Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці
Збережено в:
| Опубліковано в: : | Український історичний журнал |
|---|---|
| Дата: | 2003 |
| Автор: | |
| Формат: | Стаття |
| Мова: | Ukrainian |
| Опубліковано: |
Інститут історії України НАН України
2003
|
| Теми: | |
| Онлайн доступ: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204842 |
| Теги: |
Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Цитувати: | Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці / С.В. Віднянський // Український історичний журнал. — 2003. — № 2. — С. 39-55. — Бібліогр.: 30 назв. — укр. |
Репозитарії
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-204842 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Віднянський, С.В. 2025-07-18T15:07:45Z 2003 Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці / С.В. Віднянський // Український історичний журнал. — 2003. — № 2. — С. 39-55. — Бібліогр.: 30 назв. — укр. 0130-5247 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204842 uk Інститут історії України НАН України Український історичний журнал Історіографія та джерелознавство Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці |
| spellingShingle |
Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці Віднянський, С.В. Історіографія та джерелознавство |
| title_short |
Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці |
| title_full |
Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці |
| title_fullStr |
Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці |
| title_full_unstemmed |
Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці |
| title_sort |
українське питання в міжвоєнній польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці |
| author |
Віднянський, С.В. |
| author_facet |
Віднянський, С.В. |
| topic |
Історіографія та джерелознавство |
| topic_facet |
Історіографія та джерелознавство |
| publishDate |
2003 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Український історичний журнал |
| publisher |
Інститут історії України НАН України |
| format |
Article |
| issn |
0130-5247 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204842 |
| citation_txt |
Українське питання в міжвоєнній Польщі: основні проблеми й напрямки наукових досліджень у сучасній вітчизняній історичній науці / С.В. Віднянський // Український історичний журнал. — 2003. — № 2. — С. 39-55. — Бібліогр.: 30 назв. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT vídnânsʹkiisv ukraínsʹkepitannâvmížvoênníipolʹŝíosnovníproblemiinaprâmkinaukovihdoslídženʹusučasníivítčiznâníiístoričníinaucí |
| first_indexed |
2025-11-26T01:45:48Z |
| last_indexed |
2025-11-26T01:45:48Z |
| _version_ |
1850606458345881600 |
| fulltext |
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 39
²Ñ ÒΠв Î ÃÐÀ Ô²ß
ÒÀ ÄÆÅ ÐÅ ËÎ Ç ÍÀÂ Ñ Ò ÂÎ
Ñ. Â. ²ÄÍßÍÑÜÊÈÉ (Êè ¿â)
ÓÊÐÀ ̄Í ÑÜ ÊÅ ÏÈÒÀÍÍß
Â Ì²Æ ÂÎ ªÍ Í²É ÏÎËÜÙ²: ÎÑÍÎÂͲ
ÏÐÎÁËÅÌÈ É ÍÀÏÐßÌÊÈ ÍÀÓÊÎÂÈÕ
ÄÎÑ˲ÄÆÅÍÜ Ó ÑÓ×ÀÑÍ²É Â²Ò×ÈÇÍßͲÉ
²ÑÒÎÐÈ×Í²É ÍÀÓÖ²
Îñòàí íº äå ñÿ òè ð³÷ ÷ÿ ÕÕ ñò., ÿêå ïî çíà ÷å íå ãëè áî êè ìè ãåî ïî ë³ òè ÷ íè ìè
çì³ íà ìè, âè íè ê íåí íÿì ÷è â³ä ðî äæåí íÿì íî âèõ äåð æàâ â ªâ ðî ï³, ùå ðàç
ï³ä ò âåð äè ëî áåç ïå ðå ÷ íèé ôàêò, ùî çðî ñ òàí íÿ ³í òåðåñó äî ³ñ òî 𳿠º õà ðà ê òå -
ð íîþ ðè ñîþ ðîç áó äî âè íå çà ëå æ íî¿ äåð æà âè. Ùî äî íå çà ëå æ íî¿ Óêðà ¿ íè, òî
÷è íå âïåð øå çà ñòî ë³ò òÿ ¿¿ ³ñ íó âàí íÿ ñòà ëà ìî æ ëè âîþ ñâî áî äà ³ñ òî ðè ÷ íî¿
äó ì êè, ïî ÷à â ñÿ ÿê³ ñ íî íî âèé åòàï â ¿¿ ðîç âè ò êó, ïðî öåñ äå ³ äå î ëî ã³ çà ö³¿ ³ñ -
òî ðè ÷ íî¿ íà ó êè, ïå ðå îñìè ñ ëåí íÿ ìè íó ëî ãî Óêðà ¿ íè òà óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó
â êîí òå ê ñ ò³ âñå ñâ³ ò íüî¿ ³ñ òî ð³¿, ïðè éø ëî, çî êðå ìà, ðî çó ì³í íÿ, ùî ³ñ òî ð³ÿ
êðà ¿ íè º íå â³ä’ºì íîþ ÷à ñ òè íîþ ³ñ òî 𳿠ºâ ðî ïåé ñü êî¿ òà ñâ³ òî âî¿ ñï³ ëü íî òè,
ùî “íå ìî æå áó òè ³ñ òî 𳿠Óêðà ¿ íè áåç ñâ³ òî âî¿ ³ñ òî 𳿔 1. Àäæå íà ³ñ òî ðè ÷ íó
äî ëþ óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó çíà ÷ íèé âïëèâ çàâ æäè ìà ëè çî â í³ ø í³, ì³æ íà ðî ä -
í³ ôà ê òî ðè. Öåé âïëèâ, ïå ðå âà æ íî íå ãà òè â íèé, áóâ îñî á ëè âî â³ä ÷ó ò íèì ó
ÕÕ ñ òî ë³ò ò³: íå âè ïàä êî âî çà äå ÿêè ìè îñòàí í³ ìè äà íè ìè çã³ ä íî ç ò. ç. ñó -
êóïíèì “ðåéòèíãîì çî â í³ ø íüî ãî âïëè âó” Óêðà ¿ íà óâ³éø ëà â ïåð øó ï’ÿ -
ò³ð êó äåð æàâ ñâ³ òó, íà ðîç âè òîê ÿêèõ ïî 䳿 âñå ñâ³ ò íüî¿ ³ñ òî 𳿠ìè íó ëî ãî
ñòî ë³ò òÿ ñïðà âè ëè âè çíà ÷àëü íèé âïëèâ.
Ñêëà ä í³ ïðî öå ñè ãåî ïî ë³ òè ÷ íî ãî ñà ìî âè ç íà ÷åí íÿ, âè ðî á ëåí íÿ êîí öå -
ï òó àëü íèõ çà ñàä çî â í³ ø íüî ïî ë³ òè ÷ íî¿ ñòðà òå 㳿 òà ïð³ î ðè òå ò³â ì³æ íà ðî ä íî¿
ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ Óêðà ¿í ñü êî¿ äåð æà âè âè ìà ãà þòü â³ä ³ñ òî ðè ê³â âñå á³ ÷ íî ãî íà ó êî -
âî ãî âè ñâ³ ò ëåí íÿ âè òî ê³â, äæå ðåë, çì³ ñ òó òà ïðî á ëåì âñòà íî â ëåí íÿ é ðîç -
âè ò êó ì³æ íà ðî ä íèõ çâ’ÿç ê³â óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó â ìè íó ëî ìó. Çî êðå ìà, âà -
æ ëè âî ãî íà ó êî âî- òå î ðå òè ÷ íî ãî ³ ïðà ê òè ÷ íî ãî çíà ÷åí íÿ íà áó âຠñüî ãî ä í³
ç’ÿ ñó âàí íÿ òà ïî â íå é îá’ºê òè â íå âè ñâ³ ò ëåí íÿ ì³ ñ öÿ òà ðî ë³ Óêðà ¿ íè ³
ò. ç. óêðà¿íñüêîãî ïè òàí íÿ â ö³ ëî ìó â çî â í³ ø íüî ïî ë³ òè ÷ íèõ äî ê ò ðè íàõ òà
ïî ë³ òè ö³ çà ðó á³ æ íèõ êðà ¿í íà ð³ ç íèõ, îñî á ëè âî ïå ðå ëî ì íèõ, åòà ïàõ ³ñ òî ð³¿.
Îä íèì ç òà êèõ âà æ ëè âèõ ³ â òîé æå ÷àñ ñêëà ä íèõ òà ìà ëî äî ñ ë³ äæå íèõ ïå -
ð³ î ä³â â ³ñ òî 𳿠óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó òà éî ãî â³ä íî ñèí ç ³í øè ìè íà ðî äà ìè é
äåð æà âà ìè ñâ³ òó º ì³æ âî ºí í³ ðî êè, êî ëè âíà ñ ë³ äîê Ïåð øî¿ ñâ³ òî âî¿ â³é íè
íà ºâ ðî ïåé ñü êî ìó êîí òè íåí ò³ ç’ÿ âè â ñÿ ðÿä íî âèõ äåð æàâ, â òî ìó ÷è ñ ë³ é
óêðà ¿í ñü ê³ äåð æà â í³ óòâî ðåí íÿ — Óêðà ¿í ñü êà Íà ðîä íà Ðå ñ ïó á ë³ êà (ÓÍÐ)
òà Çà õ³ ä íî- Óê ðà ¿í ñü êà Íà ðîä íà Ðå ñ ïó á ë³ êà (ÇÓÍÐ) ³ â ì³æ íà ðî ä íèõ â³ä íî -
ñè íàõ îñî á ëè âî¿ àê òó àëü íî ñ ò³ íà áó ëî ò. ç. óêðà¿íñüêå ïè òàí íÿ.
Ïðî ùî éøëî ñÿ, ùî âêëà äà ëî ñÿ â öå ïî íÿò òÿ ð³ ç íè ìè äåð æà âà ìè,
ÿêîþ áó ëà ¿õ ïî ë³ òè êà ùî äî Óêðà ¿ íè, ÿêè ìè áó ëè ¿¿ ìî òè âè ³ íà ñë³ä êè äëÿ
óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó? Äà òè âè ÷åð ï íó â³ä ïî â³äü íà ö³ âà æ ëè â³ é ñêëà ä í³ ïè -
òàí íÿ º àê òó àëü íèì ³ â³ä ïî â³ äàëü íèì çà âäàí íÿì óêðà ¿í ñü êî¿ ³ñ òî ðè ÷ íî¿
íà ó êè, îñî á ëè âî ç âðà õó âàí íÿì çíà ÷ íî ãî âïëè âó ì³æ íà ðî ä íèõ çâ’ÿç ê³â
Óêðà ¿ íè ³ ïî ë³ òè êè ùî äî íå¿ çà ðó á³ æ íèõ, íà ñàì ïå ðåä ñó ñ³ ä í³õ, êðà ¿í íà ³ñ -
òî ðè ÷ íó äî ëþ óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó.
Îä í³ ºþ ç íî âèõ ºâ ðî ïåé ñü êèõ äåð æàâ, ùî óòâî ðè ëè ñÿ ï³ ñ ëÿ Ïåð øî¿
ñâ³ òî âî¿ â³é íè, â ïî ë³ òè ö³ ÿêî¿ Óêðà ¿ íà òà óêðà ¿í ñü êå ïè òàí íÿ çà éìà ëè ó
ì³æ âî ºí í³ ðî êè âà æ ëè âå ì³ ñ öå ³ ÿêà ³ñ òî ò íî âïëè íó ëà íà ³ñ òî ðè ÷ íó äî ëþ é
ðîç âè òîê óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó, áó ëà â³ä íî â ëå íà Ïîëü ñü êà äåð æà âà. Ïðè ÷î -
ìó çà âäÿ êè ðÿ äó îñî á ëè âèõ îá ñòà âèí ³ ôà ê òî ð³â ñòà â ëåí íÿ Ïî ëü ù³ äî
Óêðà ¿ íè é óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ â ö³ ëî ìó áà ãà òî â ÷î ìó â³ä ð³ ç íÿ ëî ñÿ â³ä
ïî ë³ òè êè ùî äî óêðà ¿í ñü êî¿ ñïðà âè ³í øèõ ºâ ðî ïåé ñü êèõ äåð æàâ, äëÿ ÿêèõ
âî íà ñòà íî âè ëà ëè øå òà ê òè ÷ íèé ³í òåðåñ ³ ðîç ã ëÿ äà ëà ñÿ âè êëþ ÷ íî ÿê çíà -
ðÿ ä äÿ âëà ñ íî¿ ñòðà òå 㳿 íà ïå â íî ìó ³ñ òî ðè ÷ íî ìó åòà ï³.
 ³ñ òî 𳿠Óêðà ¿ íè ³ Ïî ëü ù³ â³ä íî ñè íè ì³æ íà øè ìè äâî ìà äåð æà âà ìè ³
íà ðî äà ìè, ÿê³, çà âè ðà çîì ïîëü ñü êî ãî ³ñ òî ðè êà Ì. Êîçëîâñüêîãî, º
“ïðèðîäíèìè ñó ñ³ äà ìè ³ ñî þ ç íè êà ìè” 2, áåç ñó ì í³ â íî, îñî á ëè âà ñòî ð³í êà.
Á³ëüø í³æ òè ñÿ ÷î ë³ ò íº ¿õ ñó ñ³ä ñü êå ñï³ë êó âàí íÿ ç éî ãî ÿê ñâ³ ò ëè ìè, òàê ³
òå ì íè ìè ñòî ðî íà ìè çíà ÷ íîþ ì³ ðîþ â³ä áè ëî ñÿ íà ³ñ òî ðè ÷ íèõ äî ëÿõ îáîõ
êðà ¿í, à ÷à ñîì ìà ëî äëÿ êî æ íî¿ ç íèõ òðà ã³ ÷ í³ íà ñë³ä êè. “Ñòîñóíêè óêðà ¿ í -
ö³â ³ ïî ëÿ ê³â, — ÿê ñëó ø íî çà çíà ÷ຠⳠäî ìèé äî ñë³ ä íèê óêðà ¿í ñü êî- ïîëü -
ñü êèõ â³ä íî ñèí ïðîô. Ë. Çàøê³ëüíÿê, — ìî æ íà îö³ íè òè ç äâîõ ïî çè ö³é:
îï òè ì³ ñ òè ÷ íî¿ òà ïå ñè ì³ ñ òè ÷ íî¿. ² îáè ä â³ áó äóòü ïðà âè ëü íè ìè. Îï òè ì³ ñ òè -
÷ íà â³ ç³ÿ öèõ ñòî ñóí ê³â âè ïëè âຠç òî ãî ôà ê òó, ùî ïî ÷à òîê ÕÕ ñò. çà ñòàâ
îáè ä âà íà ðî äè ïî ä³ ëå íè ìè ì³æ òðüî ìà ³ì ïå ð³ ÿ ìè — Ðî ñ³é ñü êîþ, ͳ ìå öü -
êîþ, Ãà á ñ áó ð çü êîþ, à ê³ íåöü â³ êó îáè ä âà íà ðî äè çó ñòð³ ëè ó íå çà ëå æ íèõ
äåð æà âàõ, ÿê³ ïðî ãî ëî ñè ëè ñå áå “ñòðàòåã³÷íèìè ïàð ò íå ðà ìè”. Ïå ñè ì³ ñ -
òè ÷ íèé ï³ä õ³ä âè ïëè âຠç ïî áî þ âàíü, ùî ³ñ òî ðè ÷ íèé ñïà äîê ó ñâ³ äî ìî ñ ò³
äå ÿêèõ ïðå ä ñòà â íè ê³â îáîõ íà ðî ä³â ³ íà çà ãàë âå ëè ÷å ç íèé âàí òàæ âçà º ì -
íèõ ïðå òå í ç³é òà çâè íó âà ÷åíü ïðî äîâ æóº ÷è íè òè âïëèâ íà ñâ³ äî ì³ñòü íè -
í³ ø í³õ ïî êî ë³íü óêðà ¿ í ö³â ³ ïî ëÿ ê³â, à ñó ÷à ñ íèé ñòàí óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü -
êèõ âçà º ìèí ä³ ñ òà â ñÿ îáîì íà ðî äàì ö³ íîþ òà êèõ íå â³ä ï ëà ò íèõ æåðòâ
ïðî òÿ ãîì óñüî ãî ñòî ë³ò òÿ, ùî çà ëè øà º òü ñÿ íå áåç ïå êà ïðî áó äæåí íÿ îá ðàç
³ çâè íó âà ÷åíü” 3.
Îñî á ëè âó ñêëà ä í³ñòü é íà ó êî âèé ³í òåðåñ ñòà íî â ëÿòü â öüî ìó àñ ïå ê ò³
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü ê³ â³ä íî ñè íè ó ì³æ âî ºí í³ ðî êè ÿê ç îãëÿ äó íà òå, ùî öå
â³ä áó âà ëî ñÿ ó ïî ð³ â íÿ íî íå äà â í³ â³ä íàñ ÷à ñè — ùå æè â³ ñâ³ä êè é ó÷à ñ íè êè
òèõ ïî ä³é, òàê ³ ç îãëÿ äó íà òå, ùî ö³ ïî 䳿 ïå â íîþ ì³ ðîþ åê ñ ò ðà ïî ëþ þòü ³
íà ñüî ãî äåí íÿ, íà ñòàí óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ ñòî ñóí ê³â íà ñó ÷à ñ íî ìó åòà -
ï³. Àí³ çà ìîâ ÷ó âàí íÿ, àí³ îä íî á³ ÷ íå âè ñâ³ ò ëåí íÿ öèõ ïî ä³é ó íàø ÷àñ íå
ïî ì’ÿ ê øàòü áî ëþ ñêðè â äæå íèõ ³ íå ñïðè ÿ òè ìóòü ïî ðî çó ì³í íþ ì³æ íà ðî -
äà ìè- ñó ñ³ äà ìè. Ïðÿ ìèé “øëÿõ äî ùè ðî¿ äðó æ áè òà ºä íàí íÿ ïðî ëÿ ãຠíà -
ñàì ïå ðåä ÷å ðåç ïðà â äó ³ âçà º ìî ðî çó ì³í íÿ”, — íà ãî ëî øó º òü ñÿ ó çâ’ÿç êó ç
öèì ó Ñï³ ëü í³é çà ÿâ³ Ïðå çè äåí ò³â Óêðà ¿ íè ³ Ðå ñ ïó á ë³ êè Ïî ëü ùà “Äî ïî ðî -
çó ì³í íÿ ³ ºä íàí íÿ” 4.
Âðà õî âó þ ÷è âñå öå, º íà ãàëü íà àê òó àëü í³ñòü ðå òå ëü íî âèâ÷è òè ³
îá’ºê òè â íî âè ñâ³ ò ëè òè, ùî æ, ³ ãî ëî â íå — ÷î ìó ñà ìå òàê â³ä áó âà ëî ñÿ â
òîé ïå ð³ îä â óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñè íàõ, â³ äî êðå ìè â øè ïðà â äó â³ä
äî ìè ñ ë³â. Öå ñïðè ÿ ëî á ãðî ìàä ñü ê³é äó ì ö³ îáîõ êðà ¿í âè ðî áè òè ïðà âè ëü -
íå óÿâ ëåí íÿ ïðî òî ãî ÷à ñ í³ ïî 䳿 ³ çðî áè òè äëÿ ñå áå íà ëå æ í³ âè ñíîâ êè,
ùîá íå ïî âòî ðþ âà òè â ò³é ÷è ³í ø³é ì³ ð³ ïî ìè ëîê ìè íó ëî ãî. Àäæå, ÿê íå
áåç ï³ä ñ òà â íî ââà æà þòü ñó ÷à ñ í³ óêðà ¿í ñü ê³ äî ñë³ ä íè êè, “â Ïî ëü ù³ ïðî -
äîâ æóº ³ñ íó âà òè íå ãà òè â íèé ñòå ðåî òèï óêðà ¿ í öÿ, ÿêèé áóâ ñôîð ìî âà íèé
íà ï³ä ñòà â³ íå ïî â íî ãî âè ñâ³ ò ëåí íÿ ïî ä³é ³ñ òî ðè ÷ íî ãî ìè íó ëî ãî” 5. Öå âè -
çíà þòü é îêðå ì³ ïîëü ñü ê³ ä³ ÿ ÷³, íà ïðè ê ëàä ñå íà òîð Ê. Êîçëîâñüêèé, ÿêèé
íà ì³æ íà ðî ä íî ìó ñè ì ïî ç³ ó ì³ ó Âàð øà â³, ïðè ñâÿ ÷å íî ìó 75-ð³÷÷þ ïà ê òó
ϳ ë ñóä ñü êèé — Ïå ò ëþ ðà, íà ãî ëî øó âàâ: “Íàñ íàâ÷è ëè äè âè òè ñÿ íà óêðà -
¿í ñü êå ïè òàí íÿ êð³çü ïðè çìó ïîëü ñü êî¿ ïðè ñó ò íî ñ ò³ íà ö³é çå ì ë³. Òðå áà
40 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Ñ. Â. Âiäíÿíñüêèé
íàì óñ³ì çðî çó ì³ òè — òà êè, ùî ïî ðó÷ ³ñ íóº âå ëè êèé íà ðîä ³ç âëà ñ íîþ
êóëü òó ðîþ, ìî âîþ” 6.
Ñë³ä çà çíà ÷è òè, ùî â ï³ ñ ëÿ âî ºí í³é óêðà ¿í ñü ê³é ðà äÿí ñü ê³é ³ñ òî ð³ î ãðà -
ô³¿ äî ñë³ äæåí íþ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí 1918—1939 ðð. ïðè ä³ ëÿ -
ëî ñÿ ìà ëî óâà ãè: öÿ ïðî á ëå ìà áó ëà ïðå ä ìå òîì çà ìîâ ÷ó âàí íÿ àáî ôà ëü ñè -
ô³ êà ö³é òà ³äå î ëî ã³ ÷ íèõ ñïå êó ëÿ ö³é. Çî êðå ìà, â ÓÐÑÐ íå âè çíà âà â ñÿ ñà ìèé
ôàêò “çàêîííîñò³” ³ñ íó âàí íÿ ÓÍÐ ³ ÇÓÍÐ òà óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ â ö³ ëî -
ìó, ùî ñòà ëî çíà ÷ íîþ ïå ðå øêî äîþ íà øëÿ õó âèâ÷åí íÿ ïðî á ëå ìè â³ ò ÷è ç -
íÿ íè ìè ðà äÿí ñü êè ìè ³ñ òî ðè êà ìè. Îä íàê íà â³òü ³ â öèõ óìî âàõ, êî ëè îñ íî -
â íèì îá’ºê òîì äëÿ íà ó êî âèõ äî ñë³ äæåíü ñòàâ êî ìó í³ ñ òè ÷ íî- ðà äÿí ñü êèé
ðóõ çà âî ç ç’º ä íàí íÿ óêðà ¿í ñü êèõ çå ìåëü ç ÑÐÑÐ, â 50—80-ò³ ðð. ç’ÿ âè ëè ñÿ
ïðà ö³ Î. Êàðïåíêà, ². Êóí äþ áè, Ñ. Ìàêàð÷óêà, Ì. Ïàí÷óêà, Ð. Ñèìî -
íåíêà, Þ. Ñëèâêè, ². Õì³ëÿ òà äå ÿêèõ ³í øèõ óêðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â, â ÿêèõ
íà äî ñòó ï íî ìó àð õ³ â íî ìó ìà òå ð³ à ë³ àíà ë³ çó âà ëè ñÿ ïëà íè êðà ¿í Àí òàí òè ³
ÑØÀ ùî äî óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ, ðîç êðè âà ëà ñÿ ¿õ íÿ âè ð³ øàëü íà ðîëü ó
âñòà íî â ëåí í³ íî âèõ äåð æà â íèõ êîð äî í³â êðà ¿í Öåí ò ðàëü íî- Ñõ³ ä íî¿ ªâ ðî -
ïè, äî âî äè ëà ñÿ íå ëå ã³ òè ì í³ñòü îêó ïà ö³¿ Ïî ëü ùåþ çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ çå -
ìåëü, âè ñâ³ ò ëþ âà ëî ñÿ ¿õ ïðè ãíî á ëå íå ñòà íî âè ùå ï³ä âëà äîþ Äðó ãî¿ Ðå -
÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿. Àëå â ö³ ëî ìó óêðà ¿í ñü êà ðà äÿí ñü êà ³ñ òî ðè ÷ íà íà ó êà âè ÿâè -
ëà ñÿ áåç ïî ðà ä íîþ ó ðîç ã ëÿ ä³ ðÿ äó âà æ ëè âèõ àñ ïå ê ò³â ïðî á ëå ìè, ÿê³ ÷à ñ òî
ïî ÿñ íþ âà ëà ³ç “àíòèíàóêîâèõ òà âçà ãà ë³ àëî ã³ ÷ íèõ ïî çè ö³é” 7. Ïðî öå ñâ³ä -
÷èòü ³ õî ÷à áè âè äà íà â Êè º â³ ó áðå æ íºâ ñü ê³ ÷à ñè 10-òî ì íà “²ñòîð³ÿ Óêðà ¿í -
ñü êî¿ ÐÑД, äå ìà òå ð³ àë, âì³ ùå íèé ó ðîç ä³ ëàõ ïðî ñòà íî âè ùå çà õ³ ä íî ó ê ðà -
¿í ñü êèõ çå ìåëü ó 1918—1939 ðð., äà ëå êèé â³ä ³ñ òî ðè ÷ íî¿ ïðà â äè.
Íå áó äå ìî, îä íàê, íàä òî ñó âî ðî îö³ íþ âà òè íà ïè ñà íå àâ òî ðà ìè öèõ ïó -
á ë³ êà ö³é, îñê³ëü êè âî íè áó ëè ïîñòà â ëå í³ â òà ê³ ðàì êè ñâ ðî áî òè, ùî
ïî- ³í øî ìó íà ïè ñà òè íå ìî ã ëè. Áóäü- ÿê³ ñïðî áè íà áëè çè òè ñÿ ó âè ñâ³ ò ëåí í³
îá ðà íî¿ òå ìè äî ãðà í³ îá’ºê òè â³ ç ìó ìî ã ëè á ò³ëü êè äëÿ àâ òî ðà ìà òè âå ëè ê³
íå ïðè ºì íî ñ ò³ â³ä òî ä³ ø í³õ âëà ñ òåé. Çãà äàé ìî õî ÷à á îñ ò ðà ê³çì, ÿêî ìó áóâ
ï³ä äà íèé ëüâ³â ñü êèé ³ñ òî ðèê Î. Êàðïåíêî çà òå, ùî â³í íà âà æè â ñÿ â îä í³é
ç ñâî ¿õ ïó á ë³ êà ö³é ïî- ³í øî ìó, í³æ öå áó ëî ïðè éíÿ òî â îô³ ö³é í³é ðà äÿí ñü -
ê³é ³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿, âè ñâ³ ò ëè òè ïè òàí íÿ, çâ’ÿ çà í³ ç ³ñ òî ð³ ºþ Çà õ³ ä íî- Óê ðà ¿í -
ñü êî¿ Íà ðîä íî¿ Ðå ñ ïó á ë³ êè.
Ðÿä ïó á ë³ êà ö³é ïðî óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü ê³ â³ä íî ñè íè 1918—1939 ðð. ç’ÿ -
âè â ñÿ â ï³ ñ ëÿ âî ºí í³ ðî êè â óêðà ¿í ñü ê³é ä³ à ñ ïî ð³, àëå öå º ïðå ä ìå òîì îêðå -
ìî ãî âè ñâ³ ò ëåí íÿ. ³ä çíà ÷è ìî ëè øå, ùî êî ëè áðà òè ö³ ïó á ë³ êà ö³¿ â ö³ ëî ìó,
òî àí òè ïîëü ñü ê³ ìî òè âè â áà ãà òüîõ ç íèõ ïå ðå âà æà ëè íàä îá’ºê òè â í³ ñ òþ ³
áåç ñòî ðîí í³ ñ òþ ó âè ñâ³ ò ëåí í³ äà íèõ â³ä íî ñèí ó ì³æ âî ºí íèé ïå ð³ îä. Õî ÷à
ñë³ä ñêà çà òè, ùî â îñòàí í³ ðî êè öÿ òåí äå í ö³ÿ ð³ç êî ï³ ø ëà íà ñïàä: ïðè êëà -
äîì º õî÷ áè â³ äî ìà ïðà öÿ Î. Ñóáòåëüíîãî “Óêðà¿íà. ²ñ òî ð³ÿ”, ÿêà äå ê³ëü êà
ðà ç³â ïå ðå âè äà âà ëà ñÿ â íå çà ëå æ í³é Óêðà ¿ í³, íî â³ ò í³ ïó á ë³ êà ö³¿ Ò. Ãóí÷àêà,
Á. Îñàä÷óêà, Ì. Ïàë³ÿ, Ð. Øïîðëþêà òà äå ÿêèõ ³í øèõ â÷å íèõ óêðà ¿í ñü êî¿
ä³ à ñ ïî ðè.
Ùî äî ìå ò ðî ïî 볿, òî ñè òó à ö³ÿ â öüî ìó â³ä íî øåí í³ êî ð³í íèì ÷è íîì
ïî ÷à ëà çì³ íþ âà òèñü ç óòâî ðåí íÿì â 1991 ð. íå çà ëå æ íî¿ Óêðà ¿í ñü êî¿ äåð æà -
âè. Íà ðå ø ò³ ç’ÿ âè ëèñü óìî âè äëÿ îá’ºê òè â íî ãî íà ó êî âî ãî âè ñâ³ ò ëåí íÿ
ñêëà ä íèõ ïè òàíü óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íî ãî ïå ð³ î äó *.
Á³ëüø ãðóí òî â íèé ï³ä õ³ä äî âèâ÷åí íÿ äà íî¿ ïðî á ëå ìè, â³ä êðè òèé äî ñòóï
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 41
Óêðà¿íñüêå ïèòàííÿ â ì³æâîºíí³é Ïîëüù³
* Çî ê ðå ìà, îä íó ç ïåð øèõ ñïðîá íà ó êî âî ãî àíà ë³ çó ñó ÷à ñ íî¿ óêðà ¿í ñü êî¿ ³ñ òî ð³ î -
ãðà ô³¿ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ ñòî ñóí ê³â ó Äðó ã³é Ðå ÷³ ïî ñ ïî ëè ò³é çðî á ëå íî âî ëèí ñü êèì
³ñ òî ðè êîì Ì. Êó÷åðåïîþ. Äèâ.: Kuczerepa M. Stosunki ukrainsko-polskie w II Rzeczy -
pospolitey we wspólczesnej historiografii ukrainskiej // Historycy Posscy ³ Ukraiñscy wobec
problemów XX wieku. — Kraków 2000. — S. 146—165.
äî äæå ðå ëü íèõ ìà òå ð³ à ë³â â àð õ³ âàõ Óêðà ¿ íè, ìî æ ëè â³ñòü ïî ¿õà òè ïî ïðà öþ -
âà òè ó ïîëü ñü êèõ òà ³í øèõ çà êîð äîí íèõ àð õ³ âàõ, äî ñòóï äî äðó ê³â, ùî äî
ïî ÷à ò êó 90-õ ðð. áó ëè çà õî âà í³ â òàê çâà íèõ ñïå öñõîâèùàõ (íà ñàì ïå ðåä ïðàöü
âè çíà ÷ íèõ äåð æà â íèõ ä³ ÿ ÷³â ïå ð³ î äó óêðà ¿í ñü êèõ íà ö³ î íàëü íî- âè ç âî ëü íèõ
çìà ãàíü — Â. Âèííè÷åíêà, Ñ. Ïåòëþðè, ². Ìà çå ïè, Ñ. Øåëóõ³íà, Ì. Øà -
ïî âà ëà, Î. Øóëüã³íà, Ä. Äîðîøåíêà, Ì. Ëîçèíñüêîãî, ÷è ñ ëåí íî¿ ìå ìó à ð -
íî¿ ë³ òå ðà òó ðè, ïå ð³ î äè êè òèõ ÷à ñ³â òî ùî), äî çâî ëè ëè òèì â Óêðà ¿ í³, õòî
ïðè ñâÿ òèâ ñå áå ñëó æ³í íþ ³ñ òî ðè ÷ í³é íà ó ö³, ïî- íî âî ìó ïî äè âè òè ñÿ ³ íà
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü ê³ â³ä íî ñè íè ì³æ âî ºí íèõ ðî ê³â, ïå ðå îñìè ñ ëè òè ¿õ. Ùî -
ïðà â äà, àíà ë³ çó þ ÷è ñó ÷à ñ íèé ñòàí ðîç âè ò êó â³ ò ÷è ç íÿ íî¿ ³ñ òî ðè ÷ íî¿ íà ó êè,
ìó ñè ìî âè çíà òè, ùî çà ðàç â Óêðà ¿ í³ ñïî ñòå ð³ ãà º òü ñÿ ïå â íå ð³ ç íî ãî ëîñ ñÿ ó
âè ñâ³ ò ëåí í³ ïðî á ëåì ³ñ òî 𳿠Óêðà ¿ íè íî â³ ò íüî ãî ïå ð³ î äó, â òî ìó ÷è ñ ë³ ³ ùî -
äî óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí, ïî ÷è íà þ ÷è ç 1918 ð. ×à ñ òè íà ³ñ òî ðè -
ê³â, çðå ø òîþ íå âå ëè êà, çà ëè øè ëà ñÿ íà ñòà ðèõ ïî çè ö³ ÿõ, ïðî äîâ æó þ ÷è ïå -
ðå áó âà òè â ïî ëî í³ ñòå ðåî òè ï³â, âè ðî á ëå íèõ ó ðà äÿí ñü ê³ ÷à ñè. ²í ø³ —
çì³ íè ëè ñâîþ òî ÷ êó çî ðó â öüî ìó ïè òàí í³. Íà ðå ø ò³, ïî ÿâè ëî ñÿ ìî ëî äå ïî -
êî ë³í íÿ óêðà ¿í ñü êèõ íà ó êî â ö³â, â³ ëü íå â ñâî ¿õ ïî ãëÿ äàõ é óìî âè âî äàõ â³ä
óñÿ êèõ ñòå ðåî òè ï³â, ÿê³ òàê îá òÿ æó âà ëè ñòàð øå ïî êî ë³í íÿ ³ñ òî ðè ê³â.
Ïåð øèõ ê³ëü êà ðî ê³â óêðà ¿í ñü êî¿ íå çà ëå æ íî ñ ò³ ï³ ø ëè íà âèâ÷åí íÿ íî -
âèõ àð õ³ â íèõ äî êó ìåí ò³â, îñìè ñ ëåí íÿ ³ñ òî ðè ÷ íî ãî ìà òå ð³ à ëó ³ ïå ðå õî äó äî
íà ïè ñàí íÿ íà îñ íî â³ öüî ãî êîí ê ðå ò íèõ ïðàöü, õî ÷à îêðå ì³ ïó á ë³ êà ö³¿, ùî
çíà õî äè ëè ñÿ ó “øóõëÿäàõ” äå ÿêèõ ³ñ òî ðè ê³â, ç’ÿ âè ëè ñÿ óæå â ö³ ðî êè. Ç
äðó ãî¿ ïî ëî âè íè 90-õ ðð. ìè íó ëî ãî ñòî ë³ò òÿ ç’ÿ â ëÿ º òü ñÿ âñå á³ëü øå ³ á³ëü -
øå ïó á ë³ êà ö³é, ïðè ñâÿ ÷å íèõ ò³é ÷è ³í ø³é ïðî á ëå ìà òè ö³ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü -
ñü êèõ â³ä íî ñèí 1918—1939 ðð. Ïåð ø³ ïî çè ö³¿ ó öüî ìó çà éíÿ ëè çà õ³ ä íî ó ê -
ðà ¿í ñü ê³ ³ñ òî ðè êè, íà ñàì ïå ðåä ëüâ³â ñü ê³, ùî ö³ë êîì çðî çó ì³ ëî. Ïî- ïåð øå,
äëÿ íà ñå ëåí íÿ Ãà ëè ÷è íè é Âî ëè í³ öÿ òå ìà òè êà á³ëüø çëî áî äåí íà, í³æ,
ñêà æ³ ìî, äëÿ ìå ø êà í ö³â Ñõ³ ä íî¿ Óêðà ¿ íè. Ïî- äðó ãå, ó ì³ ñ öå âèõ àð õ³ âàõ
â³ä êëà ëî ñÿ ÷è ìà ëî íå îá õ³ä íèõ äëÿ âèâ÷åí íÿ ³ âè ñâ³ ò ëåí íÿ äà íî¿ ïðî á ëå -
ìà òè êè äî êó ìåí ò³â ³ ìà òå ð³ à ë³â, ùî çâè ÷àé íî ñïðè ÿ ëî ðî áî ò³ ³ñ òî ðè ê³â
Ëüâî âà, Ëó öü êà òà ³í øèõ ì³ñò ðå ã³ î íó, òàê ñà ìî ÿê ³ ¿õ í³ äî ñèòü áà ãà ò³ ³ñ òî -
ð³ î ãðà ô³ ÷ í³ òðà äè ö³¿ ó äî ñë³ äæåí í³ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ó ïî ïå -
ðå äí³ ðî êè.
Îä íî ÷à ñ íî ñë³ä â³ä çíà ÷è òè äå äà ë³ çðî ñ òà þ ÷èé ³í òåðåñ äî ö³ º¿ ïðî á ëå -
ìà òè êè ³ â ñå ðå äî âè ù³ ³ñ òî ðè ê³â Íàä ä í³ ï ðÿí ñü êî¿ Óêðà ¿ íè, â òî ìó ÷è ñ ë³
êè ¿â ñü êèõ â÷å íèõ. Ñâ³ ä÷åííÿì öüî ãî º ö³ ëèé ðÿä ¿õ íî âèõ ïó á ë³ êà ö³é, ïðè -
ñâÿ ÷å íèõ ÿê âçà ãà ë³ ³ñ òî 𳿠Óêðà ¿ íè ïå ð³ î äó âè ç âî ëü íèõ çìà ãàíü, òàê ³ êîí -
ê ðå ò íî óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèì â³ä íî ñè íàì öüî ãî ïå ð³ î äó. Ñå ðåä íèõ íà -
ñàì ïå ðåä ñë³ä íà çâà òè ôóí äà ìåí òàëü í³ àêà äå ì³ ÷ í³ âè äàí íÿ, ï³ä ãî òî â ëå í³
²í ñòè òó òîì ³ñ òî 𳿠Óêðà ¿ íè ÍÀÍ Óêðà ¿ íè: “²ñòîð³ÿ Óêðà ¿ íè: íî âå áà ÷åí -
íÿ”. Ó äâîõ òî ìàõ. — Òî ì 2 (Ê., 1996) (ï³ä çàã. ðåä. àêà äå ì³ êà ÍÀÍ Óêðà ¿ íè
Â. Ñìîë³ÿ), “Óðÿäè Óêðà ¿ íè ó ÕÕ ñò. Íà ó êî âî- äî êó ìåí òàëü íå âè äàí íÿ”
(Ê., 2001) (ï³ä ðåä. Â. Ëèòâèíà), “Íàðèñè ç ³ñ òî 𳿠äè ï ëî ìà ò³¿ Óêðà ¿ íè”
(Ê., 2001) (ï³ä ðåä. Â. Ñìî ë³ÿ), “Ïîë³òè÷íèé òå ðîð ³ òå ðî ðèçì â Óêðà ¿ í³.
XIX—ÕÕ ñò. ²ñ òî ðè ÷ í³ íà ðè ñè” (Ê., 2002) (ï³ä ðåä. Â. Ñìîë³ÿ), çá³ ð íèê íà -
ó êî âèõ ïðàöü “Óêðà¿íà — Ïî ëü ùà: ³ñ òî ðè ÷ íà ñïà ä ùè íà ³ ñó ñ ï³ ëü íà ñâ³ äî -
ì³ñòü” (Ê., 1993), ìî íî ãðà ô³¿ Ð. Ñèìîíåíêà “Äî êîí öå ï ö³¿ áà ãà òî òî ì íî¿
“²ñòî𳿠óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó” (ì³æ íà ö³ î íàëü íèé òà ì³æ íà ðî ä íèé àñ ïå ê -
òè)” (Ê., 1993), Ñ. Êóëü ÷è öü êî ãî “ÓÐÑÐ â äî áó íî âî¿ åêî íî ì³ ÷ íî¿ ïî ë³ òè -
êè (1921—1928 ðð.). Ñïðî áè ïî áó äî âè êîí öå ï òó àëü íèõ çà ñàä ðå àëü íî¿ ³ñ -
òî 𳿔 (Ê., 1995), “Êîìóí³çì â Óêðà ¿ í³. Ïåð øå äå ñÿ òè ð³÷ ÷ÿ
(1919—1928)” (Ê., 1996) ³ “Óêðà¿íà ì³æ äâî ìà â³é íà ìè (1921—1939 ðð.)”
(Ê., 1999), Ã. Êàñüÿíîâà, Ñ. Êóëü÷èöüêîãî, Â. Äà íè ëåí êà “Ñòàë³í³çì íà
42 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Ñ. Â. Âiäíÿíñüêèé
Óêðà ¿ í³: 20—30-ò³ ðî êè” (Ê., 1991), Î. Ðóáëüîâà ³ Þ. ×åð÷åíêî
“Ñòàë³íùèíà é äî ëÿ çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êî¿ ³í òå ë³ ãå í ö³¿ (20—50-ò³ ðî êè ÕÕ
ñò.)” (Ê., 1994), À. Ãðèöåíêî “Ïîë³òè÷í³ ñè ëè â áî ðî òü á³ çà âëà äó â Óêðà ¿ -
í³: ð³ê 1920” (Ê., 1997), Î. Ðóáëüîâà ³ Î. Ðåºíòà “Óêðà¿íñüê³ âè ç âî ëü í³ çìà -
ãàí íÿ 1917— 1921 ðð.” (Ê., 1999), à òà êîæ êî ëå ê òè â íó ïðà öþ êè ¿â ñü êèõ
â÷å íèõ “Óê ðà¿íñüêà äåð æà â í³ñòü ó ÕÕ ñòî ë³ò ò³. ²ñ òî ðè êî- ïî ë³ òî ëî ã³ ÷ íèé
àíà ë³ç” (Ê., 1996) (êåð. àâ òîð. êîë. Î. Äåðãà÷îâ), â ÿê³é ðîç ã ëÿ íó òî ì³ ñ öå
Óêðà ¿ íè òà “óêðà¿íñüêîãî ïè òàí íÿ” â çà ðó á³ æ íèõ ñòðà òå ã³ ÿõ ìè íó ëî ãî ñòî -
ë³ò òÿ, â ò. ÷. ³ â ïîëü ñü êèõ çî â í³ ø íüî ïî ë³ òè ÷ íèõ äî ê ò ðè íàõ (àâ òîð —
Â. Ðåïðèíöåâ).
̳æ íà ðî ä íå ñòà íî âè ùå Óêðà ¿ íè ó ïå ð³ îä íà ö³ î íàëü íî- âè ç âî ëü íî¿ ðå -
âî ëþ ö³¿ 1917—1921 ðð., ¿¿ â³ä íî ñè íè ç êðà ¿ íà ìè Àí òàí òè, ÑØÀ ³ Öåí ò -
ðàëü íè ìè äåð æà âà ìè, ìè ð í³ ïå ðå ãî âî ðè â Áðå ñò- Ëè òîâ ñü êó òà ¿õ íà ñë³ä êè,
ðîç ã ëÿä óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ íà Ïà ðè çü ê³é ìè ð í³é êîí ôå ðå í ö³¿ äå òàëü íî
ïðî àíà ë³ çî âà í³ íà îñ íî â³ íî âèõ äæå ðåë, ó òî ìó ÷è ñ ë³ ïî ÷åð ï íó òèõ ç í³ ìå -
öü êèõ, óãîð ñü êèõ òà àìå ðè êàí ñü êèõ àð õ³ â³â, êè ¿â ñü êè ìè ³ñ òî ðè êà ìè
Î. Ïàâëþêîì ó ìî íî ãðà ô³¿ “Áîðîòüáà Óêðà ¿ íè çà íå çà ëå æ í³ñòü ³ ïî ë³ òè êà
ÑØÀ (1917—1923)” (Ê., 1996), Ì. Äåðæàëþêîì ó êíè ç³ “̳æíàðîäíå ñòà -
íî âè ùå Óêðà ¿ íè òà ¿¿ âè ç âî ëü íà áî ðî òü áà ó 1917—1922 ðî êàõ” (Ê., 1998) òà
Ì. Íåñóêîì â ïðà ö³ “Äðàìà âè áî ðó. ³ä íî ñè íè Óêðà ¿ íè ç Öåí ò ðàëü íè ìè
äåð æà âà ìè ó 1917—1918 ðð.” (Ê., 1999).
Êè ¿â ñü êèì â÷å íèì íà ëå æèòü òà êîæ ïð³ î ðè òåò ó âèâ÷åí í³ òà êî¿ ö³ êà âî¿
ïðî á ëå ìè, ÿê ì³æ âî ºí íà óêðà ¿í ñü êà åì³ ã ðà ö³ÿ â ºâ ðî ïåé ñü êèõ êðà ¿ íàõ
(ïåð øîþ ñå ðåä ñå ð éî ç íèõ íà ó êî âèõ ïðàöü íà öþ òå ìó áó ëà ìî íî ãðà ô³ÿ
Â. Òðîùèíñüêîãî “Ì³æâîºííà óêðà ¿í ñü êà åì³ ã ðà ö³ÿ â ªâ ðî ï³ ÿê ³ñ òî ðè ÷ íå
³ ñî ö³ àëü íî- ïî ë³ òè ÷ íå ÿâè ùå” (Ê., 1994)) òà óêðà ¿í ñü ê³ â³é ñü êî âî ïî ëî íå í³
é ³í òåð íî âà í³ ó òà áî ðàõ Öåí ò ðàëü íèõ êðà ¿í ï³ä ÷àñ ³ ï³ ñ ëÿ Ïåð øî¿ ñâ³ òî âî¿
â³é íè òà íî âèõ äåð æà âàõ Öåí ò ðàëü íî- Ñõ³ ä íî¿ ªâ ðî ïè ï³ ñ ëÿ ðîç ïà äó Àâ ñ ò -
ðî- Óãî ð ùè íè ³ ïî ðàç êè óêðà ¿í ñü êèõ íà ö³ î íàëü íî- âè ç âî ëü íèõ çìà ãàíü. Â
Ïî ëü ù³, ÿê â³ äî ìî, íà ³í òåð íó âàí í³ çíà õî äè ëàñü 15-òèñÿ÷íà Àð ì³ÿ ÓÍÐ òà
ïå ðå áó âà ëè ïî íàä 10 òèñÿ÷ óêðà ¿í ñü êèõ á³ æå í ö³â. Çî êðå ìà, íà îñ íî â³ øè -
ðî êî ãî êî ëà äî êó ìåí òàëü íèõ äæå ðåë, íà ñàì ïå ðåä àð õ³ â íèõ, ². Ñð³ á íÿê ó
êíè ç³ “Îáåççáðîºíà, àëå íå ñêî ðå íà: ²í òåð íî âà íà Àð ì³ÿ ÓÍÐ ó òà áî ðàõ Ïî -
ëü ù³ é Ðó ìó í³¿ (1921—1924 ðð.)” (Ê., 1997) ïðî ñòå æèâ ä³ ÿ ëü í³ñòü åê çè ëü -
íî ãî Óðÿ äó ÓÍÐ ùî äî çáå ðå æåí íÿ òà ðå îð ãà í³ çà ö³¿ ³í òåð íî âà íî¿ ó òà áî ðàõ
Ïî ëü ù³ é Ðó ìó í³¿ Óêðà ¿í ñü êî¿ Àð 쳿, â ³í ø³é ñâî ¿é ìî íî ãðà ô³¿ —
“Ïîëîíåí³ óêðà ¿ í ö³ â Àâ ñ ò ðî- Óãî ð ùè í³ òà ͳ ìå ÷ ÷è í³ (1914—1920 ðð.)”
(Ê., 1999), âè ñâ³ ò ëèâ ä³ ÿ ëü í³ñòü Ñî þ çó Âè ç âî ëåí íÿ Óêðà ¿ íè ïî íà ëà ãî -
äæåí íþ â ñå ðå äî âè ù³ ïî ëî íå íèõ óêðà ¿ í ö³â íà ö³ î íàëü íî- ïà ò ð³ î òè ÷ íî¿ òà
êóëü òó ð íî- ïðî ñ â³ ò íè öü êî¿ ðî áî òè, à â êíè æ ö³ “Îñòàíí³é øëÿõ ÓÃÀ” (Êè -
¿â— Òî ðóíü, 1999), íà ïè ñà í³é ñï³ ëü íî ç ïîëü ñü êè ìè äî ñë³ ä íè êà ìè
Î. ³øêîþ ³ Ç. Êàðïóñüîì, ïðî ñòå æèâ îá ñòà âè íè ïå ðå áó âàí íÿ òà êóëü òó ð -
íî- ïðî ñ â³ ò íè öü êó ä³ ÿ ëü í³ñòü ïî ëî íå íèõ ñòàð øèí Óêðà ¿í ñü êî¿ Ãà ëè öü êî¿
Àð 쳿 â òà áî ð³ Òó õî ëÿ â Ïî ëü ù³ ó 1920—1922 ðð. À Ì. Ïàâëåíêî â êíè ç³
“Óêðà¿íñüê³ â³é ñü êî âî ïî ëî íå í³ é ³í òåð íî âà í³ ó òà áî ðàõ Ïî ëü ù³, ×å õî-
ñ ëî âà÷ ÷è íè òà Ðó ìó í³¿: ñòà â ëåí íÿ âëà äè ³ óìî âè ïå ðå áó âàí íÿ (1919—
1924 ðð.)” (Ê., 1999) çíà ÷ íå ì³ ñ öå ïðè ä³ ëèâ åâî ëþ ö³¿ ïî ë³ òè êè ïîëü ñü êî¿
âëà äè ùî äî ³í òåð íî âà íî¿ àð 쳿 ÓÍÐ, ðå æè ìó ïî ëî íó òà éî ãî íà ñë³ä êàì,
ìà òå ð³ àëü í³é ï³ä òðè ì ö³ â³é ñü êî âî ïî ëî íå íèõ óêðà ¿ í öÿ ìè Ãà ëè ÷è íè òà ä³ à -
ñ ïî ðè ³ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ðà äÿí ñü êî¿ âëà äè ïî ðîç êëà äó êîí òèí ãåí òó ³í òåð íî âà -
íèõ ó Ïî ëü ù³.
 öèõ ³ ðÿ ä³ ³í øèõ ïó á ë³ êà ö³é ³ñ òî ðè ê³â Êè º âà òà é âçà ãà ë³ Íàä ä í³ ï ðÿ -
í ùè íè, íà ïðè ê ëàä, â êî ëå ê òè â í³é ìî íî ãðà ô³¿ äí³ ï ðî ïå ò ðîâ ñü êèõ íà ó êî â -
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 43
Óêðà¿íñüêå ïèòàííÿ â ì³æâîºíí³é Ïîëüù³
ö³â “Óêðà¿íñüêå ïè òàí íÿ â Ðî ñ³é ñü ê³é ³ì ïå 𳿠òà Ðà äÿí ñü êî ìó Ñî þ ç³
(XVIII — ïåð øà ïî ëî âè íà ÕÕ ñò.)” (Äí³ ï ðî ïå ò ðîâñüê, 1998) (çà ðå äà ê ö³ ºþ
ïðîô. Â. ²âàíåíêà), ÷³ ò êî ïðî ñòå æó º òü ñÿ òåí äå í ö³ÿ âñå á³ ÷ íî ðî ç³ áðà òè ³
îá’ºê òè â íî âè ñâ³ ò ëè òè, ïî ðÿä ç ³í øè ìè ñêëà äî âè ìè óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí -
íÿ, òà êîæ âàæ ê³ ïðî á ëå ìè óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íèõ ðî -
ê³â. Íà îñî á ëè âó óâà ãó â çâ’ÿç êó ç öèì çà ñëó ãî âóº ïó á ë³ êà ö³ÿ ãî ëî âè Âåð õî -
â íî¿ Ðà äè Óêðà ¿ íè, ïðî ôå ñî ðà, ÷ëå íà- êî ðå ñ ïîí äåí òà ÍÀÍ Óêðà ¿ íè Âî ëî -
äè ìè ðà Ëè ò âè íà, ïðè ñâÿ ÷å íà ñó ÷à ñ íî ìó îñìè ñ ëåí íþ é óçà ãàëü íåí íþ òè -
ñÿ ÷î ë³ ò íüî ãî äî ñâ³ äó ñï³â³ ñ íó âàí íÿ óêðà ¿í ñü êî ãî ³ ïîëü ñü êî ãî íà ðî ä³ â 8.
Íà äó ì êó â³ äî ìî ãî óêðà ¿í ñü êî ãî ïî ë³ òè êà é ïðî ôå ñ³é íî ãî ³ñ òî ðè êà â òè ñÿ -
÷î ë³ ò í³é ³ñ òî 𳿠ñó ñ³ä ñ ò âà ³ âçà º ìî 䳿 äâîõ íà ðî ä³â, ïî ðÿä ç ñå ðå äè íîþ
XVII ñò., ñà ìå òðè äå ñÿ òè ë³ò òÿ ÕÕ ñò., ïî ÷è íà þ ÷è ç óòâî ðåí íÿ â 1918 ð.
Äðó ãî¿ Ðå ÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿, ïî òðå áó þòü ñüî ãî ä í³ äå òàëü íî ãî ðîç ã ëÿ äó é íî âî ãî
îñìè ñ ëåí íÿ. ² ïî ÷è íà òè ñë³ä, íà ãî ëî øóº â÷å íèé, ç óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî¿
â³é íè 1918—1919 ðð., ÿêà, íà éî ãî äó ì êó, “çà òè ïî ëî ã³ ºþ ìà ëî â³ä ð³ ç íÿ -
º òü ñÿ â³ä óêðà ¿í ñü êî- ðî ñ³é ñü êèõ âî ºí 1917—1918 ðð. ³ 1919 ð. Öå — ì³æ íà -
ö³ î íàëü íà â³é íà, îä íà ç òèõ, ÿê³ íå ð³ä êî òðà ï ëÿ ëè ñÿ â ð³ ç í³ ÷à ñè âíà ñ ë³ äîê
ðîç ïà äó áà ãà òî íà ö³ î íàëü íèõ êðà ¿í. Íà ö³¿ áî ðþ òü ñÿ îä íà ç îä íîþ çà æèò -
òº âèé ïðî ñ ò³ð, çà âè çíà ÷åí íÿ êîð äî íó, ÿêî ãî ðà í³ øå íå ³ñ íó âà ëî” 9. Ùî äî
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ âçà º ìî â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íî ãî ïå ð³ î äó, òî âî íè, ÿê
ñïðà âå ä ëè âî ï³ä êðå ñ ëþº Â. Ëèòâèí, âè çíà ÷à þ òü ñÿ íà ñàì ïå ðåä ñòî ñóí êà ìè
ì³æ óêðà ¿í ñü êîþ ãðî ìà äîþ âñå ðå äè í³ ñà ìî¿ Ïî ëü ù³ ³ Ïîëü ñü êîþ äåð æà -
âîþ, ïðè ÷î ìó âî íè ïî âèí í³ ðîç ã ëÿ äà òè ñÿ â ì³æ íà ðî ä íî ìó êîí òå ê ñ ò³: “Ö³
â³ä íî ñè íè íå ìî ã ëè çà ëè øà òè ñÿ âíó ò ð³ ø íüîþ ñïðà âîþ Ïî ëü ù³, ÿê áè
öüî ãî íå áà æà ëè ïîëü ñü ê³ ïðà â ëÿ ÷³ êî ëà” 10.
Âò³ì, ïî âå ð íå ìîñü äî çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â, ÷èé íà ó êî âèé äî -
ðî áîê ó âè ñâ³ ò ëåí í³ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí 1918—1939 ðð. çà
îñòàí íº äå ñÿ òè ð³÷ ÷ÿ çà ñëó ãî âóº íà îñî á ëè âó óâà ãó. Ñå ðåä ÷è ñ ëåí íèõ ïó á -
ë³ êà ö³é, ùî òîð êà þ òü ñÿ ö³ º¿ òå ìè, ñë³ä íà ñàì ïå ðåä íà çâà òè îðè ã³ íàëü íó
ìî íî ãðà ô³þ ëüâ³â ñü êî ãî ïðîô. ß. Ãðèöàêà “Íàðèñ ³ñ òî 𳿠Óêðà ¿ íè. Ôîð -
ìó âàí íÿ ìî äå ð íî¿ óêðà ¿í ñü êî¿ íà ö³¿ XIX—ÕÕ ñò.” (Ê., 1996), äå â îêðå ìèõ
ðîç ä³ ëàõ, ïðè ñâÿ ÷å íèõ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèì â³ä íî ñè íàì ì³æ âî ºí íèõ ðî -
ê³â, çðî á ëå íà ñïðî áà áà ãà òî â ÷î ìó ïî- íî âî ìó, ç ìà ê ñè ìàëü íîþ îá’ºê òè â -
í³ ñ òþ âè ñâ³ ò ëè òè ¿õ ðîç âè òîê, ðîç êðè òè, çî êðå ìà, âïëèâ öèõ â³ä íî ñèí íà
êîí ñî ë³ äà ö³þ óêðà ¿í ñü êî¿ íà ö³¿ ³ ðîç ã ëÿ íó òè ïîëü ñü êî- óê ðà ¿í ñü êå ïðî òè -
ñòî ÿí íÿ ó êîí òå ê ñ ò³ ºâ ðî ïåé ñü êî ãî ³ñ òî ðè ÷ íî ãî ïðî öå ñó.
Ðÿä ïðàöü çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â ñïå ö³ àëü íî ïðè ñâÿ ÷å íèé ³ñ òî -
𳿠ÇÓÍÐ òà óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèì ñòî ñóí êàì ó Ñõ³ ä í³é Ãà ëè ÷è í³. Ñå ðåä
íèõ çà ñëó ãî âó þòü íà óâà ãó îðè ã³ íàëü íèé çà çì³ ñ òîì çá³ ð íèê íà ó êî âèõ
ïðàöü “Óêðà¿íñüêî-ïîëüñüê³ â³ä íî ñè íè â Ãà ëè ÷è í³ ó ÕÕ ñò.” (²âà íî- Ôðàí -
ê³âñüê, 1997), çì³ ñ òî â í³ ìî íî ãðà ô³¿ Ì. Ëèòâèíà ³ Ê. Íàóìåíêà “²ñòîð³ÿ ãà -
ëè öü êî ãî ñòð³ ëå ö ò âà” (Ëüâ³â, 1990), Ì. Êóãóòÿêà “Ãàëè÷èíà: ñòî ð³í êè ³ñ òî ð³¿.
Íà ðèñ ñó ñ ï³ ëü íî- ïî ë³ òè ÷ íî ãî ðó õó (XIX ñò. — 1939 ð.)” (²âà íî- Ôðàí -
ê³âñüê, 1993), Á. Òè ùè êà ³ Î. ³â÷àðåíêà “Çàõ³äíîóêðàíñüêà Íà ðîä íà Ðå ñ -
ïó á ë³ êà” (Êî ëî ìèÿ, 1993), Ì. Ëè ò âè íà ³ Ê. Íàóìåíêà “²ñòîð³ÿ ÇÓÍД
(Ëüâ³â, 1995), Ñ. Ìàêàð÷óêà “Óêðà¿íñüêà ðå ñ ïó á ë³ êà ãà ëè ÷àí. Íà ðèñ ïðî
ÇÓÍД (Ëüâ³â, 1997), Ñ. Ãåëåÿ “Âàñèëü Êó ÷àá ñü êèé: â³ä íà ö³ î íàëü íî¿ ³äå¿
äî äåð æà â íî ñ ò³. Óêðà ¿í ñü êà êîí ñåð âà òè â íà ïî ë³ òè÷ íà äó ì êà ïåð øî¿ ïî ëî -
âè íè ÕÕ ñò. òà ¿¿ âêëàä â ³ñ òî ðè ÷ íó íà ó êó” (Ëüâ³â, 1998) òî ùî. Çà ëó ÷åí íÿ
íè ìè äî íà ó êî âî ãî îá³ ãó íî âèõ äî êó ìåí ò³â òà ìà òå ð³ à ë³â äî çâî ëÿº ãëèá øå
çðî çó ì³ òè õà ðà ê òåð ³ îñî á ëè âî ñ ò³ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî ãî ïðî òè ñòî ÿí íÿ
íà çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ çå ì ëÿõ, çî êðå ìà äè ï ëî ìà òè ÷ íó ä³ ÿ ëü í³ñòü óðÿ äó
44 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Ñ. Â. Âiäíÿíñüêèé
ÇÓÍÐ ó áî ðî òü á³ çà ñïðà âå ä ëè âå ðîç â’ÿ çàí íÿ óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ â
1920—1923 ðð.
Îñî á ëè âó óâà ãó ³ñ òî ðè êè íå çà ëå æ íî¿ Óêðà ¿ íè ïðè ä³ ëÿ þòü óêðà ¿í ñü êî-
ïîëü ñü êèì â³ä íî ñè íàì 1918—1921 ðð., ùî º ö³ë êîì çðî çó ì³ ëèì. Àäæå ñà ìå
â öåé ïå ð³ îä áó ëè ïî ñ³ ÿ í³ ò³ çå ð íà öèõ â³ä íî ñèí, ùî çà êî ëî ñè ëè ñÿ ó íà ñòó -
ï í³ äâà äå ñÿ òè ð³÷ ÷ÿ. ² öå, íà æàëü, áó ëè â ö³ ëî ìó ã³ð ê³ ïëî äè.  óêðà ¿í ñü ê³é
ðà äÿí ñü ê³é ³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿ ïî 䳿 öèõ áó ðå ì íèõ ðî ê³â ïî ÿñ íþ âà ëè ñÿ ïðî ñ òî:
ë³ ç ëè ïîëü ñü ê³ ïà íè, ùîá ïî íå âî ëè òè Óêðà ¿ íó, àëå öå ¿ì íå âäà ëî ñÿ. Ïðî
ÿê³éñü äî ñòî â³ ð íèé íà ó êî âèé ï³ä õ³ä äî ïî ÿñ íåí íÿ ñïðà â æ íüî¿ ñó ò³ öèõ ïî -
ä³é íå ìî ã ëî áó òè é ìî âè. Ñüî ãî ä í³ öÿ ïðî ãà ëè íà â ³ñ òî 𳿠âçà º ìî â³ä íî ñèí
íà øèõ íà ðî ä³â ïî ÷à ëà çà ïî â íþ âà òè ñÿ âñå íî âè ìè é íî âè ìè íà ó êî âè ìè
ðîç ðîá êà ìè.
Ç ÷è ñ ëåí íèõ ïó á ë³ êà ö³é íà öþ òå ìà òè êó ìè á âè ä³ ëè ëè íà ñàì ïå ðåä
êíè æ êó ëüâ³â ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â Á. Ãóäÿ ³ Â. Ãîëóáêà “Íåëåãêà äî ðî ãà äî ïî -
ðî çó ì³í íÿ. Äî ïè òàí íÿ ãå íå çè óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî ãî â³é ñü êî âî- ïî ë³ òè ÷ -
íî ãî ñï³â ðî á³ ò íè ö ò âà 1917—1921 ðð.” (Ëüâ³â, 1997), âæå ñà ìà íà çâà ÿêî¿
ñâ³ä ÷èòü ïðî íà ìà ãàí íÿ àâ òî ð³â ç ìà ê ñè ìàëü íîþ îá’ºê òè â í³ ñ òþ é âå ëè êîþ
îáå ðå æ í³ ñ òþ ³í òåð ïðå òó âà òè ö³ ñêëà ä í³ ïè òàí íÿ, ùî â ö³ ëî ìó ¿ì é âäà ëî ñÿ.
Õî ÷à â îêðå ìèõ âè ïàä êàõ, ïðè ïî ÿñ íåí í³ äå ÿêèõ êîí ê ðå ò íèõ ïî ä³é âî íè
íå óíè ê íó ëè ïå â íèõ ñòå ðåî òè ï³â, äî â³ ðè â øèñü, áåç ïå ðå â³ð êè ôà ê ò³â, ñó ì -
í³ â íèì, íà íàø ïî ãëÿä, íà ó êî âî- ïî ïó ëÿ ð íèì ïó á ë³ êà ö³ ÿì.
Çíà ÷ íå ì³ ñ öå ó ïó á ë³ êà ö³ ÿõ ëüâ³â ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â çà éìຠíè í³ óêðà ¿í ñü -
êî- ïîëü ñü êà, ÷è òî ÷ í³ øå — çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êà â³é íà 1918—
1919 ðð., ùî âè áó õ íó ëà â ÷àñ óòâî ðåí íÿ ñó âå ðåí íèõ íà ö³ î íàëü íèõ äåð -
æàâ — ÓÍЗ ÇÓÍÐ ³ Äðó ãî¿ Ðå ÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿. Á³ëü øå òî ãî, ïî ä³é ö³ º¿, çà âè -
çíà ÷åí íÿì ïîëü ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â “íåïîòð³áíî¿ â³é íè”, ùî çà áðà ëà æèò òÿ
áëè çü êî 15 òèñ. óêðà¿íñüêèõ ³ 10 òèñ. ïîëü ñü êèõ âî ÿ ê³â ³ áó ëà, çíî âó æ íà
äó ì êó ïîëü ñü êèõ â÷å íèõ, “ï³ððîâîþ ïå ðå ìî ãîþ” äëÿ Ïî ëü ù³, òîð êà þ òü ñÿ
ïðà ê òè ÷ íî óñ³ äî ñë³ ä íè êè óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íî ãî
ïå ð³ î äó, ñïðà âå ä ëè âî íà ãî ëî øó þ ÷è, ùî íà ñë³ä êîì ö³ º¿ â³é íè ñòà ëè íå ëè -
øå çä³é ñ íåí íÿ Ïî ëü ùåþ ò. ç. ïî ë³ òè êè äî êî íà íèõ ôà ê ò³â ³ îòðè ìàí íÿ íåþ
ó áå ðå ç í³ 1923 ð. ñó ì í³ â íî ãî (ç ì³æ íà ðî ä íî- ïðà âî âî¿ íîð ìè) ïðà âà íà
Ñõ³ ä íó Ãà ëè ÷è íó ³ Âî ëèíü, àëå é íå áó âà ëå çà ãî ñ ò ðåí íÿ ì³æ íà ö³ î íàëü íèõ
â³ä íî ñèí ó 20—40-â³ ðð., çî êðå ìà â³é ñü êî âå ïðî òè ñòî ÿí íÿ ì³æ ÓÏÀ ³ ÀÊ â
ðî êè Äðó ãî¿ ñâ³ òî âî¿ â³é íè. Á³ëü ø³ñòü ñó ÷à ñ íèõ óêðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â õà -
ðà ê òå ðè çó þòü óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êó â³é íó ÿê íà ö³ î íàëü íî- âè ç âî ëü íó ïðî òè
àã ðå ñ³¿ Ïî ëü ù³ íà çà õèñò íå çà ëå æ íî ñ ò³ ñó âå ðåí íî¿ ÇÓÍÐ, ùî ñòà ëà ïðà âî -
íà ñòó ï íè öåþ äåð æà â íè öü êèõ òðà äè ö³é Êè ¿â ñü êî¿ Ðó ñ³ ³ Ãà ëè öü êî- Âî ëèí -
ñü êî¿ äåð æà âè íà öèõ òå ðå íàõ, ³ öèì ïî ÿñ íþ þòü ¿¿ íà ðîä íèé õà ðà ê òåð òà
â³ä ÷ó ò íèé âïëèâ íà ðîç âè òîê íà ö³ î íàëü íî¿ ñâ³ äî ìî ñ ò³ ³ çðî ñ òàí íÿ ïà ò ð³ î -
òè ç ìó ñå ðåä øè ðî êî ãî çà ãà ëó óêðà ¿í ñü êî ãî ñó ñ ï³ ëü ñ ò âà.
Ïî ðÿä ³ç âæå çãà äó âà íè ìè âè ùå ïðà öÿ ìè çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè -
ê³â, ùî òîð êà þ òü ñÿ ö³ º¿ òå ìè, îêðå ì³ ñþ æå òè â³é íè òà îð ãà í³ çà ö³þ çáðîé -
íî ãî ñïðî òè âó ïî ëÿ êàì ðîç ã ëÿ äà þòü Î. Øèøêà ó ïî ñ³ á íè êó “Ñë³äàìè ëè -
ñ òî ïà äî âèõ áî ¿â” (Ëüâ³â, 1993) ³ Á. ßêèìîâè÷ ó êíè ç³ “Çáðîéí³ ñè ëè Óêðà ¿ -
íè: Íà ðèñ ³ñ òî 𳿔 (Ëüâ³â, 1996). Ó÷àñòü ãå íå ðà ë³ òå òó ÓÃÀ ³ ij º âî¿ àð 쳿
ÓÍÐ ó â³é í³ òà ïî âî ºí íî ìó ñó ñ ï³ ëü íî- ïî ë³ òè ÷ íî ìó æèò ò³ ñòà ëà òå ìîþ á³î -
á³ á ë³ î ã ðà ô³ ÷ íèõ äî ñë³ äæåíü Î. Êîëÿí÷óêà, Ì. Ëèòâèíà, Ê. Íàóìåíêà
“Ãåíåðàë³òåò óêðà ¿í ñü êèõ âè ç âî ëü íèõ çìà ãàíü” (Ëüâ³â, 1995) òà ß. Òèí÷åí -
êà “Óêðà¿íñüêå îô³ öåð ñ ò âî: øëÿ õè ñêî ð áî òè òà çà áóò òÿ. 1917—1921 ðî êè”
(Ê., 1995). Ïî âî ºí í³ äî ë³ ñòð³ ëå ö ò âà ³ ä³ ÿ ÷³â ÇÓÍÐ äî ñë³ äæóº íà ìà òå ð³ à ëàõ
Öåí ò ðàëü íî ãî òà îá ëà ñ íèõ àð õ³ â³â ÑÁÓ òà êîæ êè ¿â ñü êèé ³ñ òî ðèê Î. Ðóá -
ëüîâ. Ó ñó äî âèõ ñïðà âàõ, ÿê³ â³í çà ëó ÷ຠäî íà ó êî âî ãî îá³ ãó, º ÷è ìà ëî ìà -
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 45
Óêðà¿íñüêå ïèòàííÿ â ì³æâîºíí³é Ïîëüù³
ëî â³ äî ìèõ ôà ê ò³â ç ³ñ òî 𳿠ÇÓÍÐ ³ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî¿ â³é íè. Âàð òèé óâà -
ãè, íà ïðè ê ëàä, éî ãî ãðóí òî â íèé âè ñíî âîê ïðî òå, ùî “ÿêùî ïîëü ñü ê³ ñî ë -
äà òè é ñòàð øè íè â óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü ê³é â³é í³ íà òå ðå íàõ Ñõ³ ä íî¿ Ãà ëè ÷è -
íè ïî ëÿ ã ëè çà óòðè ìàí íÿ â ñêëà ä³ â³ä ðî äæå íî¿ Ïî ëü ù³ ¿¿ ñõ³ ä íèõ “êðåñ³â”,
ââà æà þ ÷è öå ñâîº ð³ ä íèì â³ä íî â ëåí íÿì “³ñòîðè÷íî¿ ñïðà âå ä ëè âî ñ ò³”, òî,
ñì³ º ìî äó ìà òè, óêðà ¿í ñü ê³ æåð ò âè (ïî ïðè ïî ðàç êó â ö³é â³é í³) òà êîæ íå áó -
ëè äà ðå ì í³… Çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êà Íà ðîä íà Ðå ñ ïó á ë³ êà ñòà ëà êî ëè ñ êîþ, ç
ÿêî¿ âè é ø ëè òè ñÿ ÷³ íà ö³ î íàëü íî ñâ³ äî ìèõ, ñà ìî â³ä äà íèõ áî ð ö³â çà Óêðà ¿ íó
òà ¿¿ âî ëþ… Á³ëü ø³ñòü ³ç íèõ ïðî íå ñ ëà â³ ð í³ñòü óêðà ¿í ñü êî ìó íà ö³ î íàëü íî -
ìó ³äå à ëó ÷å ðåç óñå æèò òÿ, äî ñèòü ÷à ñ òî êð³çü òþ ð ìè é òà áî ðè, äî âî äÿ ÷è
â³ä äà í³ñòü Óêðà ¿ í³ âëà ñ íîþ ìó ÷å íè öü êîþ ñìåð òþ àáî æ ïî äâè æ íè öü êîþ
ïðà öåþ. ² ÿê áè äî çó ñèëü ö³ º¿, çà ². Ëèñÿêîì-Ðóäíèöüêèì, “îäí³º¿ ïðî â³ í -
ö³¿” (Ãà ëè ÷è íè), ùî ñâî ¿ì ïðî ñ òî ðîì äî ð³ â íþ âà ëà ïå ðå ñ³ ÷ í³é ñõ³ ä íî ó ê ðà ¿í-
ñü ê³é ãó áå ð í³¿, äî ëó ÷è ëè ñÿ àäå ê âà ò í³ çó ñèë ëÿ ïðè íàé ì í³ ïî ëî âè íè ãó áå ð í³é
Íàä ä í³ ï ðÿ í ùè íè, òî î÷å âè ä íî, ùî ñïðà âó ïî áó äî âè íå çà ëå æ íî¿ Óêðà ¿ íè áó -
ëî á âè ð³ øå íî ùå â 1918—1919 ðð.” 11
Çíà ÷ íèé âêëàä ó âè ñâ³ ò ëåí íÿ ïî ë³ òè÷ íèõ, â³é ñü êî âèõ é ì³æ íà ðî ä íèõ
àñ ïå ê ò³â ö³ º¿ â³é íè âíî ñèòü ñâî ¿ ìè ïó á ë³ êà ö³ ÿ ìè ëüâ³â ñü êèé â÷å íèé
Ì. Ëèòâèí, ñå ðåä ÿêèõ íà îñî á ëè âó óâà ãó çà ñëó ãî âóº éî ãî ôóí äà ìåí òàëü íà
ìî íî ãðà ô³ÿ “Óêðà¿íñüêî-ïîëüñüêà â³é íà 1918—1919 ðð.” (Ëüâ³â, 1998). Çà â-
äÿ êè øè ðî êî ìó çà ëó ÷åí íþ äî íà ó êî âî ãî îá³ ãó íå îïó á ë³ êî âà íèõ äî êó ìåí -
ò³â ç àð õ³ â³â Óêðà ¿ íè, Ïî ëü ù³, Ðî ñ³¿, ×å õ³¿, óêðà ¿í ñü êî¿ òà ïîëü ñü êî¿ âî ºí -
íî- ìå ìó à ð íî¿ ë³ òå ðà òó ðè ³ ïå ð³ î äè êè ÷à ñ³â â³é íè éî ìó âäà ëî ñÿ ç ìà ê ñè -
ìàëü íîþ îá’ºê òè â í³ ñ òþ, ÿê íà íà øó äó ì êó, ðîç ã ëÿ íó òè îñ íî â í³ åòà ïè
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî¿ â³é íè ó ëè ñ òî ïà ä³ 1918 — ëè ï í³ 1919 ðð., ïðî ñòå æè -
òè õ³ä áî éî âèõ ä³é íà Ãà ëè öü êî ìó ³ Âî ëèí ñü êî- Õî ëì ñü êî ìó ôðî í òàõ, ïðî -
àíà ë³ çó âà òè â³é ñü êî âå áó ä³ â íè ö ò âî ÇÓÍÐ ³ îð ãà í³ çà ö³þ Ãà ëè öü êî¿ àð 쳿 òà
³é ñü êà Ïîëü ñü êî ãî. Ïî çè òè â íîþ ðè ñîþ ö³ º¿ îðè ã³ íàëü íî¿ ïðà ö³ òà êîæ º
âè ñâ³ ò ëåí íÿ àâ òî ðîì âïëè âó ãåî ñò ðà òå ã³ ÷ íî¿ ñè òó à ö³¿ ó Öåí ò ðàëü íî- Ñõ³ ä -
í³é ªâ ðî ï³ íà õ³ä ³ ðå çóëü òà òè óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî ãî çáðîé íî ãî ïðî òè ñòî -
ÿí íÿ ó 1919 ð., çî êðå ìà ðîç ã ëÿä éî ãî íà ôî í³ â³ä íî ñèí Äðó ãî¿ Ðå ÷³ ïî ñ ïî -
ëè òî¿ ç ÓÍÐ, à òà êîæ êðà ¿ íà ìè Àí òàí òè, Ðó ìó í³ ºþ, ×å õî ñ ëî âà÷ ÷è íîþ.
Ïðî á ëå ìà óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ ñòî ñóí ê³â ó 1920 ð. — ³í øèé âà æ ëè -
âèé íà ïðÿ ìîê äî ñë³ äæåíü óêðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â íà ñó ÷à ñ íî ìó åòà ï³. ² òóò
òåæ ñïî ñòå ð³ ãà º òü ñÿ òåí äå í ö³ÿ ïå ðå îñìè ñ ëè òè ö³ ïî 䳿, äà òè íà ó êî âî äî -
ñòî â³ ð íó îö³í êó óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèì ñòî ñóí êàì âå ñ íîþ ³ âë³ ò êó 1920 ð.
Íà ñàì ïå ðåä â³ä çíà ÷è ìî, ùî ïî ðÿä ç âè ùå çãà äà íè ìè ìî íî ãðà ô³ ÿ ìè òà ³í -
øè ìè ïðà öÿ ìè ëüâ³â ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â îñòàí í³ì ÷à ñîì ç’ÿ âè â ñÿ ðÿä ö³ êà âèõ
ïó á ë³ êà ö³é ç ö³ º¿ òå ìè êè ¿â ñü êèõ â÷å íèõ, çî êðå ìà Ò. Çàðåöüêî¿, ². ˳ñåâè÷à,
Ñ. Ëè ò âè íà, Â. Ñåðã³é÷óêà, Â. Ñîëäàòåíêà, ². Ñð³ á íÿ êà òà äå ÿêèõ ³í øèõ àâ -
òî ð³â. Âî ä íî ÷àñ ¿õ àíà ë³ç ñâ³ä ÷èòü ïðî ïå â í³, ÷à ñîì ñóò òº â³ ðîç á³ æ íî ñ ò³ ñå -
ðåä ñó ÷à ñ íèõ óêðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â, çî êðå ìà ùî äî îö³í êè Âàð øàâ ñü êî ãî
äî ãî âî ðó â³ä 21 êâ³òíÿ 1920 ð., ÿêèé, ÿê ñëó ø íî çà çíà ÷ຠÑ. Ëèòâèí, “áóâ ³
äî òå ïåð çà ëè øà º òü ñÿ ïðå ä ìå òîì íàé ñó ïå ðå ÷ ëè â³ øèõ îö³ íîê â ³ñ òî ð³ î ãðà -
ô³¿, à òà êîæ íàé á³ëüø “óæèâàíèì” ³ íàé á³ëüø âðà ç ëè âèì àð ãó ìåí òîì â
îö³í êàõ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ Ñ. Ïå ò ëþ ðè” 12.
Á³ëü ø³ñòü äî ñë³ ä íè ê³â ó äèñ êó ñ³é íî ìó ðà êóð ñ³ — ÷è áóâ Âàð øàâ ñü êèé
äî ãî â³ð ïî ìè ë êîþ Ñ. Ïå ò ëþ ðè, à ÷è ñïðà â ä³ ºäè íî ìî æ ëè âèì âà ð³ àí òîì
ïðî äîâ æåí íÿ áî ðî òü áè çà äåð æà â í³ñòü? — ãî ëî â íèé àê öåíò çì³ ùó þòü íà
äî êà çè áåç âè õ³ ä íî ãî ñòà íî âè ùà óðÿ äó ÓÍÐ ïðè óêëà äåí í³ öüî ãî äî ãî âî ðó ç
Ïî ëü ùåþ ³ öèì çäå á³ëü øî ãî ïî ÿñ íþ þòü òó íå ïî ì³ ð íî äî ðî ãó ö³ íó, ÿêó çà -
ïëà òèâ Ïå ò ëþ ðà çà äî ïî ìî ãó Ïî ëü ù³ ó áî ðî òü á³ ïðî òè á³ëü øî âè ê³â. Âî ä -
íî ÷àñ âî íè íà ãî ëî øó þòü íà íå ïî ñë³ äî â í³é é áåç ïðè í öè ï í³é ïî çè ö³¿ ïîëü -
46 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Ñ. Â. Âiäíÿíñüêèé
ñü êî¿ ñòî ðî íè, ÿêà íå âè ïðà â äà ëà ñïî ä³ âàíü Ñ. Ïå ò ëþ ðè, Â. Ñåðã³é÷óê, çî -
êðå ìà, ñòâåð äæóº, ùî “óñï³øíèé ñï³ ëü íèé ïî õ³ä óêðà ¿í ñü êèõ â³éñüê ðà çîì
³ç ïî ëÿ êà ìè àæ äî Äí³ ï ðà íà âå ñ í³ òî ãî æ ðî êó ïî â í³ ñ òþ ï³ä ò âåð äèâ ïðà âè -
ëü í³ñòü êâ³ ò íå âî¿ óãî äè ó Âàð øà â³. ² ÿê áè íå çðà ä íè öü êà ïî ë³ òè êà ϳ ë ñóä -
ñü êî ãî ùî äî íå¿ ï³ ç í³ øå, â áå ðå ç í³ 1921 ð. â Ðè ç³, òî öÿ ïî ë³ òè÷ íà àê ö³ÿ íå
ñïðèé ìà ëà ñÿ á òàê áî ëÿ ÷å óêðà ¿í ñü êèì ãðî ìà äÿí ñ ò âîì” 13. Ïðî òå ÷è ìà ëà
÷à ñ òè íà óêðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â, çî êðå ìà Ì. Ãåòüìàí÷óê, Î. Ïàâëþê, Â. Ñî -
ë äà òåí êî òà äå ÿê³ ³í ø³ äî ñë³ ä íè êè, ï³ä äà þòü ñó ì í³ âó âè ñíî âîê ïðî äî ö³ëü -
í³ñòü óêëà äåí íÿ Âàð øàâ ñü êî ãî äî ãî âî ðó òà ââà æà þòü, ùî äî ñòà ò í³õ ï³ä ñòàâ
äëÿ öüî ãî íå ìàº. Íà ïðè ê ëàä, Ì. Ãåòüìàí÷óê ñòâåð äæóº, ùî “âòîðãíåííÿ
â³éñüê Þ. ϳëñóäñüêîãî ³ Ñ. Ïåòëþðè â Óêðà ¿ íó ó êâ³ ò í³ 1920 ð. ìà ëî âñ³
îçíà êè ³í òåð âå í ö³¿” ³ òî ìó ââà æຠïîëü ñü êî- óê ðà ¿í ñü êèé àëüÿíñ “ïðîòè -
ïðèðîäíèì” 14, Î. Ïàâëþê, ó ñâîþ ÷åð ãó, ïå ðå êî íà íèé, ùî “àêö³ÿ ϳ ë ñóä -
ñü êî ãî- Ïå ò ëþ ðè â³ä ñà ìî ãî ïî ÷à ò êó áó ëà ïðè ðå ÷å íà íà íå âäà ÷ó” 15, à
Ë. Çàøê³ëüíÿê á³ëüø çâà æå íî îö³ íþº äî ãî â³ð ì³æ óðÿ äà ìè Ïî ëü ù³ òà ÓÍÐ
ÿê “ìàëîïðîäóêòèâíèé” ³ íà ãî ëî øóº ïðè öüî ìó, ùî “ìàðø íà Êè ¿â ïîëü -
ñü êèõ òà óêðà ¿í ñü êèõ â³éñüê ó 1920 ð. ìàâ çâî ðî ò í³ íà ñë³ä êè, âí³ ñ øè íî â³
àí òà ãî í³ ç ìè äî óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ âçà º ìèí” 16.
Ðà çîì ç òèì ó ïðà öÿõ êè ¿â ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â Ò. Çàðåöüêî¿, ². ˳ ñå âè ÷à,
Ñ. Ëèòâèíà òà ². Ñð³áíÿêà çíà õî äè ìî á³ëüø ïî çè òè â íó é îï òè ì³ ñ òè ÷ íó
îö³í êó Âàð øàâ ñü êî ãî äî ãî âî ðó. Íà ïðè ê ëàä, Ñ. Ëèòâèí ñòâåð äæóº, ùî
“ïðîáëåìà Âàð øàâ ñü êî ãî äî ãî âî ðó ïî ëÿ ãຠíå â éî ãî “àáñîëþòí³é” ÷è
“íåàáñîëþòí³é” ïðà âè ëü íî ñ ò³, ïî çà ÿê àá ñî ëþ òó ÿê òà êî ãî íå ³ñ íóº çà ãà -
ëîì, à â ïî ë³ òè ö³ — òèì ïà ÷å. Éäå òü ñÿ ïðî äî ãî â³ð ÿê îá’ºê òè â íó íå îá õ³ä -
í³ñòü îòðè ìà òè â³é ñü êî âó ³ ïî ë³ òè÷ íó ï³ä òðè ì êó ñî þ ç íè öü êî ãî ÷èí íè êà
ïðî òè á³ëü øî âè öü êèõ ñèë. Ìà º ìî ï³ä ñòà âè ãî âî ðè òè ïðî âè ìó øå íèé ñî -
þç, òèì ÷à ñî âèé êîì ï ðî ì³ñ äëÿ áî ðî òü áè ïðî òè ñè ëè, ùî îêó ïó âà ëà Óêðà ¿ -
íó ³ çà ãðî æó âà ëà Ïî ëü ù³…” 17. Öåé àâ òîð ïå ðå êî íà íèé, ùî “ïîïðè âñþ
êîí ò ðî âåð ñ³é í³ñòü îö³ íîê Âàð øàâ ñü êî ãî äî ãî âî ðó â ³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿ … â³í áóâ
ºäè íî ìî æ ëè âèì øëÿ õîì ïðî äîâ æåí íÿ çáðîé íî¿ áî ðî òü áè óêðà ¿í ñü êî ãî
íà ðî äó ïðî òè á³ëü øî âè öü êî ãî ïî íå âî ëåí íÿ ³ çà ïî ðÿ òó íîê óêðà ¿í ñü êî¿
äåð æà â íî ñ ò³” 18.
 îïó á ë³ êî âà í³é ó 1997 ð. ó Âàð øà â³ ìî íî ãðà ô³¿ ². ˳ñåâè÷à “Ostatnia
szansa (Stosunki polsko-ukrainskie 1918—1921)”, ó ñâîþ ÷åð ãó, íà îñ íî â³ íî -
âèõ àð õ³ â íèõ äî êó ìåí ò³â ñêó ð ïó ëüî ç íî äî ñë³ äæó º òü ñÿ õ³ä óêðà ¿í ñü êî- ïîëü -
ñü êèõ ïå ðå ãî âî ð³â, ÿê³ çà ê³í ÷è ëè ñÿ ï³ä ïè ñàí íÿì Âàð øàâ ñü êî ãî äî ãî âî ðó.
Ïðî òî êî ëü í³ çà ïè ñè öèõ ïå ðå ãî âî ð³â, íà äó ì êó àâ òî ðà, ïå ðå êî í ëè âî ñâ³ä -
÷àòü, ùî âî íè âå ëè ñÿ ì³æ äâî ìà ð³ â íî ïðà â íè ìè ïàð ò íå ðà ìè, õî ÷à ³ íå îá -
õî äè ëî ñÿ áåç ãî ñ ò ðèõ äèñ êó ñ³é, ùî ñïðî ñ òî âóº òâåð äæåí íÿ äå ÿêèõ óêðà ¿í -
ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â ïðî “äèêòàò” Ïî ëü ù³ â óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñè íàõ
âå ñ íîþ ³ ë³ òîì 1920 ð., ÷î ìó í³ áè òî ïî ñëó æèâ âè ùå íà ç âà íèé äî ãî â³ð. Öþ
æ ïî çè òè â³ ñò ñü êó ïî çè ö³þ ùî äî óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí 1920 ð.
â³ä ñòî þº ². ˳ñåâè÷ ³ ó ñâî ¿é íî â³é, äî ñèòü îðè ã³ íàëü í³é ïðà ö³ “Ó â³ä á ëè ñ êó
ïîëü ñü êèõ áà ã íå ò³â. Æèò òÿ Êè º âà ï³ä ÷àñ ïå ðå áó âàí íÿ â íüî ìó ïîëü ñü êèõ
â³éñüê (òðà âå íü— ÷åð âåíü 1920 ð.)” (Ê., 2002). Ïî çè òè â íî îö³ íþ þ ÷è Âàð -
øàâ ñü êèé äî ãî â³ð, àâ òîð ï³ä êðå ñ ëþº, ùî Þ. ϳëñóäñüêèé, óêëà äà þ ÷è öåé
äî ãî â³ð, “äîáðå ñî á³ óñ â³ äî ì ëþ þ ÷è âå ëè êó íå áåç ïå êó äëÿ íå çà ëå æ íî¿ Ïî -
ëü ù³ ç áî êó Ðî ñ³¿ — áóäü- ÿêî¿ — á³ ëî¿ ÷è ÷åð âî íî¿, õî ò³â â³ä ñó íó òè ¿¿ ÿê íàé -
äà ë³ â³ä êîð äî í³â Ðå ÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿. Âè õî äÿ ÷è ç öüî ãî, â³í ââà æàâ, ùî â
íà ö³ î íàëü íèõ ³í òåðåñàõ Ïî ëü ù³ ëå æèòü ³ñ íó âàí íÿ íå çà ëå æ íî¿ Óêðà ¿ íè,
ÿêà á ñòà ëà “áóôåðîì” ì³æ Ïî ëü ùåþ ³ Ðî ñ³ ºþ. Êð³ì òî ãî, â³ä ðèâ Óêðà ¿ -
íè â³ä Ðî ñ³¿ çíà ÷ íî îñëà áèâ áè îñòàí íþ â åêî íî ì³ ÷ íî ìó ³ âî ºí íî ìó â³ä -
íî øåí íÿõ” 19.
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 47
Óêðà¿íñüêå ïèòàííÿ â ì³æâîºíí³é Ïîëüù³
Çà ñëó ãî âó þòü íà óâà ãó òà êîæ âè ñíîâ êè àâ òî ðà ïðî âè ïðà â äà íèé ïðè õ³ä
3-¿ ïîëü ñü êî¿ àð 쳿 äî Êè º âà, ùî â³ä áó â ñÿ çã³ ä íî ç óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèì
äî ãî âî ðîì, ³ òî ìó àæ í³ ÿê íå ìî æ íà ãî âî ðè òè ïðî âñòà íî â ëåí íÿ ïîëü ñü êî -
ãî îêó ïà ö³é íî ãî ðå æè ìó â Êè º â³, ïðî òå, ùî íà ñå ëåí íÿ Êè º âà â³ òà ëî âñòóï
ïîëü ñü êî- óê ðà ¿í ñü êî ãî â³é ñü êà äî ì³ ñ òà ³ ùî ïîëü ñü êå â³é ñü êî âå ëî ñå áå
íà çà ãàë ÿê ñî þ ç íè öü êå, ïðî éî ãî âíå ñîê ó íà ëà ãî äæåí íÿ ìè ð íî ãî æèò òÿ â
ì³ ñ ò³, çà áåç ïå ÷åí íÿ ãðî ìàä ñü êî ãî ïî ðÿä êó ³ ñïî êîþ éî ãî ìå ø êà í ö³â, ó â³ä -
ðî äæåí íÿ ì³ ñü êèõ îð ãà í³â âëà äè, ãî ñ ïî äàð ñü êî ãî é êóëü òó ð íî ãî æèò òÿ â
Êè º â³ òî ùî. Ïðè ÷î ìó ö³ íî â³ äëÿ óêðà ¿í ñü êî¿ ³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿ âè ñíîâ êè äî -
ñèòü ïå ðå êî í ëè âî àð ãó ìåí òî âà í³ âå ëè êèì ôà ê òè ÷ íèì ìà òå ð³ à ëîì, ïî ÷åð ï -
íó òèì àâ òî ðîì ãî ëî â íèì ÷è íîì ç óêðà ¿í ñü êèõ ³ ïîëü ñü êèõ àð õ³ â³â, à òà êîæ
óíå å ð³â ñü êî¿ ïðå ñè òî ãî ïå ð³ î äó. Äî ðå ÷³, ³ ó Ñ. Ëè ò âè íà çíà õî äè ìî çà ïå ðå -
÷åí íÿ ùî äî “ïîëüñüêî¿ îêó ïà ö³¿” Óêðà ¿ íè òà íà ÷å á òî ïå ðå áó âàí íÿ óðÿ äó
ÓÍÐ â “îáîç³ ïî ë³ òè êè Ïî ëü ù³”, ïðî ùî ñâ³ä ÷èòü, íà ïðè ê ëàä, àê òè â íà ä³ ÿ -
ëü í³ñòü óðÿ äó ÓÍÐ ó òîé ïå ð³ îä: ò³ëü êè â³ä ÷åð â íÿ äî ãðó ä íÿ 1920 ð., çà ï³ä -
ðà õóí êà ìè àâ òî ðà, Ðà äîþ íà ðîä íèõ ì³ í³ ñ ò ð³â ÓÍÐ ïðè éíÿ òî 240 çà êî í³â ³
ïîñòà íîâ ç óñ³õ ñôåð äåð æà â íî ãî æèò òÿ” 20.
ßê³ ñ í³ çì³ íè â óêðà ¿í ñü ê³é ³ñ òî ðè ÷ í³é íà ó ö³ çà ðî êè íå çà ëå æ íî ñ ò³ â³ä -
êðè ëè íî â³ ìî æ ëè âî ñ ò³ äëÿ âèâ÷åí íÿ é îá’ºê òè â íî ãî âè ñâ³ ò ëåí íÿ ïî ë³ òè êè
Ïîëü ñü êî¿ äåð æà âè â óêðà ¿í ñü êî ìó ïè òàí í³ íà çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ çå ì ëÿõ
â 20—30-õ ðð. ÕÕ ñò. Â ðîç ðî á ö³ öüî ãî íà ïðÿ ì êó íà ó êî âèõ äî ñë³ äæåíü â
Óêðà ¿ í³ ïå ðå âà ãà, çà çðî çó ì³ ëè ìè ïðè ÷è íà ìè, òåæ íà ëå æèòü çà õ³ ä íî ó ê ðà -
¿í ñü êèì ³ñ òî ðè êàì. Ñå ðåä çíà ÷ íî¿ ê³ëü êî ñ ò³ ¿õ ïðàöü ñë³ä íà ñàì ïå ðåä â³ä -
çíà ÷è òè ãðóí òî â íó ìî íî ãðà ô³þ Î. Êðàñ³âñüêîãî “Ñõ³äíà Ãà ëè ÷è íà ³ Ïî ëü ùà
â 1918—1923 ðð. Ïðî á ëå ìè âçà º ìî â³ä íî ñèí” (Ê., 1998), â ÿê³é íà çíà ÷ íî ìó
ôà ê òè ÷ íî ìó ìà òå ð³ à ë³ çðî á ëå íà ñïðî áà êîì ï ëå ê ñ íî ãî àíà ë³ çó óêðà ¿í ñü êî-
ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ó Ñõ³ ä í³é Ãà ëè ÷è í³ â êîí òå ê ñ ò³ ïîëü ñü êî¿ íà ö³ î íàëü -
íî¿ ïî ë³ òè êè ó ïåð ø³ ï’ÿòü ì³æ âî ºí íèõ ðî ê³â. ² öå, íà íà øó äó ì êó, â ö³ ëî -
ìó àâ òî ðó âäà ëî ñÿ. Íèì, çî êðå ìà, ç îä íî ãî áî êó, äå òàëü íî ïðî àíà ë³ çî âà í³
ïðî ãðà ìè ïðî â³ ä íèõ óêðà ¿í ñü êèõ ïàð ò³é ç íà ö³ î íàëü íî ãî ïè òàí íÿ òà ¿õ ñòà -
â ëåí íÿ äî ïîëü ñü êî¿ äåð æà âè, à ç ³í øî ãî — âè ñâ³ ò ëå í³ îñ íî â í³ àñ ïå ê òè
ïîëü ñü êî¿ ïî ë³ òè êè ùî äî óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ ³ ä³ ÿ ëü í³ñòü ïðî â³ ä íèõ
ïîëü ñü êèõ ïàð ò³é òà ïî ë³ òè÷ íèõ óãðó ïî âàíü â êîí òå ê ñ ò³ ïîëü ñü êî- óê ðà ¿í -
ñü êèõ ñòî ñóí ê³â. Êîí ñòðó ê òè â íîþ, íà ïðè ê ëàä, âè äà º òü ñÿ íàì äó ì êà àâ òî -
ðà ïðî òå, ùî, íå çâà æà þ ÷è íà øî â³ í³çì ïîëü ñü êèõ ïî ë³ òè÷ íèõ ä³ ÿ ÷³â, á³ëü -
ø³ñòü ïîëü ñü êî ãî íà ñå ëåí íÿ óñå æ íå áà ÷è ëà â îñî á³ óêðà ¿ í ö³â ñâî ¿õ âî ðî ã³â,
òîáòî ïðî ³ñ íó þ ÷èé ïî òå í ö³ àë äëÿ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî ãî ïî ðî çó ì³í íÿ.
Ïðî öå ñâ³ä ÷àòü é ä³ ÿ ëü í³ñòü ãðå êî- êà òî ëè öü êî¿ öå ð ê âè ³ îñî áè ñ òî ìè ò ðî -
ïî ëè òà À. Øåïòèöüêîãî, ùî äî êëà ä íî âè ñâ³ ò ëå íî â êíè ç³, à òà êîæ â îêðå -
ì³é ïðà ö³ Î. Êðàñ³âñüêîãî — “Çà Óêðà ¿í ñü êó äåð æà âó ³ Öå ð ê âó: ãðî ìàä ñü -
êî- ïî ë³ òè ÷ íà òà ñó ñ ï³ ëü íî- ïî ë³ òè ÷ íà ä³ ÿ ëü í³ñòü Ìè ò ðî ïî ëè òà Àí ä ðåÿ
Øå ï òè öü êî ãî â 1918—1923 ðð.” (Ëüâ³â, 1996), ³ “óãîäîâñòâî” îêðå ìèõ
óêðà ¿í ñü êèõ ïî ë³ òè÷ íèõ ä³ ÿ ÷³â, ÿê³ â òî ä³ ø í³é ñè òó à ö³¿ éøëè íà ñï³â ï ðà öþ
ç ïîëü ñü êè ìè âëà ñ òÿ ìè, îä íî çíà ÷ íå çà ñó äæåí íÿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ êî ò ðèõ àâ òî -
ðîì, ùî ïðà â äà, º, íà íàø ïî ãëÿä, äèñ êó ñ³é íèì. Öå æ ñà ìå, äî ðå ÷³, ñòî ñó -
º òü ñÿ éî ãî âè ñíîâ ê³â (îä íî çíà ÷ íî íå ãà òè â íèõ) ùî äî ïî ë³ òè êè Äðó ãî¿ Ðå -
÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿ â ãà ëó ç³ êóëü òó ðè é îñâ³ òè, îö³í êè (âêðàé êðè òè ÷ íî¿) óêðà ¿í ñü -
êî- ïîëü ñü êî ãî Äî ãî âî ðó â³ä 21 êâ³ ò íÿ 1920 ð., òâåð äæåí íÿ ïðî ïî ñë³ äî â íó
ë³ í³þ êðà ¿í Àí òàí òè ³ ÑØÀ íà ï³ä òðè ì êó òå ðè òî ð³ àëü íèõ äî ìà ãàíü Ïî ëü -
ù³ ³ îö³í êè ïî ë³ òè êè ª. Ïåòðóøåâè÷à â öüî ìó ïè òàí í³. Îä íàê â ö³ ëî ìó ìî -
íî ãðà ô³ÿ Î. Êðàñ³âñüêîãî, íà íà øó äó ì êó, º îðè ã³ íàëü íèì é ³ñ òî ò íèì âíå -
ñ êîì â íà ó êî âó ðîç ðîá êó ñêëà ä íî¿ òå ìè óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ âçà º ìèí â
ì³æ âî ºí í³ ðî êè.
48 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Ñ. Â. Âiäíÿíñüêèé
Âèâ÷åí íþ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ïî ë³ òè÷ íèõ òà ãðî ìàä ñü êèõ îá’ºä íàíü Çà õ³ ä íî¿
Óêðà ¿ íè, àíà ë³ çó óêðà ¿í ñü êî¿ ³ ïîëü ñü êî¿ ïî ë³ òè÷ íî¿ äó ì êè, äî ñë³ äæåí íþ
êîí öå ï òó àëü íèõ ï³ä õî ä³â îáîõ ñòî ð³í ó ðîç â’ÿ çàí í³ íà ö³ î íàëü íî ãî ïè òàí íÿ
â ì³æ âî ºí íèé ïå ð³ îä ïðè ñâÿ ÷å í³ òà êîæ îêðå ì³ ïó á ë³ êà ö³¿ îñòàí í³õ ðî ê³â
Á. Âîëà, ß. Ãðèöàêà, Ð. Äàâèäþê, ß. Äàøêåâè÷à, ². Äçþáè, Ï. Äóæîãî,
Î. Çàéöåâà, Ë. Çàøê³ëüíÿêà, Þ. Êèðè÷óêà, Ì. Êóãóòÿêà, Ñ. Ìàêàð÷óêà,
ß. Ìà ëè êà, Þ. Ìàêàðè, À. Ïà â ëè øè íà, Â. Ïîòóëüíèöüêîãî, ß. Ñå ð ê³ çà,
Þ. Ñëèâêè, Â. Òðîôèìîâè÷à, Â. ×óïðèíè, â ÿêèõ çó ñòð³ ÷à º òü ñÿ ÷è ìà ëî ³í -
íî âà ö³é ó âè ñâ³ ò ëåí íÿ öèõ ñêëà ä íèõ òåì, çî êðå ìà ïðî ó÷àñòü ïðå ä ñòà â íè -
ê³â óêðà ¿í ñü êèõ ïî ë³ òè÷ íèõ ïàð ò³é â ðî áî ò³ ïà ð ëà ìåí òó Ïî ëü ù³ 21, ÷è
ñïðî áà êðè òè ÷ íî ãî íà ó êî âî ãî àíà ë³ çó ³äå î ëî 㳿 ³ ïðà ê òè êè óêðà ¿í ñü êî ãî
ïðà âî ðà äè êàëü íî ãî ðó õó â äî âî ºí í³é Ïî ëü ù³, òîáòî ïî ÷à ò êî âî ãî åòà ïó
ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ÓÂΗ ÎÓ Í 22, ÷è îðè ã³ íàëü íèé àíà ë³ç ò. ç. ïðîìåòå¿çìó ÿê äî -
ì³ íó þ ÷î¿ êîí öå ï ö³¿ ñõ³ ä íî¿ ïî ë³ òè êè “ñàíàö³éíèõ” óðÿ ä³â Äðóãî¿ Ðå÷³ïîñïî -
ëèòî¿ ó 1926—1939 ðð. 22à, ÷è ñëó ø íå òâåð äæåí íÿ ïðî òå, ùî, íå çâà æà þ ÷è
íà âñþ àí òè óê ðà ¿í ñü êó ïî ë³ òè êó Ðå ÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿, â Çà õ³ ä í³é Óêðà ¿ í³ âñòè ã -
ëè ñôîð ìó âà òè ñÿ ñòðó ê òó ðè óêðà ¿í ñü êî ãî ãðî ìà äÿí ñü êî ãî ñó ñ ï³ ëü ñ ò âà, ÿê³
çãî äîì áó ëè æîð ñ òî êî çíè ùå í³ ñòà ë³í ñü êèì êå ð³ â íè ö ò âî ì 23. Çà ñëó ãî âó þòü
íà óâà ãó ³ âè ñíîâ êè ñó ÷à ñ íèõ óêðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â ïðî íå îä íà êî âèé
ð³ âåíü íà ö³ î íàëü íî¿ ñâ³ äî ìî ñ ò³ óêðà ¿ í ö³â ó ð³ ç íèõ çå ì ëÿõ (Ãà ëè ÷è í³, Âî ëè -
í³, Õî ë ì ùè í³, ϳä ëÿ ø ø³), ùî â³ä ïî â³ ä íî ïî çíà ÷è ëî ñÿ íà â³ä ì³í íî ñ ò³ ¿õ
ñòî ñóí ê³â ç ïîëü ñü êè ìè âëà ñ òÿ ìè, à òà êîæ äó ì êà, ùî “íåãàòèâíî âïëè âà ëî
íà ñòà íî âè ùå óêðà ¿ í ö³â ó Ïî ëü ù³ òå, ùî ðà äÿí ñü ê³ ïñå â äî äåð æà âè íå ìà ëè
ç Ïî ëü ùåþ áåç ïî ñå ðå ä í³õ ñòî ñóí ê³â ³ íå ïðî ÿâ ëÿ ëè òóð áî òè ïðî ïîëü ñü êèõ
ãðî ìà äÿí óêðà ¿í ñü êî ãî ÷è á³ ëî ðó ñü êî ãî ïî õî äæåí íÿ” 24.
Êîí ñòðó ê òè â íîþ âè äà º òü ñÿ òà êîæ äó ì êà óêðà ¿í ñü êèõ â÷å íèõ ïðî òå,
ùî íå ëè øå ïîëü ñü êà ñòî ðî íà áó ëà ïðè õè ëü íà äî Ⳡ糿 “³ñòîðè÷íèõ ïðàâ”,
çî êðå ìà ùî äî “çáèðàííÿ” çå ìåëü Ðå ÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿, àëå é óêðà ¿í ñü êà ñòî ðî -
íà òåæ çà çíà âà ëà âïëè âó ³ñ òî ðè ÷ íèõ ñòå ðåî òè ï³â íà êøòàëò “óêðà¿íñüêèõ
åò í³ ÷ íèõ çå ìåëü”. Âî ä íî ÷àñ ³ “Âåëèêà Óêðà ¿ íà”, òàê ñà ìî ÿê ³ “Âåëèêà Ïî -
ëü ùà” àáî, íà ïðè ê ëàä, “Âåëèêà Ðó ìó í³ÿ” ³ ò. ï. ó òî ãî ÷à ñ íèõ óìî âàõ âè -
ãëÿ äà ëè àíà õ ðî í³ ÷ íèì ÿâè ùåì, îñê³ëü êè ñïè ðà ëèñü âñå íà òó æ ³äåþ
“³ñòîðè÷íèõ ïðàâ”. Òà êå ìè ñ ëåí íÿ ³ñ òî ðè ÷ íè ìè êà òå ãî ð³ ÿ ìè çëî ïî æàð òó -
âà ëî ç ïðî â³ ä íè êà ìè îáîõ íà ðî ä³â, êî ò ð³ ç òèõ ÷è ³í øèõ îá ñòà âèí íå çìî ã -
ëè ïî áà ÷è òè îá ðè ñ³â íî âî¿ ï³ ñ ëÿ âî ºí íî¿ ªâ ðî ïè 25.
Ñî ö³ àëü íî- åêî íî ì³ ÷ íèé ñòàí çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ çå ìåëü ó ñêëà ä³ Ïî -
ëü ù³ òà ìå òî äè, ÿêè ìè ïîëü ñü ê³ âëà ñ ò³ çä³é ñ íþ âà ëè òóò ñâîþ ïî ë³ òè êó,
âèâ÷à þòü Â. Äìèòðóê, Ì. Êó ÷å ðå ïà, Â. Ïðîêîï÷óê, ². Òàíü÷èí, Ì. Øâà -
ãóëÿê òà äå ÿê³ ³í ø³ óêðà ¿í ñü ê³ äî ñë³ ä íè êè. Äî ñèòü ö³ êà âè ìè, íà ïðè ê ëàä, º
ïó á ë³ êà ö³¿ ëó öü êî ãî ³ñ òî ðè êà Ì. Êó÷åðåïè ïðî íà ö³ î íàëü íó ïî ë³ òè êó Äðó -
ãî¿ Ðå ÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿ ùî äî óêðà ¿ í ö³â ó 1918—1939 ðð., çî êðå ìà éî ãî êíè ãà
“Âîëèíü ó ì³æ âî ºí íèé ïå ð³ îä (1921—1939)” (Ëóöüê, 1994), â ÿêèõ ðîç ðî á -
ëå íî êëà ñè ô³ êà ö³þ óêðà ¿í ñü êèõ ïî ë³ òè÷ íèõ ïàð ò³é Âî ëè í³, äî ñë³ äæå íî ¿õ
â³ä íî ñè íè ç ïîëü ñü êîþ äåð æà âîþ, ïðî àíà ë³ çî âà íî îñ íî âè òà íà ñë³ä êè
ò. ç. âîëèíñüêî¿ ïî ë³ òè êè âîº âî äè Ã. Þçåâñüêîãî é ò. ï. Ùî ïðà â äà, ÿê íàì
çäà º òü ñÿ, îö³í êà ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ö³ º¿ íå îð äè íà ð íî¿ îñî áè ñ òî ñ ò³ íà Âî ëè í³ äå ùî
ñïðî ùå íà ³ ùå ïî òðå áóº äî äà ò êî âî ãî âèâ÷åí íÿ. Ì. Øâàãóëÿê, ó ñâîþ ÷åð -
ãó, â êíè ç³ “Ïàöèô³êàö³ÿ”. Ïîëü ñü êà ðå ï ðå ñè â íà àê ö³ÿ ó Ãà ëè ÷è í³ 1930 ð. ³
óêðà ¿í ñü êà ñó ñ ï³ ëü í³ñòü” (Ëüâ³â, 1993) ðîç ã ëÿ íóâ ä³ ÿ ëü í³ñòü óêðà ¿í ñü êèõ
ïî ë³ òè÷ íèõ ñèë ó 30-ò³ ðð. ³ âè ñâ³ ò ëèâ ñïðî áè ¿õ êîí ñî ë³ äà ö³¿, àê öåí òó âàâ
óâà ãó íà ïîëü ñü ê³é ïî ë³ òè ö³ “ïàöèô³êàö³¿” òà ïî êà çàâ ¿¿ â³ä ãî ëîñ íà ôî ðó ì³
˳ ãè Íà ö³é. Ðîç ã ëÿ äó óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ â ˳ ç³ Íà ö³é â ì³æ âî ºí í³ ðî êè
ïðè ñâÿ ÷å í³ òà êîæ íà ó êî â³ ðîç â³ä êè Ò. Øèíêàðåíêî òà Â. Êóøí³ðà. Ïî -
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 49
Óêðà¿íñüêå ïèòàííÿ â ì³æâîºíí³é Ïîëüù³
ë³ òè êó Ïîëü ñü êî¿ äåð æà âè ùî äî óêðà ¿ í ö³â ó ñôå ð³ îñâ³ òè, êóëü òó ðè òà ìî âè
äî ñë³ äæó þòü ó ñâî ¿õ ïðà öÿõ çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü ê³ íà ó êî â ö³ Ç. Áàðàí, Â. Êè ñ -
ëèé, ª. Íàêîíå÷íèé, Ì. Ðîìàíþê, Â. ×îïîâñüêèé. À â ïó á ë³ êà ö³ÿõ Î. Ãà -
éî âî¿, Á. Çàâàäêà, Â. ²âà íè øè íà, Î. ²âàíóñ³âà, Î. Êóïðàíöÿ, Ä. ѳÿêà,
Â. Ïåðåâåç³ÿ, ². Ïèëèï³âà, Þ. Ôåäîð³âà, Ã. Öâåíãðîøà âè ñâ³ ò ëþ º òü ñÿ ñòà -
íî âè ùå Óêðà ¿í ñü êî¿ Ãðå êî- êà òî ëè öü êî¿ òà Ïðà âî ñëà â íî¿ öå ð êîâ ó ì³æ âî ºí -
í³é Ïî ëü ù³, ðå ï ðå ñè â íà ùî äî íèõ ïî ë³ òè êà îô³ ö³é íèõ ïîëü ñü êèõ âëà ñ òåé.
 ö³ ëî ìó, àê òè â íî äî ñë³ äæó þ ÷è íà ö³ î ò âîð ÷³ ïðî öå ñè ó Ñõ³ ä í³é Ãà ëè -
÷è í³ ³ ïî ë³ òè÷ íó ïðè ðî äó óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî ãî ïðî òè ñòî ÿí íÿ 20—
30-õ ðð. ÕÕ ñò., óêðà ¿í ñü ê³ ³ñ òî ðè êè ïðà ê òè ÷ íî îä íî ñòàé í³ ó âè ñíîâ êó, ùî
ñà ìå ïîëü ñü êà ñòî ðî íà ïåð øîþ ïî âèí íà íå ñòè â³ä ïî â³ äàëü í³ñòü çà éî ãî
êîí ô ðî í òà ö³é íèé õà ðà ê òåð ³ íà ñë³ä êè êîí ô ë³ ê òó, ïî çà ÿê Ïî ëü ùà çäå á³ëü -
øî ãî ³ã íî ðó âà ëà ì³æ íà ðî ä í³ çî áî â’ÿ çàí íÿ ùî äî çà áåç ïå ÷åí íÿ ïðàâ ³ ñâî -
áîä íà ñå ëåí íÿ Çà õ³ ä íî¿ Óêðà ¿ íè, íå âðà õî âó âà ëà íà ö³ î íàëü íèõ òà ñî ö³ àëü -
íèõ ³í òåðåñ³â óêðà ¿í ñü êî¿ ìå í øî ñ ò³, íå ñïðî ìî ã ëà ñÿ, çî êðå ìà, íà äà òè õî ÷à á
åëå ìåí òè òå ðè òî ð³ àëü íî¿ àâ òî íî 쳿 ï³â äåí íî- ñõ³ ä íèì âîº âîä ñ ò âàì.
Îö³ íþ þ ÷è õà ðà ê òåð óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí â ì³æ âî ºí í³ ðî êè,
â³ äî ìèé ëüâ³â ñü êèé ³ñ òî ðèê ß. Äà ø êå âè÷, íà ïðè ê ëàä, ïå ðå êî íà íèé:
“Íà¿âíî ââà æà òè, ùî ¿õ í³é õà ðà ê òåð çà ëå æàâ â³ä ï³ä êî ðå íî ãî óêðà ¿í ñü êî ãî
íà ðî äó. Òà ê³ ïî 䳿 ÕÕ ñò., ÿê îêó ïà ö³ÿ Ñõ³ ä íî¿ Ãà ëè ÷è íè, íå äî òðè ìàí íÿ
óõ âàë Ðà äè ïî ñë³â ïðî àâ òî íî ì³þ Ãà ëè ÷è íè, åêî íî ì³ ÷ íà åê ñ ï ëó à òà ö³ÿ â
ìå æàõ Ïî ëü ù³ “Á”, êóëü òó ð íà é îñâ³ ò íÿ äèñ êðè ì³ íà ö³ÿ, ïðî òè ïðà â í³ ä³¿
òè ïó ïà öè ô³ êà ö³é, òà áî ðó â Áå ðå ç³ Êàð òó çü ê³é, ðóé íó âàí íÿ öå ð êîâ íà Õî ë -
ì ùè í³, äèñ êðè ì³ íà ö³ÿ ó ïà ð öå ëÿ ö³é í³é ïî ë³ òè ö³, ñòè ìó ëþ âàí íÿ îñà ä íè ö -
ò âà, íà ìà ãàí íÿ â³ä ä³ ëè òè â³ä ºäè íî¿ óêðà ¿í ñü êî¿ íà ö³¿ ëåì ê³â, ãó öó ë³â,
“ñòàðîðóñèí³â”, õî äà ÷ êî âó øëÿ õ òó, ãëó çó âàí íÿ ç íà ö³ î íàëü íî¿ ã³ ä íî ñ ò³
óêðà ¿ í ö³â — óñå öå ðà çîì, òà ùå ÷è ìà ëî ³í øî ãî ìî ã ëî ïðè çâå ñ òè äî òî ãî,
äî ÷î ãî é ïðè çâå ëî: äî ð³ç êî ãî çà ãî ñ ò ðåí íÿ ïîëü ñü êî- óê ðà ¿í ñü êèõ ñòî ñóí ê³â,
ÿê³ âè ëè ëè ñÿ â òðà ã³ ÷ í³ ïî 䳿 1942—1944 ðð.” 26 Âî ä íî ÷àñ, ÿê çà çíà ÷à þòü
óêðà ¿í ñü ê³ ³ñ òî ðè êè, á³ëü ø³ñòü óêðà ¿í ñü êèõ ïî ë³ òè÷ íèõ ïàð ò³é òà ãðî ìàä -
ñü êèõ îð ãà í³ çà ö³é çà ñó äè ëè òå ðîð ÎÓÍ ïðî òè ïîëü ñü êèõ âëà ñ òåé íà ïî ÷à ò -
êó 30-õ ðð. ³ ñõè ëè ëè ñÿ äî ïî ðî çó ì³í íÿ ç Ïîëü ñü êîþ äåð æà âîþ íà çà ñà äàõ
âïðî âà äæåí íÿ êóëü òó ð íî- íà ö³ î íàëü íî¿ àâ òî íî 쳿 ó Ãà ëè ÷è í³ òà Âî ëè í³. ²
ÿê áè ïîëü ñü ê³ âëà ñ ò³ ç íà ëå æ íîþ â³ä ïî â³ äàëü í³ ñ òþ ïîñòà âè ëè ñÿ äî ñïðà âè
“íîðìàë³çàö³¿” 1935 ð., òî, íà äó ì êó Ë. Çàøê³ëüíÿêà, äàëü øèé ïå ðå á³ã
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ âçà º ìèí ìàâ áè ö³ë êîì â³ä ì³í íå ñïðÿ ìó âàí íÿ 27.
Íà ðå ø ò³, ùå îä íèì íà ïðÿ ì êîì ó ñó ÷à ñ í³é óêðà ¿í ñü ê³é ³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí º âè ñâ³ ò ëåí íÿ âëà ñ íå ñòî ñóí ê³â Ïî ëü ù³ ç
Óêðà ¿í ñü êîþ ÑÐÐ (ç 1936 ð. — ÓÐÑÐ) â ì³æ âî ºí í³ ðî êè. Íà ñàì ïå ðåä ñë³ä
â³ä çíà ÷è òè, ùî íàä ç âè ÷àé íî âà æ ëè âîþ äëÿ ðî çó ì³í íÿ ñó ò íî ñ ò³ óêðà ¿í ñü -
êî ãî ïè òàí íÿ â ðà äÿí ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñè íàõ º ïðî á ëå ìà ñòà íî â ëåí íÿ
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî ãî êîð äî íó çà Ðè çü êèì äî ãî âî ðîì. Öåé ¿¿ àñ ïåêò ä³ ñ -
òàâ äî ñèòü ïî â íå â³ äî áðà æåí íÿ ó ïðà öÿõ êè ¿â ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â Ñ. Êóëü ÷è öü -
êî ãî — “Ïðîáëåìà êîð äî íó ì³æ Óêðà ¿ íîþ é Ïî ëü ùåþ â ðà äÿí ñü ê³é ïî -
ë³ òè ö³ 1919—1921 ðð. // Óêðà ¿ íà — Ïî ëü ùà: ³ñ òî ðè ÷ íà ñïà ä ùè íà ³ ñó ñ ï³ ëü -
íà ñâ³ äî ì³ñòü” (Ê., 1993), Â. Áîº ÷ êà, Î. Ãàíæ³, Á. Çàõàð÷óêà — “Êîðäîíè
Óêðà ¿ íè: ³ñ òî ðè ÷ íà ðå ò ðî ñïå ê òè âà òà ñó ÷à ñ íèé ñòàí” (Ê., 1994), Â. Ñå ð ã³é -
÷ó êà — “Åòí³÷í³ ìå æ³ ³ äåð æà â íèé êîð äîí Óêðà ¿ íè” (Òå ð íî ï³ëü, 1996). Çî -
êðå ìà, ðîç ã ëÿ äà þ ÷è ïðî öåñ ôîð ìó âàí íÿ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî ãî êîð äî íó,
óêðà ¿í ñü ê³ â÷å í³ äå ìîí ñ ò ðó þòü âè âà æå íèé òà îá’ºê òè â íèé àíà ë³ç ³ñ òî ðè ÷ -
íèõ ôà ê ò³â ³ ñïðà âå ä ëè âî íà ãî ëî øó þòü, ùî ïðè éî ãî âè çíà ÷åí í³ ³ñ íó âà ëî
ê³ëü êà îá ñòà âèí: ïðà ã íåí íÿ óêðà ¿í ñü êî ãî é ïîëü ñü êî ãî íà ðî ä³â îá’ºä íà òè
â íà ö³ î íàëü íèõ ìå æàõ åò íî ã ðà ô³ ÷ í³ çå ì ë³, ùî ðà í³ øå áó ëè ïî ä³ ëå í³ ì³æ
50 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Ñ. Â. Âiäíÿíñüêèé
äâî ìà ³ì ïå ð³ ÿ ìè, ïðå òå í 糿 ïîëü ñü êèõ ïðà â ëÿ ÷èõ ê³ë íà óêðà ¿í ñü ê³ çå ì ë³,
ùî âõî äè ëè äî 1772 ð. ó ñêëàä Ðå ÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿, ñó ïå ðå ÷ ëè â³ ³í òåðåñè óðÿ ä³â
³í øèõ äåð æàâ, íà ñàì ïå ðåä êðà ¿í ïå ðå ìî æ íî¿ Àí òàí òè, ÿê³ ïî- ð³ ç íî ìó óÿâ -
ëÿ ëè ï³ ñ ëÿ âî ºí íèé óñò ð³é ªâ ðî ïè.
Îñòàí í³ì ÷à ñîì ç’ÿ âè â ñÿ ðÿä ïó á ë³ êà ö³é óêðà ¿í ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â ïðî çî -
â í³ ø íüî ïî ë³ òè ÷ íó ä³ ÿ ëü í³ñòü Óêðà ¿í ñü êî¿ ÑÐÐ ïî ÷à ò êó 20-õ ðð., çî êðå ìà
ïðî ¿¿ ó÷àñòü ó ïðî öå ñ³ ðå à ë³ çà ö³¿ óìîâ Ðè çü êî ãî äî ãî âî ðó â ðà äÿí ñü êî-
ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñè íàõ. Ñå ðåä íå çíà ÷ íî¿ ê³ëü êî ñ ò³ òà êèõ ïðàöü ñë³ä âè ä³ ëè -
òè íà ñàì ïå ðåä ïó á ë³ êà ö³¿ Ñ. Êóëü ÷è öü êî ãî, ÿêèé, âèâ÷à þ ÷è ïè òàí íÿ óòâî -
ðåí íÿ â ñêëà ä³ óðÿ äó ÓÑÐÐ íàð êî ìà òó çà êîð äîí íèõ ñïðàâ íà ÷î ë³ ç ãî ëî -
âîþ óðÿ äó Õ. Ðàêîâñüêèì òà éî ãî ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ â 1921—1922 ðð., íà âî äèòü
ö³ êà â³ äà í³ ùî äî â³ä íî ñèí ÓÑÐÐ ³ç Ïî ëü ùåþ. Óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü ê³ òîð ãî -
âå ëü íî- åêî íî ì³ ÷ í³ çâ’ÿç êè ó 1921—1924 ðð. âèâ÷ຠð³ â íåí ñü êèé ³ñ òî ðèê
Ñ. Æóðàâëüîâà 28. À ëüâ³â ñü êèé äî ñë³ ä íèê Ì. Ãåòüìàí÷óê äî ñèòü ïë³ ä íî
ðîç ðî á ëÿº ïè òàí íÿ ó÷à ñ ò³ äå ëå ãà ö³é ÓÑÐÐ íà ìè ð íèõ ïå ðå ãî âî ðàõ ó Ðè ç³,
âñòà íî â ëåí íÿ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ äè ï ëî ìà òè ÷ íèõ é òîð ãî âå ëü íî- åêî -
íî ì³ ÷ íèõ â³ä íî ñèí, ó÷à ñ ò³ äå ëå ãà ö³é ÓÑÐÐ ó çì³ øà íèõ ðî ñ³é ñü êî- ïîëü ñü -
êî- óê ðà ¿í ñü êèõ êî ì³ ñ³ ÿõ ùî äî ðå à ë³ çà ö³¿ óìîâ Ðè çü êî ãî äî ãî âî ðó. Çî êðå -
ìà, âè ñâ³ ò ëþ þ ÷è áî ðî òü áó á³ëü øî âè öü êî¿ Ðî ñ³¿ ³ Ïî ëü ù³ â ì³æ âî ºí í³ ðî êè
çà âî ëî ä³í íÿ ðîç ÷ ëå íî âà íè ìè óêðà ¿í ñü êè ìè çå ì ëÿ ìè ³ ì³ ñ öå óêðà ¿í ñü êî ãî
ïè òàí íÿ ó çî â í³ ø í³é ïî ë³ òè ö³ òà âçà º ìè íàõ öèõ äåð æàâ, â³í ó ñâî ¿õ ïðà öÿõ
“Ðèçüêèé ìèð: óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü ê³ â³ä íî ñè íè ïå ð³ î äó ï³ä ãî òîâ êè, ï³ä ïè -
ñàí íÿ é ðà òè ô³ êà ö³¿ Ðè çü êî ãî äî ãî âî ðó 1921 ð.” (Ëüâ³â, 1998) òà “Óê ðà¿í -
ñüêå ïè òàí íÿ â ðà äÿí ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñè íàõ 1920—1939ðð.” (Ëüâ³â,
1998) ïå ðå êî í ëè âî äî âî äèòü, ùî Ïî ëü ùà â 1921—1939 ðð. íå âè êî íó âà ëà
óìîâ ñüî ìî¿ ñòàò ò³ Ðè çü êî ãî äî ãî âî ðó ñòî ñî â íî óêðà ¿í ñü êî¿ íà ö³ î íàëü íî¿
ìå í øè íè ³ çä³é ñ íþ âà ëà íà çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ çå ì ëÿõ äèñ êðè ì³ íà ö³é íó
àí òè óê ðà ¿í ñü êó ïî ë³ òè êó.
 êîí òå ê ñ ò³ ðà äÿí ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íî ãî ïå ð³ î äó àê -
òè â íî äî ñë³ äæó þ òü ñÿ óêðà ¿í ñü êè ìè â÷å íè ìè òà êîæ ïè òàí íÿ ïðî ñòà íî âè -
ùå é æèò òÿ ïîëü ñü êî¿ íà ö³ î íàëü íî¿ ìå í øè íè â Óêðà ¿í ñü ê³é ÑÐÐ, ÷î ìó
ïðè ñâÿ ÷å í³, íà ïðè ê ëàä, ïðà ö³ Ò. ªðåìåíêî, Î. Êàëàêóðè, À. Êîíäðàöü -
êîãî, Â. Íà ó ë êà, Ì. Ïàí÷óêà, Ã. Ñòðîíñüêîãî, Á. ×èðêà òà äå ÿêèõ ³í øèõ
³ñ òî ðè ê³â.
Çíà ÷ íî çð³ñ òà êîæ ³í òåðåñ ³ñ òî ðè ê³â íå çà ëå æ íî¿ Óêðà ¿ íè äî âèâ÷åí íÿ
óêðà ¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ â ì³æ íà ðî ä íèõ â³ä íî ñè íàõ íà ïå ðå äî äí³ Äðó ãî¿
ñâ³ òî âî¿ â³é íè, ÿêà ñòà ëà êóëü ì³ íà ö³é íèì ïóí ê òîì óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ
êîí ô ë³ ê ò³â ó ïåð ø³é ïî ëî âè í³ ÕÕ ñò. Íà ïðè ê ëàä, çà ãàëü íó ñè òó à ö³þ ó
Çà õ³ ä í³é Óêðà ¿ í³ íà ïå ðå äî äí³ â³é íè âñå á³ ÷ íî âè ñâ³ ò ëè ëè Ì. Ð. Ëèòâèí,
Î. ². Ëóöüêèé, Ê. ª. Íàóìåíêî â êíè ç³ “1939: Çà õ³ ä í³ çå ì ë³ Óêðà ¿ íè”
(Ëüâ³â, 1999). À ó ïðà öÿõ Ì. Âå ãå øà, Ä. Çëåïêà, ². ²ëüþøèíà, Â. Êî âà ëÿ,
Î. Ìàíà÷èíñüêîãî, Ì. Ðîæèêà, Â. Òðîôèìîâè÷à, À. Òðóáàé÷óêà, Ì. Øâà -
ãóëÿêà äî ñë³ äæó þ òü ñÿ ïî 䳿, ïî â’ÿ çà í³ ç Ìþ í õåí ñü êîþ êîí ôå ðå í ö³ ºþ
1938 ð., ðîç áó äî âîþ Êàð ïàò ñü êî¿ Óêðà ¿ íè ³ äî ïî ìî ãîþ çà êàð ïà ò öÿì ó äåð -
æà âî ò âî ðåí í³ ç áî êó ãà ëè ÷àí, îêó ïà ö³ ºþ öüî ãî óêðà ¿í ñü êî ãî êðàþ Óãî ð -
ùè íîþ ³ ïî ë³ òè êîþ ͳ ìå ÷ ÷è íè, ÑÐÑÐ òà Ïî ëü ù³ ó öüî ìó ïè òàí í³, ðîç-
ã ëÿ äà þ òü ñÿ îñî á ëè âî ñ ò³ óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ ñòî ñóí ê³â íà ïå ðå äî äí³
â³é íè òî ùî.
Îò æå, àíà ë³ç ñó ÷à ñ íî ãî ñòà íó íà ó êî âèõ äî ñë³ äæåíü óêðà ¿í ñü êè ìè ³ñ òî -
ðè êà ìè óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íî ãî ïå ð³ î äó ïå ðå êî í ëè -
âî ñâ³ä ÷èòü, ùî çà ðî êè íå çà ëå æ íî ñ ò³ íè ìè äî ñÿ ã íó òèé çíà ÷ íèé ïðî ãðåñ
íà öüî ìó íà ïðÿ ì êó ðîç âè ò êó â³ ò ÷è ç íÿ íî¿ ³ñ òî ðè ÷ íî¿ íà ó êè. Ñâî ãî ðî äó
ï³ä ñó ì êî âîþ â ïëà í³ ðîç âè ò êó ñó ÷à ñ íî¿ óêðà ¿í ñü êî¿ ïî ëî í³ ñ òè êè ñòà ëà
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 51
Óêðà¿íñüêå ïèòàííÿ â ì³æâîºíí³é Ïîëüù³
ôóí äà ìåí òàëü íà ïðà öÿ â÷å íèõ Ëüâ³â ñü êî ãî íà ö³ î íàëü íî ãî óí³ âåð ñè òå òó
³ì. ². Ôðàíêà Ëå î í³ äà Çà øê³ ëü íÿ êà ³ Ìè êî ëè Êðè êó íà “²ñòîð³ÿ Ïî ëü ù³:
³ä íàé äà â í³ øèõ ÷à ñ³â äî íà øèõ äí³â” (Ëüâ³â, 2002). Öåé ïåð øèé â óêðà ¿í -
ñü ê³é ³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿ ñèí òåç ³ñ òî 𳿠Ïî ëü ù³, çðî á ëå íèé íà ï³ä ñòà â³ ãëè áî êî ãî
îïðà öþ âàí íÿ áà ãà òüîõ íî âèõ äæå ðåë òà ³í òåð ïðå òà ö³é íèõ çäî áó ò ê³â ñâ³ òî -
âî¿ íà ó êî âî¿ ë³ òå ðà òó ðè, çâè ÷àé íî, çà ñëó ãî âóº îêðå ìî ãî àíà ë³ çó é îö³í êè
ôà õ³ â ö³â, ùî, ñïî ä³ âà º ìî ñÿ, íå çà áà ðîì áó äå çä³é ñ íå íî óêðà ¿í ñü êè ìè ³
ïîëü ñü êè ìè ³ñ òî ð³ î ãðà ôà ìè. Ëè øå çà çíà ÷è ìî, ùî ðîç âè ò êó Ïîëü ñü êî¿ Ðå -
ñ ïó á ë³ êè â 1918—1939 ðð. ïðè ñâÿ ÷å íèé îäèí ç íàé á³ëü øèõ ðîç ä³ ë³â ö³ º¿
ïðà ö³ (ðîç ä³ë 13), â ÿêî ìó îñî á ëè âà óâà ãà ïðè ä³ ëå íà ñêëà ä íèì âçà º ìè íàì
ïî ëÿ ê³â ç óêðà ¿ í öÿ ìè ó ì³æ âî ºí íèé ïå ð³ îä.
Çíà ÷ íó çà ö³ êà â ëå í³ñòü óêðà ¿í ñü êèõ íà ó êî â ö³â ö³ ºþ ïðî á ëå ìà òè êîþ çà -
ñâ³ä ÷èâ, íà ïðè ê ëàä, ³ Ï’ÿ òèé ì³æ íà ðî ä íèé êîí ãðåñ óêðà ¿ í³ ñ ò³â, ùî â³ä áó â -
ñÿ â ê³ í ö³ ñåð ï íÿ 2002 ð. ó ×å ð í³ â öÿõ. Çî êðå ìà, äî ïðî ãðà ìè êîí ãðå ñó áó ëî
âêëþ ÷å íî îêðå ì³ ñå ê ö³é í³ çà ñ³ äàí íÿ — “Ðåë³ã³éíà ³ åò íî íà ö³ î íàëü íà ³äåí -
òè ÷ í³ñòü ó Öåí ò ðàëü íî- Ñõ³ ä í³é ªâ ðî ï³”, “Ïèòàííÿ ³ñ òî 𳿠çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í -
ñü êèõ çå ìåëü”, “Óêðà¿íö³ é ïî ëÿ êè: ³ñ òî ðè ÷ íà ðå ò ðî ñïå ê òè âà ³ ñó ÷à ñ í³ñòü”,
“Ïðîáëåìè ³ñ òî 𳿠Õî ë ì ùè íè”, “Ç ³ñ òî 𳿠óêðà ¿í ñü êî¿ äè ï ëî ìà ò³¿”, “Íàó -
êîâå òî âà ðè ñ ò âî ³ì. Ò. Øåâ÷åíêà”, “̳æ Ñõî äîì ³ Çà õî äîì: ³í òå ëå ê òó àëü -
íå êîí ñòðó þ âàí íÿ óêðà ¿í ñü êî ãî ïðî ñ òî ðó” òà äå ÿê³ ³í ø³, íà ÿêèõ áó ëî
ïðî ãî ëî øå íî ö³ ëèé ðÿä íà ó êî âèõ äî ïî â³ äåé ç ³ñ òî 𳿠óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü -
êèõ ñòî ñóí ê³â, â òî ìó ÷è ñ ë³ é ìî ëî äè ìè â÷å íè ìè, ùî ñâ³ä ÷èòü ïðî íî â³
ïåð ñ ïå ê òè âè ¿¿ ïî äàëü øî¿ ðîç ðîá êè. Âî ä íî ÷àñ ó âèâ÷åí í³ ö³ º¿ êîì ï ëå ê ñ íî¿
é áà ãà òî ãðàí íî¿ ïðî á ëå ìè ³ñ íóº ïå â íèé äèñ áà ëàíñ ì³æ ê³ëü ê³ ñ òþ ïó á ë³ êà -
ö³é, à îò æå, ñòó ïå íåì âèâ÷å íî ñ ò³ ³ âè ñâ³ ò ëåí íÿ â äðó êàõ ÿê ïå ð³ î äó
1918—1920 ðð. ³ ïå ð³ î äó 20—30-õ ðð. íà êî ðèñòü ïåð øî ãî ç íèõ, òàê ³ ùî äî
âè ñâ³ ò ëåí íÿ êîí ê ðå ò íèõ ïè òàíü é îêðå ìèõ àñ ïå ê ò³â óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ
ñòî ñóí ê³â.
Íà ñàì ïå ðåä, âðà õî âó þ ÷è äî ñâ³ä îñòàí í³õ ðî ê³â ²í ñòè òó òó ³ñ òî 𳿠Óêðà -
¿ íè ÍÀÍÓ ç ï³ä ãî òîâ êè âå ëè êèõ êî ëå ê òè â íèõ òå ìà òè ÷ íèõ ïðàöü, ñë³ä çà -
çíà ÷è òè, ùî, ìà áóòü, íà çð³ ëà ïî òðå áà íà ïè ñàí íÿ âå ëè êî¿ ôóí äà ìåí òàëü íî¿
ïðà ö³, â ÿê³é áè íà íî âèõ ìå òî äî ëî ã³ ÷ íèõ çà ñà äàõ ³ îñ íî â³ äî ñÿ ã íó òî ãî ð³ â -
íÿ ³ñ òî ðè ÷ íî¿ ³í ôîð ìà ö³¿ êîì ï ëå ê ñ íî áó ëî äî ñë³ äæå íî ì³ ñ öå òà ðîëü óêðà -
¿í ñü êî ãî ïè òàí íÿ ó çî â í³ ø íüî ïî ë³ òè ÷ íèõ êîí öå ï ö³ ÿõ íî âî â³ ä ðî äæå íî¿
Ïîëü ñü êî¿ äåð æà âè ïå ð³ î äó íà ö³ î íàëü íî- âè ç âî ëü íèõ é äåð æà âî ò âîð ÷èõ
çìà ãàíü óêðà ¿í ñü êî ãî íà ðî äó òà ïî äàëü øó åâî ëþ ö³þ ïî ë³ òè êè Äðó ãî¿ Ðå -
÷³ ïî ñ ïî ëè òî¿ ùî äî óêðà ¿í ñü êî¿ ñïðà âè, âè ñâ³ ò ëå íî óñ³ ñêëà äî â³ óêðà ¿í ñü -
êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íèõ ðî ê³â. Äî ¿¿ íà ïè ñàí íÿ ìî ã ëè á áó òè
çà ëó ÷å í³ ÿê çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü ê³, òàê ³ êè ¿â ñü ê³ òà, ìî æ ëè âî, ³í ø³ â³ äî ì³ äî -
ñë³ ä íè êè ïðî á ëå ìè. Âò³ì, íà ïè ñàí íÿ òà êî¿ êî ëå ê òè â íî¿ ïðà ö³, çâè ÷àé íî,
ïî ëåã øè ëî á òà êîæ ³ òå, ÿê áè ïî ïå ðå äíüî áóâ äî ñë³ äæå íèé ³ âè ñâ³ ò ëå íèé
ðÿä îêðå ìèõ ìà ëî âèâ ÷å íèõ ïè òàíü ç ³ñ òî 𳿠óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ ñòî ñóí -
ê³â 1918—1939 ðð.
Âè ìà ãà þòü â ïåð øó ÷åð ãó âñå á³ ÷ íî ãî âè ñâ³ ò ëåí íÿ âíó ò ð³ ø í³ é çî â í³ ø -
í³ óìî âè, îá’ºê òè â í³ é ñóá’º ê òè â í³ ôà ê òî ðè ñòà íî â ëåí íÿ òà ðîç âè ò êó ïîëü -
ñü êî- óê ðà ¿í ñü êèõ ì³æ äåð æà â íèõ â³ä íî ñèí — äè ï ëî ìà òè ÷ íèõ, òîð ãî âå ëü -
íî- åêî íî ì³ ÷ íèõ, ñó ñ ï³ ëü íî- ïî ë³ òè ÷ íèõ ³ êóëü òó ð íèõ, ïðè ÷î ìó ç óñ³ ìà
óêðà ¿í ñü êè ìè äåð æà â íè ìè óòâî ðåí íÿ ìè ì³æ âî ºí íî ãî ïå ð³ î äó.
Íå ç’ÿ ñî âà íè ìè äî ê³ í öÿ çà ëè øà þ òü ñÿ, íà íàø ïî ãëÿä, óñ³ îá ñòà âè íè
òà åòà ïè ïðè ºä íàí íÿ çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ çå ìåëü äî Ïî ëü ù³, çî êðå ìà ðîëü
ïîëü ñü êî¿ äè ï ëî ìà ò³¿ ³ ì³æ íà ðî ä íèõ ÷èí íè ê³â â öüî ìó, à òà êîæ ñó ò í³ñòü,
íà ñë³ä êè òà çíà ÷åí íÿ ö³ º¿ ïî 䳿 â ³ñ òî 𳿠ÿê óêðà ¿í ñü êî ãî, òàê ³ ïîëü ñü êî ãî
íà ðî ä³â.
52 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Ñ. Â. Âiäíÿíñüêèé
Çà ñëó ãî âóº ïî äàëü øî ãî âñå á³ ÷ íî ãî äî ñë³ äæåí íÿ òà êîæ ïî ë³ òè êà ïîëü -
ñü êèõ âëà ñ òåé â Ñõ³ ä í³é Ãà ëè ÷è í³ é Çà õ³ ä í³é Âî ëè í³, çî êðå ìà ðîç êðèò òÿ
ìî òè â³â, ³äåé íèõ çà ñàä òà ôîðì ¿¿ ïðî âå äåí íÿ íà ð³ ç íèõ åòà ïàõ. Ó çâ’ÿç êó ç
ö³ ºþ ïðî á ëå ìîþ ââà æà º ìî äî ö³ ëü íèì, íà ïðè ê ëàä, çä³é ñ íè òè ïî ð³ â íÿ ëü -
íèé àíà ë³ç ïî ë³ òè êè íà óêðà ¿í ñü êèõ çå ì ëÿõ äåð æàâ, â ñêëà ä³ ÿêèõ âî íè ïå -
ðå áó âà ëè ó ì³æ âî ºí íèé ïå ð³ îä, — Ïî ëü ù³, ×å õî ñ ëî âà÷ ÷è íè, Ðó ìó í³¿, çî -
êðå ìà ùî äî íà äàí íÿ ¿ì àâ òî íî 쳿. Á³ëüø ãëè áî êîãî é îá’ºê òè â íî ãî âè ñâ³ ò -
ëåí íÿ çà ñëó ãî âó þòü òà êîæ ïè òàí íÿ ïðî ðîëü óêðà ¿í ñü êèõ ïî ë³ òè÷ íèõ ïàð -
ò³é é ãðî ìàä ñü êèõ îá’ºä íàíü — ÓÂΗ ÎÓÍ, ÓÍÄÎ, Ôðî í òó íà ö³ î íàëü íî¿
ºä íî ñ ò³, ÓÍÎ, ÊÏÇÓ òà ³í. â ñó ñ ï³ ëü íî- ïî ë³ òè ÷ íî ìó æèò ò³ Äðó ãî¿ Ðå ÷³ ïî ñ -
ïî ëè òî¿. Ç ³í øî ãî áî êó, ùå ÷å êຠñâî ãî îá’ºê òè â íî ãî äî ñë³ äæåí íÿ ³ñ òî ð³ÿ
ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ïîëü ñü êèõ ïî ë³ òè÷ íèõ ïàð ò³é, çî êðå ìà Ïîëü ñü êî¿ â³é ñü êî âî¿
îð ãà í³ çà ö³¿ (ÏÎÂ) â Óêðà ¿ í³, ÿê ³ â òîé ïå ð³ îä, êî ëè âî íà çä³é ñ íþ âà ëà àí -
òè óê ðà ¿í ñü êó ä³ ÿ ëü í³ñòü, òàê ³ òî ä³, êî ëè ç ê³ í öÿ ë³ òà 1919 ð. çã³ ä íî ç äè ðå ê -
òè âîþ Þ. ϳëñóäñüêîãî âî íà ïå ðåéø ëà íà ïî çè ö³¿ ï³ä òðè ì êè ä³é ÓÍÐ. Äî -
ñ³ íå ìຠãðóí òî â íî ãî äî ñë³ äæåí íÿ ³ ì³ ñ öÿ (íå õàé ³ äî ñèòü ñêðî ì íî ãî)
óêðà ¿í ñü êèõ ãî ñ ïî äàð ñü êî- åêî íî ì³ ÷ íèõ îá’ºä íàíü (êî î ïå ðà òè â íèõ, êðå -
äè ò íèõ ñï³ ëîê é òî âà ðèñòâ, áàí ê³â òî ùî) â åêî íî ì³ ÷ íî ìó æèò ò³ Ïî ëü ù³ ³
âî ä íî ÷àñ ¿õ äî ñèòü çíà ÷ íî¿ ðîë³ ó áî ðî òü á³ çà âè æè âàí íÿ óêðà ¿í ñü êî ãî íà -
ðî äó â Ãà ëè ÷è í³ é íà Âî ëè í³.
³ä ñó ò í³ ïî êè ùî é êîì ï ëå ê ñ í³ îïðà öþ âàí íÿ ïðî êóëü òó ð íå æèò òÿ íà
çà õ³ ä íî ó ê ðà ¿í ñü êèõ çå ì ëÿõ ó ì³æ âî ºí í³ ðî êè. Óêðà ¿í ñü ê³ ³ñ òî ðè êè ïè øóòü,
ÿê ïðà âè ëî, â îñ íî â íî ìó ïðî ä³ ÿ ëü í³ñòü “Ïðîñâ³òè” òà óòè ñ êè ¿¿ ç áî êó
ïîëü ñü êèõ âëà ñ òåé. Àëå êóëü òó ð íå æèò òÿ äà ëå êî íå îá ìå æó âà ëî ñÿ ëè øå
“Ïðîñâ³òîþ”. Ó ì³æ âî ºí í³é Ïî ëü ù³ ³ñíóâàëî, íà ïðè ê ëàä, äî ñèòü àê òè â íå
óêðà ¿í ñü êå ë³ òå ðà òó ð íå æèò òÿ. Çî êðå ìà, íàì ùå äó æå ìà ëî â³ äî ìî ïðî ä³ ÿ -
ëü í³ñòü “âåëèêî¿ òð³é êè” êðà ê³â ñü êèõ “³íòåëåêòóàë³â” — Á. Ëåïêîãî, ². dzëèí -
ñüêîãî òà ². Ôåùåíêà-×îï³âñüêîãî, ïðî òî âà ðè ñ ò âà г ä íà øêî ëà, г ä íà õà òà
òî ùî. Ò³ íå ÷è ñ ëåí í³ ïó á ë³ êà ö³¿ óêðà ¿í ñü êèõ ë³ òå ðà òó ðî ç íà â ö³â, ùî ç’ÿ âè -
ëè ñÿ îñòàí í³ì ÷à ñîì ³ ïðè ñâÿ ÷å í³ òâîð ÷î ñ ò³ ÿêî ãîñü îêðå ìî ãî ïè ñü ìåí íè -
êà, ÷è íà â³òü ë³ òå ðà òó ð íèì ïðî öå ñàì â ö³ ëî ìó, — öå íå âè õ³ä ³ç ñòà íî âè ùà.
Àäæå ó ë³ òå ðà òó ðî ç íà â ö³â ñâî¿ ï³ä õî äè äî ö³ º¿ òå ìà òè êè, ó ³ñ òî ðè ê³â — ñâî¿.
Ñêà æ³ ìî, âè ñâ³ ò ëè òè ä³ ÿ ëü í³ñòü òî ãî ÷è ³í øî ãî ç ì³æ âî ºí íèõ ë³ òå ðà òó ð íèõ
îá’ºä íàíü íà ôî í³ òî ä³ ø íüî ãî ñó ñ ï³ ëü íî- ïî ë³ òè ÷ íî ãî æèò òÿ Ïî ëü ù³ ³ñ òî -
ðè êó ëåã øå, í³æ ë³ òå ðà òó ðî ç íà â öþ, áî â³í êðà ùå çíຠäà íó åïî õó. Áó ëî á
äî á ðå ïî áà ÷è òè ³ äî ñë³ äæåí íÿ, ïðè ñâÿ ÷å í³ óêðà ¿í ñü ê³é ïðå ñ³ â Äðó ã³é Ðå -
÷³ ïî ñ ïî ëè ò³é, áî íà ñüî ãî ä í³ â ë³ òå ðà òó ð³ º ð³ ç íî á³é íà â³òü ùî äî ê³ëü êî ñ ò³
òàì óêðà ¿í ñü êèõ ãà çåò, íå êà æó ÷è âæå ïðî îö³í êó ¿õ âïëè âó íà óêðà ¿í ñü êó
ãðî ìà äó. Äî ðå ÷³, çíà ÷ íîþ äî ïî ìî ãîþ ñó ÷à ñ íèì óêðà ¿í ñü êèì äî ñë³ ä íè êàì
ö³ º¿ òå ìè ñòà íå íå ùî äà â íî âè äà íà â Óêðà ¿ í³ êíè ãà óêðà ¿í ñü êî ãî â÷å íî ãî ³ç
ÑØÀ Ì. Ìàðòèíþêà “Óêðà¿íñüê³ ïå ð³ î äè ÷ í³ âè äàí íÿ Çà õ³ ä íî¿ Óêðà ¿ íè,
êðà ¿í Öåí ò ðàëü íî¿ òà Çà õ³ ä íî¿ ªâ ðî ïè (1914—1939 ðð.): Ìà òå ð³ à ëè äî á³á -
ë³î ã ðà ô³¿” (Ëüâ³â, 1998). Ñêà çà íå âè ùå ïðî êóëü òó ð íå æèò òÿ ö³ë êîì â³ä íî -
ñè òü ñÿ ³ äî óêðà ¿í ñü êî ãî íà ó êî âî ãî æèò òÿ â ì³æ âî ºí í³é Ïî ëü ù³, ÿêå ùå
÷å êຠñâî ãî ãðóí òî â íî ãî âè ñâ³ ò ëåí íÿ, âêëþ ÷à þ ÷è ñþ äè, îêð³ì ä³ ÿ ëü íî ñ ò³
Íà ó êî âî ãî òî âà ðè ñ ò âà ³ì. Øå â ÷åí êà, òà êîæ ³ ä³ ÿ ëü í³ñòü çà ñíî âà íî ãî ó
1930 ð. ó Âàð øà â³ Óêðà ¿í ñü êî ãî íà ó êî âî ãî ³í ñòè òó òó, ÿêèé âí³ñ çíà ÷ íèé
âêëàä íå ò³ëü êè â òî ä³ ø íº óêðà ¿í ñü êå, àëå é ³ â ïîëü ñü êå íà ó êî âå æèò òÿ.
², íà ðå ø ò³, áà æà íî ïðî äîâ æè òè äî ñë³ äæåí íÿ ç ïè òàíü ôîð ìó âàí íÿ
ì³æ âî ºí íî¿ óêðà ¿í ñü êî¿ åì³ ã ðà ö³¿ é á³ æå í ö³â â Ïî ëü ù³, çî êðå ìà ç Íàä ä í³ ï -
ðÿí ñü êî¿ Óêðà ¿ íè, ñòà â ëåí íÿ äî íèõ ïîëü ñü êèõ âëà ñ òåé, âïëè âó ¿õ ä³ ÿ ëü íî -
ñ ò³ íà ðîç âè òîê óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ ñòî ñóí ê³â, ÿê ì³æ äåð æà â íèõ, òàê ³
êóëü òó ð íèõ òî ùî. Ó÷àñòü óêðà ¿ í ö³â ó áî ÿõ ïîëü ñü êèõ çáðîé íèõ ñèë ïðî òè
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 53
Óêðà¿íñüêå ïèòàííÿ â ì³æâîºíí³é Ïîëüù³
í³ ìå öü êèõ îêó ïàí ò³â ó 1939 ð. òåæ ïðà ê òè ÷ íî íå ðîç ã ëÿ íó òà â óêðà ¿í ñü ê³é
³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿.
Çâè ÷àé íî, íà ëå æ íèì ÷è íîì âèâ÷è òè ³ âè ñâ³ ò ëè òè óñ³ ö³ ñêëà ä í³ ïè òàí -
íÿ óêðà ¿í ñü êî-ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íèõ ðî ê³â ìî æ ëè âî ëè øå ó ò³ ñ -
í³é ñï³â ï ðà ö³ ç íà øè ìè ïîëü ñü êè ìè êî ëå ãà ìè. Îñî á ëè âî öå ñòî ñó º òü ñÿ
ñï³ ëü íî ãî ïî øó êó é âè äàí íÿ çá³ ðîê äî êó ìåí òàëü íèõ äæå ðåë ç ³ñ òî 𳿠óêðà -
¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ âçà º ìèí 1918—1939 ðð. Ó ñâ³é ÷àñ, ÿê â³ äî ìî ôà õ³ â öÿì, ó
60—70-ò³ ðð. ìè íó ëî ãî ñòî ë³ò òÿ çó ñèë ëÿ ìè ìî ñ êîâ ñü êèõ ³ âàð øàâ ñü êèõ ³ñ -
òî ðè ê³â áó ëî âè äà íî 10 òîì³â “Äîêóìåíòîâ è ìà òå ðè à ëîâ ïî èñ òî ðèè ñî âå -
ò ñ êî- ïî ëü ñ êèõ îò íî øå íèé”, äå áó ëî âì³ ùå íî ³ ÷è ìà ëî äî êó ìåí ò³â ïðî
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü ê³ â³ä íî ñè íè, îñî á ëè âî ó 1918—1920 ðð. ³ ïåð ø³é ïî ëî -
âè í³ 20-õ ðî ê³â. Îä íàê ùå áà ãà òî âà æ ëè âèõ é îðè ã³ íàëü íèõ äî êó ìåí ò³â ³
ìà òå ð³ à ë³â ç ö³ º¿ òå ìà òè êè çà ëè øè ëî ñÿ ëå æà òè â ïîëü ñü êèõ, óêðà ¿í ñü êèõ,
ðî ñ³é ñü êèõ àð õ³ âàõ. Îò æå, áó ëî á äî á ðå, ÿê áè çó ñèë ëÿ ìè ³ñ òî ðè ê³â íà øèõ
äâîõ äåð æàâ âè äà òè ¿õ òå ïåð, áåç ïî ñå ðå ä íè ö ò âà ÷è öå í çó ðè òðå òüî¿ ñòî ðî -
íè, ùî çíà ÷ íîþ ì³ ðîþ ë³ ê â³ äó âà ëî áè ùå íà ÿâ í³ ò. ç. “á³ë³” ïëÿ ìè â ³ñ òî ð³¿
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ ñòî ñóí ê³â ì³æ âî ºí íèõ ðî ê³â. Òèì á³ëü øå, ùî ó íàñ
âæå º ïë³ ä íèé äî ñâ³ä â òà ê³é ñï³ ëü í³é ðî áî ò³: ìà º òü ñÿ íà óâà ç³ ôóí äà ìåí -
òàëü íå äâî òî ì íå âè äàí íÿ “Ïîëüùà òà Óêðà ¿ íà ó òðè äöÿ òèõ— ñî ðî êî âèõ
ðî êàõ ÕÕ ñ òî ë³ò òÿ. Íå â³ äî ì³ äî êó ìåí òè ç àð õ³ â³â ñïå ö³ àëü íèõ ñëóæá” (Âàð -
øà âà— Êè ¿â, 1998, 2000), ï³ä ãî òîâ êó ÿêî ãî ñõâàëü íî â³ òà ëè ó ïå ðåä ìî â³ äî
âè äàí íÿ ïðå çè äåí òè íà øèõ êðà ¿í. “ßê Ïðå çè äåíò Ðå ñ ïó á ë³ êè Ïî ëü ù³, —
ï³ä êðå ñ ëèâ, çî êðå ìà, ó ïå ðåä ìî â³ Îëå ê ñàíäð Êâà ñ íåâ ñü êèé, — ÿ ãëè áî êî
ïå ðå êî íà íèé, ùî ìàé áó ò íº ïîëü ñü êî- óê ðà ¿í ñü êèõ â³ä íî ñèí ñë³ä áó äó âà òè
íà ïðà â ä³, ÿêà º îñ íî âîþ çëà ãî äè ³ ïðè ìè ðåí íÿ ì³æ íà øè ìè íà ðî äà ìè.
Ïðè öüî ìó ÿ ñâ³ äî ìèé òî ãî, ùî íàé âà æ ÷³ ïðî á ëå ìè âè íè êà þòü ç íå äî ìî -
âîê ³ ôàëü ø³, îñî á ëè âî òî ä³, êî ëè âî íè ñòî ñó þ òü ñÿ ñï³ ëü íî¿ ³ñ òî ð³¿. Íàé -
á³ëüø ïðà âè ëü íèì øëÿ õîì äî ï³ çíàí íÿ ïðà â äè º âè êî ðè ñ òàí íÿ ³ñ òî ðè ÷ -
íèõ äæå ðåë” 29. “Âîäíî÷àñ, — íà ãî ëî ñèâ ó ñâîþ ÷åð ãó Ëå î í³ä Êó ÷ ìà, — º
âñ³ ï³ä ñòà âè ñïî ä³ âà òè ñÿ, ùî çíà ÷åí íÿ ñå ð³¿, çà ïî ÷à ò êî âà íî¿ öèì òî ìîì,
âèé äå çà ðàì êè ³ñ òî ðè ÷ íî¿ íà ó êè. Öå â³ä ÷ó ò íèé ³ ðå àëü íèé êðîê äî îñ òà òî -
÷ íî ãî çâ³ ëü íåí íÿ â³ä òÿ ãà ðÿ ìè íó ëî ãî, â³ä ïî â’ÿ çà íèõ ç íèì ³äå î ëî ã³ ÷ íèõ
íà øà ðó âàíü òà ïñè õî ëî ã³ ÷ íèõ ñòå ðåî òè ï³â” 30.
Íî â³ ïåð ñ ïå ê òè âè äî âèâ÷åí íÿ ñêëà ä íèõ é ìà ëî äî ñ ë³ äæå íèõ ïè òàíü
óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñèí ì³æ âî ºí íèõ ðî ê³â â³ä êðè âà þòü òà êîæ ì³æ -
íà ðî ä í³ íà ó êî â³ êîí ôå ðå í ö³¿ óêðà ¿í ñü êèõ ³ ïîëü ñü êèõ ³ñ òî ðè ê³â, ÿê³ îñòàí -
í³ì ÷à ñîì ìàé æå ùî ðî êó â³ä áó âà þ òü ñÿ ó Ëüâî â³, Êè º â³, ²âà íî- Ôðàí ê³â ñü -
êó, Ëó öü êó, Âàð øà â³, Ëþ á ë³ í³, Êðà êî â³, Òî ðó í³, Ïå ðå ìè ø ë³ òà ³í øèõ ì³ ñ -
òàõ íà øèõ äåð æàâ. Âî íè ñïðè ÿ þòü óñó íåí íþ ðîç á³ æ íî ñ òåé ïðè âè ñâ³ ò ëåí -
í³ áî ëþ ÷èõ àñ ïå ê ò³â ç ³ñ òî 𳿠â³ä íî ñèí íà øèõ äâîõ ñó ñ³ ä í³õ íà ðî ä³â òà
ì³ í³ ì³ çà ö³¿ íå ãà òè â íî ãî âïëè âó ³ñ òî 𳿠íà ñó ÷à ñ í³ âçà º ìè íè ì³æ Óêðà ¿ íîþ ³
Ïî ëü ùåþ.
1 Âñåóêðà¿íñüêà íà ðà äà äå êà í³â ³ñ òî ðè ÷ íèõ ôà êóëü òå ò³â äåð æà â íèõ íàâ÷àëü íèõ çà -
êëà ä³ â // Óêð. ³ñò. æóðí. — 2002. — ¹ 3. — Ñ. 153—156.
2 K o z l o w s k i M. Miedzy Sanem a Zbruczem. Walki o Lwow s Galicje Wshodnia
1918—1919. — Krakow, 1990. — S. 105—106.
3 Ç à ø ê ³ ë ü í ÿ ê Ë å î í ³ ä. Óêðà ¿ íà ³ Ïî ëü ùà ó ÕÕ ñ òî ë³ò ò³: ì³æ êîí ô ðî í òà ö³ ºþ ³
ñî þ çî ì // ̳ æ íà ðî ä íèé íà ó êî âèé êîí ãðåñ “Óêðà¿íñüêà ³ñ òî ðè ÷ íà íà ó êà íà ïî ðî ç³ XXI
ñòî ë³ò òÿ. ×å ð í³ â ö³, 16—18 òðàâíÿ 2000 ð. Äî ïî â³ ä³ òà ïî â³ äî ì ëåí íÿ. — ×å ð í³ â ö³, 2001. —
Ñ. 63.
4 Ãîëîñ Óêðà ¿ íè. — 1997. — 22 òðàâíÿ.
5 Ã ë ³ á î â Â., Ã î ð ó í Ä. Óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü ê³ âçà º ìè íè â ïîñò ðà äÿí ñü êèé ïå -
ð³ îä // Ïî ë³ òè êà ³ ÷àñ. — 1997. — ¹ 5—6. — Ñ. 16.
54 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2
Ñ. Â. Âiäíÿíñüêèé
6 Öèò. çà: Ê î í º â à ß. Ïîëü ñü êî- óê ðà ¿í ñü ê³ ñòî ñóí êè â ³ñ òî ðè ÷ íî ìó òà ïî ë³ òè÷ íî -
ìó êîí òå ê ñ ò³ // Ðî ç áó äî âà äåð æà âè. — 1996. — ¹ 5. — Ñ. 39.
7 Äèâ.: Ä à ø ê å â è ÷ ß. Äî ïå ðå áó äî âè â óêðà ¿í ñü ê³é ðà äÿí ñü ê³é ³ñ òî ð³ î ãðà ô³¿
(1989) // Óêðà ¿ íà â ìè íó ëî ìó: Çá³ ð íèê ñòà òåé. — Âèï. 9. — Ê., 1996. — Ñ. 229—230.
8 Ë è ò â è í Â. Òè ñÿ ÷à ðî ê³â ñó ñ³ä ñ ò âà ³ âçà º ìî 䳿. — Ê., 2002.
9 Òàì ñà ìî. — Ñ. 30.
10 Òàì ñà ìî. — Ñ. 55.
11 Ð ó á ë ü î â Î. Ñ., Ð å º í ò Î. Ï. Óêðà ¿í ñü ê³ âè ç âî ëü í³ çìà ãàí íÿ
1917—1921 ðð. — Ê., 1999. — Ñ. 307—308.
12 Ë è ò â è í Ñ. Õ. Ñè ìîí Ïå ò ëþ ðà ó 1917—1926 ðî êàõ. ²ñ òî ð³ î ãðà ô³ÿ òà äæå ðå -
ëà. — Ê., 2000. — Ñ. 255.
13 Ñ å ð ã ³ é ÷ ó ê Â. Ïîñòàòü ñâ³ òî âî ãî ð³ â íÿ // Ñè ìîí Ïå ò ëþ ðà òà éî ãî ðî äè íà. Äî -
êó ìåí òè ³ ìà òå ð³ à ëè / Ó ïî ðÿä. Â. Ìèõàëü÷óê. — Ê., 1996. — Ñ. 20.
14 à å ò ü ì à í ÷ ó ê Ì. Ï. Óêðà ¿í ñü êå ïè òàí íÿ â ðà äÿí ñü êî- ïîëü ñü êèõ â³ä íî ñè íàõ
1920—1939 ðð. — Ëüâ³â, 1998. — Ñ. 45.
15 Äèâ.: Íà ðè ñè ç ³ñ òî 𳿠äè ï ëî ìà ò³¿ Óêðà ¿ íè. — Ê., 2001. — Ñ. 385—387.
16 Ç à ø ê ³ ë ü í ÿ ê Ë å î í ³ ä. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 66.
17 Ë è ò â è í Ñ. Õ. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 274—275.
18 Òàì ñà ìî. — Ñ. 298.
19 Ë ³ ñ å â è ÷ ². Ó â³ä á ëè ñ êó ïîëü ñü êèõ áà ã íå ò³â. Æèò òÿ Êè º âà ï³ä ÷àñ ïå ðå áó âàí íÿ
â íüî ìó ïîëü ñü êèõ â³éñüê (òðà âå íü— ÷åð âåíü 1920 ð.). — Ê., 2002. — Ñ. 4.
20 Äèâ.: Ë è ò â è í Ñ. Õ. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 279.
21 Ç à é ö å â Î. Ïðå ä ñòà â íè êè óêðà ¿í ñü êèõ ïî ë³ òè÷ íèõ ïàð ò³é Çà õ³ ä íî¿ Óêðà ¿ íè â
ïà ð ëà ìåí ò³ Ïî ëü ù³ (1922—1939 ðð.) // Óêð. ³ñò. æóðí. — 1993. — ¹ 1.
22 Ê ó ë ü ÷ è ö ü ê è é Ñ. Â. ²äå î ëî ã³ÿ ³ ïðà ê òè êà óêðà ¿í ñü êî ãî ïðà âî ðà äè êàëü íî ãî
ðó õó ó äî âî ºí í³é Ïî ëü ù³ (1920—1939 ðð.) // Ï ðî á ëå ìà ÎÓÍ— ÓÏÀ. Ïî ïå ðå äíÿ ³ñ òî ðè -
÷ íà äî â³ä êà. — Ê., 2000.
22à Ê î ì à ð Â. Ë. “Óêðà¿íñüêå ïè òàí íÿ” â ïî ë³ òè ö³ óðÿ ä³â Ïî ëü ù³
(1926—1939 ðð.) // Óêð. ³ñò. æóðí. — 2001. — ¹ 5. — Ñ. 120—128.
23 Äèâ.: Ä ç þ á à ². Ì. Óêðà ¿ íà ïå ðåä Ñô³í ê ñîì ìàé áó ò íüî ãî // Óêð. ³ñò. æóðí. —
2002. — ¹ 3. — Ñ. 16—17.
24 Ì à ê à ð Þ. Óêðà ¿í ñü êå ïè òàí íÿ â ì³æ âî ºí í³é Ïî ëü ù³ // Ïåð øà ñâ³ òî âà â³é -
íà òà ³ñ òî ðè ÷ í³ äî ë³ íà ðî ä³â Öåí ò ðàëü íî¿ òà Ñõ³ ä íî¿ ªâ ðî ïè: Ìà òå ð³ à ëè ì³æ íàð. íà -
óê. êîí ôå ðå í ö³¿, ïðè ñâÿ ÷å íî¿ 80-ð³÷÷þ Áó êî âèí ñü êî ãî íà ðîä íî ãî â³ ÷à (×åðí³âö³,
22—24 âåðåñíÿ 1998 ð.). — ×å ð í³ â ö³, 2000. — Ñ. 166.
25 Äèâ.: Ç à ø ê ³ ë ü í ÿ ê Ë å î í ³ ä. Íàçâ. ïðà öÿ. — Ñ. 65.
26 Ä à ø ê å â è ÷ ß. Øëÿ õè ïî äî ëàí íÿ óïå ðå äæåíü (Ïå ðå øêî äè íîð ìà ë³ çà ö³¿ ïîëü -
ñü êî- óê ðà ¿í ñü êèõ ñòî ñóí ê³â) // Ó ê ðà ¿ íà — Ïî ëü ùà: ³ñ òî ðè ÷ íà ñïà ä ùè íà ³ ñó ñ ï³ ëü íà
ñâ³ äî ì³ñòü. — Ê., 1993. — Ñ. 26—27.
27 Äèâ.: Ç à ø ê ³ ë ü í ÿ ê Ë. Ãå íå çà ³ íà ñë³ä êè óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êî¿ íîð ìà ë³ çà -
ö³ ¿ // Polska i Ukraina: Sojusz 1920 roku i jego nastepstwa. — Torun, 1997. — S. 431—454.
28 Äèâ.: Æ ó ð à â ë ü î â à Ñ. Ï. Óêðà ¿í ñü êî- ïîëü ñü êå åêî íî ì³ ÷ íå ïàð ò íåð ñ ò âî
1921—1922 ðð. // ̳ æ íà ðî ä í³ çâ’ÿç êè Óêðà ¿ íè: íà ó êî â³ ïî øó êè ³ çíà õ³ä êè. — Âèï. 8. —
Ê., 1999; ¿ ¿ æ. Ç ³ñ òî 𳿠çî â í³ ø í³õ çíî ñèí Óêðà ¿í ñü êî¿ ÑÐÐ. 1921—1924 ðð. / Òàì ñà -
ìî. — Âèï. 9, — Ê., 2000.
29 Ïîëüùà òà Óêðà ¿ íà ó òðè äöÿ òèõ— ñî ðî êî âèõ ðî êàõ ÕÕ ñ òî ë³ò òÿ. Íå â³ äî ì³ äî êó -
ìåí òè ç àð õ³ â³â ñïå ö³ àëü íèõ ñëóæá. Ïîëü ñü êå ï³ä ï³ë ëÿ 1939—1941. Ò. 1. — Ëüâ³â— Êî ëî -
ìèÿ— Ñò ðèé— Çî ëî ÷³â— Âàðøàâà—Êè¿â, 1998. — Ñ. 10.
30 Òàì ñà ìî. — Ñ. 14.
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 2 55
Óêðà¿íñüêå ïèòàííÿ â ì³æâîºíí³é Ïîëüù³
|