і перспектыўныя
накірункі далейшых даследаванняў.
Між тым гэтая праблема даследавана не-
дастаткова. Шмат якія яе аспекты не прааналі-
заваны. Да сённяшняга часу жывёлагадоўчая
вытворчая культура беларусаў этнаграфічнай
навукай як спецыяльная праблема не выву-
чалася. Адсутнічаюць абагульняючыя працы,
у якіх на шырокіх фактычных матэрыялах,
у гістарычнай дынаміцы, з выкарыстаннем
даных сумежных навук (археалогіі, гісторыі,
лінгвістыкі, фалькларыстыкі, статыстыкі, са-
цыялогіі, эканомікі, геаграфіі) даследавалася б
культура жывёлагадоўлі.
У развіцці навуковай думкі па праблеме мож-
на вылучыць тры этапы. Першы ахоплівае сярэд-
зіну XIХ – пачатак ХХ ст. У гэты час сіламі
вандроўнікаў-краязнаўцаў, этнографаў не толькі
назапашваўся ўнікальны фактычны матэрыял па
тэме, але і рабіліся спробы многафактарнага, ком-
плекснага аналізу жывёлагадоўлі. Характэрна,
што працы не страцілі сваёй актуальнасці і для
наступных пакаленняў даследчыкаў, паслужылі
свайго рода базай для параўнальна-гістарычнага
аналізу традыцый жывёлагадоўлі.
Вывучэнне жывёлагадоўлі Беларусі пача-
лося яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. Пэўныя звест-
кі па пытаннях жывёлагадоўлі друкаваліся ў
штогадовых перыядычных выданнях «Памят-
ная книжка Виленской губернии», «Памятная
книжка Минской губернии», «Памятная книж-
ка Гродненской губернии», «Памятная книжка
Могилёвской губернии», «Вестник Минского
губернского земства», «Сельскохозяйственная
жизнь. Витебск», «Ветеринарная хроника Ви-
* Артыкул падрыхтаваны ў межах распрацоўкі тэмы «Этнокультурное наследие народов Украины и
Беларуси в контексте современного социокультурного дискурса» Беларускага рэспубліканскага фонда
фундаментальных даследаванняў, дагавор № Г16К-029 ад 21 кастрычніка 2016 г.
http://www.etnolog.org.ua
ІМ
ФЕ
59
Спільний українсько-білоруський проект
тебской губернии», «Обзор Гродненской губер-
нии 1880–1914 гг.», часопіс «Сельский хозяин»
і інш. У асобных артыкулах паказана дынаміка
колькасці асноўных відаў свойскіх жывёл, аха-
рактарызаваны метады і спосабы іх гадавання,
пароды, кармавытворчасць.
Невялікія па аб’ёму нататкі і цікавыя зама-
лёўкі гадавання свойскай жывёлы пакінуў эт-
нограф, краязнаўца П. Шпілеўскі [28].
З сярэдзіны XIX – пачатку ХХ ст.
з’явіліся этнаграфічныя працы, у якіх побач з
эканамічна-гаспадарчай дзейнасцю беларусаў
звернута ўвага на культуру жывёлагадоўлі.
У другой палове XIX ст. былі апублікаваны
шматтомныя матэрыялы, сабраныя афіцэрамі
генеральнага штаба, у тым ліку і па заходніх
губернях: П. Баброўскім па Гродзенскай [2],
А. Корава па Віленскай [1], І. Зеленскім па
Мінскай [9]. У гэтых выданнях змяшчаюцца
каштоўныя матэрыялы па аграрнай вытворчас-
ці беларусаў, у тым ліку і па жывёлагадоўлі.
На падставе літаратурных, архіўных, ста-
тыстычных крыніц, уласных даследаванняў
аўтары прааналізавалі становішча асноўных
галін жывёлагадоўлі, фактары іх структурных
змен. У працах дадзена характарыстыка лу-
гаводства, промыслаў і рамёстваў, звязаных
з гужавым транспартам, стана шляхоў зносін.
Грунтоўны трохтомнік «Опыт описа-
ния Могилевской губернии...» (1882–1884)
падрыхтаваны і выдадзены пад рэдакцыяй
старшыні Магілёўскага статыстычнага ка-
мітэта А. Дамбавецкага [15]. У другой кнізе
прадстаўлены багаты матэрыял па жывёла-
гадоўлі, выяўлены фактары, якія ўплываюць
на яе становішча, паказаны асаблівасці ўтры-
мання, догляду, развядзення і прадукцыйна-
сці буйнай рагатай жывёлы і коней, звернута
ўвага на хваробы жывёлы, выяўлена дынаміка
эпізаотый, змешчаны звесткі па рыбалоўству,
спосабах лову і прыладах працы, пчалярству,
лугавых угоддзях і травасеянні. Матэрыялы,
змешчаныя ў кнізе, падмацаваны шматлікімі
статыстычнымі дадзенымі.
Значны ўклад ў даследаванне матэрыяль-
най і духоўнай культуры беларусаў Віцебшчыны
XIX ст. унес М. Нікіфароўскі. У кнізе «Очер-
ки простонародного житья-бытья в Витебской
Белоруссии...» [14], у яе асобных раздзелах
«В хлеву», «В возовне», «Сбруя и упряжь», «На
покосе», «У пчалінцу», «На рыболовле» вобраз-
на прадстаўлены каштоўныя этнаграфічныя ма-
тэрыялы аб гадаванні буйнай рагатай жывёлы,
коней, авечак, свіней у сялянскай гаспадарцы,
вырабе летніх і зімніх сродкаў транспарта, збруі
і іх выкарыстанні, нарыхтоўцы сена, пчалярстве
і рыбалоўстве. У цеснай сувязі з пазначанай кні-
гай, у дапаўненне да яе М. Я. Нікіфароўскі дру-
куе зборнік «Простонародные приметы и пове-
рья, суеверные обряды и обычаи, легендарные
сказания о лицах и местах» (Витебск, 1897),
у якім змешчаны прыкметы і павер’і, прысве-
чаныя жывёле і птушкам, характарызуюцца
хваробы і лячэнне жывёлы.
Асобныя звесткі аб гадаванні свойскай
жывёлы, надворных пабудовах, пастушаскіх
традыцыях, святкаванні першага выгана
жывёлы на пашу, яе лячэнні, уяўленнях бе-
ларусаў аб чараўніках і малочных ведзьмах
змешчаны ў трэцім томе П. Шэйна [27].
Каштоўныя звесткі аб свойскіх жывёлах,
гаспадарчых пабудовах, сухапутных сродках
транспарта, лоўлі рыбы, ракаў і рыбалоўных
снасцях, спосабах развядзення пчол і пчаляр-
скім інвентары дае Е. Раманаў [16].
Цікавы практычны вопыт гадавання свойс-
кай жывёлы і птушкі і карысныя парады да іх
лепшага ўтрымання падае Г. Цюндзявіцкая ў
кнізе «Літоўская гаспадыня» (кніга выйшла з
друку ў сярэдзіне XIX ст. і перадрукавана ў
канцы ХХ ст.) (Мінск, 1993).
Асобныя матэрыялы аб стане жывёлагадоўлі
ў лакальных рэгіёнах Палесся падае І. Сербаў
у кароткім этнаграфічным нарысе «Беларусы-
сакуны» [19]. Больш шырока прадстаўлена
жывёлагадоўля ў кнізе І. Сербава «Вічынскія
паляне» [18], дзе аўтар звяртае ўвагу на звычаі,
абрады, замовы, ахоўныя дзеянні са свойскай
жывёлай, апісвае гужавы транспарт, вупраж,
пабудовы для жывёлы і прылады працы.
Невялікі па памерах, але інфармацый-
на ёмісты раздзел па жывёлагадоўлі змясціў
http://www.etnolog.org.ua
ІМ
ФЕ
ISSN 01306936 * НАРОДНА ТВОРЧІСТЬ ТА ЕТНОЛОГІЯ* 2/2017
60
ISSN 01306936 * НАРОДНА ТВОРЧІСТЬ ТА ЕТНОЛОГІЯ* 2/2017
М. Доўнар-Запольскі ў кнізе «Народное хо-
зяйство Белоруссии» (Мінск, 1926), дзе на раз-
настайных статыстычных матэрыялах выяўле-
на дынаміка асноўных галін жывёлагадоўлі
сярэдзіны XIX – пачатку ХХ ст. Аўтар прад-
бачыў перспектывы развіцця другой важней-
шай галіны аграрнай гаспадаркі: «Такая страна,
как Белоруссия, где скудность почвы требует
больших затрат капитала, товарное скотовод-
ство должно бы составлять главнейшую задачу
сель ского хозяйства» [4, с. 125].
Каштоўнай з’яўляецца навуковая спад-
чына даследчыкаў міфалогіі (А. Афанасьеў,
В. Клінгер, М. Мюллер, Э. Тэйлар і інш.).
В. Клінгер, даследуючы значэнне жывёл у
міфалагічнай карціне народаў свету, адзначае:
«современные поверья, обряды и суеверные
приемы, в которых ту или иную роль играют
животные, принадлежат к числу древнейших
документов человеческой мысли <..> и пото-
му имеют для мифологии и этнологии чрезвы-
чайно важное значение» [6, с. 2–3].
У працах даследчыкаў XIX – пачатку
ХХ ст., прысвечаных менавіта лакальна-
рэгіянальным, а таксама асобным пытанням
жывёлагадоўлі Беларусі, адлюстраваны знач-
ны этап вывучэння дадзенай праблемы. У іх
паказаны асаблівасці галіны, параўнальна вы-
сокая культура гадавання свойскай жывёлы,
яе важнае месца ў сістэме жыццязабеспячэння
беларускага народа.
Другі этап даследаванняў ахоплівае 1920–
1980-ыя гг. У гэты час вывучаліся галоўным
чынам матэрыяльныя аспекты жывёлагадоўлі
і меншая ўвага надавалася бясцэнным ар-
тэфактам сацыяльнай і духоўнай культуры,
у якіх быў сканцэнтраваны вопыт, народныя
веды, навыкі, звычаі, абрады, стэрэатыпы па-
водзін беларусаў. Яны набывалі ідэалагічнае
адценне і ацэньваліся як перажыткі мінулага.
У вывучэнне традыцый жывёлагадоўлі бела-
русаў-палешукоў значны ўклад унеслі Ч. Пят-
кевіч, К. Машынскі, працы якіх выйшлі за межа-
мі БССР. У грунтоўнай манаграфіі Ч. Пяткевіча
«Рэчыцкае Палессе» (Кракаў, 1928) асобныя
раздзелы прысвечаны заняткам, звязаным з
пастухоўствам і гадоўляй жывёлы, бортніцтвам,
лячэннем жывёлы, рамёствамі (стальмахоўства,
калёсніцтва, кавальства). К. Машынскі ў пра-
цы «Усходняе Палессе» (Варшава, 1928) скру-
пулёзна даследуе пастухоўства і жывёлагадоўлю
(спосабы ўтрымання жывёлы, даенне кароў,
адкорм, нарыхтоўку сена), выяўляе асаблівасці
рыбалоўства і пчалярства Мазырскага Палесся.
Асвятленню стану жывёлагадоўлі ў гады
калектывізацыі прысвечаны артыкулы ў
часопі се «Наш край» М. Грынблата [3], Т. Ку-
лакова, М. Валатоўскага [8], М. Самцэвіч [17].
У 1933 г. выйшла з друку змястоўная праца
М. Нікольскага «Жывёлы ў звычаях, абрадах
і вераваннях беларускага сялянства» (Мінск,
1933), у якой аналізуецца каштоўны матэрыял
аб культах жывёл.
Вывучэнне жывёлагадоўлі было прыпынена
ў 1940–1950-я гг., што звязана са складанасця-
мі калектывізацыі і цяжкімі выпрабаваннямі ў
Вялікую Айчынную вайну, і аднаваліся ў канцы
1950-х гг. са стварэннем Інстытута мастацтва-
знаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР.
Абагульняючая характарыстыка сялянскай
жывёлагадоўлі XIX – пачатку ХХ ст. змешчана
ў змястоўнай працы Л. А. Малчанавай «Мате-
риальная культура белорусов» (Минск, 1968).
Аўтар паказвае значэнне галіны, дае кароткую
характарыстыку яе структуры, звяртае ўвагу на
спецыфіку кармлення свойскай жывёлы, аса-
блівасці інвентару для нарыхтоўкі сена.
Вынікам вывучэння гісторыка-этнаграфіч-
нага рэгіёна Палесся беларускімі і ўкраінскімі
этнолагамі з’явілася манаграфія «Полесье.
Материальная культура» (Киев, 1988), у якой
ёсць раздзел «Животноводство» Л. А. Мал-
чанавай і Р. І. Федына. Аўтары выявілі аса-
блівасці жывёлагадоўчай культуры рэгіёна,
паказалі яе змены на працягу XIX–ХХ стст.
Шляхам зносін і сродкам транспарта прыс-
вечаны раздзел гэтай кнігі, падрыхтаваны
В. Цітовым і А. Шляхтоўскім.
У 1991–2017 гг. са зменамі палітычнай і са-
цыяльна-эканамічнай сітуацыі ў Рэспубліцы Бе-
ларусь у этналагічнай навуцы ажыццяўляецца
зварот даследчыкаў да комплекснага сістэмнага
http://www.etnolog.org.ua
ІМ
ФЕ
61
Спільний українсько-білоруський проект
аналізу традыцый жывёлагадоўлі, выкарыстан-
ня напрацаваных матэрыялаў і метадаў сумеж-
ных дысцыплін – фалькларыстыкі, этналінг-
вістыкі, археалогіі, гісторыі, статыстыкі і інш.
Шырокае кола пытанняў культуры жывёла-
гадоўлі даследуецца ў працах В. Цітова [10; 20;
23–25]. Характарызуючы структуру жывёла-
гадоўлі, аўтар выяўляе яе рэгіянальныя і лакаль-
ныя асаблівасці, прасочвае ўзаемасувязі з земля-
робствам, у асабістасці з нарыхтоўкай кармоў,
змястоўна аналізуе рамесныя заняткі, якія спа-
дарожнічаюць галіне, сродкі гужавага транспар-
та і вупраж. Працы тычацца ў асноўным храна-
лагічнага перыяду XIX – пачатку ХХ ст.
У пачатку ХХI ст. выйшла з друку арыгіналь-
нае багата ілюстраванае шматтомнае выданне
«Нарысы гісторыі культуры Беларусі», пад на-
вуковай рэдакцыяй А. Лакоткі. У першым томе
пазначанага выдання даследуюцца разнастай-
ныя аспекты матэрыяльнай культуры сацыяль-
най эліты [11]. Г. Каспяровіч выяўляе тэндэнцыі,
фактары і праблемы эвалюцыі асноўных галін
жывёлагадоўлі ў маёнтках, С. Мілючэнкаў, ха-
рактарызуючы магнацкія і шляхецкія маёнткі,
звяртае ўвагу на сельскагаспадарчыя пабудо-
вы для свойскіх жывёл, С. Захаркевіч даследуе
сродкі перамяшчэння, у тым ліку гужавы транс-
парт. Трэці том нарысаў, менавіта яго першая
кніга [12], прысвечаны матэрыяльнай культуры
беларускага сяла. У шэрагу важных пытанняў
даследуецца жывёлагадоўля сялян, сельскагаспа-
дарчая адукацыя (Г. Каспяровіч), традыцыйныя
рамёствы і промыслы, звязаныя з гадаваннем
свойскай жывёлы (Я. Сахута), транспартныя
сродкі (С. Захаркевіч). У другой кнізе трэцяга
тома нарысаў [13] змешчаны раздзел Л. Сіву-
равай «Свойская жывёла: міфалогія, звычаі і аб-
рады», у якім характарызуюцца светапоглядныя
ўяўленні беларусаў аб хатніх жывёлах. У гэтай жа
кнізе апублікаваны раздзел А. Бабіч «Пчаляр-
ства ў традыцыйным светапоглядзе беларусаў».
У гістарыяграфіі, прысвечанай вераванням,
абрадам, звязаным з жывёлагадоўляй, важнымі
працамі з’яўляюцца: «Земляробчы каляндар:
Абрады і звычаі» (Мінск, 1990), «Традыцый-
ная мастацкая культура беларусаў» (у 6 тамах,
Т. Б. Варфаламеева [і інш.]) (Мінск, 2001–
2013), К. Шумскі «Традыцыйныя веды белару-
саў аб раслінные свеце і надвор’і (XIX – пача-
так XXI ст.) і іх экалагічная значнасць» (Мінск,
2009), «Міфалогія беларусаў: энц. слоўнік»
(Мінск, 2011), «Беларускі фальклор: энцыкла-
педыя» (у 2 тамах) (Мінск, 2005, 2006).
Вялікую каштоўнасць маюць фальклорныя
матэрыялы. Каляндарны і сямейны цыклы
народных песень, казкі, прыказкі і прымаўкі
змяшчаюць багацейшую этнаграфічную ін-
фармацыю.
Вывучэннем развіцця жывёлагадоўлі Бе-
ларусі займаліся таксама гісторыкі В. Чапко
[26], П. Казлоўскі [7], М. Улашчык [21; 22],
археолагі Т. Каробушкіна [5, с. 247–248],
В. Шчаглова [30], П. Лысенка [29].
Самую вялікую частку літаратуры склада-
юць кнігі, брашуры, артыкулы сельскагаспа-
дарчага накірунку, менавіта па жывёлага-
доўлі. У іх асвятляюцца пытанні развядзення,
кармлення і ўтрымання сельскагаспадарчых
жывёл, механізацыі і электрафікацыі пра-
цаёмкіх працэсаў на фермах, перспектывы
спецыялізацыі і размяшчэння вытворчасці,
актуальныя праблемы павышэння прадук-
цыйнасці сельскагаспадарчых жывёл.
Ва ўмовах інтэнсіўнай глабалізацыі і
мадэрнізацыі беларускага грамадства востра
паўстае пытанне аб захаванні багатай і сама-
бытнай культурнай спадчыны. У гэтай су-
вязі неабходна выявіць механізмы захавання
традыцый народнай культуры ў яе лакальных
варыянтах, іх адаптацыю і трансфармацыю як
у калектыўных, так і ў асабістых сялянскіх і
фермерскіх гаспадарках Беларусі.
1. Виленская губерния / составил Генерально-
го штаба капитан А. К. Корева. – Санкт-Петер-
бург : в Тип. Огризко, 1861. – 804 с.
2. Гродненская губерния / составил член Имп.
рус. геогр. об-ва Генерального штаба подполков-
ник П. Бобровский // Материалы для географии и
статистики России, собранные офицерами Генера-
льного штаба : в 2 ч. – Санкт-Петербург : в Тип.
Департамента Генерального штаба, 1863. – Ч. 2. –
1074 с.
http://www.etnolog.org.ua
ІМ
ФЕ
ISSN 01306936 * НАРОДНА ТВОРЧІСТЬ ТА ЕТНОЛОГІЯ* 2/2017
62
ISSN 01306936 * НАРОДНА ТВОРЧІСТЬ ТА ЕТНОЛОГІЯ* 2/2017
3. Грынблат М. Я. Некаторыя матэрыялы да
вывучэння пастушаства і жывёлагадоўлі. Ту-
раўшчына / М. Я. Грынблат // Наш край. – 1928. –
№ 8/9. – С. 65–71.
4. Довнор-Запольский М. В. Народное хозяйство
Белоруссии. 1861–1914 / М. В. Довнор-Запольский. –
Минск: изд-во госплана БССР, 1926. – 239 с.
5. Каробушкіна Т. Сельская гаспадарка ў Х–
ХIII стст. / Т. Каробушкіна // Гісторыя Беларусі :
у 6 т. Т. 1. Старажытная Беларусь. Ад першапа-
чатковага засялення да сярэдзіны ХIII ст. / рэдкал.
М. Касцюк (гал. рэд.) і інш. – Мінск : Экоперспек-
тыва. – 2000. – 351 с.
6. Клингер В. Животное в античном и совре-
менном суеверии. – Киев : Тип. Импер. универси-
тета св. Владимира, Акц. об-во печ. и издат. дела
Н. Т. Корчак-Новицкого, Мерингов, 1911. – 352 с.
7. Козловский П. Г. Магнатское хозяйство Бе-
лоруссии во второй половине XVIII в. – Минск :
Наука и техника, 1974. – 180 с.
8. Кулакоў Т. П., Валатоўскі М. С. Крукавіцкі
сельсавет Азарыцкага раёну Мазырскае акругі /
Т. П. Кулакоў, М. С. Валатоўскі // Наш край. –
1929. – № 11. – С. 25–26.
9. Минская губерния / составил И. И. Зелен-
ский // Материалы для географии и статистики
России, собранные офицерами Генерального
штаба : в 2 ч. – Санкт-Петербург : в Военной ти-
пографии, 1864. – Ч. 1. – 672 с.
10. Народная культура Беларусі : Энцыкл. да-
веднік / пад агул. рэд. В. С. Цітова. – Мінск : Бел.
энцыкл. – 2002. – 432 с.
11. Нарысы гісторыі культуры Беларусі. У 4 т.
Т. 1. Культура сацыяльнай эліты XIV – пачатку
ХХ ст. / А. І. Лакотка [і інш]; навук. рэд. А. І. Ла-
котка. – Мінск : Беларуская навука, 2013. – 575 с.
12. Нарысы гісторыі культуры Беларусі. У 4 т.
Т. 3. Культура сяла XIV – пачатку ХХ ст. Кн. 1.
Матэрыяльная культура / А. І. Лакотка [і інш] ;
навук. рэд. А. І. Лакотка. – Мінск : Беларуская на-
вука, 2015. – 567 c.
13. Нарысы гісторыі культуры Беларусі. У 4 т.
Т. 3. Кн. 2. Духоўная культура / А. І. Лакотка.
[і інш.] ; навук. рэд. А. І. Лакотка. – Мінск : Бела-
руская навука, 2016.
14. Никифоровский Н. Я. Очерки простона-
родного житья-бытья в Витебской Белоруссии и
описание предметов обиходности / Н. Я. Ники-
форовский. – Витебск : Губерн. тип., 1895. – VIII. –
552 с.
15. Опыт описания Могилевской губернии
в историческом, физико-географическом, этно-
графическом, промышленном, сельскохозяй-
ственном, лесном, учебном, медицинском и
статистическом отношении / составлен по про-
грамме [с предисл.] и под ред. А. С. Дембовецко-
го : в 3 кн. – Могилев на Днепре : Тип. губернско-
го правления, 1882–1884. – Кн. 2. – 1000 с.
16. Романов Е. Р. Белорусский сборник /
Е. Р. Романов. – Вильна : Тип. А. Г. Сыркина,
1912. – Вып. 8 : Быт белоруса. – 600 с.
17. Самцэвіч М. Да вывучэння калгасаў.
Кароткая праграма даследавання калгасаў /
М. Самцэвіч // Наш край. – 1929. – № 12. – С. 8.
18. Сербаў І. А. Вічынскія паляне : Этнаграфіч-
ны нарыс па матэрыяльнай культуры Беларускага
Палесся. – Мінск : Інбелкульт, 1928. – 52 с.
19. Сербов И. А. Белорусы-сакуны: Краткий
этнографический очерк / И. А. Сербов. – Петро-
град : Тип. Имп. акад. наук, 1915. – 180 с.
20. Титов В. С. Животноводство / В. С. Титов //
Белорусы. – Москва : Наука, 1998. – С. 154–161.
21. Улашчык М. Была такая вёска. Гісторыка-
этнаграфічны нарыс. – Мінск, 1989. – 172 с.
22. Улащик М. Деревня Вицковщина. 1880–
1917 гг. Историко-этнографический очерк. –
Москва : ИМЛИ, 2003. – 192 с.
23. Цітоў В. С. Гужавы транспарт // Этна-
графія Беларусі. Энцыклапедыя. – Мінск : БелСЭ,
1989. – С. 161.
24. Цітоў В. С. Жывёлагадоўля // Этнаграфія
Беларусі. Энцыклапедыя. – Мінск : БелСЭ, 1989. –
С. 197.
25. Цітоў В. С. Народная спадчына : Матэрыя-
льная культура ў лакальна-тыпалагічнай разнастай-
насці. – Мінск : Навука і тэхніка, 1994. – 300 с.
26. Чепко В. В. Сельское хозяйство Белору-
ссии в первой половине XIX века / В. В. Чепко. –
Минск : Наука и техника, 1966. – 213 с.
27. Шейн П. В. Материалы для изучения быта и
языка русского населения Северо-Западного края :
в 3 т. / П. В. Шейн. – Санкт-Петербург : Тип. Имп.
акад. наук, 1902. – Т. 3 : Описание жилища, одеж-
ды, пищи, занятий; препровождение времени;
игры, верования, обычное право, чародейство, кол-
довство, знахарство, лечение болезней, средства от
напастей, поверья, суеверья, приметы. – 596 с.
28. Шпилевский П. М. Путешествие по По-
лесью и белорусскому краю / предисл. текстол.,
прим. и комент. С. А. Кузнецовой. – Минск : Бела-
русь, 2004. – 250 с.
29. Шчаглова В. В., Лысенка П. Ф. Да гісторыі
жывёлагадоўлі і палявання ў старажытным Пінс-
ку / В. В. Шчаглова, П. Ф. Лысенка // Весці АН
БССР. – 1977. – № 4. – (Серыя грамадскіх навук). –
С. 79–83.
30. Щеглова В. В. К вопросу о животноводст-
ве в Белоруссии в средние века / В. В. Щеглова //
Древности Белоруссии. Доклады к конференции
по археологии Белоруссии / под ред. В. Д. Будько,
П. Ф. Лысенко, Л. Д. Поболя, М. М. Чернявско-
го. – Минск, 1969. – С. 406–426.
http://www.etnolog.org.ua
ІМ
ФЕ
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-202302 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 0130-6936 |
| language | Belarusian |
| last_indexed | 2025-12-07T16:17:00Z |
| publishDate | 2017 |
| publisher | Iнститут мистецтвознавства, фольклористики та етнології iм. М.Т. Рильського НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Каспяровіч, Г. 2025-03-13T09:51:03Z 2017 Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя / Г. Каспяровіч // Народна творчість та етнологія. — 2017. — № 2. — С. 58-62. — Бібліогр.: 30 назв. — біл. 0130-6936 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/202302 636(476)“185/201” У артыкуле аналізуюцца этналагічныя публікацыі сярэдзіны ХІХ – пачатку ХХІ ст. па традыцыях жывёлагадоўлі беларусаў, вылучаныя этапы развіцця навуковай думкі па праблеме, акрэслены новыя напрамкі ў вывучэнні жывёлагадоўлі. В статье анализируются этнологические публикации середины ХІХ – начала ХХІ в. о традиціях животноводства белорусов, выделены этапы развития научной мысли по проблеме, очерчены новые направления в изучении животноводства. The article analyses the ethnological publications of the mid-19th – early 21st centuries on the traditions of cattle breeding in Belarus, describes the stages of the scientific thought development on this issue, shows the modern tendencies in studying cattle breeding. be Iнститут мистецтвознавства, фольклористики та етнології iм. М.Т. Рильського НАН України Народна творчість та етнологія Спільний українсько-білоруський проект Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя Studying the Belarusian Cattle Breeding in the Mid-XIXth to Early XXIst Centuries Article published earlier |
| spellingShingle | Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя Каспяровіч, Г. Спільний українсько-білоруський проект |
| title | Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя |
| title_alt | Studying the Belarusian Cattle Breeding in the Mid-XIXth to Early XXIst Centuries |
| title_full | Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя |
| title_fullStr | Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя |
| title_full_unstemmed | Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя |
| title_short | Вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне ХІХ – на пачатку ХХІ стагоддзя |
| title_sort | вывучэнне жывёлагадоўлі беларусаў у сярэдзіне хіх – на пачатку ххі стагоддзя |
| topic | Спільний українсько-білоруський проект |
| topic_facet | Спільний українсько-білоруський проект |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/202302 |
| work_keys_str_mv | AT kaspârovíčg vyvučénnežyvelagadoulíbelarusauusârédzínehíhnapačatkuhhístagoddzâ AT kaspârovíčg studyingthebelarusiancattlebreedinginthemidxixthtoearlyxxistcenturies |