Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси
Рецензія на книгу: Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси. Огтрог, Острозька Академія, 1998. - 288 с.
Збережено в:
| Опубліковано в: : | Український історичний журнал |
|---|---|
| Дата: | 2002 |
| Автор: | |
| Формат: | Стаття |
| Мова: | Ukrainian |
| Опубліковано: |
Інститут історії України НАН України
2002
|
| Теми: | |
| Онлайн доступ: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204793 |
| Теги: |
Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Цитувати: | Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси / Р.Д. Михайлова // Український історичний журнал. — 2002. — № 6. — C. 128-132. — укр. |
Репозитарії
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-204793 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Михайлова, Р.Д. 2025-07-18T11:33:03Z 2002 Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси / Р.Д. Михайлова // Український історичний журнал. — 2002. — № 6. — C. 128-132. — укр. 0130-5247 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204793 Рецензія на книгу: Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси. Огтрог, Острозька Академія, 1998. - 288 с. uk Інститут історії України НАН України Український історичний журнал Критика та бібліографія Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси |
| spellingShingle |
Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси Михайлова, Р.Д. Критика та бібліографія |
| title_short |
Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси |
| title_full |
Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси |
| title_fullStr |
Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси |
| title_full_unstemmed |
Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси |
| title_sort |
микола ковальський. етюди з історії острога: нариси |
| author |
Михайлова, Р.Д. |
| author_facet |
Михайлова, Р.Д. |
| topic |
Критика та бібліографія |
| topic_facet |
Критика та бібліографія |
| publishDate |
2002 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Український історичний журнал |
| publisher |
Інститут історії України НАН України |
| format |
Article |
| description |
Рецензія на книгу: Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси. Огтрог, Острозька Академія, 1998. - 288 с.
|
| issn |
0130-5247 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204793 |
| citation_txt |
Микола Ковальський. Етюди з історії Острога: Нариси / Р.Д. Михайлова // Український історичний журнал. — 2002. — № 6. — C. 128-132. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT mihailovard mikolakovalʹsʹkiietûdizístorííostroganarisi |
| first_indexed |
2025-11-26T13:45:23Z |
| last_indexed |
2025-11-26T13:45:23Z |
| _version_ |
1850623549561110528 |
| fulltext |
Êíè ãà Â. Ä. Áàðàíà äî á ðå ³ëþ ñ ò ðî âà íà, âî íà ì³ ñ òèòü êî ëüî ðî â³ ôî òî -
ãðà ô³¿ ðå ÷åé, êàð òè, òàá ëè ö³, ìà ëþí êè. Öÿ ïðà öÿ, áåç ñó ì í³ â íî, áó äå ö³ êà -
âîþ é íå îá õ³ä íîþ äëÿ ôà õ³ â ö³â- àð õå î ëî ã³â, âè êëà äà ÷³â òà ñòó äåí ò³â âè ùèõ
íàâ÷àëü íèõ çà êëà ä³â, ïðà ö³â íè ê³â ìóçå ¿â, óñ³õ òèõ, õòî ö³ êà âè òü ñÿ ìè íó ëèì
íà øî¿ Áà òü ê³ â ùè íè.
Ì. Â. ËÞÁÈ×Å (Õàð ê³â)
Ìèêîëà Êî âàëü ñü êèé
ÅÒÞ ÄÈ Ç ²Ñ ÒΠв¯ ÎÑ Ò ÐÎ ÃÀ: ÍÀ ÐÈ ÑÈ
Îñ ò ðîã, Îñ ò ðî çü êà Àêà äå ì³ÿ, 1998. — 288 ñ.
Îñ ò ðî ã — îä íå ç íàé äà â í³ øèõ ì³ñò ñó ÷à ñ íî¿ Ð³ â íå í ùè íè. Éî ãî ³ñ òî ð³ÿ
ðîç ïî ÷è íຠñâ³é â³ä ë³ê çà òî ÷ íî ô³ ê ñî âà íîþ çãàä êîþ â ²ïà ò³ ¿â ñü êî ìó ñïè ñ -
êó ï³ä 1100 ð., à íå ïå ðå ñ³ ÷ íå 900-ë³òíº ³ñ íó âàí íÿ ñòà âèòü éî ãî â îäèí ðÿä
íå ò³ëü êè ³ç ñòà ðî äàâ í³ ìè ì³ ñ òà ìè Âî ëè í³, àëå é ç íàé âè ç íà ÷ í³ øè ìè ³ñ òî -
ðè ÷ íè ìè öåí ò ðà ìè Ñõ³ ä íî¿ ªâ ðî ïè. ³ äî ìî, íà ïðè ê ëàä, ùî â XIV ñò. çà
ê³ëü ê³ ñ òþ æè òå ë³â òà åêî íî ì³ ÷ íèì ðîç âè ò êîì Îñ ò ðîã ïå ðå âåð øó âàâ Ïà ðèæ
³ Ëîí äîí, à äî XVIII ñò. â³í çà ëè øà â ñÿ â³äîìèì åêî íî ì³ ÷ íèì, ïî ë³ òè÷ íèì,
êóëü òó ð íèì, äó õî â íèì òà ðå ë³ ã³é íèì öåí ò ðîì. Îò æå, íå äè â íî, ùî âæå ç
XV ñò. öå ì³ ñ òî ïðè âåð òຠóâà ãó ä³ ÿ ÷³â êóëü òó ðè, õðî í³ñ ò³â, àð õ³ â³ ñ ò³â, ³ñ òî -
ðè ê³â, àð õå î ëî ã³â, åò íî ã ðà ô³â, êðà º ç íà â ö³â òà ³í. Ñå ðåä äî ñë³ ä íè ê³â Îñ ò ðî -
ãà — ³òà ë³ ºöü Î. Ãâàí³í³ (1534—1614), ïîëü ñü ê³ àâ òî ðè Ì. Áºëüñüêèé
(1495—1575), Ë. Ãóðíèöüêèé (1527—1603), ². Ñòåáåëüñüêèé, Þ. Êðàøåâ -
ñüêèé, Þ. Ðîëëº, Þ. Âîëüôô, â³ äî ì³ â÷å í³ Ï. Áàòþøêîâ, Î. Àíäð³ÿøåâ,
Ì. Òåîäîðîâè÷, Ï. ²âàíîâ, Ï. ³êòîðîâñüêèé, Ì. Äèòåðèõñ. Ñóò òº âèé âíå -
ñîê ó ðîç ðîá êó ³ñ òî 𳿠Îò ðî ãà çðî áè ëè óêðà ¿í ñü ê³ äî ñë³ ä íè êè Ì. Ìàê ñè -
ìîâè÷, ². Øàðàíåâè÷, Î. Ëåâèöüêèé, ². Ôðàíêî, Ì. Ãðóøåâñüêèé, Ê. Õàð -
ëàìïîâè÷. ¯õ ïî ñë³ äî â íè êîì âè ñòó ïຠ³ àâ òîð ðå öå í çî âà íî¿ êíè ãè.
Êî ð³í íèé îñ ò ðî æà íèí, çà ñëó æå íèé ä³ ÿ÷ íà ó êè ³ òåõ í³ êè Óêðà ¿ íè, àêà -
äå ì³ê ̳æ íà ðî ä íî¿ ñëî â’ÿí ñü êî¿ àêà äå 쳿 íà óê Ì. Êîâàëüñüêèé ïðè ñâÿ òèâ
³ñ òî 𳿠ð³ ä íî ãî ì³ ñ òà ö³ ëó íè ç êó äî ñë³ äæåíü. Çà ïðî ïî íî âà íà íèì ïðà öÿ ïî -
ºä íóº 14 ð³ ç íèõ çà òå ìà òè êîþ íà ó êî âèõ íà ðè ñ³â, ùî áó ëè ïðå ä ñòà â ëå í³ àâ -
òî ðîì ðà í³ øå ó âè ãëÿ ä³ îêðå ìèõ ïó á ë³ êà ö³é. ßê ïî â³ äî ì ëÿº ñàì Ì. Êî -
âàëüñüêèé, äæå ðå ëü íó áà çó êíè ãè ñòà íî â ëÿòü àð õå î ã ðà ô³ ÷ í³ äî ñë³ äæåí -
íÿ — äî êó ìåí òàëü í³ ìà òå ð³ à ëè òà íà ðà òè âè, ç³ áðà í³ çà 30 ðî ê³â. Çà âäÿ êè
áà ãà òî ð³ ÷ íèì ïî øó êàì, ö³ äî êó ìåí òè áó ëè çíàéäå í³ é äî ñë³ äæå í³ â àð õ³ âàõ
Êè º âà, Ëüâî âà, Ñàí êò- Ïå òå ð áó ð ãà, Ìî ñ ê âè, Âàð øà âè, Êðà êî âà. Íà íàø
ïî ãëÿä, îñî á ëè âó ö³í í³ñòü ñòà íî â ëÿòü äî êó ìåí òàëü í³ ñâ³ä ÷åí íÿ XV—
XIX ñò., â ÿêèõ íà âî äÿ òü ñÿ ìà ëî â³ äî ì³ ôà ê òè, ùî â³ äî áðà æà þòü òðà äè ö³¿
ì³ ñü êî ãî ñà ìî ó ï ðà â ë³í íÿ, Ìà ã äå áó ð çü êî ãî ïðà âà, ðîç âè ò êó Îñ ò ðî ãà òà
ñêëà äó éî ãî íà ñå ëåí íÿ ³ äî çâî ëÿ þòü ïðî ñòå æè òè â äè íà ì³ ö³ ðîç âè òîê ì³ ñ òà
ç XVII ïî XIX ñò. ç õà ðà ê òå ð íè ìè äëÿ íüî ãî çì³ íà ìè ÿê ó ñêëà ä³ ìå ø êà í ö³â
Îñ ò ðî ãà, òàê ³ éî ãî òî ïî ã ðà ô³¿.
Íà ìà ãà þ ÷èñü ÿê íàé ïî â í³ øå ïðå ä ñòà âè òè ñâ³ä ÷åí íÿ ïðî Îñò ðîã
XVI—XVII ñò., Ì. Êîâàëüñüêèé çà ëó ÷èâ ìà òå ð³ à ëè âî ëèí ñü êèõ àð õ³ â íèõ
äî êó ìåí ò³â òî ãî ÷à ñó. Òàê, ó ëó öü êèõ àê òî âèõ êíè ãàõ çáå ðå ã ëà ñÿ çà ÿâà îñ ò -
ðî çü êî ãî áó ð ãî ì³ ñ ò ðà â³ä 1635 ð., ÿêà çà ô³ ê ñó âà ëà ³ñ íó âàí íÿ ó ì³ ñ ò³ ïî íàä
30 ðå ì³ ñ íè ÷èõ ñïå ö³ àëü íî ñ òåé. Öå ñâ³ä ÷èòü ïðî òå, ùî âæå â ïåð ø³é ïî ëî -
âè í³ XVII ñò. Îñ ò ðîã ÿâ ëÿâ ñî áîþ çíà ÷ íèé ðå ì³ ñ íè ÷èé îñå ðå äîê ç ðîç ãà ëó -
128 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2002, ¹ 6
Êðèòèêà òà á³áë³îãðàô³ÿ
æå íîþ ñè ñ òå ìîþ ð³ ç íî ìà í³ ò íèõ âè ðî á íè ÷èõ ïðî ôå ñ³é. ²í âåí òà ð í³ îïè ñè
Îñ ò ðî ãà XVI—XVII ñò. ì³ ñ òÿòü ð³ ç íî á³ ÷ í³ äà í³ ³ç ñî ö³ àëü íî- åêî íî ì³ ÷ íèõ,
äå ìî ã ðà ô³ ÷ íèõ, ³ñ òî ðè êî- ãå î ã ðà ô³ ÷ íèõ, òî ïî ã ðà ô³ ÷ íèõ ïè òàíü, óð áà í³ ñ òè -
êè, ôîð òè ô³ êà ö³é, ïðè âà ò íèõ ³ ãðî ìàä ñü êèõ áó ä³ âåëü, ðîç ì³ ùåí íÿ ïî ñå -
ëåíü é îêðå ìèõ ÷à ñ òè í — “âîëü”, òîáòî, ïå ðåä ì³ñòü ç íà çâà ìè òî ãî ÷à ñ íèõ
âó ëèöü. Çà âäÿ êè îïè ñó çàìêó Îñ ò ðî ãà ìè ä³ ç íà º ìî ñÿ ïðî âíó ò ð³ ø íº âëà ø -
òó âàí íÿ ïðè ì³ ùåíü, íà ïðè ê ëàä, ïðî ïå ÷³, âêðè ò³ ïðî ñ òè ìè òà õó äî æ í³ ìè
“çåëåíèìè” êà õ ëÿ ìè, ÿê³ âè ðî á ëÿ ëè ñÿ íà Îñòðîæ ÷è í³. Ñå ðåä îáî ðîí íèõ
ñïî ðóä äå òàëü íî îïè ñà íà “âåæà ìó ðî âà íà”, äå çíà õî äè ëà ñÿ ñêà ð á íè öÿ
êíÿ çÿ Îñ ò ðî çü êî ãî ³ çáå ð³ ãà ëè ñÿ êî ø òî â í³ ëè öàð ñü ê³ ïà í öè ð³, ê³í ñü êà
çáðóÿ, îäÿã, “êíèãè âå ëè ê³ òà ìà ë³”. Íà “áðàì³, ÿêîþ éøëî ñÿ ç çàìêó â ì³ ñ -
òî, áóâ çå ãàð”, òîáòî áà ø òî âèé ãî äèí íèê (ñ. 16).
Ãðà ìî òà â³ä 7 ëè ï íÿ 1585 ð. ñâ³ä ÷èòü ïðî íà äàí íÿ Îñ ò ðî ãó ñòà òó ñó Ìà ã -
äå áó ð çü êî ãî ñà ìî âðÿ äó âàí íÿ, ÿêå, ÿê â³ äî ìî, ìà ëî ðîç ïî âñþ äæåí íÿ â ªâ -
ðî ï³ ç ì³ñò Ñõ³ ä íî¿ Í³ ìå ÷ ÷è íè, ïî ÷è íà þ ÷è ç XIII ñò. Îð ãà íè ì³ ñü êî ãî ñà -
ìî ó ï ðà â ë³í íÿ é ñó äó çíà õî äè ëè ñÿ â ðà òó ø³, ðîç òà øó âàí íÿ ÿêî¿ áó ëî òè ïî -
âèì äëÿ ºâ ðî ïåé ñü êèõ ì³ ñ ò — â öåí ò ð³ ïðÿ ìî êó ò íî¿ ïëî ù³, ÿêà ââà æà ëàñü ó
ì³ ñ ò³ ãî ëî â íîþ. Íà æàëü, Îñ ò ðî çü êà ðà òó øà áó ëà çíè ùå íà âë³ ò êó 1941 ð.
Âñ³ íà âå äå í³ âè ùå ôà ê òè, íà íàø ïî ãëÿä, º íàä ç âè ÷àé íî âà æ ëè âè ìè.
Âî íè íå ò³ëü êè ðå êîí ñ ò ðó þ þòü õà ðà ê òå ð í³ îçíà êè ïî áó òó íàé á³ëü øèõ ôà -
ì³ ëü íèõ â Óêðà ¿ í³ ìà ã íàò ñü êèõ ì³ñò, ÿê³ â á³ëü øî ñ ò³ âè ïàä ê³â íå çáå ðå ã ëè -
ñÿ, àëå é íà ïî â íþ þòü æèò òº âè ìè ðå à ë³ ÿ ìè ñõ³ ä íî º â ðî ïåé ñü êå ì³ ñ òî Îñ ò -
ðîã ç ïðè òà ìàí íè ìè äëÿ íüî ãî â XVI—XVII ñò. òè ïî âè ìè ðè ñà ìè âïî ðÿä -
êó âàí íÿ, áó ä³ â íè ö ò âà, ôîð òè ô³ êà ö³¿. Ïî ä³ á í³ àê öåí òè ìà þòü âà æ ëè âèé
ìî ðàëü íèé àñ ïåêò: ìè ñïî â íþ º ìîñÿ ñïðà â æ íüî¿ ïî âà ãè äî ìè íó ëî ãî íà -
øî ãî êðàþ ³ ìà º ìî ïðà âî ãîð äè òè ñÿ äî ñÿ ã íåí íÿ ìè â³ ò ÷è ç íÿ íî¿ êóëü òó ðè,
ùî, áåçóìî â íî, çíà õî äèòü ñâ³é â³ä áè òîê ó ôîð ìó âàí í³ òà êî ãî íå îá õ³ä íî ãî
íè í³ ïî ÷óò òÿ, ÿê íà ö³ î íàëü íà ñâ³ äî ì³ñòü.
²í øèé íà ïðÿì íà ðè ñ³â, ÿêèé ïðè ñâÿ ÷å íî ³ñ òî ðè ÷ íèì ïîñòà òÿì, ïî -
âåð òຠíàñ äî ãà ëå ðå¿ âè äà ò íèõ îñ ò ðî æàí. Ñå ðåä íè õ — êíÿ æ íà Ãàëü ø êà
Îñ ò ðî çü êà, âè äà ò íèé ïî ë³ òè÷ íèé ä³ ÿ÷ òà ìå öå íàò Â.-Ê. Ê. Îñòðîçüêèé, äî -
ñë³ ä íèê Îñ ò ðîæ ÷è íè ßêèì Ïå ð ë ø òåéí, êðà º ç íà â ö³ Ñòà í³ ñ ëàâ Êàð äà øå âè÷
òà Éî ñèô Íî âè öü êèé.
Äëÿ ³ñ òî 𳿠Îñ ò ðî ãà íàé á³ëüø âà æ ëè âèì, ç òî ÷ êè çî ðó àâ òî ðà, º ³ñ òî ðè ÷ -
íèé ïå ð³ îä, êî ëè ï³ä âëà äîþ êíÿ ç³â Îñ ò ðî çü êèõ ì³ ñ òî íà áó ëî çíà ÷åí íÿ îä -
íî ãî ç íàé á³ëü øèõ â Óêðà ¿ í³ öåí ò ð³â ïî øè ðåí íÿ ïðà âî ñëà â íî¿ êóëü òó ðè.  ö³
âè ð³ øàëü í³ äëÿ äî ë³ Âî ëè í³ ÷à ñè — XVI—XVII ñò., ùî çá³ ãà þ òü ñÿ ç ïå ð³ î -
äîì îñ òà òî ÷ íî ãî ôîð ìó âàí íÿ óêðà ¿í ñü êî¿ íà ðîä íî ñ ò³, ä³ ÿ ëü í³ñòü ìà ã íàò ñü -
êî ãî ðî äó Îñ ò ðî çü êèõ, ïî ë³ òè÷ í³, ðå ë³ ã³é í³ òà íà ö³ î íàëü í³ ïå ðå êî íàí íÿ
ïðå ä ñòà â íè ê³â ÿêî ãî ñòâî ðè ëè óìî âè äëÿ åêî íî ì³ ÷ íî ãî é êóëü òó ð íî ãî ðîç -
âè ò êó âî ëèí ñü êî ãî êðàþ, âàæ êî ïå ðå îö³ íè òè. Òî ìó ôà ê òè, ÿê³ íà âî äèòü
àâ òîð, äî äà þòü âà ãî ìî ñ ò³ âæå äî ñèòü â³ äî ìèì îïî â³ äÿì ïðî îêðå ìèõ ïðå ä -
ñòà â íè ê³â öüî ãî ðî äó — ²ë ë³ Îñ ò ðî çü êî ãî, Â.-Ê. Ê. Îñòðîçüêîãî. Ö³ êà âèì, çî -
êðå ìà, º åï³ çîä, ïî â’ÿ çà íèé ç òðà ã³ ÷ íîþ äî ëåþ êíÿ æ íè Ãàëü ø êè Îñ ò ðî çü êî¿,
ÿêà âè ñòó ïè ëà ÿê äî íà òîð êà Îñ ò ðî çü êî¿ àêà äå 쳿, Îñ ò ðî çü êî ãî øïè òà ëþ é
³í øèõ áëà ãî ä³é íèõ ñïðàâ. Ñïè ðà þ ÷èñü íà äî êó ìåí òè, àâ òîð â³ä ò âî ðþº
êàð òè íó îñòàí í³õ ðî ê³â æèò òÿ êíÿ æ íè, ÿê³ º íàé á³ëüø ñêëà ä íè ìè ³ íå âè -
çíà ÷å íè ìè, à ñà ìå, ïî ÿñ íþº ïè òàí íÿ ïðî ¿¿ çà ãàä êî âó õâî ðî áó. Ì. Êî -
âàëüñüêèé äî âî äèòü, ùî íà ñï ðà â ä³ Ãàëü ø êà íå áó ëà ïñè õ³ ÷ íî õâî ðîþ ³ íå -
çäà ò íîþ ðîç ïî ðÿ äè òè ñÿ ñâî ¿ì ìàé íîì. Òà êîþ ¿¿ âè ñòà âè ëè ò³, õòî ìàâ íà
ìå ò³ çáà ãà òè òè ñÿ çà ðà õó íîê íå îñÿ æ íèõ âî ëî ä³íü êíÿ æ íè.
Äî ðå ÷ íî àâ òîð çãà äóº ïðî ãåðá êíÿ ç³â Îñ ò ðî çü êèõ. ³ äî ìî, ùî ªâ ðî ïà,
äå ãå ð áè ç’ÿ âè ëè ñÿ ùå ó XIII ñò., çà çíà ëà ñïðà â æ íüî ãî “áóìó” íà ñòâî ðåí -
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2002, ¹ 6 129
Êðèòèêà òà á³áë³îãðàô³ÿ
íÿ ðî äî âèõ ãå ð á³â ñà ìå ó XVI—XVII ñò. ßê ñâîº ð³ ä íà â³ä çíà êà, ãåðá çíà õî -
äèâ â³ äî áðà æåí íÿ íà ìî íå òàõ, ïðà ïî ðàõ, ïå ÷à ò êàõ, íà ïà ðà ä íèõ ïîð ò ðå òàõ
òà âè ðî áàõ ïðè êëà ä íî ãî ìè ñ òå ö ò âà — îñî áè ñ òèõ ðå ÷àõ ìî æ íî âëà ä ö³â. Ñè -
ì âî ë³ ÷ íî, ùî ãåðá êíÿ ç³â Îñ ò ðî çü êèõ ïðè êðà øຠíàé á³ëüø ïðî ñëà â ëå í³
êíè æ êî â³ âè äàí íÿ ç Îñ ò ðî ãà — “Á³áë³þ” 1580—1581 ðð. òà “Áóêâàð”
1578 ð., ïå ðå âè äà íèé â Îñ ò ðî ç³ 1598 ð. Çî áðà æåí íÿ ãå ð áà Îñ ò ðî çü êèõ â
îáîõ êíè ãàõ íå ³äåí òè ÷ í³.  “Á³á볿” â³í ìຠó âåð õ í³é ÷à ñ òè í³ äâà çî áðà -
æåí íÿ âåð ø íè ê³ â — äà â íüî ðó ñü êî ãî âî ¿ íà òà ëè òîâ ñü êî ãî ëè öà ðÿ (“Ïî -
ãîíÿ”). Ó äâîõ íè æ í³õ ÷à ñ òè íàõ ãå ð áà ðîç òà øî âà í³ ñòè ë³ çî âà í³ çî áðà æåí íÿ
øå ñ òè ïðî ìå íå âî¿ ç³ð êè ó äâîõ íà ï³â êî ëàõ ç³ ñòð³ë êîþ ó âåð õ íüî ìó ï³â êî ë³
òà õðå ñ òà ç³ ñòð³ë êî þ — ó íè æ íüî ìó. Ñà ìå íà öå çî áðà æåí íÿ ãå ð áà, ÿê
â³ äî ìî, áó ëî íà ïè ñà íî â³ðø, ÿêèé º ïåð øèì ñõ³ ä íî ñ ëî â’ÿí ñü êèì çðàç êîì
ãå ðà ëü äè ÷ íî¿ ïî å 糿, à éî ãî àâ òî ðîì âè ñòó ïèâ âè äà ò íèé îñ ò ðî çü êèé îñâ³ òÿ -
íèí, ðå ê òîð Îñ ò ðî çü êî¿ àêà äå 쳿 Ãå ðà ñèì Ñìî ò ðè öü êèé.
Íî âà âåð ñ³ÿ ãå ð áà êíÿ ç³â Îñ ò ðî çü êèõ, ÿêà ïî äà íà â îâàëü í³é ðà ì ö³,
ïðå ä ñòà â ëå íà â “Áóêâàð³” íà çâî ðî ò³ òè òó ëü íî ãî àð êó øà. Öå çî áðà æåí íÿ
ò³ º¿ æ ëè òîâ ñü êî¿ “Ïîãîí³” — âåðøíèê ç ï³ä íÿ òèì íàä ãî ëî âîþ ìå ÷åì òà
âåð ø íè êà, ùî çî áðà æó âàâ ñâÿ òî ãî Þð³ÿ Çì³ º áî ð öÿ ç í³ ì áîì íàä ãî ëî âîþ.
Âî íè ïå ðå ì³ ùå í³ ì³ ñ öÿ ìè, ÿê ³ ³í ø³ çî áðà æåí íÿ, ïðè òà ìàí í³ ãå ð áó Îñ ò ðî -
çü êèõ — ñòè ë³ çî âà í³ ñòð³ ëè, äó ãè, ï³â ì³ ñÿöü ³ øå ñ òè ïðî ìå íå âà ç³ð êà. Àâ òîð
íå âäà º òü ñÿ äî ïî ÿñ íåíü òà ³í òåð ïðå òà ö³é ãå ð á³â, â³í ëè øå êîí ñ òà òóº öå
“ïîë³ãðàô³÷íå é ñè ì ï òî ìà òè ÷ íå ãå ðà ëü äè ÷ íå ÿâè ùå”.
Ç ãå ð áîì êíÿ ç³â Îñ ò ðî çü êèõ ïî â’ÿ çà íèé ³ òà êèé ïðè â³ ëåé ðî äó, ÿê ïå -
÷à ò êà ÷åð âî íî ãî ñó ð ãó ÷à, íà äà íèé ïîëü ñü êèì óðÿ äîì ó XV ñò. Êî ñ òÿí òè íó
Îñ ò ðî çü êî ìó.  ªâ ðî ï³ ïî ä³ á í³ ïå ÷à ò êè áó ëè ïðè â³ ëå ºì ìî íàð õ³â ³ íà äà âà -
ëè ñÿ íàé á³ëüø çà ìî æ íèì ôå î äà ëàì. Ó Äà â í³é Ðó ñ³ âî íè â³ äî ì³ ç XII ñò.
Äî ñèòü ÷à ñ òî ïå ÷à ò êè âè êî íó âà ëè ñÿ þâå ë³ ðà ìè òà áó ëè ñïðà â æ í³ ìè øå äå â -
ðà ìè ïðè êëà ä íî ãî ìè ñ òå ö ò âà. Íà æàëü, âç³ ðåöü ïå ÷à ò êè Îñ ò ðî çü êèõ ó êíè -
ç³ Ì. Êîâàëüñüêîãî íå ïðå ä ñòà â ëå íî.  òîé æå ÷àñ º ìî æ ëè â³ñòü ïî áà ÷è òè
ôî òî êî ï³þ â³ä ëè âó ïå ÷à ò êè ì³ ñ òà Îñ ò ðî ãà ç äî êó ìåí òà 1620 ð. Ãåðá ì³ ñ òà,
çî áðà æå íèé íà ö³é ïå ÷à ò ö³, áóâ çà òâåð äæå íèé êíÿ çåì Ê. ². Îñòðîçü êèì é
ÿâ ëÿâ ñî áîþ ñòè ë³ çî âà íå çî áðà æåí íÿ Áî ãî ÿ â ëåí ñü êî ãî ñî áî ðó ç áà íÿ ìè,
õðå ñ òà ìè òà ìó ðî âà íîþ áðà ìîþ ç íà ïè ñîì äîâ êî ëà çî áðà æåí íÿ ëà òè íîþ:
“Ïå÷àòêà ì³ ñ òà Îñ ò ðî ãà”.
Ç íàé á³ëüø âè äà ò íèì ç êíÿ ç³â Îñ ò ðî çü êèõ — Âà ñè ëåì- Êî ñ òÿí òè íîì
Êî ñ òÿí òè íî âè ÷å ì — ìî ãó ò í³ì ìà ã íà òîì, êè ¿â ñü êèì âîº âî äîþ, âëà ñ íè êîì
âî ëî ä³íü íà Âî ëè í³, Êè ¿ â ùè í³, Ïî ä³ë ë³, â Ãà ëè ÷è í³, ïî êðî âè òå ëåì ³ ôóí -
äà òî ðîì öå ð êîâ, øê³ë òà äðó êà ð í³ ïî â’ÿ çà íà ñóò òº âà ÷à ñ òè íà ïðî ñâ³ ò íè öü -
êî¿ ³ñ òî 𳿠Îñ ò ðî ãà, ÿêó àâ òîð ïðà ã íå âè ñâ³ ò ëè òè íàé ïî â í³ øå. Çà ïî ÷è íîì
Â.-Ê. Ê. Îñòðîçüêîãî â 1577—1579 ðð. çà ñíî âà íà Îñ ò ðî çü êà àêà äå ì³ ÿ —
òðå òÿ ï³ ñ ëÿ Êðà êî âà òà ³ ëü íà âè ùà øêî ëà â ñå ðå ä í³é ªâ ðî ï³, ÿêó ïî ïðà âó
ââà æà ëè “Âîëèíñüêèìè Àòå íà ìè”. Ïåð øà â Óêðà ¿ í³, âî íà ñòà ëà âç³ ð öåì
äëÿ øêî ëè Óñ ïåí ñü êî ãî áðàò ñ ò âà ó Ëüâî â³ (1586) òà Áî ãî ÿ â ëåí ñü êî ãî áðàò -
ñ ò âà ó Êè º â³ (1615).
Âà ãî ìî ñ ò³, ÿê ñëó ø íî çà óâà æóº àâ òîð, Îñ ò ðî çü ê³é àêà äå 쳿 äî äà âà ëà
äðó êà ð íÿ, îá ëà ä íà íà íà êî ø òè êíÿ çÿ Â.-Ê. Ê. Îñòðîçüêîãî ó 1578 ð. âè äà ò -
íèì ñõ³ ä íî ñ ëî â’ÿí ñü êèì äðó êà ðåì ²âà íîì Ôå äî ðî âèì (Ôå äî ðî âè ÷åì).
Äëÿ ïî òðåá îñ ò ðî çü êî¿ äðó êà ð í³, ÿê ñâ³ä ÷àòü àê òè ïî ÷à ò êó XVII ñò., ä³ ÿ ëà
ïà ï³ ð íÿ, à ñå ðåä ìå ø êà í ö³â Îñ ò ðî ãà, ï³ä êðå ñ ëþº àâ òîð, áó ëè â³ äî ì³ ³ìå íà
ÿê íàé ìå í øå òðüîõ äðó êà ð³ â — ²âà íà, Òè ø êà òà Ôå äî ðà.  Îñ ò ðî ç³ ïî áà ÷è -
ëà ñâ³ò íå ò³ëü êè ñëà âå ò íà “Îñòðîçüêà Á³ á ë³ÿ”, ùî ñòà ëà âà æ ëè âîþ ñëî -
â’ÿí ñü êîþ ïà ì’ÿ ò êîþ â óêðà ¿í ñü ê³é ðå äà ê ö³¿, à ùå é íèçêà áî ãî ñëîâ ñü êèõ
êíèã ïî ëå ì³ ÷ íî ãî õà ðà ê òå ðó, íàâ÷àëü í³ ï³ä ðó ÷ íè êè, êîí ôå ñ³é í³ öå ð êî â -
130 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2002, ¹ 6
Êðèòèêà òà á³áë³îãðàô³ÿ
íî- ñëó æ áî â³ òâî ðè, ÿê³ â³ ä³ ãðà ëè âà æ ëè âó ðîëü ó ï³ä òðè ì ö³ óêðà ¿í ñü êî ãî
åëå ìåí òó ïðî òè îêà òî ëè ÷åí íÿ òà äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³¿.
ϳä ñó ìî âó þ ÷è íà áó ò êè îñ ò ðî çü êî¿ äðó êà ð í³, Ï. Ì. Êîâàëüñüêèé ñëó -
ø íî çà óâà æóº, ùî 1598 ð. — âåð øè íà çà ê³ëü ê³ ñ òþ òà ð³ ç íî ìà í³ ò í³ ñ òþ âè -
äà â íè ÷î¿ ïðî äó ê ö³¿, à ñàì ïî ñî á³ âå ëè ÷ íèé êîì ïëåêñ êè ðè ëè ÷ íèõ ïåð øî -
äðó ê³â ç Îñ ò ðî ãà ðå ïðå çåí òóº ÿê ðàí íº óêðà ¿í ñü êå äðó êàð ñ ò âî, òàê ³ âçà ãà ë³
óêðà ¿í ñü êó êóëü òó ðó ÷à ñ³â ðîç âè íó òî ãî ôå î äà ë³ ç ìó. Äî äà ìî, ùî ðà çîì ç âå -
íå ö³ àí ñü êè ìè “àëüäèíàìè” (1494—1597), ôðà í öó çü êè ìè “åòüºííàìè”
(1502 — ñå ðå äè íà XVII ñò.) òà í³äåðëàíäñüêèìè “åëüçåâ³ðàìè” (1581 — ñå -
ðå äèíà XVII ñò.) âîíè ñòà íî â ëÿòü çî ëî òèé ôîíä ºâ ðî ïåé ñü êèõ êíè æ êî âèõ
ðàð è òå ò³â. Ïå ðå ë³ê íàçâ ëè øå äå ÿêèõ ç êíè æ êî âèõ âè äàíü îñ ò ðî çü êî¿ äðó -
êà ð í³, ÿê ñëó ø íî ï³ä êðå ñ ëþº àâ òîð, äå ìîí ñ ò ðóº ¿õ òå ìà òè ÷ íå ðîç ìà ¿ ò òÿ.
Öå: “Àçáóêà (Áó ê âàð)” 1578 ð. (1598 ð.), “Íîâèé Çà ïî â³ò” 1580 ð., “Á³áë³ÿ”
1580—1581 ðð., òàê çâà íà “Õðîíîëîã³ÿ” Àí ä ð³ÿ Ðè ì øè 1581 ð., “Êëþ÷ öàð -
ñ ò âà íå áåñ íî ãî” ³ “Êàëåíäàð ðèì ñü êèé íî âèé” Ãå ðà ñè ìà Ñìî ò ðè öü êî ãî
1587 ð., “Êíèãà î ïîñò íè ÷å ñ ò âå” Âà ñè ë³ÿ Âå ëè êî ãî 1594 ð., “Ìàðãàðèò”
²î àí íà Çëà òî ó ñ òà 1595 ð., “Àïîêàë³ïñèñ” Õðè ñ òî ôî ðà Ôè ëà ëå òà 1598—
1599 ðð., “Ëåêàðñòâî íà âñïà ëèé îó ìèñë ÷å ëî âå ÷èé” Äå ì’ÿ íà Íà ëè âàé êà
1607 ð., “Ìåñÿöåñëîâ” òà “×àñîñëîâ” 1612 ð.
Íà íàø ïî ãëÿä, âå ëè êà ö³í í³ñòü ðå öå í çî âà íî¿ ïðà ö³ ïî ëÿ ãຠó òî ìó,
ùî â í³é ðîç ïî â³ äà º òü ñÿ ïðî äî ëþ áà ãà òüîõ çíè ê ëèõ îñ ò ðî çü êèõ âè äàíü.
Òà êîþ, íà ïðè ê ëàä, º ³ñ òî ð³ÿ ïðî ðîç øóê çíè ê ëèõ åê çåì ï ëÿ ð³â îñ ò ðî çü êî ãî
“Áóêâàðÿ”. Àâ òî ðîì çî êðå ìà äî ñë³ äæå íî ºäè íèé ïî â íèé ïðè ì³ ð íèê ïå ðå -
âè äà íî ãî â 1598 ð. â Îñ ò ðî ç³ “Áóêâàðÿ” 1578 ð., ùî áóâ çíàéäå íèé ï³ä íà -
çâîþ “Êíèæêà ñëî âåí ñêàÿ ðå êî ìàÿ ãðà ì ìà òè êà” â Àí ã 볿, â Áî ä ëå ÿí ñü ê³é
á³á ë³î òå ö³ â Îê ñ ôîð ä³. Óí³ êàëü íè ìè º îïè ñè ôðà ã ìåí ò³â äðó ãî ãî âè äàí íÿ
“Áóêâàðÿ” (1598 ð.), ùî çáå ðå ã ëè ñÿ â Áî ë ãà 𳿠é çíà õî äÿ òü ñÿ íè í³ â Ñî ô³é -
ñü ê³é Íà ö³ î íàëü í³é á³á ë³î òå ö³ ñâÿ òèõ Êè ðè ëà òà Ìå ôî ä³ÿ.  Óêðà ¿ í³, ÿê
â³ äî ìî, öÿ êíè ãà íå çáå ðå ã ëà ñÿ â æî ä íî ìó ôðà ã ìåí ò³.
Äî òå ìà òè êè íà ðè ñ³â Ì. Êîâàëüñüêîãî ïðî âè äà ò íèõ ëþ äåé, ÷èÿ ä³ ÿ ëü -
í³ñòü áó ëà ïî â’ÿ çà íà ç Îñ ò ðî ãîì, ìî æ íà ïðè ºä íà òè é îïî â³äü ïðî
². Ôðàíêà. Äëÿ Âå ëè êî ãî Êà ìå íÿ ðà ³ñ òî ð³ÿ Îñ ò ðî ãà ñòà ëà îá’ºê òîì íà ó êî -
âèõ äî ñë³ äæåíü. ³í âèâ÷àâ ä³ ÿ ëü í³ñòü ïè ñü ìåí íè ê³â, ô³ ëî ñî ô³â, ïî å ò³â,
òå î ëî ã³â, ó÷å íèõ, ÿê³ îá’ºä íà ëè ñÿ íàâ êî ëî Îñ ò ðî çü êî¿ Àêà äå 쳿. ². Ôðàíêî
ïðè ñâÿ òèâ ö³é ïðî á ëå ì³ ðÿä ìî íî ãðà ô³é, íà ó êî âî- ïî ïó ëÿ ð íèõ ³ ïó á ë³ öè ñ -
òè ÷ íèõ ñòà òåé, äæå ðå ëî ç íàâ ÷èõ ïó á ë³ êà ö³é, ðå ôå ðà ò³â, ðå öå í ç³é, ÿê³ ùå íå
çíàéøëè ã³ ä íî¿ îö³í êè ó ñó ÷à ñ íèõ íà ó êî â ö³â, ñïðà âå ä ëè âî çà çíà ÷àº
Ì. Êîâàëüñüêèé. Ñïè ðà þ ÷èñü íà ñòàò òþ ². Ôðàíêà “Äâ³ Óí³¿. Îá ðà çîê ç ³ñ -
òî 𳿠Ðó ñ³ ïðè ê³ í ö³ XVI â³ êó” (1890), àâ òîð ðå öå í çî âà íî¿ êíè ãè íà ãî ëî øóº
íà ³ñ òî ðè ÷ íî â³ ð íî ìó òëó ìà ÷åí í³ ó ². Ôðàíêà Îñ ò ðî çü êî¿ âè ùî¿ øêî ëè ÿê
Àêà äå 쳿, ó “÷îìó íà â³òü íà ïðè ê³ í ö³ ÕÕ ñò. äî âî äè ëîñü ïå ðå êî íó âà òè äå -
ÿêèõ êè ¿â ñü êèõ óðÿ äî â ö³â ïðè â³ä íî â ëåí í³ öüî ãî íàâ÷àëü íî ãî çà êëà äó”
(ñ. 105). ijé ñ íî, íà ãî ëîñ àâ òî ðà íà òî ìó, ùî Îñ ò ðî çü êà Àêà äå ì³ÿ áó ëà íå
ïðî ñ òî ïåð øèì ó Ñõ³ ä í³é ªâ ðî ï³ ó÷ áî âèì çà êëà äîì òà êî ãî òè ïó, à é, îä íî -
÷à ñ íî, ñïðà â æ íüîþ ôîð òå öåþ íå ðîç ðè â íèõ êóëü òó ð íèõ çâ’ÿç ê³â ì³æ óñ³ ìà
ã³ë êà ìè ñëî â’ÿí ñ ò âà, º íàä ç âè ÷àé íî âà æ ëè âèì. Àäæå ïðå ä ñòà â íè êè ð³ ç íèõ
ñëî â’ÿí ñü êèõ êðà ¿í, ÿê³ ïðà öþ âà ëè â Àêà äå 쳿, äî ïî ìà ãà ëè Óêðà ¿ í³ ó â³ä -
ñòî þ âàí í³ ¿¿ íà ðîä íî ñ ò³, ñà ìî áó ò íî ñ ò³ òà ïðà âî ñëà â íî¿ â³ ðè ó áî ðî òü á³ ïðî òè
îêà òî ëè ÷åí íÿ é îïî ëÿ ÷åí íÿ. Äî äà ìî, ùî äà â íÿ òðà äè ö³ÿ òâîð ÷èõ çâ’ÿç ê³â
ì³æ íà ó êî â öÿ ìè ñó ÷à ñ íî¿ Îñ ò ðî çü êî¿ Àêà äå 쳿 ³ç ñëî â’ÿí ñü êè ìè êðà ¿ íà ìè
ïðî äîâ æó º òü ñÿ. ² ñüî ãî ä í³ âî íà ÿñ ê ðà âî ïðî ÿâè ëàñü ó ï³ä ãî òî â ö³ ïåð øî ãî
åí öè ê ëî ïå äè ÷ íî ãî âè äàí íÿ “Îñòðîçüêà Àêà äå ì³ÿ XVI—XVII ñò.” (1997) ³
íà äà ëà ùå íè ç êó ïðè êëà ä³â òî ãî, ÿê ç ³ñ òî ð³ ºþ ì³ ñ òà ïå ðå ïëå ëè ñÿ äî ë³
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2002, ¹ 6 131
Êðèòèêà òà á³áë³îãðàô³ÿ
ïðå ä ñòà â íè ê³â áà ãà òüîõ êðà ¿í, îá’ºä íà íèõ çà ãàëü íèì ïî íÿò òÿì “ñëî â’ÿí -
ñüêèé ñâ³ò”. ²ìå íà ïðå ä ñòà â íè ê³â Ðî ñ³¿, Á³ ëî ðó ñ³¿, Ïî ëü ù³, ×å õ³¿, Ñëî âà÷ -
÷è íè, Áî ë ãà ð³¿, Þãî ñ ëà ⳿, ÿê³ çà ëè øè ëè ñâ³é ñë³ä â ³ñ òî ð³¿ ì³ ñ òà, çíàéøëè
â³ äî áðà æåí íÿ ó ð³ ç íèõ àñ ïå ê òàõ ðå öå í çî âà íî¿ ïðà ö³.
Äî ïî çè òè â íèõ ðèñ ìî íî ãðà ô³¿ âàð òî â³ä íå ñ òè ³ ¿¿ íà ñè ÷å í³ñòü àð õå î-
ã ðà ô³ ÷ íè ìè òà á³á ë³î ã ðà ô³ ÷ íè ìè äî â³ä êà ìè, ïå ðå ë³ êîì äæå ðåë ³ ë³ òå ðà òó ðè,
ÿê³ ðîç ì³ ùå í³ â ê³ í ö³ ïå ðå âà æ íî¿ á³ëü øî ñ ò³ íà ðè ñ³â, ïî ð³ â íÿ ëü í³ åêñ êóð ñè,
ùî ñòî ñó þ òü ñÿ ïå â íèõ äæå ðåë. Ïî ä³ á í³ ïî êà æ ÷è êè òà äî â³ä êè äî äà þòü
ö³í íî ñ ò³ áóäü- ÿêî ìó íà ó êî âî ìó âè äàí íþ.  òîé æå ÷àñ, ïðèí öèï, çà ÿêèì
ðîç ì³ ùå í³ íà ðè ñè, ìàâ áè á³ëüø çðî çó ì³ ëó âïî ðÿä êî âà í³ñòü, ÿê áè, êð³ì ³ñ -
òî ðè ÷ íî¿ ïî ñë³ äî â íî ñ ò³, ìà òå ð³ à ëè êîì ïî íó âà ëè ñÿ á ùå çà òå ìà òè ÷ íîþ
áëè çü ê³ ñ òþ. Öå, íà ïå â íî, çâ³ ëü íè ëî á ðÿä íà ðè ñ³â â³ä äå ÿêèõ ñåí òå í ö³é, ÿê³
ïî âåð òà þòü äî âæå îá ãî âî ðå íèõ ó ïî ïå ðå äí³õ ÷à ñ òè íàõ êíè ãè òåì.
Ïðè âåð òຠóâà ãó â êíè æ ö³ ³ëþ ñ ò ðà òè â íèé ìà òå ð³ àë, ÿêèé ñêëà äà º òü ñÿ ç
112 ðå ïðî äó ê ö³é. Á³ëü ø³ñòü ç ïðå ä ñòà â ëå íèõ ìà ëþí ê³â, ãðà âþð, òâî ð³â æè -
âî ïè ñó, ñâ³ ò ëèí ùå í³ êî ëè íå ïó á ë³ êó âà ëè ñÿ. Äî ãðó ïè ³êî íî ãðà ô³ ÷ íèõ ïà -
ì’ÿ òîê, íà ïðè ê ëàä, íà ëå æàòü ïîð ò ðå òè êíÿ çÿ Â.-Ê. Ê. Îñòðîçüêîãî òà óÿâ -
íå çî áðà æåí íÿ êíÿ æ íè Ãàëü ø êè Îñ ò ðî çü êî¿ ç êàð òè íè âè äà ò íî ãî ïîëü ñü -
êî ãî õó äî æ íè êà ßíà Ìà òåé êè “Ïðîïîâ³äü Ñêà ð ãè” 1864 ð. ¯õ ïðî äîâ æó -
þòü çî áðà æåí íÿ êíÿ æ íè ñó ÷à ñ íè ìè õó äî æ íè êà ìè, ó÷à ñ íè êà ìè ñïå ö³ àëü -
íî ãî êîí êóð ñó 1997 ð.
Äî åïî õè ê³ í öÿ XIX — ïî ÷à ò êó ÕÕ ñò. ïî âåð òà þòü ñâ³ ò ëè íè ³ç çî áðà -
æåí íÿ ìè îñ ò ðî çü êèõ îñâ³ òÿí Ìè õàé ëà òà Ìà 𳿠Ðå êà ëî, âè ïó ñ ê íèöü îñ ò ðî -
çü êî¿ æ³ íî ÷î¿ ïðè âà ò íî¿ ã³ ì íà 糿, îñ ò ðî çü êî ãî ìó çå º ç íà â öÿ é àð õå î ëî ãà
É. Íîâèöüêîãî.
²í øà ãðó ïà — ôî òî êî ﳿ ãðà âþð ³ ñâ³ ò ëèí Îñ ò ðî ãà XVIII—XIX ñò. ¯õ
âì³ ùå íî 70 ³ äå ÿê³ ç íèõ ìà þòü, íà íàø ïî ãëÿä, âè ñî êó íà ó êî âó ö³í í³ñòü.
Óí³ êàëü íè ìè ôî òî äî êó ìåí òà ìè º òà êîæ ñòî ð³í êè Îñ ò ðî çü êî ãî “Áóê -
âàðÿ” ç Áî ä ëå ÿí ñü êî¿ á³á ë³î òå êè â Àí ã 볿 òà ç íå ïî â íî ãî åê çåì ï ëÿ ðà ³ç Ñî -
ô³é ñü êî¿ Íà ö³ î íàëü íî¿ á³á ë³î òå êè ñâÿ òèõ Êè ðè ëà ³ Ìå ôî ä³ÿ.
Âçà ãà ë³, âñÿ ÷à ñ òè íà ³ëþ ñ ò ðà òè â íî ãî ìà òå ð³ à ëó âè ñòó ïຠÿê ³í ôîð ìà -
òè â í³ ³ñ òî ðè ÷ í³ äæå ðå ëà ³ º äî äà ò êî âîþ âà æ ëè âîþ ³í ôîð ìà ö³ ºþ äæå ðå ëî-
ç íàâ ÷èõ, ïà ëå î ã ðà ô³ ÷ íèõ, êóëü òó ðî ëî ã³ ÷ íèõ åêñ êóð ñ³â, ÿê³ ÷à ñ ò êî âî çà ä³ ÿ í³
àâ òî ðîì, àëå, áåçóìî â íî, ìî æóòü ñòà òè ïðè âî äîì äëÿ ñïå ö³ àëü íèõ äî -
ñë³ äæåíü.
Ó òîé æå ÷àñ, ³ëþ ñ ò ðà ö³¿, ÿê³ âì³ ùå í³ â ê³ í ö³ êíè æ êè, äà þ òü ñÿ ëè øå
ï³ä íî ìå ðà ìè (ñ. 214—280). Âî íè ðîç øè ô ðî âó þ òü ñÿ â ïå ðå ë³ êó ³ëþ ñ ò ðà ö³é
îêðå ìî â³ä ñà ìèõ ðå ïðî äó ê ö³é. Ïðî òå òà êèé íå çðó ÷ íèé ñïî ñ³á ïðå ä ñòà â -
ëåí íÿ ³ëþ ñ ò ðà òè â íî ãî ìà òå ð³ à ëó í³ ÿê íå çíè æóº éî ãî íà ó êî âî ãî çíà ÷åí íÿ.
Êíè ãà Ì. Êîâàëüñüêîãî “Åòþäè ç ³ñ òî 𳿠Îñ ò ðî ãà. Íà ðè ñè” — ã³ ä íèé
âíå ñîê ó ñó ÷à ñ íó Îñ ò ðî ã³ à íó. Ñòâî ðå íà íà âè ñî êî ìó íà ó êî âî ìó ð³ â í³, âî íà
ìî æå áó òè ó÷ áî âèì ïî ñ³ á íè êîì ³ êî ðè ñ íîþ êíè ãîþ äëÿ âñ³õ, õòî âèâ÷àº,
àáî ïðî ñ òî ö³ êà âè òü ñÿ ³ñ òî ð³ ºþ Îñ ò ðî ãà, Âî ëè í³ òà êóëü òó ðè Óêðà ¿ íè
XVI—XIX ñò. Ó ï³ ñ ëÿ ìî â³ àâ òîð âè ñëî â ëþº áà æàí íÿ ïðî äîâ æè òè ñå ð³þ
åòþ ä³â ç ³ñ òî 𳿠Îñ ò ðî ãà. Õî ò³ ëî ñÿ á ñïî ä³ âà òè ñÿ, ùî íî â³ ³í ò ðè ãó þ ÷³ ñâ³ä -
÷åí íÿ ïðî âè äà ò íå óêðà ¿í ñü êå ì³ ñ òî Îñ ò ðî ã — ùå ïî ïå ðå äó. Àäæå öÿ çå ì ëÿ
çíà õî äè ëà ñÿ íå ò³ëü êè ó ïî ë³ çî ðó Ëè ò âè, Ðî ñ³¿, Á³ ëî ðó ñ³¿ òà Ïî ëü ù³, ¿¿ çíà -
ëè ³ â á³ëüø â³ä äà ëå íèõ êðà ¿ íà õ — â ͳ ìå ÷ ÷è í³, Àâ ñ ò ð³¿, Ôðà í ö³¿, Àí ã 볿,
Ãðå ö³¿, Òó ðå ÷ ÷è í³, ïðî ùî àâ òîð ñïî ä³ âà º òü ñÿ ï³ä ãî òó âà òè íà ñòó ï íó, äðó ãó
÷à ñ òè íó íà ðè ñ³â.
Ð. Ä. ÌÈÕÀÉËÎÂÀ (Êè ¿â)
132 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2002, ¹ 6
Êðèòèêà òà á³áë³îãðàô³ÿ
|