Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії)
Saved in:
| Published in: | Український історичний журнал |
|---|---|
| Date: | 2003 |
| Main Author: | |
| Format: | Article |
| Language: | Ukrainian |
| Published: |
Інститут історії України НАН України
2003
|
| Subjects: | |
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204840 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) / В.М. Орлик // Український історичний журнал. — 2003. — № 2. — С. 66-73. — Бібліогр.: 45 назв. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-204840 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Орлик, В.М. 2025-07-18T15:07:34Z 2003 Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) / В.М. Орлик // Український історичний журнал. — 2003. — № 2. — С. 66-73. — Бібліогр.: 45 назв. — укр. 0130-5247 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204840 uk Інститут історії України НАН України Український історичний журнал Повідомлення Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) |
| spellingShingle |
Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) Орлик, В.М. Повідомлення |
| title_short |
Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) |
| title_full |
Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) |
| title_fullStr |
Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) |
| title_full_unstemmed |
Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) |
| title_sort |
казенні палати в системі фінансового управління російської імперії в кінці xviii — y xix ст. (на матеріалах київської губернії) |
| author |
Орлик, В.М. |
| author_facet |
Орлик, В.М. |
| topic |
Повідомлення |
| topic_facet |
Повідомлення |
| publishDate |
2003 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Український історичний журнал |
| publisher |
Інститут історії України НАН України |
| format |
Article |
| issn |
0130-5247 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204840 |
| citation_txt |
Казенні палати в системі фінансового управління Російської імперії в кінці XVIII — y XIX ст. (на матеріалах Київської губернії) / В.М. Орлик // Український історичний журнал. — 2003. — № 2. — С. 66-73. — Бібліогр.: 45 назв. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT orlikvm kazennípalativsistemífínansovogoupravlínnârosíisʹkoíímperíívkíncíxviiiyxixstnamateríalahkiívsʹkoíguberníí |
| first_indexed |
2025-11-24T16:27:49Z |
| last_indexed |
2025-11-24T16:27:49Z |
| _version_ |
1850484283565670400 |
| fulltext |
Âïëèâ Øå â ÷åí êà íà Ëþ áå íà Êà ðà âå ëî âà // Çà ïè ñ êè ÍÔ ³ñ òî ðè êî- ô³ ëî ëî ã³ ÷ íî ãî â³ä -
ä³ ëó. — Êí. XVIII.
21 Ð î ç ó ì í è é Ì. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 257.
22 Ê ð ó ã ë à ø î â À. Ïî ë³ òè÷ í³ àñ ïå ê òè ðîç âè ò êó ñëî â’ÿí ñü êî¿ ³äå¿ â Óêðà ¿ í³ (äðó ãà
ïî ëî âè íà XIX ñò.) // Ô³ ëî ñî ô³ÿ. ²ñ òî ð³ÿ êóëü òó ðè. Îñâ³ òà: Äî ïî â³ ä³ òà ïî â³ äî ì ëåí íÿ
III ̳æíàðîäíîãî êîí ãðå ñó óêðà ¿ í³ ñ ò³â. — Õàð ê³â, 1996. — Ñ. 96.
23 Ë ó ö ü ê è é Þ. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 205.
24 Ê ð ó ã ë à ø î â À. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 96.
25 Ë ó ö ü ê è é Þ. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 196.
26 Äèâ.: Ð ÿ á ÷ ó ê Ì. ³ä Ìà ëî ðî ñ³¿ äî Óêðà ¿ íè: ïà ðà äî ê ñè çà ï³ ç í³ ëî ãî äåð æà âî ò -
âî ðåí íÿ. — Ê., 2000. — Ñ. 100.
27 Ïèñüìà Ï. À. Êóëèøà ê Ì. Â. Þçåôîâè÷ó (1843—1861 ãã.) // Êè å â ñ êàÿ ñòà ðè -
íà. — 1899. — Ôå â ðàëü. — Ñ. 188.
28 Ø è ï Í. Òâî ðåöü óêðà ¿í ñü êî ãî íà ö³ î íàëü íî ãî ã³ ì íó // ²ñ òî ð³ÿ Óêðà ¿ íè. —
1998. — ¹ 14. — Ñ. 2.
29 Äèâ.: Ç à â î ä î â ñ ü ê è é À. Áà ëà ãóëü ñ ò âî ÿê ôîð ìà áî ðî òü áè ç íà ö³ î íàëü íèì
ïî íå âî ëåí íÿ ì // Ïåð ñ ïå ê òè âè. — 2000. — Ëþ òèé. — Ñ. 21—24; Ã í à ò þ ê Â. ßð ìàð êî -
âå óêðà ¿ íî ô³ ëü ñ ò âî â æè ò ò³ òà ë³ òå ðà òó ð³ (áà ëà ãó ëü ùè íà) / Þ â³ ëåé íèé çá³ ð íèê íà ïî øà -
íó àêàä. Ì. Ñ. Ãðóøåâñüêîãî. — Ò. 4. — Åò íî ã ðà ô³ÿ. — Ñ. 764—781.
30 Êàì’ÿíåöü-Ïîä³ëüñüêèé äåð æà â íèé ì³ ñü êèé àð õ³â (äà ë³ — Ê-ÏÄÌÀ), ô. 228,
îï. 1, ñïð. 3354, àðê. 22—25.
31 Ø è ï Í. Óêàç. ñî÷. — Ñ. 2.
32 Ãîëîñ. — 1875. — 31 ìàðòà. — ¹ 90.
33 Öèò. çà: Ô å ä ÷ å í ê î Ï. Ìè õàé ëî Äðà ãî ìà íîâ. Æèò òÿ òà òâîð ÷³ñòü. — Ê.,
1991. — Ñ. 86.
34 Ïåðåäíº ñëî âî // Ãî ëîñ. — Á. ð. â. — Ò. 1. — Ñ. 96.
35 Ð ÿ á ÷ ó ê Ì. ªâ ðî ïåé ñü êà ìð³ ÿ // Âñå ñâ³ò. — 1993. — ¹ 9. — Ñ. 11.
36 Öèò. çà: Ô å ä ÷ å í ê î Ï. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 78.
37 Ø è ï Í. Óêàç. ñî÷. — Ñ. 2.
38 Ä ð à ã î ì à í î â Ì. ˳ òå ðà òó ð íî- ïó á ë³ öè ñ òè ÷ í³ ïðà ö³: Ó 2 ò. — Ê., 1970. —
Ò. 2. — Ñ. 182.
39 ª ô ð å ì î â Ñ. ²ñ òî ð³ÿ óêðà ¿í ñü êî ãî ïè ñü ìåí ñ ò âà. — Ê., 1996. — Ñ. 58.
40 Ñëàâÿíñêèå áëà ãî òâî ðè òå ëü íûå êî ìè òå òû // Ñàí êò- Ïå òå ð áó ð ã ñ êèå Âå äî ìî ñ -
òè. —1874. — 16 ìàÿ.
41 Ä ð à ã î ì à í î â Ì. ×è ñ òîå äå ëî òðå áó åò ÷è ñ òûõ ðó ê // Ìî ë âà. — 1876. —
14 îêòÿáðÿ.
42 Ê ð ó ã ë à ø î â À. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 98—99.
(Äàë³ áóäå)
Â. Ì. ÎÐËÈÊ (ʳ ðî âî ãðàä)
ÊÀÇÅÍͲ ÏÀËÀÒÈ
 ÑÈÑÒÅ̲ Ô²ÍÀÍÑÎÂÎÃÎ
ÓÏÐÀÂ˲ÍÍß ÐÎ Ñ²É ÑÜ Êί ²Ì ÏŠв¯
 ʲ Í Ö² ÕVIII — Ó ÕIÕ ñò.
(íà ìà òå ð³ à ëàõ Êè ¿â ñü êî¿ ãó áå ð í³¿)
Äî âà æ ëè âèõ, àëå ùå ìà ëî âèâ÷å íèõ ó â³ ò ÷è ç íÿ í³é ³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿ ïðî á ëåì
íà ëå æèòü ³ñ òî ð³ÿ ô³ íàí ñî âèõ îð ãà í³â, ùî ä³ ÿ ëè íà òå ðå í³ Óêðà ¿ íè â ïå ð³ îä
ôîð ìó âàí íÿ òà ðîç âè ò êó áó ð æó à ç íî ãî ñó ñ ï³ ëü ñ ò âà. Âèâ÷åí íÿ åâî ëþ ö³¿ äåð -
æà â íî ãî àïà ðà òó â åò í³ ÷ íèõ óêðà ¿í ñü êèõ ãó áå ð í³ ÿõ, îñî á ëè âî òèõ îð ãà í³â,
ùî ñëó ãó âà ëè ô³ íàí ñî âî ìó çà áåç ïå ÷åí íþ äåð æà âè, ìຠáåç ïå ðå á³ëü øåí íÿ
âå ëè êå çíà ÷åí íÿ. Â ê³ í ö³ ÕVIII — ïåð ø³é ïî ëî âè í³ ÕIÕ ñò. ìàé æå âñ³ åò -
í³ ÷ í³ óêðà ¿í ñü ê³ çå ì ë³ (çà âè êëþ ÷åí íÿì Ñõ³ ä íî¿ Ãà ëè ÷è íè, ϳ â í³ ÷ íî¿ Áó -
êî âè íè òà Çà êàð ïàò òÿ) óâ³éø ëè äî ñêëà äó Ðî ñ³é ñü êî¿ ³ì ïå 𳿠³ â³ä òî ä³ ï³ä -
ïî ðÿä êî âó âà ëèñü ¿¿ öåí ò ðàëü íèì òà ì³ ñ öå âèì îð ãà íàì óïðà â ë³í íÿ, àäæå
îñòàí í³ îçíà êè óêðà ¿í ñü êî¿ äåð æà â íî ñ ò³ áó ëè çíè ùå í³ öà ðà òîì ïðî òÿ ãîì
66 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Â. Ì. Îðëèê
ÕVIII ñò. Äëÿ äåð æà â íî ãî ëà äó Ðî ñ³é ñü êî¿ ³ì ïå ð³¿ ê³ í öÿ ÕVIII — ïåð øî¿
ïî ëî âè íè ÕIÕ ñò. õà ðà ê òå ð íîþ áó ëà â³ä ñó ò í³ñòü ÷³ ò êî âè çíà ÷å íî¿ êîì ïå òå í -
ö³¿ á³ëü øî ñ ò³ óñòà íîâ, ÿê ïðà âè ëî, âî íè îä íî ÷à ñ íî â³ äà ëè ð³ ç íè ìè ïè òàí -
íÿ ìè óïðà â ë³í íÿ, ³í êî ëè íà â³òü íå ïî â’ÿ çà íè ìè ì³æ ñî áîþ.
Íå ñòà ëà âè êëþ ÷åí íÿì ³ ô³ íàí ñî âà ñè ñ òå ìà Óêðà ¿ íè òà îð ãà íè ¿¿ àä -
ì³ í³ ñ ò ðó âàí íÿ. Äëÿ âè êî íàí íÿ çà âäàíü ô³ íàí ñî âî ãî óïðà â ë³í íÿ áó ëî ñòâî -
ðå íî ö³ ëèé ðÿä ñïå ö³ àëü íèõ óñòà íîâ, ÿê³ çà ñâî ¿ì ôóí ê ö³ î íàëü íèì ïðè çíà -
÷åí íÿì òà ï³ä ïî ðÿä êó âàí íÿì ïî ä³ ëÿ ëè ñÿ íà äâ³ âå ëè ê³ ãðó ïè: óðÿ äî â³ òà
ñà ìî âðÿ ä í³. Ó ñâîþ ÷åð ãó äî ñêëà äó óðÿ äî âèõ âõî äè ëè ñïå ö³ àëü íî- ô³ íàí -
ñî â³ òà àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íî- ô³ íàí ñî â³ îð ãà íè.
ϳ ñ ëÿ óí³ ô³ êà ö³¿ ó 70—80-õ ðîêàõ ÕVIII ñò. àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íî- òå ðè òî -
ð³ àëü íîãî óñò ðîþ óêðà ¿í ñü êèõ çå ìåëü â³ä ïî â³ ä íî äî ðî ñ³é ñü êèõ êëþ ÷î âîþ
ô³ ãó ðîþ íà ì³ ñ öÿõ ñòຠãó áå ð íà òîð. Âíà ñ ë³ äîê ðå ôîð ìó âàí íÿ ñè ñ òå ìè
óïðà â ë³í íÿ, çî êðå ìà ì³ ñ öå âî ãî, 1775 ð. ç’ÿ â ëÿ º òü ñÿ ãó áå ðí ñü êà àä ì³ í³ ñ ò ðà -
òè â íà óñòà íî âà íà ÷î ë³ ç â³ öå- ãó áå ð íà òî ðî ì — êà çåí íà ïà ëà òà 1, ÿêà çà éìà -
ëà âà æ ëè âå ì³ ñ öå â ñè ñ òå ì³ ãó áå ðí ñü êèõ óñòà íîâ. Çà âè çíà ÷åí íÿì “Ó÷ -
ðåæäåíèÿ î ãó áå ð íè ÿõ”, êà çåí íà ïà ëà òà áó ëà íå ÷èì ³í øèì, ÿê îá’ºä íà íèì
äå ïàð òà ìåí òîì êà ìåð òà ðå â³ ç³é íèõ êî ëå ã³é, ÿêî ìó äî ðó ÷à â ñÿ íà ãëÿä çà äî -
ìî áó ä³ â íè ìè é êà çåí íè ìè ñïðà âà ìè ãó áå ð í³é. Äî ñêëà äó êà çåí íî¿ ïà ëà òè
âõî äè ëè: â³ öå- ãó áå ð íà òîð, äè ðå ê òîð åêî íî 쳿, ðà ä íèê, àñå ñî ðè ³ ãó áå ðí-
ñü êèé ñêà ð á íèê. Ïà ëà òè â³ äà ëè îá ë³ êîì ïî äà ò íî ãî íà ñå ëåí íÿ, äî õî ä³â ³
âè òðàò ó ãó áå ð í³¿, ðå ê ðóò ñü êè ìè ñïðà âà ìè, çä³é ñ íþ âà ëè êîí ò ðîëü çà íàä -
õî äæåí íÿì ïî äà ò ê³â. ̄ ì ï³ä ïî ðÿä êî âó âà ëè ñÿ ïî â³ òî â³ êà ç íà ÷åé ñ ò âà — âè -
êëþ ÷ íî êà ñî â³ óñòà íî âè, ïî â íî âà æåí íÿ ÿêèõ íå âè õî äè ëè çà ìå æ³ ïðè éî -
ìó, çáå ðå æåí íÿ é âè äà ÷³ ãðî øî âèõ çà ñî á³â (òàáë. 1).
Ïî ðÿä ç öèì íà êà çåí í³ ïà ëà òè ïî êëà äà ëè ñÿ é êîí ò ðî ëü í³ ôóí ê ö³¿. Ç
1780 ð. êà çåí í³ ïà ëà òè îòðè ìà ëè â óïðà â ë³í íÿ ìè ò íè ö³. Òàê, çî êðå ìà Êè ¿â -
ñü êà êà çåí íà ïà ëà òà çä³é ñ íþ âà ëà êîí ò ðîëü ³ êå ð³ â íè ö ò âî íå ëè øå ãó áå ðí -
ñü êèì ³ ïî â³ òî âè ìè êà ç íà ÷åé ñ ò âà ìè, à é Âà ñè ëü ê³â ñü êîþ ïðè êîð äîí íîþ
ìè ò íè öå þ 3.
 ðå çóëü òà ò³ íà ñòó ïó ðî ñ³é ñü êî ãî öà ðè ç ìó íà àâ òî íî ì³þ Óêðà ¿ íè òà
ââå äåí íÿ ãó áå ðí ñü êî ãî àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íî- òå ðè òî ð³ àëü íîãî ïî ä³ ëó çà ì³ñòü
ïî ë êî âî- ñî òåí íî ãî, â³ä ïî â³ ä íî äî “Ó÷ðåæäåíèÿ î ãó áå ð íè ÿõ” 1775 ð., êà -
çåí í³ ïà ëà òè â 1782—1783 ðð. ñòà þòü ðå àëü í³ ñ òþ æèò òÿ ˳ âî áå ðå æ íî¿, ϳâ -
äåí íî¿ òà Ñëî á³ä ñü êî¿ Óêðà ¿ íè, à ï³ ñ ëÿ òðå òüî ãî ïî ä³ ëó Ðå ÷³ Ïî ñïî ëè òî¿
(1795 ð.) — ³ Ïðà âî áå ðå æ íî¿. Íà òå ðè òî 𳿠îñòàí íüî¿ ñòâî ðþ âà ëè ñÿ Âî ëèí -
ñü êà, Áðà ö ëàâ ñü êà òà Ïî ä³ëü ñü êà ãó áå ð í³¿. Êî ëè ø í³ ïðè êîð äîí í³ ìè ò íè ö³
áó ëî ë³ ê â³ äî âà íî, çà ³ìåí íèì óêà çîì Êà òå ðè íè II ñå íà òó â³ä 8 ñåð ï íÿ
1795 ð., ³ ïå ðå íå ñå íî íà íî â³ ìå æ³ ³ì ïå ð³¿, çî êðå ìà â ì³ ñ òà ßì ï³ëü íà Áðà ö -
ëà â ùè í³, Æâà íåöü, Âî ëî ÷èíñüê ³ Ðà äçè â³ ëîâ íà Ïî ä³ë ë³ òà Âî ëî äè ìèð íà
Âî ëè í³ 4. Ñòâî ðþ âà ëè ñÿ êà ðàí òè íè ïðè ßì ï³ëü ñü ê³é òà Æâà íå öü ê³é ìè ò -
íè öÿõ. Íà áó ä³ â íè ö ò âî çãà äà íèõ óñòà íîâ âè ä³ ëÿ ëî ñÿ 192 582 êðá. ³ 50 êîï.,
ùî âè ðà õî âó âà ëè ñÿ ç äî õî ä³â çà çíà ÷å íèõ ãó áå ð í³é ïðî òÿ ãîì òðüîõ ðî ê³ â 5.
Ò à á ë è ö ÿ 12
Øòà ò íèé ðîç ïèñ ïî â³ òî âèõ êà ç íà ÷åéñòâ Êè ¿â ñü êî¿ ãó áå ð í³¿ â 1795 ð.
Ïî ñà äà ʳëü ê³ñòü øòà ò íèõ îäè íèöü Îêëàä ó ðó á ëÿõ
Êà í öå ëÿ ðè ñ òè 1 80
ϳä êà í öå ëÿ ðè ñ òè 1 50
Êà òè ñ òè 2 40
Îá ë³ êî â ö³ 2 24
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 67
Êàçåíí³ ïàëàòè â ñèñòåì³ ô³íàíñîâîãî óïðàâë³ííÿ Ðî ñ³é ñü êî¿ ³ì ïå ð³¿
Ò à á ë è ö ÿ 27
Øòà ò íèé ðîç ïèñ Êè ¿â ñü êî¿ êà çåí íî¿ ïà ëà òè ñòà íîì íà 1830 ð.
Ïî ñà äà ʳëü ê³ñòü øòà ò íèõ îäè íèöü Îêëàä ó ðó á ëÿõ
³ öå- ãó áå ð íà òîð 1 4000
Éî ìó êâàð òè ð íèõ 2000
Ðà ä íè êè 2 1500
Ãó áå ðí ñü êèé êà ç íà ÷åé 1 1500
Ãó áå ðí ñü êèé êîí ò ðî ëåð 1 1500
Ñòàð øèé ë³ ñ íè ÷èé 1 1200
Éî ìó ôó ðà æ íèõ 800
Àñå ñîð 1
1000
Ñå ê ðå òàð 1 800
Ïðî òî êî ë³ñò 1 600
Æó ð íà ë³ñò 1 600
Áó õ ãà ë òåð 2 900
Ïî ì³ ÷ íèê áó õ ãà ë òå ðà 2 500
Êîí ò ðî ëåð 4 900
Ïî ì³ ÷ íèê êîí ò ðî ëå ðà 4 500
Ñòî ëî íà ÷àëü íèê 6 5 ïî 600
1 — 800
Ïî ì³ ÷ íèê ñòî ëî íà ÷àëü íè êà 7 400
Ïè ñàð:
âè ùî ãî ðîç ðÿ äó 2 350
ñå ðå ä íüî ãî ðîç ðÿ äó 28 20 ïî 300
2 — 280
íè æ ÷î ãî ðîç ðÿ äó 1 260
Çå ì ëå ì³ð 1 700
Ïðè ñÿ æ íèé
2
150
¯õ í³é øòàò êîì ï ëå ê òó âà â ñÿ ÷è íà ìè ë³ ê â³ äî âà íèõ ïðè êîð äîí íèõ ìè ò íèöü ³
ìè ò íèõ çà ñòàâ.
ϳ ñ ëÿ ñòâî ðåí íÿ ̳ í³ ñ òåð ñ ò âà ô³ íàí ñ³â ó 1802 ð. êà çåí íà ïà ëà òà ïå ðå -
õî äèòü ó éî ãî ï³ä ïî ðÿä êó âàí íÿ. Ðîç ã ëÿ íå ìî á³ëü ø äå òàëü íî ñòðó ê òó ðó òà
ïî â íî âà æåí íÿ êà çåí íèõ ïà ëàò íà ïðè êëà ä³ çãà äó âà íî¿ âè ùå êè ¿â ñü êî¿ êà -
çåí íî¿ ïà ëà òè (òàáë. 2).
ßê çà çíà ÷à ëî ñÿ, êà çåí íó ïà ëà òó î÷î ëþ âàâ â³ öå- ãó áå ð íà òîð, à äî ¿¿
ñêëà äó âõî äè ëî 5 â³ää³ë³â: ãî ñ ïî äàð ÷èé, âèí íèé ³ ñî ëÿ íèé, êà ç íà ÷åéñòâ,
êîí ò ðî ëü íèé, ë³ ñî âèé 6.
Ãî ñ ïî äàð ÷èì â³ä ä³ ëîì êå ðó âàâ ðà ä íèê. Äî ñêëà äó â³ä ä³ ëó âõî äè ëî
5 ñòîë³â, îáî â’ÿç êè ÿêèõ ïî ëÿ ãà ëè ó âå äåí í³ îêëà ä íèõ êíèã ïðî äî õî äè ç
îá ðî ÷ íèõ ñòà òåé òà ç îðåí äè ìà º ò ê³â, çáè ðàí í³ â³ äî ìî ñ òåé ïðî ïî ñ³ âè òà
âðî æà¿, ñêëà äàí í³ ðîç êëà äîê äëÿ êà çåí íèõ ³ ñòà ðî ñòèí ñü êèõ ñå ëÿí ï³ä ÷àñ
ðå ê ðóò ñü êèõ íà áî ð³â, êî ø òî ðè ñ³â äëÿ ñòÿ ã íåí íÿ êî ø ò³â íà óòðè ìàí íÿ âî -
ëî ñ íèõ ïðà â ë³íü, ùî íàä õî äè ëè ðà çîì ³ç ñó ìîþ íà çà ãàëü í³ çåì ñü ê³ ïî âèí -
íî ñ ò³, óêëà äàí í³ êîí ò ðà ê ò³â ïðè íà ä³ ëåí í³ ð³ ç íèõ îñ³á îðåí ä íè ìè ìà º ò êà -
ìè, ïå ðå äà ÷³ ç òîð ã³â äî îðåí äè ñòà ðî ñòèí ñü êèõ ìà º ò ê³ â *, ðîç ã ëÿ ä³ ñêàðã
ñòà ðî ñòèí ñü êèõ ñå ëÿí íà âëà ñ íè ê³â ³ óïðà â ëÿ þ ÷èõ, ïðî âå äåí í³ òîð ã³â íà
ïîñòàâ êó ïðî â³ àí òó äëÿ àð 쳿, ïðè ïà ñ³â ³ ïî ñó äó äëÿ â³é ñü êî âèõ øïè òà ë³â ³
êà çåí íèõ àï òåê òà ïî áó äî âó ïðî â³ àíò ñü êèõ ìà ãà çè í³ â 8. Åêî íî ì³ ÷ íèé â³ä -
ä³ë çà éìà â ñÿ òà êîæ ðîç ã ëÿ äîì ïî çî â³â ð³ ç íèõ “ïðèñóòñòâåíèõ” ì³ñöü ñòî -
ñî â íî äåð æà â íî ãî òà öå ð êî â íî ãî ìàé íà, âè äà ÷åþ õë³ á íèõ ïî çèê äåð æà â -
íèì ³ ñòà ðî ñòèí ñü êèì ñå ëÿ íàì, ïðî âå äåí íÿì òîð ã³â íà â³ä êóï êà çåí íèõ
68 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Â. Ì. Îðëèê
* Äèâ.: à ó ð æ ³ é ². Ðîç êëàä ôå î äàëü íî- êð³ ïî ñ íè öü êî¿ ñè ñ òå ìè â ñ³ëü ñü êî ìó ãî ñ -
ïî äàð ñ ò â³ Óêðà ¿ íè ïåð øî¿ ïî ëî âè íè ÕIÕ ñò. — Ê., 1954. — Ñ. 25.
Ò à á ë è ö ÿ 316
Øòà ò íèé ðîç ïèñ ïî â³ òî âèõ êà ç íà ÷åéñòâ Êè ¿â ñü êî¿ ãó áå ð í³¿
Ïî ñà äà
Øòà ò íèõ
îäè íèöü
Îêëàä ó ì. Êèºâ³
â ðó á ëÿõ
Îêëàä â 11-òè ³í øèõ ïî â³ òî âèõ
êà ç íà ÷åé ñ ò âàõ
Ïî â³ òî âèé êà ç íà ÷åé 1 1000 800
Æó ð íà ë³ñò 1 600 400
Áó õ ãà ë òåð 1 800 500
Ïè ñàð 2 300 250
Ïðè ñÿ æ íèé 4 150 120
îá ðî ÷ íèõ ñòà òåé ³ óêëà äåí íÿì ç â³ä êó ï ùè êà ìè êîí ò ðà ê ò³ â 9, âè ð³ øåí íÿì
ñïðàâ ïðî çà ðà õó âàí íÿ äî ïî äà ò íèõ ñòà í³â, ïå ðå âå äåí íÿ ì³ ùàí ó êó ïå ö ò âî
³ íà â ïà êè 10. ×è íî â íè êè â³ä ä³ ëó ñêëà äà ëè ð³ ÷ í³ â³ äî ìî ñ ò³ ïðî ðóõ íà ñå ëåí -
íÿ â ãó áå ð í³¿, ðîç ã ëÿ äà ëè ñïðà âè ïðî âè êëþ ÷åí íÿ ç ïî äà ò íèõ ñòà í³â áà æà -
þ ÷èõ ïðè éíÿ òè ÷å ð íå ÷èé ñàí, ïðî ï³ä ò âåð äæåí íÿ øëÿ õåò ñü êî ãî ñòà íó ³
â³ä ïî â³ ä íî çâ³ ëü íåí íÿ â³ä ñïëà òè ïî äà ò ê³â, êð³ì çáî ð³â íà çåì ñü ê³ ïî âèí -
íî ñ ò³ ç ÷è í øî âî¿ øëÿ õ òè 11.
Âèí íèé ³ ñî ëÿ íèé â³ä ä³ë áóâ çíà ÷ íî ìå í øèì, ñêëà äà â ñÿ ç 7 ÷è íîâ -
íèê³â, âè äà âàâ ðîç ïî ðÿ äæåí íÿ çà óêà çà ìè ñå íà òó ïðî äî ïóñê â³ä êó ï íè ê³â
ïè ò íî ãî â³ä êó ïó äî éî ãî óòðè ìàí íÿ, êîí ò ðî ëþ âàâ ö³ â³ä êó ïè, ñêëà äàâ
çâ³ òè äëÿ äå ïàð òà ìåí òó ð³ ç íèõ ïî äà ò ê³â ³ çáî ð³â ïðî íàä õî äæåí íÿ òà íå äî -
¿ì êè â³ä â³ä êó ï³ â 12.
Ïî â íî âà æåí íÿ êîí ò ðî ëü íî ãî â³ä ä³ ëó, ÿêèé îõî ï ëþ âàâ 13 ÷èíîâíèê³â,
ïî ëÿ ãà ëè ó ðå â³ çó âàí í³ ð³ ÷ íèõ çâ³ ò³â òà êíèã ïî â³ òî âèõ êà ç íà ÷åéñòâ, “ïðè-
ñóòñòâåíèõ” ì³ñöü, êè ¿â ñü êî¿ ïî ë³ ö³¿, ãî ðî ä íè ÷èõ, çâ³ ò³â êè ¿â ñü êî¿ ãó áå ðí -
ñü êî¿ êîí òî ðè, ñêëà äàí í³ ùî ð³ ÷ íèõ â³ äî ìî ñ òåé ³ç çà ãàëü íèõ äåð æà â íèõ äî -
õî ä³â, ãå íå ðàëü íî ãî ãó áå ðí ñü êî ãî çâ³ òó ç ïè òàíü äî õî ä³â, âè äà ò ê³â ³ ãðî øî -
âèõ çà ëè ø ê³ â 13. ˳ ñî âèé â³ä ä³ë áóâ íàé ìå í øèé, ó íüî ìó ïðà öþ âà ëî
4 ÷èíîâíèêè, ÿê³ çà éìà ëè ñÿ ïè òàí íÿ ìè ë³ ñî âî ãî ãî ñ ïî äàð ñ ò âà 14.
³ä ä³ë êà ç íà ÷åéñòâ çà ÷è ñ ëåí íèì ñêëà äîì áóâ àíà ëî ã³ ÷ íèì êîí ò ðî ëü -
íî ìó, çà éìà â ñÿ îá ë³ êîì ³ ïå ðå â³ð êîþ äî õî ä³â òà âè äà ò ê³â ãó áå ð í³¿, ñêëà -
äàí íÿì çâ³ ò íèõ â³ äî ìî ñ òåé äëÿ ãó áå ð íà òî ðà òà äå ïàð òà ìåí ò³â ̳ í³ ñ òåð ñ ò âà
ô³ íàí ñ³â, äà âàâ ðîç ïî ðÿ äæåí íÿ ñòî ñî â íî âè äà ÷³ ïî â³ òî âèì êà ç íà ÷åé ñ ò âàì
íå îá õ³ä íèõ êî ø ò³ â 15. Äëÿ ïðè êëà äó â òàá ëè ö³ 3 íà âå äå ìî øòà ò íèé ðîç ïèñ
ïî â³ òî âèõ êà ç íà ÷åéñòâ Êè ¿â ñü êî¿ ãó áå ð í³¿ ó 1830-õ ðîêàõ.
Îñî á ëè âèé êî ì³ òåò ³ç ðîç ðîá êè ïðî å ê òó íî âèõ øòà ò³â ãó áå ðí ñü êî ãî
óïðà â ë³í íÿ íà ÷î ë³ ç ñå íà òî ðîì Âà ñè ëü ÷è êî âèì ó 30-õ ðîêàõ ÕIÕ ñò. ñôîð -
ìó ëþ âàâ òðè îñ íî â íèõ ïðèí öè ïè åôå ê òè â íî ñ ò³ ¿õ íüî¿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³: 1) ï ðè ç -
íà ÷åí íÿ òà êî¿ ê³ëü êî ñ ò³ ÷è íî â íè ê³â, ÿêà ä³é ñ íî íå îá õ³ä íà äëÿ âè êî íàí íÿ
ïå ðå äáà ÷å íèõ çà âäàíü; 2) ï ðè ç íà ÷åí íÿ ¿ì íà ëå æ íî ãî óòðè ìàí íÿ ³ 3) çà áå ç -
ïå ÷åí íÿ êà í öå ëÿð ñü êèõ âè òðà ò 17. Íà äåð æà â íå çíà ÷åí íÿ äðó ãî ãî ³ç çà çíà -
÷å íèõ ïðèí öè ï³â óêà çó âàâ 1831 ð. ì³ í³ñòð âíó ò ð³ ø í³õ ñïðàâ Çà êðåâ ñü êèé,
ââà æà þ ÷è, ùî ëè øå ïðè ïî êðà ùåí í³ ìà òå ð³ àëü íî ãî çà áåç ïå ÷åí íÿ ñëó æ áî -
â ö³â ìî æ ëè â³ ïî çè òè â í³ ðå çóëü òà òè â ãà ëó ç³ óïðà â ë³í íÿ, àäæå íå ìî æ íà
î÷³ êó âà òè ñòà ðàí íî ñ ò³ â³ä ëþ äè íè, ÿêà íà âà æó º òü ñÿ ñëó æè òè çà ì³ çå ð íó
ïëà ò íþ ³ íå ñïðî ìî æ íà íå ëè øå çà áåç ïå ÷è òè ñ³ ì’þ, à é ïðî ãî äó âà òè ¿¿ 18.
Ïî äàëü øå ðåôîð ìó âàí íÿ ñè ñ òå ìè ì³ ñ öå âî ãî óïðà â ë³í íÿ íà ìà ãà ëè ñÿ çä³é-
ñ íþ âà òè, âè õî äÿ ÷è ç íà âå äå íèõ ïðèí öè ï³â, àëå öå íå çàâ æäè âäà âàëî ñÿ.
Òà êèì ÷è íîì, ó äî ñë³ äæó âà íèé ïå ð³ îä óñå ô³ íàí ñî âå óïðà â ë³í íÿ ãó áå ð -
í³é çî ñå ðå äæó âà ëîñü ó êà çåí í³é ïà ëà ò³ (ç ÷à ñîì ¿¿ ïî â íî âà æåí íÿ áó ëè äå ùî
çâó æå í³). ϳ ñ ëÿ ñòâî ðåí íÿ ̳ í³ ñ òåð ñ ò âà äåð æà â íî ãî ìàé íà òà éî ãî ì³ ñ -
öå âèõ ï³ä ðî ç ä³ ë³â ïðî òÿ ãîì 1837—1838 ðð. ³ ââå äåí íÿ â³ öå- ãó áå ð íà òî ðà äî
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 69
Êàçåíí³ ïàëàòè â ñèñòåì³ ô³íàíñîâîãî óïðàâë³ííÿ Ðî ñ³é ñü êî¿ ³ì ïå ð³¿
ñêëà äó ãó áå ðí ñü êî ãî ïðà â ë³í íÿ ÿê ïî ì³ ÷ íè êà ãó áå ð íà òî ðà ç ïè òàíü çà ãàëü -
íî ãî óïðà â ë³í íÿ ãó áå ð í³ º þ 19 êà çåí í³ ïà ëà òè íå ëè øå îòðè ìà ëè (êî æ íà)
âëà ñ íî ãî ãî ëî âó, à é çìå í øè ëèñü íà îäèí â³ä ä³ ë *. Ãî ëî âà ïðè çíà ÷à â ñÿ é
çâ³ ëü íÿ â ñÿ “âèñî÷àéøîþ âëà äîþ” çà ïî äàí íÿì ì³ í³ ñ ò ðà ô³ íàí ñ³â. Çà ïî -
ëî æåí íÿì â³í áóâ òðå òüîþ îñî áîþ â ãó áå ð í³¿. Ö³ë êîì ñïðà âå ä ëè âî çà çíà -
÷ຠðî ñ³é ñü êèé äî ñë³ ä íèê Ï. Çàéîí÷êîâñüêèé, ùî â ïå â íî ìó â³ä íî øåí í³
ãî ëî âà êà çåí íî¿ ïà ëà òè áóâ íå òðå òüîþ, à äðó ãîþ îñî áîþ, àäæå â³í íà â³ä -
ì³ íó â³ä â³ öå- ãó áå ð íà òî ðà íà ëå æàâ ³í øî ìó â³ äîì ñ ò âó, êî ðè ñ òó âà â ñÿ ïå â -
íîþ ñà ìî ñò³é í³ ñ òþ, î÷î ëþ þ ÷è îêðå ìó ãà ëóçü ãó áå ðí ñü êî ãî óïðà â ë³í íÿ ³,
ÿê ïðà âè ëî, ìàâ á³ëü øèé ÷èí, í³æ â³ öå- ãó áå ð íà òî ð 20. ²ç 53 ãîë³â êà çåí íèõ
ïà ëàò íà ïî ÷à ò êó 1853 ð. 29 îñ³á (54,7 %) ìà ëè ÷èí ä³é ñ íèõ ñòàò ñü êèõ ðà ä -
íè ê³â, 22 (41,5 %) — ñòàò ñü êèõ ðà ä íè ê³â ³ îäèí (1,9 %) — ÷èí êî ëå çü êî ãî
ðà ä íè êà, â òîé ÷àñ ÿê ñå ðåä â³ öå- ãó áå ð íà òî ð³â áó ëî ëè øå 5 ä³é ñ íèõ ñòàò ñü -
êèõ ðà ä íè ê³â, à 21 % ñêëà äà ëè êî ëå çü ê³ ðà ä íè êè 21. Îô³ ö³é í³ äî õî äè ãî ë³â
êà çåí íèõ ïà ëàò áó ëè á³ëü øè ìè, í³æ â³ öå- ãó áå ð íà òî ð³â, íà 25—40 % 22.
Äî ñêëà äó îíî â ëå íî¿ êà çåí íî¿ ïà ëà òè, îêð³ì ãî ëî âè, âõî äè ëè: ðà ä íèê,
ãó áå ðí ñü êèé ñêà ð á íèê, ãó áå ðí ñü êèé êîí ò ðî ëåð ³ àñå ñî ðè. Ðà çîì âî íè
ñêëà äà ëè çà ãàëü íå “ïðèñóòñò⳺” êà çåí íî¿ ïà ëà òè. Îêð³ì öüî ãî, êà çåí íà
ïà ëàòà ìà ëà êà í öå ëÿ ð³þ, ÷è íî â íè ê³â îñî á ëè âèõ äî ðó ÷åíü, ð³ ç íî ìà í³ ò íèõ
íà ãëÿ äà ÷³â òà ðå â³ çî ð³â ç àê öè ç íî¿ ÷à ñ òè íè 23. ϳä êå ð³ â íè ö ò âîì ãó áå ðí -
ñü êî ãî êîí ò ðî ëå ðà ñêëà äà ëè ñÿ Ãå íå ðàëü í³ çâ³ òè êà çåí íî¿ ïà ëà òè ç ïî äàëü -
øèì çà òâåð äæåí íÿì ¿õ çà ãàëü íèì “ïðèñóòñòâ³ºì” êà çåí íî¿ ïà ëà òè 24. Ö³ë -
êîì ñëó ø íî çà çíà ÷ຠóêðà ¿í ñü êèé äî ñë³ ä íèê Â. Æâàëþê, ùî äî 60-õ ðîê³â
ÕIÕ ñò. äëÿ êà çåí íèõ ïà ëàò áó ëè õà ðà ê òå ð íè ìè ðîç ìè ò³ñòü ³ âñå îñÿ æ í³ñòü
ïî â íî âà æå íü 25. ϳ ñ ëÿ óòâî ðåí íÿ â 1863 ð. îñî á ëè âèõ àê öè ç íèõ óïðà â -
ë³ íü 26, à 1865 ð. êîí ò ðî ëü íèõ ïà ëà ò 27 ôóí ê ö³¿ êà çåí íèõ ïà ëàò çíà ÷ íî çâó -
çè ëè ñÿ. ³ä ïî â³ ä íî äî çì³í “Çàãàëüíîãî Óñòà íî â ëåí íÿ Êà çåí íèõ Ïà ëàò”,
âíå ñå íèõ ó òðà â í³ 1866 ð., â ¿õ íüî ìó ñêëà ä³ çà ëè øè ëà ñÿ êà í öå ëÿ ð³ÿ òà äâà
â³ä ä³ ëåí íÿ: êà ç íà ÷åéñòâ ³ ðå â³ çü êå, à òà êîæ ïðî á³ ð íà ÷à ñ òè íà 28, î÷î ëþ âàâ
ïà ëà òó — óïðà â ëÿ þ ÷èé.
³ä ä³ ëåí íÿ êà ç íà ÷åéñòâ çà éìà ëîñü îá ë³ êîì òà çâ³ ò í³ ñ òþ ç ïè òàíü íàä -
õî äæåíü òà âè äà ò ê³â ñóì, ùî áó ëè â îá³ ãó â ï³ä â³ äîì ÷èõ ïà ëà ò³ êà ñàõ, ðå -
â³ çü êå, ÿê ³ ðà í³ øå, — ñïðà âà ìè ðå â³ çü êè ìè, òîáòî íà ðîä íèì ïå ðå ïè ñîì, à
ïî â íî âà æåí íÿ êà í öå ëÿ 𳿠çíà ÷ íî ðîç øè ðè ëèñü. Ó ¿¿ â³ äàí í³ ïå ðå áó âà ëè íå
ëè øå ñïðà âè îñî áî âî ãî ñêëà äó ïà ëà òè, à é ïè òàí íÿ ïðî âå äåí íÿ òîð ã³â, íà -
êëà äåí íÿ ñòÿ ã íåíü çà ïî ðó øåí íÿ ñòà òó ò³â êà çåí íî ãî óïðà â ë³í íÿ òà ³í. Ó
òîé æå ÷àñ, íà óïðà â ëÿ þ ÷èõ êà çåí íè ìè ïà ëà òà ìè ïî êëà äà ëè ñÿ íå âëà ñ òè â³
¿ì äî öüî ãî ôóí ê ö³¿. Òàê, çî êðå ìà, ó ÷åð â í³ 1874 ð. ¿ì ñòà âè ëî ñÿ â îáî â’ÿ -
çîê ïî â³ äî ì ëÿ òè ãó áå ð íà òî ðà ïðî ïî ðó øåí íÿ, äî ïó ùå í³ ïî â³ òî âè ìè ÷è íî â -
íè êà ìè ïî ë³ ö³¿, òà ¿õ çáè ò êî â³ äëÿ êà ç íè 䳿 ïî ñòÿ ã íåí íþ íå äî ¿ìîê ç âè êó -
ï íèõ ïëà òå æ³â òà ³í øèõ êà çåí íèõ çáî ð³ â 29.
Ðîç âè òîê áó ð æó à ç íèõ â³ä íî ñèí ó Ðî ñ³é ñü ê³é ³ì ïå 𳿠ó 70—80-õ ðð.
ÕIÕ ñò. âè ìà ãàâ ïî äàëü øî ãî ðå ôîð ìó âàí íÿ ô³ íàí ñî âî ãî óïðà â ë³í íÿ, â òî -
ìó ÷è ñ ë³ é êà çåí íèõ ïà ëàò. ³ä ïî â³ ä íî äî çà êî í³â â³ä 30 òðàâíÿ 1878 ð. òà
30 êâ³òíÿ 1885 ð. 30 êà çåí í³ ïà ëà òè çà éìà ëè ñÿ êà ç íà ÷åé ñü êè ìè ïè òàí íÿ ìè,
ñïðà âà ìè ïå ðå ïè ñó íà ñå ëåí íÿ, ïå ðå âå äåí íÿì îñ³á ïî äà ò íèõ ñòà í³â â ³í ø³
êëà ñè, ïðî âå äåí íÿì òîð ã³â ç êà çåí íèõ ï³ä ðÿ ä³â ³ ïîñòà âîê, ñïðà âà ìè ïðî
íà êëà äåí íÿ ñòÿ ã íåíü çà ïî ðó øåí íÿ ñòà òó ò³â êà çåí íî ãî óïðà â ë³í íÿ (äî
300 ðóá.) òà ïðà âèë ïðî ìè òà çà ïðà âî òîð ã³ â ë³ é ïðî ìè ñ ëè. Êà çåí í³ ïà ëà òè
70 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Â. Ì. Îðëèê
* ³ ä ïî â³ ä íî äî ³í ñò ðó ê ö³¿ 1831 ð. (ÏÑÇ. — Ò. VI. — ¹¹ 4832, 4833) êà çåí í³ ïà ëà òè
ïî ä³ ëÿ ëè ñÿ íà 6 â³ä ä³ ë³â: ãî ñ ïî äàð ÷èé, ë³ ñî âèé, ïè ò íèõ çáî ð³â, êà ç íà ÷åéñòâ, ñî ëÿ íèé ³
êîí ò ðî ëü íèé.
òà êîæ íà ä³ ëÿ ëè ñÿ ïðà âà ìè àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íî¿ þñ òè ö³¿ â ìå æàõ, óñòà íî â ëå -
íèõ ñòà òó òà ìè êà çåí íî ãî óïðà â ë³í íÿ, êð³ì ñïðàâ àê öè ç íè õ 31. Ö³ êà âî, ùî
êà çåí í³ ïà ëà òè ñà ì³ íå çà éìà ëè ñÿ çáè ðàí íÿì ïî äà ò ê³â ³ ñòÿ ã íåí íÿì íå äî -
¿ìîê, à çà ëó ÷à ëè äî öüî ãî ïî ë³ ö³þ. Íà ïî ÷à ò êó 80-õ ðîê³â ÕIÕ ñò. ó Ðî ñ³é -
ñü ê³é ³ì ïå 𳿠áó ëî 66 êàçåííèõ ïà ëàò, 66 ãóáåðíñüêèõ ³ 580 ïîâ³òîâèõ òà
ì³ ñ öå âèõ êà ç íà ÷åé ñ ò â 32.
ßê áà ÷è ìî, â 1860—1880-õ ðð. ïî â íî âà æåí íÿ êà çåí íèõ ïà ëàò çíà ÷ íî
çâó çè ëè ñÿ “ïåðåâàæíî äî íà ãëÿ äó çà íàä õî äæåí íÿ ìè ïðÿ ìèõ ïî äà ò ê³â ³ êà -
ç íà ÷åé ñü êè ìè îïå ðà ö³ ÿ ìè”33. Ó òîé æå ÷àñ áó ð æó à ç í³ ðå ôîð ìè 1870—
1880-õ ðð. ñïðè ÿ ëè, îñî á ëè âî â ãà ëó ç³ îïî äà ò êó âàí íÿ, ñòà íî â ëåí íþ íî âî ãî
³í ñòè òó òó ô³ íàí ñî âî- àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íî ãî óïðà â ë³í íÿ — ïî äà ò íèõ ³í ñïå ê òî ð³â.
Ó òîé ïå ð³ îä êà çåí í³ ïà ëà òè ïå ðå áó âà ëè â ö³ë êî âè ò³é çà ëå æ íî ñ ò³ â³ä
íå ï³ä â³ äîì ÷èõ ̳ í³ ñ òåð ñ ò âó ô³ íàí ñ³â óñòà íîâ ç ïè òàíü çáè ðàí íÿ ïî äà ò ê³â,
íå ìà ëè í³ äî ñòà ò í³õ çà ñî á³â, í³ ìî æ ëè âî ñ òåé ïå ðå â³ ðÿ òè â³ äî ìî ñ ò³ ñòî ñî â -
íî îêëà ä íèõ çáî ð³â òà ïëà òî ñïðî ìî æ íî ñ ò³ íà ñå ëåí íÿ. Ñêëà ëà ñÿ ïà ðà äî ê -
ñàëü íà ñè òó à ö³ ÿ — â êà çåí íèõ ïà ëà òàõ çî ñå ðå äæó âà ëîñü óïðà â ë³í íÿ âñ³ ìà
ïðÿ ìè ìè ïî äà ò êà ìè ³ ð³ ç íî ìà í³ ò íè ìè ìè òà ìè, à âî íè íå ìà ëè â ïî â³ òàõ
ï³ä â³ äîì ÷èõ ¿ì àãåí ò³â äëÿ íà ãëÿ äó íà ì³ ñ öÿõ çà ä³ ÿ ëü í³ ñ òþ ãðî ìàä ñü êèõ
óñòà íîâ ³ ïî ë³ ö³¿ ïî ¿õ ðîç êëà ä ö³ òà çáè ðàí íþ. Ö³ ôóí ê ö³¿, íà ïðè ê ëàä, ó
Êè ¿â ñü ê³é, Ïî ä³ëü ñü ê³é òà Âî ëèí ñü ê³é ãó áå ð í³ ÿõ çî ñå ðå äæó âà ëè ñÿ â ðó êàõ
ìè ðî âèõ ïî ñå ðå ä íè ê³ â *. Äåð æà â íà ðà äà âêà çó âà ëà íà òå, ùî òà êî ãî ñòà íî -
âè ùà íå ³ñ íó âà ëî í³ â îä í³é ç ºâ ðî ïåé ñü êèõ äåð æà â 34. Á³ëüø òî ãî, ó ãó áå ð -
í³ ÿõ äëÿ ðîç êëàä êè ïðî öåí ò íî ãî ³ ðîç êëà äî ÷ íî ãî çáî ð³â ç òîð ãî âèõ òà ïðî -
ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ñòâî ðþ âà ëè ñÿ ãó áå ðí ñü ê³ ïî äà ò í³ ïðè ñóò ñ ò â³ÿ ï³ä
ãî ëî âó âàí íÿì óïðà â ëÿ þ ÷î ãî êà çåí íîþ ïà ëà òîþ, à ó ïî â³ òàõ ³ ì³ ñ òà õ — ì³ ñ -
öå â³ ïî äà ò í³ ïðè ñóò ñ ò â³ÿ, ÿê³ ïî âèí í³ áó ëè î÷î ëþ âà òè îñî áè, ïðè çíà ÷å í³
óïðà â ëÿ þ ÷èì êà çåí íîþ ïà ëà òîþ. Àëå ïðî á ëå ìà ïî ëÿ ãà ëà â òî ìó, ùî íà
ïî â³ òî âî ìó ð³ â í³ â òîé ïå ð³ îä íå áó ëî æî ä íî¿ ïî ñà äî âî¿ îñî áè, ÿêó ìî æ íà
áó ëî á ïðè çíà ÷è òè êå ð³ â íè êîì íî âî¿ ñòðó ê òó ðè.
Âè ïðà âè òè çà çíà ÷å íó íå ãà òè â íó ñè òó à ö³þ ìàâ ³í ñòè òóò ïî äà ò íèõ ³í -
ñïå ê òî ð³â, ùî ââî äè â ñÿ â³ä ïî â³ ä íî äî çà êî íó â³ä 30 êâ³òíÿ 1885 ð. Çà çà äó -
ìîì çà êî íî äà â öÿ, ïî äà ò íèé ³í ñïå ê òîð áóâ âè êî íàâ ÷èì îð ãà íîì êà çåí íèõ
ïà ëàò, çà â³ äó âàâ ïå â íîþ ïî äà ò íîþ ä³ ëü íè öåþ, ùî ñêëà äà ëà ñÿ ïå ðå âà æ íî ç
îä íî ãî, à ³í êî ëè ³ ç äâîõ ïî â³ ò³â.  óêðà ¿í ñü êèõ ãó áå ð í³ ÿõ äî ñå ðå äè íè
90-õ ðð. ÕIÕ ñò. ïî äà ò í³ ä³ ëü íè ö³ îá’ºä íó âà ëè 2—3 ïîâ³òè 35. Íà ïî äà ò íèõ
³í ñïå ê òî ð³â ïî êëà äà â ñÿ íà ãëÿä çà ðîç êëàä êîþ é íàä õî äæåí íÿ ìè ïðÿ ìèõ
ïî äà ò ê³ â — ïî çå ìå ëü íî ãî, ïðî ìè ñ ëî âî ãî òà ç ì³ ñü êèõ íå ðó õî ìî ñ òåé. Ó òîé
æå ÷àñ ôóí ê ö³¿ ïî äà ò íèõ ³í ñïå ê òî ð³â áó ëè äî ñèòü íå âè çíà ÷å íè ìè, â ïî -
â³ òàõ âî íè íå â³ ä³ ãðà âà ëè ³ñ òî ò íî¿ ðî ë³, ëè øå ñïî ñòå ð³ ãà ëè é äî íî ñè ëè. Çà
íàä õî äæåí íÿ ìè â³ä ñå ëÿí îêëà ä íèõ çáî ð³â ñòå æè ëà òà êîæ ïî â³ òî âà ïî -
ë³ ö³ÿ, à ç ÷åð â íÿ 1889 ð. ö³ ôóí ê ö³¿ âè êî íó âà ëè ùå é çåì ñü ê³ íà ÷àëü íè êè.
Òà êèì ÷è íîì, ó ïî â³ òàõ âè íè ê ëî òðè â ëàä äÿ íà ãëÿ äî âî¿ ñè ñ òå ìè çà çáè ðàí -
íÿì ïðÿ ìèõ ïî äà ò ê³â: ïî ë³ ö³ÿ, ïî äà ò íèé ³í ñïå ê òîð ³ çåì ñü êèé íà ÷àëü-
íè ê 36. Íå íîð ìàëü í³ñòü òà êî ãî ñòà íî âè ùà ³ íå âè çíà ÷å í³ñòü ðî ë³ ïî äà ò íèõ
³í ñïå ê òî ð³â íå çà ëè øè ëàñü ïî çà óâà ãîþ óðÿ äó.
Ó 1890 ð. õåðñîí ñü êèé ãó áå ð íà òîð çà ëó ÷èâ ïî äà ò íèõ ³í ñïå ê òî ð³â äî
áåç ïî ñå ðå ä íüî¿ ó÷à ñ ò³ â ñòÿ ã íåí í³ ïî äà ò ê³â òà äëÿ ïå ðå â³ð êè ïðà âè ëü íî ñ ò³
âî ëî ñ íî ãî é ñ³ëü ñü êî ãî îá ë³ êó, ç òèì ùîá âè êî ðè ñ òà òè ç³ áðà í³ íè ìè â³ äî -
ìî ñ ò³ ïðî ïëà òî ñïðî ìî æ í³ñòü íà ñå ëåí íÿ. Äà íèé åêñ ïå ðè ìåíò áóâ íà ñò³ëü -
êè óñ ï³ ø íèì, ùî îòðè ìàâ ñõâà ëåí íÿ Îëå ê ñàí ä ðà III, à ì³ í³ñòð âíó ò ð³ ø í³õ
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 71
Êàçåíí³ ïàëàòè â ñèñòåì³ ô³íàíñîâîãî óïðàâë³ííÿ Ðî ñ³é ñü êî¿ ³ì ïå ð³¿
* ³ ä ïî â³ ä íî äî Ïî ëî æåí íÿ â³ä 19 ëþòîãî 1861 ð. íà ìè ðî âèõ ïî ñå ðå ä íè ê³â ïî êëà -
äà â ñÿ íà ãëÿä çà íàä õî äæåí íÿì âè êó ï íèõ ïëà òå æ³â ç ñå ëÿí ñü êèõ òî âà ðèñòâ.
ñïðàâ ó òðà â í³ 1892 ð. âè çíàâ, ùî ä³ ÿ ëü í³ñòü õåðñîí ñü êî ãî ãó áå ð íà òî ðà çà -
ñëó ãî âóº íà ñë³ äó âàí íÿ 37.
1897 ð. ó çâ’ÿç êó ç óñê ëà ä íåí íÿì îáî â’ÿç ê³â ïî äà ò íèõ ³í ñïå ê òî ð³â áó ëî
çá³ëü øå íî ¿õ ÷è ñå ëü í³ñòü ³ ââå äå íî ³í ñòè òóò ïî ì³ ÷ íè ê³â ³í ñïå ê òî ð³â, ÿêèõ
çà êð³ ï ëþ âà ëè çà íàé á³ëüø ñêëà ä íè ìè ä³ ëü íè öÿ ìè. Òàê, íà êà çîì ì³ í³ ñ ò ðà
ô³ íàí ñ³â â³ä 23 ñåðïíÿ áó ëî ïðè çíà ÷å íî ïî ì³ ÷ íè ê³â ïî äà ò íèõ ³í ñïå ê òî ð³â
Âà ñè ëü ê³â ñü êî ãî, Êè ¿â ñü êî ãî, Ðà äî ìè øëü ñü êî ãî òà ×å ð êà ñü êî ãî ïî â³ ò³â
Êè ¿â ñü êî¿ ãó áå ð í³ ¿ 38. Âðà õî âó þ ÷è òå, ùî ïî ñà äó ïî ì³ ÷ íè êà ïî äà ò íî ãî ³í -
ñïå ê òî ðà áó ëî ââå äå íî ç ìå òîþ ïî ëåã øåí íÿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ³í ñïå ê òî ð³â, äëÿ
âïî ðÿä êó âàí íÿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ïî äà ò êî âî ãî íà ãëÿ äó, ñòâî ðåí íÿ îï òè ìàëü íèõ
óìîâ äëÿ éî ãî ïðî äó ê òè â íî ñ ò³, à íå äëÿ ïå ðå êëà äåí íÿ îáî â’ÿç ê³â ç îä í³ º¿
ïî ñà äî âî¿ îñî áè íà ³í øó, êè ¿â ñü êà êà çåí íà ïà ëà òà âè çíà ëà íå îá õ³ä íèì îá -
ìå æè òè ä³ ÿ ëü í³ñòü ïî ì³ ÷ íè ê³â ïî äà ò íèõ ³í ñïå ê òî ð³â òî ÷ íî âè çíà ÷å íè ìè
òî ïî ã ðà ô³ ÷ íè ìè êîð äî íà ìè, â ìå æàõ ÿêèõ ïî êëà ñ òè íà îñòàí í³õ ÷³ ò êî âè -
çíà ÷å í³ îáî â’ÿç êè ïî äà ò êî âî ãî íà ãëÿ äó 39.
Òà êèì ÷è íîì, äî ñë³ äè â øè åâî ëþ ö³þ ì³ ñ öå âî ãî ô³ íàí ñî âî ãî àïà ðà òó
Ðî ñ³é ñü êî¿ ³ì ïå 𳿠â ê³ í ö³ ÕVIII — íà ïî ÷à ò êó ÕÕ ñò., ìî æ íà ñòâåð äæó âà òè,
ùî âëà äà íà ìà ãà ëà ñÿ çðî áè òè éî ãî ìà ê ñè ìàëü íî åôå ê òè â íèì äëÿ âè êî -
íàí íÿ çà âäàíü ³ç çà áåç ïå ÷åí íÿ áþ äæåòó, ÷è, ÿê òî ä³ íà çè âà ëè, äåð æà â íî ãî
ðîç ïè ñó. Ó ãó áå ð í³ ÿõ êëþ ÷î âå ñòà íî âè ùå çà éìà ëè êà çåí í³ ïà ëà òè, ÿê³ ç êî -
ëå ã³ àëü íî ãî “ïðèñóòñòâåíîãî” ì³ ñ öÿ ïå ðå òâî ðè ëè ñÿ íà áþ ðî ê ðà òè ÷ í³ óñòà -
íî âè, ôóí ê ö³¿ ÿêèõ ïðî òÿ ãîì äî ñë³ äæó âà íî ãî ïå ð³ î äó çíà ÷ íî çâó çè ëè ñÿ.
Âíà ñ ë³ äîê ðå ôîðì äðó ãî¿ ïî ëî âè íè 80—90-õ ðð. ÕIÕ ñò. âî íè ç óñòà íîâ,
âè êëþ ÷ íî îá ë³ êî âèõ, ïå ðå òâî ðè ëè ñÿ íà îá ë³ êî âî- ïî äà ò í³, ïî â íî âà æåí íÿ
ÿêèõ ðîç øè ðþ âà ëè ñÿ ð³ê ó ð³ê.
Äî ñë³ äæó þ ÷è îð ãà íè ô³ íàí ñî âî ãî óïðà â ë³í íÿ ó âêà çà íèé ïå ð³ îä, íå -
îá õ³ä íî çà çíà ÷è òè, ùî àä ì³ í³ ñ ò ðó âàí íÿ ô³ íàí ñî âî¿ ïî ë³ òè êè çä³é ñ íþ âà ëî -
ñÿ íå ëè øå ñïå ö³ àëü íè ìè ô³ íàí ñî âè ìè îð ãà íà ìè, à é ³í øè ìè óïðà â ë³í -
ñü êè ìè ñòðó ê òó ðà ìè.
²í ñòè òó òè óïðà â ë³í íÿ ìà ëè ðÿä õðî í³÷ íèõ âàä, ÿêèõ êå ð³ â íè ö ò âî òàê ³
íå çìî ã ëî îñ òà òî ÷ íî ïî çáó òèñü. ²ñ íó âàâ ðÿä íå äî ë³ ê³â ó ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ô³ ñ -
êàëü íèõ îð ãà í³â ãó áå ðí ñü êî ãî, à îñî á ëè âî ïî â³ òî âî ãî ð³ â íÿ. Çëîâ æè âàí íÿ
÷ëå í³â îð ãà í³â ñà ìî âðÿ äó âàí íÿ ïðè çáî ð³ ïî äà òåé, ïå ðå âà æ íî â ïåð ø³é ïî -
ëî âè í³ ÕIÕ ñò., ôîð ìà ë³çì ïî â³ä íî øåí íþ äî âî ëî ñ íèõ ³ ñ³ëü ñü êèõ çáè ðà -
÷³â ïî äà ò ê³â, êî ò ðèì êà ç íà ÷åé ñ ò âà áåç ï³ä ñ òà â íî â³ä ìî â ëÿ ëè â ïðè éî ì³
ïëà òå æ³â ï³ ñ ëÿ 13 ãîäèíè, ³ âî íè çìó øå í³ áó ëè, ðè çè êó þ ÷è âëà ñ íèì æèò -
òÿì òà çíà ÷ íè ìè ñó ìà ìè äåð æà â íèõ ³ çåì ñü êèõ çáî ð³â, çà ëè øà òè ñÿ íà í³÷ ó
ïî â³ òî âèõ ì³ ñ òà õ 40. Êà ç íà ÷åé ñ ò âà íå çàâ æäè ÷³ ò êî äî òðè ìó âà ëèñü ³í ñò ðó ê -
ö³é âè ùå ñ òî ÿ ùèõ óñòà íî â 41, ïî äà ò í³ ³í ñïå ê òî ðè òà ¿õ ïî ì³ ÷ íè êè äî ïó ñ êà -
ëèñü ïî ìè ëîê ïðè ñêëà äàí í³ ïðî òî êî ë³â ñòî ñî â íî ïî ðó øåíü ïðà âèë Ïî ëî -
æåí íÿ ïðî äåð æà â íèé ïðî ìè ñ ëî âèé ïî äà òîê, íå çà ïè ñó þ ÷è ïî ÿñ íåíü ÷è çà -
ïå ðå ÷åíü ïî ðó ø íè ê³â, ùî ñó ïå ðå ÷è ëî çà êî íî äàâ ñ ò âó 42.
²ñ íó âàâ ðÿä ñõåì, çà ÿêè ìè “íå ÷è ñ ò³ íà ðó êó” ñëó æ áî â ö³ íà ìà ãà ëè ñÿ
ïðè âëà ñ íè òè äåð æà â í³ êî ø òè (îïå ðà ö³¿ ç âå ê ñå ëÿ ìè 43, ðîç òðà òè òà ³í.). Ãó -
áå ð íà òî ðè, ÿê íà ÷àëü íè êè ãó áå ð í³é, â ê³ í ö³ ÕVIII — ïåð ø³é ïî ëî âè í³
ÕIÕ ñò. â³ä ÷ó âà ëè ñå áå ñâîº ð³ ä íè ìè óä³ ëü íè ìè êíÿ çü êà ìè, ñïðèé ìà ëè ï³ä -
âëà ä í³ ãó áå ð í³¿ ÿê ñâî ãî ðî äó ôå î äàëü í³ òðè ìàí íÿ. Òå, ùî â Ðî ñ³é ñü ê³é ³ì -
ïå 𳿠³ñ íó âà ëî íå ÷ó âà íå çà ñâî ¿ ìè ðîç ì³ ðà ìè é ïî øè ðåí íÿì êà ç íî êðàä ñ ò -
âî, äëÿ âè ùèõ ÷è í³â äåð æà âè íå áó ëî òà º ì íè öåþ. ª. Òàðëº íà â³òü ïè ñàâ,
ùî öÿ ïðî á ëå ìà ñå ð éî ç íî òóð áó âà ëà Ìè êî ëó I 44.
Ó òîé æå ÷àñ, íà íà øó äó ì êó, âè ñâ³ ò ëåí íÿ ïðî á ëå ìè êà ç íî êðàä ñ ò âà ó
Ðî ñ³é ñü ê³é ³ì ïå ð³¿, îñî á ëè âî â äðó ã³é ïî ëî âè í³ ÕIÕ — íà ïî ÷à ò êó ÕÕ ñò., º
ã³ ïåð òðî ôî âà íèì, àäæå äî êó ìåí òè ð³ ç íî ìà í³ ò íèõ ïå ðå â³ ðîê ô³ íàí ñî âèõ
îð ãà í³â ñâ³ä ÷àòü ó á³ëü øî ñ ò³ âè ïàä ê³â ïðî ïðî òè ëå æ íå 45.
72 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Â. Ì. Îðëèê
1 Ïîëíîå ñî á ðà íèå çà êî íîâ Ðîññèéñêîé èìïåðèè (äàë³ — ÏÑÇ). — Ò. ÕÕ. —
¹ 14392.
2 Òàáëèöÿ ñêëà äå íà íà îñ íî â³: Äåð æà â íèé àð õ³â Êè ¿â ñü êî¿ îá ëà ñ ò³ (äà ë³ — ÄÀÊÎ). —
Ô. 280, îï. 166, ñïð. 4368, àðê. 7.
3 Òàì ñà ìî. — Ô. 297, îï. 1, ñïð. 23, àðê. 80.
4 Òàì ñà ìî. — Ô. 280, îï. 175, ñïð. 283, àðê. 1.
5 Òàì ñà ìî. — Àðê. 2.
6 ÄÀÊÎ. — Ô. 280, îï. 1, ñïð. 688, àðê. 249—316.
7 Òàáëèöÿ ñêëà äå íà íà îñ íî â³ ÄÀ ÊÎ. — Ô. 280, îï. 1, ñïð. 688, àðê. 349 çâ. —
316 çâ.
8 Òàì ñà ìî. — Àðê. 249 çâ. — 252 çâ.
9 Òàì ñà ìî. — Àðê. 252 çâ. — 254 çâ.
10 Òàì ñà ìî. — Àðê. 255 çâ. — 256 çâ.
11 Òàì ñà ìî. — Àðê. 259 çâ. — 262 çâ.
12 Òàì ñà ìî. — Àðê. 269 çâ. — 274 çâ.
13 Òàì ñà ìî. — Àðê. 295 çâ.
14 Òàì ñà ìî. — Àðê. 295 çâ. — 315 çâ.
15 Òàì ñà ìî. — Àðê. 278 çâ., 289 çâ.
16 Òàáëèöÿ ñêëà äå íà íà îñ íî â³ ÄÀ ÊÎ. — Ô. 280, îï. 1, ñïð. 688, àðê. 338 çâ., 342 çâ.
17 Òàì ñà ìî. — Àðê. 2.
18 Â å ð í à ä ñ ê è é Ã. Â. Èñ òî ðèÿ ïðà âà. — Ñå ðèÿ “Ìèð êóëü òó ðû, èñ òî ðèè è ôè -
ëî ñî ôèè”. — ÑÏá., 1999. — Ñ. 69—70.
19 ÏÑÇ. — Ò. ÕII. — ¹ 10303.
20 Ç à é î í ÷ ê î â ñ ê è é À. Ï. Ïðà âè òå ëü ñ ò âåí íûé àï ïà ðàò ñà ìî äåð æà â íîé Ðîñ ñèè
â ÕIÕ â. — Ì., 1978. — Ñ. 163.
21 Òàì ñà ìî.
22 Òàì ñà ìî. — Ñ. 77.
23 Ñ à ê î â è ÷ Â. À. Ãî ñó äàð ñ ò âåí íûé êîí ò ðîëü â Ðîñ ñèè. — ×. 1. — ÑÏá., 1896. —
Ñ. 100.
24 ÄÀÊÎ. — Ô. 280, îï. 1, ñïð. 1038, àðê. 7—8.
25 Æ â à ë þ ê Â. Ð. Ïî äà ò êî â³ îð ãà íè Ðî ñ³é ñü êî¿ ³ì ïå 𳿠â Óêðà ¿ í³ ó äðó ã³é ïî ëî âè í³
ÕIÕ — íà ïî ÷à ò êó ÕÕ ñò. Îð ãà í³ çà ö³é íî- ïðà âî â³ çà ñà äè ä³ ÿ ëü íî ñ ò³. — Ê., 2001. — Ñ. 95.
26 ÏÑÇ. — Ò. ÕÕÕVI. — ¹ 37197.
27 ÏÑÇ. — Ò. ÕÕÕIÕ. — ¹¹ 41513, 41604.
28 Îáùåå ãó áå ð í ñ êîå ó÷ ðå æ äå íè å // Ñâîä çà êî íîâ Ðîñ ñèé ñ êîé èì ïå ðèè (Äà ëå å —
ÑÇ). — Èçä. 1876 ã. — Ò. 2. — ×. 1. — Êí. 2. — ¹¹ 833; 848.
29 Òàì ñà ìî. — ¹ 852. Ïðèì. 1.
30 2-å ÏÑÇ. — LIII. — ¹ 5896; 3-å ÏÑÇ. — Ò. V. — ¹ 2907.
31 Ñ à ê î â è ÷ Â. À. Óêàç. ñî÷. — Ñ. 101—102.
32 Ë å á å ä å â Â. À. Ôè íàí ñî âîå ïðà âî. — Ì., 2000. — Ñ. 143.
33 Æ â à ë þ ê Â. Ð. Âêàç. ïðà öÿ. — Ñ. 96.
34 Ìèíèñòåðñòâî ôè íàí ñîâ. 1802—1902. — ×. 2. — ÑÏá., 1902. — Ñ. 35.
35 Æ â à ë þ ê Ð. Â. Âêàç. ïðà öÿ. — Ñ. 97.
36 Î ç å ð î â È. Õ. Ôè íàí ñî âîå ïðà âî. Êîí ñ ïåêò ëå ê öèé (Áþ äæåò, ôîð ìû âçè ìà -
íèÿ è ìå ñ ò íûå ôè íàí ñû). — Ì., 1901. — Ñ. 75.
37 Òàì ñàìî. — Ñ. 76.
38 ÄÀÊÎ. — Ô. 294, îï. 1, ñïð. 143, àðê. 180.
39 Òàì ñà ìî. — Àðê. 181—183 çâ.
40 Òàì ñà ìî. — Îï. 1, ñïð. 35, àðê. 60.
41 Òàì ñà ìî. — Ñïð. 124, àðê. 14.
42 Òàì ñà ìî. — Ô. 280, îï. 175, ñïð. 366à, àðê. 16-16 çâ.
43 Òàì ñà ìî. — Ô. 294, îï. 1, ñïð. 182, àðê. 117.
44 Ò à ð ë å Å. Â. Ñî ÷è íå íèÿ. — Ò. VIII. — Ì., 1959. — Ñ. 70.
45 ÄÀÊÎ. — Ô. 294, îï. 1, ñïð. 125, àðê. 83-83 çâ.
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 73
Êàçåíí³ ïàëàòè â ñèñòåì³ ô³íàíñîâîãî óïðàâë³ííÿ Ðî ñ³é ñü êî¿ ³ì ïå ð³¿
|