Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.)
Saved in:
| Published in: | Український історичний журнал |
|---|---|
| Date: | 2003 |
| Main Author: | |
| Format: | Article |
| Language: | Ukrainian |
| Published: |
Інститут історії України НАН України
2003
|
| Subjects: | |
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204874 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) / О.О. Сушко // Український історичний журнал. — 2003. — № 4. — С. 112-122. — Бібліогр.: 103 назв. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1859912405027389440 |
|---|---|
| author | Сушко, О.О. |
| author_facet | Сушко, О.О. |
| citation_txt | Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) / О.О. Сушко // Український історичний журнал. — 2003. — № 4. — С. 112-122. — Бібліогр.: 103 назв. — укр. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Український історичний журнал |
| first_indexed | 2025-12-07T16:03:02Z |
| format | Article |
| fulltext |
Ïðî á ëå ìè ³ñòîð³¿
Óêðà¿íè íî â³ ò íüî ãî ÷à ñó
Î. Î. ÑÓØÊÎ (Êè ¿â)
ÎÐ ÃÀ Ͳ ÇÀ Ö²É ÍÎ- ÃÎ Ñ ÏÎ ÄÀÐ ÑÜ Ê² ÔÎÐ ÌÈ
ÄÅÍÀÖ²ÎÍÀ˲ÇÀÖ²¯ ÏÐÎ ÌÈ Ñ ËÎ ÂÎ Ñ Ò²
 ÓÊÐÀ ̄ Ͳ (20-ò³ ðð. ÕÕ ñò.)
Ôîð ìó âàí íÿ ñè ñ òå ìè ïðè âà ò íî ãî ï³ä ïðè º ì íè ö ò âà â ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ Óê -
ðà ¿ íè â 20-ò³ ðð. â³ä áó âà ëî ñÿ íà îð ãà í³ çà ö³é íèõ ïðèí öè ïàõ òà íîð ìà òè â -
íî- ïðà âî â³é áà ç³ ðà äÿí ñü êî¿ äåð æà âè. Ïðè âà òè çà ö³ÿ äð³ á íèõ ôà á ðèê ³ çà -
âî ä³â ðîç ïî ÷à ëà ñÿ â³ä ðà çó ï³ ñ ëÿ ïî ÿâè â ñåð ï í³ 1921 ð. íà êà çó ÐÍÊ ÐÑÔÐÐ
ïðî çà ïðî âà äæåí íÿ íå ïó 1. Íà áóò òÿ þðè äè ÷ íèõ ïðàâ êî ðè ñ òó âà ÷à ³ âëà ñ íè -
êà çä³é ñ íþ âà ëî ñÿ øëÿ õîì îðåí äè äð³ á íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ³ ïî âå ð íåí íÿ ¿õ êî -
ëè ø í³ì ãî ñ ïî äà ðÿì.
Ïî ðÿ äîê îðåí äè âè çíà ÷è ëè óðÿ äî â³ ïîñòà íî âè, ÿê³ ç’ÿ âè ëè ñÿ óïðî -
äîâæ 1922—1923 pp. Òàê, 14 êâ³ ò íÿ 1922 p. ÓÅÐ ïðè ÐÍÊ ÓÑÐÐ óõ âà ëè ëà
ï îñòà íî âó ïðî ïî ðÿ äîê îðåí äè äåð æà â íèõ óñòà íîâ, ÿêîþ äî çâî ëè ëà åê ñ ï ë ó -
à òà ö³þ “áåçä³ÿëüíèõ ³ ñëà áî ä³ ÿ ëü íèõ” ï³ä ïðè ºìñòâ, ùî íå ïî òðà ïè ëè äî
äåð æà â íî¿ “âèðîáíè÷î¿ ïðî ãðà ìè” 2. Ðå à ë³ çà ö³ÿ ïîñòà íî âè â³ä áó âà ëà ñÿ íà
ï³ä ñòà â³ ³í ñò ðó ê ö³¿ ÂÐÍà ÓÑÐÐ “Ïðî ïî ðÿ äîê íà äàí íÿ â îðåí äó äåð æà â íèõ
ï³ä ïðè ºìñòâ” â³ä 12 ëèñòîïàäà 1923 p. 3 Îðåí ä³ ï³ä ëÿ ãà ëè âñ³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà,
âè ÿâ ëå í³ äåð æà â íè ìè îð ãà íà ìè äëÿ ïðè âà òè çà ö³¿, àëå ïå ðå âà ãà íà äà âà ëà ñÿ
êî î ïå ðà òè â íèì îð ãà í³ çà ö³ ÿì. Ñïè ñ êè ï³ä ïðè ºìñòâ ôîð ìó âà ëè ãó á ðà ä íà ð -
ãî ñ ïè òà â³ä ïî â³ ä í³ âè ðî á íè ÷³ ïðîô ñï³ë êè, ÿê³ ïî äà âà ëè ¿õ íà çà òâåð äæåí -
íÿ äî ãó áå êî íî ì ðà äè 4. Ïðè âà ò í³ îñî áè òà êîæ ìà ëè ïðà âî îðåí äó âà òè ï³ä -
ïðè ºì ñ ò âà, àëå âðà õî âó âà â ñÿ ¿õ ôàõ, ñòàæ ðî áî òè. Îä íà êî âè ìè ï³ ëü ãà ìè ³
ïðà âà ìè êî ðè ñ òó âà ëè ñÿ ³íî çå ì í³ ï³ä äà í³, êî ëè ø í³ âëà ñ íè êè. ²í ñò ðó ê ö³ÿ
ðå ã ëà ìåí òó âà ëà ïî ðÿ äîê òà óìî âè îðåí äè, âèä ä³ ÿ ëü íî ñ ò³, àñîð òè ìåíò âè -
ðî á ëå íî¿ ïðè âà ò íè êîì ïðî äó ê ö³¿, ïîñòà ÷àí íÿ, òåð ì³í îðåí äè, îá ë³ê òà
êîí ò ðî ëü 5. Çà îõî ÷ó âà ëà ñÿ ä³ ÿ ëü í³ñòü îðåí ä íî ãî ï³ä ïðè ºì ñ ò âà, ÿêå ïðà öþ -
âà ëî íà çà äî âî ëåí íÿ ïî òðåá ðî á³ ò íè ê³â, à íå “äëÿ çáó òó ïðî äó ê ö³¿ âè ðî á -
íè ö ò âà íà â³ ëü íî ìó ðèí êó” 6.
Îðåí ä í³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà áó ëè äåð æà â íè ìè çà ôîð ìîþ âëà ñ íî ñ ò³, à çà òè -
ïîì âè ðî á íè ÷èõ â³ä íî ñèí òà îð ãà í³ çà ö³ ºþ ïðà ö³ ââà æà ëè ñÿ ïðè âà ò íè ìè.
¯õ âè íè ê íåí íÿ ³ ôóí ê ö³ î íó âàí íÿ çó ìî âè ëà åêî íî ì³ ÷ íà êðè çà, êà òà ñ ò ðî -
ô³ ÷ íèé ñïàä ïðî ìè ñ ëî âî ãî âè ðî á íè ö ò âà âçè ì êó 1922/23 p., ïðè âà ò í³ ï³ä -
ïðè ºì ñ ò âà âè íè êà ëè ³ çíè êà ëè “ÿê ìè ëü í³ áóëü êè”, à òî ìó îðåí äà òî ðà ââà -
æà ëè “îñîáîþ òèì ÷à ñî âîþ” 7. Âè êî ðè ñ òàí íÿ ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ íà
ïðà âàõ îðåí äè ñòà ëî òà êîæ îð ãà í³ çà ö³é íîþ ôîð ìîþ ï³ä ïðè º ì íè ö ò âà ñî -
ö³ àëü íî àê òè â íî¿ ÷à ñ òè íè íà ñå ëåí íÿ.
Îðåí äà íå ïî øè ðþ âà ëà ñÿ íà ï³ä ïðè ºì ñ ò âà, ùî âæå áó ëè íà ö³ î íà -
ë³ çî âà í³, à òà êè ìè ââà æà ëè ñÿ äð³ á í³ çà âî äè ³ ôà á ðè êè, ïðè éíÿ ò³ äî äåð -
æà â íî ãî ðå º ñ ò ðó çà àê òîì ³í âåí òà ðè çà ö³¿, ÿê³ ïå ðå áó âà ëè ï³ä îõî ðî íîþ
äåð æà â íèõ îð ãà í³â, äå âæå ³ñ íó âà ëè óïðà â ë³í ñü ê³ ñòðó ê òó ðè. Ðå ø òà ï³ä -
ïðè ºìñòâ ç ÷è ñ ëîì ðî á³ ò íè ê³â ïî íàä 5 ÷î ëî â³ê ç ìå õà í³ ÷ íèì äâè ãó íîì òà
á³ëü øå 10 ïðà öþ þ ÷èõ áåç ìå õà í³ ÷ íî ãî äâè ãó íà, ÿê çà çíà ÷à ëî ñÿ â ïîñòà -
íî â³ ÂÓÖÂÊ â³ä 15 ëþ òî ãî 1922 ð. “Ïðî äð³ á íó ³ ñå ðå ä íþ ïðî ìè ñ ëî -
â³ñòü”, íà ëå æà ëà ¿õ í³ì êî ëè ø í³ì âëà ñ íè êàì àáî ïå ðå äà âà ëà ñÿ ó âëà ñ í³ñòü
³í øèì îñî áàì 8. Îá ìå æåí íÿ ñòî ñó âà ëè ñÿ òèõ ïðî ìè ñ ëî âèõ çà êëà ä³â, ÿê³
âæå áó ëè íà ö³ î íà ë³ çî âà í³ äî 21 âå ðå ñ íÿ 1921 ð. 9, òîáòî äî çà ïðî âà äæåí íÿ
112 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Î. Î. Ñóøêî
íî âî ãî åêî íî ì³ ÷ íî ãî êóð ñó ³ ïî ÷à ò êó ðà äÿí ñü êî¿ ïðè âà òè çà ö³¿ (äå íà ö³ î -
íà ë³ çà ö³¿).
Ïî ñè ëàí íÿ íà ïîñòà íî âó â³ä 15 ëþòîãî 1922 p. çó ñòð³ ÷à ëè ñÿ â ÷è ñ ëåí -
íèõ ñêà ð ãàõ ïðî õà ÷³â, îñî á ëè âî êî ëè ø í³õ âëà ñ íè ê³â äð³ á íèõ çà âî ä³â ³ ôà á -
ðèê, ÿêèì â³ä ìî â ëÿ ëè â îðåí ä³ òî ìó, ùî îñòàí í³ âè ÿâ ëÿ ëè ñÿ íà ö³ î íà ë³ çî -
âà íè ìè. Ïðè âà ò í³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà ï³ä ëÿ ãà ëè îáî â’ÿç êî â³é ðå º ñ ò ðà ö³¿ â ãó á ðà ä -
íà ð ãî ñ ïàõ, à ³íà ê øå çà áî ðî íÿ ëî ñÿ âè êî ðè ñ òî âó âà òè íà íèõ íà éìà íó ðî áî ÷ó
ñè ëó 10. 6 ÷åðâíÿ 1923 p. ÂÓÖÂÊ ïðè éíÿâ ïîñòà íî âó “Ïðî âñòà íî â ëåí íÿ
ïðàâ íà ïðî ìè ñ ëî â³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà”, ÿêîþ þðè äè ÷ íî ³ ôà ê òè ÷ íî óçà êî íþ -
âà ëî ñÿ ïðà âî âëà ñ íî ñ ò³ ïðè âà ò íèõ îñ³á íà ¿õ í³ êî ëè ø í³ ôà á ðè êè, çà âî äè
òî ùî, ùî â³ä ïî â³ äà ëè âè ìî ãàì ïîñòà íî âè â³ä 15 ëþòîãî 1922 p. 11 Âëà ñ íèê
àáî ïðå òåí äåíò ïî âèí í³ áó ëè ïî äà òè çà ÿâó äî ì³ ñ öå âèõ îð ãà í³â âëà äè
óïðî äîâæ øå ñ òè ì³ ñÿ ö³â, òîáòî â³ä ÷åð â íÿ äî ãðó ä íÿ 1923 p. Ñà ìå 22 ãðó ä -
íÿ 1923 p. ÂÐÍÃ ÓÑÐÐ âè äàâ öè ð êó ëÿð ¹ 48, ó ÿêî ìó áó ëè âè êëà äå í³ óìî -
âè ³ òåð ì³ íè ïðè âà òè çà ö³¿ äð³ á íèõ ³ ñå ðå ä í³õ ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºì ñ ò â 12.
Ó ïîñòà íî â³ çà çíà ÷à ëî ñÿ òà êîæ, ùî íà ö³ î íà ë³ çà ö³ÿ òðè âà ëà ôà ê òè ÷ íî äî
24 ñåðïíÿ 1922 p., a â³ä òàê âñ³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà, ÿê³ âè íè ê ëè ï³ ñ ëÿ ö³ º¿ äà òè,
íà ëå æà ëè ¿õ çà ñíî â íè êà ì 13.
Òà êèì ÷è íîì, çà ïðî âà äæó þ ÷è îñ íî â í³ ïðèí öè ïè íå ïó, äåð æà âà äî -
çâî ëè ëà îðåí äó ï³ä ïðè ºìñòâ, à òà êîæ âè çíà ÷è ëà ñî ö³ àëü íî- åêî íî ì³ ÷ í³ òà
îð ãà í³ çà ö³é íî- ïðà âî â³ îñ íî âè íà áóò òÿ ïðà âà âëà ñ íî ñ ò³ êî ëè ø í³ ìè ãî ñ ïî -
äà ðÿ ìè òà ³í øè ìè ãðî ìà äÿ íà ìè ÓÑÐÐ. Ïîñòà íî âè, äå ê ðå òè, íà êà çè, öè ð -
êó ëÿ ðè äåð æà â íèõ îð ãà í³â, ÿê³ ðå ãó ëþ âà ëè â³ä íî ñè íè îðåí äè ³ âëà ñ íî ñ ò³,
ñòâî ðè ëè ïå â íó íîð ìà òè â íî- ïðà âî âó áà çó äëÿ ðîç âè ò êó ï³ä ïðè º ì íè ö ò âà â
ãà ëó ç³ ïðî ìè ñ ëî âî ãî âè ðî á íè ö ò âà.
Îðåí äà òîð ê íó ëà ñÿ ôà ê òè ÷ íî âñ³õ ãà ëó çåé íà ðîä íî ãî ãî ñ ïî äàð ñ ò âà,
íà â³òü øàõò. Çî êðå ìà, â 1921/22 p. íà îñòàí í³õ áó ëî âè äî áó òî 31,3 ìëí êó -
á³â âó ã³ë ëÿ, à â 1922/23 ð. — 14,5 ìëí êó á³ â 14.  îðåí äó ïî ÷à ëè çäà âà òè ï³ä -
ïðè ºì ñ ò âà â³ä ðà çó ï³ ñ ëÿ çà ïðî âà äæåí íÿ íå ïó, òîáòî äî ïî ÿâè ñïå ö³ àëü íèõ
çà êî íî äàâ ÷èõ àê ò³â. Ñòâî ðåí íÿ äð³ á íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ïðè âà ò íè ìè îñî áà ìè
íà îðåí ä íèõ ³ ñó òî âëà ñ íè öü êèõ çà ñà äàõ äî çâî ëÿâ äå ê ðåò ÂÖÂÊ “Ïðî êó ñ -
òà ð íó ³ äð³ á íó ïðî ìè ñ ëî â³ñòü” â³ä 7 ëè ï íÿ 1921 ð. 15 òà àíà ëî ã³ ÷ íèé äå ê ðåò
ÂÓÖÂÊ â³ä 26 ëèïíÿ òî ãî æ ðî êó 16. Íà ïðè ê³ í ö³ 1921 p. â îðåí ä³ ïå ðå áó âà -
ëî 6015 ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ, ç íèõ â êî ðè ñ òó âàí í³ ïðè âà ò íèõ îñ³á
çíà õî äè ëî ñÿ 1580, â àð ò³ ëÿ õ — 256, ó êî î ïå ðà ö³ ¿ — 544, äåð æà â íèõ îð ãà -
í³ â — 82, à ðå ø òà (3553) — íå ÷³ ò êî âè çíà ÷å íî ãî ñî ö³ àëü íîãî ñòà òó ñó êî ðè -
ñ òó âà ÷à 17. Âî íè ïðå ä ñòà â ëÿ ëè ìàé æå âñ³ ãà ëó ç³ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³, àëå îñ íî â íà
ê³ëü ê³ñòü (4953) çî ñå ðå äæó âà ëà ñÿ ïå ðå âà æ íî â áî ðî ø íî ìå ëü í³é (ìëè íè,
êðó ïî ðó ø êè òî ùî), ÿê³ ä³ ÿ ëè ãî ëî â íèì ÷è íîì íà ïðà âàõ îðåí äè 18. Íà ïî -
÷à ò êó ëè ñ òî ïà äà 1921 p., çà äà íè ìè Â. ß. ×óáàðÿ, â 9 ãó áå ð í³ ÿõ Óêðà ¿ íè ä³ ÿ -
ëî 1613 îðåí ä íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ, ç íèõ ïðè âà ò íèì êî ðè ñ òó âà ÷àì íà ëå æà ëî
1024, àð ò³ ëÿ ì —115, êî î ïå ðà ö³ ¿ — 256, äåð æà â íèì îð ãà íà ì — 13 ï³ä ïðè -
ºìñòâ, àëå ïå ðå âà æ íó á³ëü ø³ñòü (1160) ñòà íî âè ëè ìëè íè 19. Äî éî ãî ï³ä -
ðàõóí êó íå ïî òðà ïè ëè Ìè êî ëà ¿â ñü êà, Ïî ë òàâ ñü êà òà Êà òå ðè íî ñ ëàâ ñü êà
ãóáåð í³¿, ùî ïî çíà ÷è ëî ñÿ íà çà ãàëü í³é ê³ëü êî ñ ò³ ï³ä ïðè ºìñòâ, ïðî òå âè -
çíà ÷è ëè ñÿ õà ðà ê òå ð í³ îçíà êè çà ãàëü íî¿ òåí äå í ö³¿ îðåí äè. Âî íà áó ëà íà ïî -
÷à ò êó íå ïó “áóëî÷íîþ”, áî ñå ðåä ï³ä ïðè ºìñòâ ïå ðå âà æà ëè ìëè íè, çî ñå -
ðåäæå í³ â ñ³ëü ñü êèõ ðà éî íàõ. Ìå òà ëî îá ðî á í³ ìàé ñ òå ð í³, øê³ ðÿ í³ òà ìè ëî -
âà ð í³ öå õè, ñêëî äó â í³ ³ ñ³ ð íè êî â³ çà âî äè, ïå ðå ðî á í³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà õàð ÷î âî¿
³ õ³ ì³ ÷ íî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ íå ä³ ñ òà ëè ìà ñî âî ãî ðîç âè ò êó. Íà ïðè ê ëàä, ó ÷åð â -
í³ 1921 ð. â Ìè êî ëà º â³ ãó á ðà ä íà ð ãîñï çäàâ â îðåí äó ïðè âà ò íèì îñî áàì
øê³ ðÿ íèé çà âîä “Ïÿòèóãîëüíèê”. Âî íè ïî âèí í³ áó ëè ñïëà ÷ó âà òè 40 % ãî -
òî âî¿ ïðî äó ê ö³¿, 15 % åê ñ ò ðà ê ò³â òà 50 % ñè ðî âè íè 20. Íà òó ðàëü íà ôîð ìà
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 113
Îð ãà í³ çà ö³é íî- ãî ñ ïî äàð ñü ê³ ôîð ìè äåíàö³îíàë³çàö³¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³
ðîç ðà õóí ê³â çà îðåí äó áó ëà òî ä³ äî ñèòü ïî øè ðå íîþ, à â çâ’ÿç êó ç ãðî øî âîþ
ðå ôîð ìîþ ïî ÷à ëè çà ïðî âà äæó âà òè ³ âè ïëà òó ãð³ ø ìè. Íà ïî ÷à ò êó 1922 p.
Ðà ä íàð êîì ÓÑÐÐ âè ìà ãàâ â³ä îðåí äà ð³â ñïëà òó â çî ëî òèõ êà ð áî âà í öÿ õ 21. Ó
1924/25 p. â îðåí ä³ ïå ðå áó âà ëî 3744 ï³ä ïðè ºì ñ ò âà, ç íèõ ïðè âà ò íèì êî ðè ñ -
òó âà ÷àì íà ëå æà ëî 2334, òîáòî 63 %, à â ïà ïå ðî â³é ãà ëó ç³ ïðè âà ò íèê îðåí -
äó âàâ 31 %, â øê³ ðÿ í³é — 76,1 %, â òå ê ñ òè ëü í³é — 72,8 %, â õ³ ì³ ÷ í³é —
63 % ïðî ìè ñ ëî âèõ îá’ºêò³â 23.
Îðåí ä íà ïðî ìè ñ ëî â³ñòü øè ðî êî ðîç âè íó ëà ñÿ ó ñå ðå äè í³ 20-õ pp., êî ëè
ïî ÷à ëî äî ëà òè ñòà ä³þ çà íå ïà äó ñ³ëü ñü êî ãî ñ ïî äàð ñü êå âè ðî á íè ö ò âî, òî ìó
çà çâè ÷àé ïå ðå âà æà ëè îðåí ä í³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà õàð ÷î âî¿ ãà ëó ç³. ßê ùî â
1922/23 p. ä³ ÿ ëî 1709, òî â 1924/25 ð. — 5095 îðåí ä íèõ ôà á ðèê ³ çà âî ä³â, à
òà êîæ ìëè í³â é ìà ñ ëî áî º í 24. Âå ñ íîþ 1926 p. â îðåí äó â³ä âå ëè 6426 ïðî ìè -
ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ, ó òî ìó ÷è ñ ë³ 3606 ìëè í³â, àëå â ðå àëü íî ìó êî ðè ñ òó -
âàí í³ ïå ðå áó âà ëî 4037 ï³ä ïðè ºìñòâ (62,8 %), à 2389 çíà õî äè ëî ñÿ íà êîí ñåð -
âà ö³ ¿ 25. Ñå ðåä ä³ þ ÷èõ 4037 îðåí ä íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ïðè âà ò íè êó- êî ðè ñ òó âà ÷ó
íà ëå æà ëî 2624 26. Ó õàð ÷î â³é ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ ä³ ÿ ëî 206, â øê³ ðÿ í³é —131
ï³ä ïðè ºì ñ ò âî, à â ³í øè õ — â³ä îä íî ãî äî 56 27.  îðåí äà ð³â ó 1925/26 p.
ïðà öþ âà ëî 190 òèñ. ðî á³ ò íè ê³â, ç íèõ 124 òèñ. ÷îë. — â ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ ïðè -
âà ò íèõ ociá 28.
Ñòðîê îðåí äè çà ëå æàâ â³ä êîí ê ðå ò íèõ îá ñòà âèí: ãà ëó ç³ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³,
õà ðà ê òå ðó âè ðî á íè ö ò âà, àëå íå ìå í øå îä íî ãî ðî êó, çà ÷èí íèì çà êî íî äàâ -
ñò âî ì 29. Íàé äîâ øèé òåð ì³í îðåí äè ñòà íî âèâ çã³ ä íî ç óãî äîþ 12 ðîê³â, àëå
íàé ÷à ñ ò³ øå — 3—5 ðî ê³ â 30. Íà ïðè ê ëàä, òêà öü êó ôà á ðè êó â ×å ð êà ñàõ, ÿêà
ðà í³ øå íà ëå æà ëà âëà ñ íè êó M. M. Êàíºâñüêîìó, çäà ëè â îðåí äó íà 4 ðî êè,
à â³ä ñî ò êî âî òåð ì³ íè îðåí äè ïî ä³ ëÿ ëè ñÿ ó òà êèé ñïî ñ³á: 70 % ï³ä ïðè ºìñòâ
îðåí äó âà ëî ñÿ â³ä îä íî ãî äî òðüîõ ðî ê³â, 15 % — â³ä 3-õ äî 5-òè, ïî íàä
ï’ÿòü ðî ê³ â — äó æå ìà ëî, à ðå ø òó ï³ä ïðè ºìñòâ âè êî ðè ñ òî âó âà ëè íå á³ëü øå
ðî êó 31. Ãó á ðà ä íà ð ãî ñ ïè óâà æ íî ðîç ã ëÿ äà ëè çà ÿâè ãðî ìà äÿí íà îðåí äó,
âèâ÷à þ ÷è íå ëè øå ¿õ íº ñî ö³ àëü íå ïî õî äæåí íÿ, àëå é êî ìå ð ö³é íó çäà ò -
í³ñòü, ï³ä ïðè º ì íè öü êó ñïðè ò í³ñòü, òåõ í³ ÷ í³ ìî æ ëè âî ñ ò³, ô³ íàí ñî âó êà ëü -
êó ëÿ ö³þ, àñîð òè ìåíò ïðî äó ê ö³¿ òà ³í. 32
ϳä ïðè ºì ñ ò âà îðåí ä íî ãî ôîí äó, çà ê³ëü ê³ ñ íè ìè ³ ÿê³ ñ íè ìè ïî êà ç íè -
êà ìè, çî ñå ðå äæó âà ëè ñÿ ïå ðå âà æ íî â ðó êàõ ïðè âà ò íèõ îñ³á. Íà ïðè ê ëàä, ç
óñ³ º¿ ê³ëü êî ñ ò³ îðåí ä íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ Êè ¿â ñü êî¿ ãó áå ð í³¿ íà âå ñ íó 1925 p.
ïðè âà ò íèì êî ðè ñ òó âà ÷àì íà ëå æà ëî 71,8 %, à òà êîæ 59,7 % â³ä çà ãàëü íî¿
âàð òî ñ ò³, 70,4 % ïî òó æ íî ñ òåé 33. Âà ëî âà ïðî äó ê ö³ÿ âñ³ º¿ îðåí ä íî¿ ïðî ìè ñ -
ëî âî ñ ò³ â 1925/26 p. ñòà íî âè ëà 190 ìëí êðá, ó òî ìó ÷è ñ ë³ 123 ìëí êðá íà ëå -
æà ëî ïðè âà ò íèì îðåí ä íèì ï³ä ïðè ºì ñ ò âà ì 34. Îðåí ä íà ïðî ìè ñ ëî â³ñòü äà -
âà ëà 70 % êî ø ò³â äî ì³ ñ öå âî ãî áþ äæåòó 35, à ¿¿ òî âà ð íà ìà ñà ïå ðå âè ùó âà ëà
ïðî äó ê ö³þ ì³ ñ öå âî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ â 2,5 ðà çà 36. Îáî ðîò 77 òèñ. îðåí ä íèõ
ï³ä ïðè ºìñòâ, ÿê çà çíà ÷àâ ãî ëî âà ÂÐÍà ÓÑÐÐ Ì. Ë. Ðóõèìîâè÷ íà äðó ã³é
ñå ñ³¿ ÂÓÖÂÊ, âî ñå íè 1925 ð. ñòà íî âèâ 303 ìëí êðá, àáî 21,5 %, âà ëî âî ãî
îáî ðî òó âñ³ º¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ Óêðà ¿ íè 37. ³í âðà õî âó âàâ çà ãàëü íó ê³ëü ê³ñòü
òîð ãî âî- ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ, à â³ä òàê ¿õ íÿ ê³ëü ê³ñòü ñÿ ã íó ëà òà êî¿
öè ô ðè. Ïè òî ìà âà ãà îáî ðî ò³â ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ó çà ãàëü í³é ñó ì³
òîð ãî âî- ïðî ìè ñ ëî âî ãî îáî ðî òó ñòà íî âè ëà â 1924/25 p. — 23,2 %, â
1925/26 p. — 12,3 %, â 1926/27 p. — 9,9 %, â 1927/28 p. — 8,8 % 38.
Íàéòè ïî â³ øîþ ³ õà ðà ê òå ð íîþ îð ãà í³ çà ö³é íî- ãî ñ ïî äàð ñü êîþ ôîð ìîþ
ï³ä ïðè º ì íè ö ò âà áó ëà öå í çî âà ïðî ìè ñ ëî â³ñòü. Âî íà ìà ëà òðè ñî ö³ àëü íî-
åêî íî ì³ ÷ íèõ òè ïè — äåð æà â íèé, êî î ïå ðà òè â íèé ³ ïðè âà ò íèé, ÿê³ âè ð³ ç íÿ -
ëè ñÿ ì³æ ñî áîþ âè ðî á íè ÷è ìè â³ä íî ñè íà ìè, óìî âà ìè íàé ìó ðî áî ÷î¿ ñè ëè,
âè ðî á íè ÷è ìè ïî òó æ íî ñ òÿ ìè, ì³ ñ öåì â åêî íî ì³ ÷ íî ìó æèò ò³ ñó ñ ï³ ëü ñ ò âà.
Âíó ò ð³ ø í³ ìè îçíà êà ìè ïðè âà ò íî ãî öå í çî âî ãî ïðî ìè ñ ëî âî ãî ï³ä ïðè ºì ñ ò -
114 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Î. Î. Ñóøêî
âà âè ñòó ïà ëè äâà ôà ê òî ðè: íà ÿâ í³ñòü ðî á³ ò íè ê³â ³ ïî òó æ í³ñòü ìå õà í³ ÷ íèõ
äâè ãó í³â. ϳä ïðè ºì ñ ò âî ââà æà ëî ñÿ öå í çî âèì, ÿê ùî íà íüî ìó ïðà öþ âà ëî
15 ÷îë. ïðè íà ÿâ íî ñ ò³ ìå õà í³ ÷ íî ãî äâè ãó íà àáî íå ìå í øå 30 ÷îë. çà éî ãî
â³ä ñó ò íî ñ ò³ 39. Îò æå, öå í çîì áó ëè íå ñó òî êëà ñî â³ êðè òå ð³¿, à êîí ê ðå ò í³ ñî -
ö³ àëü íî- åêî íî ì³ ÷ í³ ôà ê òî ðè. Öå í çî âó ïðè âà ò íó ïðî ìè ñ ëî â³ñòü ââà æà ëè
“÷èñòèì òè ïîì ïðè âà ò íî êà ï³ òà ë³ ñ òè ÷ íî¿”, ÿê ùî íà ¿¿ ï³ä ïðè ºì ñ ò âàõ âè êî -
ðè ñ òî âó âà ëè íà éìà íó ïðà öþ ðî á³ ò íè ê³â òà åê ñ ï ëó à òó âà ëè ìå õà í³ ÷ í³ äâè ãó -
íè 40. Çà ôîð ìà ìè âëà ñ íî ñ ò³ ïðè âà ò í³ öå í çî â³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà ïî ä³ ëÿ ëè ñÿ íà
âëà ñ í³, ùî íà ëå æà ëè êîí ê ðå ò íèì ãî ñ ïî äà ðÿì, îðåí ä í³ òà êîí öå ñ³é í³.
Ïðè âà ò í³ îñî áè íå áó äó âà ëè íî âèõ ôà á ðèê ³ çà âî ä³â, à îðåí äó âà ëè ¿õ. Ïðî -
ìè ñ ëî â³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà íà ïðà âàõ âëà ñ íî ñ ò³ ñòà íî âè ëè 25 %, íà ïðà âàõ
îðåí äè — áëè çü êî 70 %, à ðå ø òà áó ëè êîí öå ñ³é íè ìè 41.
Ó áå ðå ç í³ 1925 p. ÂÐÍÃ ÓÑÐÐ çà ïðî ïî íó âàâ íî âèé ïî ðÿ äîê çà ñíó âàí -
íÿ ïðè âà ò íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ. Âî íè ïî ä³ ëÿ ëè ñÿ íà òðè ãðó ïè — äð³ á í³, ñå ðå ä -
í³, âå ëè ê³. ϳä ïðè ºì ñ ò âà ïåð øî¿ ãðó ïè ìî ã ëè ñòâî ðþ âà òè ïðè âà ò í³ ô³ çè ÷ -
í³ òà þðè äè ÷ í³ îñî áè áåç äî çâî ëó, ÿê ùî ó íèõ íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ íå á³ëü øå 20
ðî á³ ò íè ê³â. Ñå ðå ä íþ ãðó ïó ñòà íî âè ëè ï³ä ïðè ºì ñ ò âà ç íà ÿâ í³ ñ òþ ðî á³ ò íè -
ê³â â³ä 21 äî 100 ÷î ëî â³ ê³â, à òî ìó äëÿ ¿¿ çà ñíó âàí íÿ íå îá õ³ä íî áó ëî ùî ðà çó
çâåð òà òè ñÿ äî îêðó æ íèõ îð ãà í³â âëà äè. Âå ëè êè ìè êîí öå ñ³ ÿ ìè ââà æà ëè ñÿ
ò³, ÿê³ ïå ðå äáà ÷à ëè îáî â’ÿç êî âó íà ÿâ í³ñòü êîí öå ñ³é íî ãî äî ãî âî ðó 42. Ïðî -
òÿ ãîì äðó ãî¿ ïî ëî âè íè 20-x pp. â³ä áó âà â ñÿ ïî ä³ë ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ
çà ðîç ðÿ äà ìè, ÿêèõ íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ 15 òè ï³â. ³ä ïî â³ ä íî äî ñî ö³ àëü íî- åêî íî -
ì³ ÷ íèõ ïî êà ç íè ê³â âè ðî á íè ö ò âà, äî I—IV ðîç ðÿ äó â³ä íî ñè ëè ñÿ äð³ á í³,
V—VIII ðîçðÿäó — ñå ðå ä í³, IX ³ âè ùå — âå ëè ê³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà 43. Ïðè âà ò íèõ
ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ïåð øî¿ ãðó ïè ðîç ðÿ ä³â (I—IV) íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ â
1925/26 p. 14698, äðó ãî¿ ãðó ïè (V—VIII) — 1938, òðå òüî ¿ — 430, â íà ñòó ï íî -
ìó ðî ö³ ñòà ëî ñÿ ¿õ ñêî ðî ÷åí íÿ â³ä ïî â³ ä íî ïî ãðó ïàõ íà 10,6 %, 2,4 %, 7,1 %
äî çà ãà ëó 44.
Ðîç âè òîê ïðè âà ò íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ öå í çî âî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ ñâ³ä ÷èâ ïðî
ôà ê òè ÷ íå ³ þðè äè ÷ íå âè çíàí íÿ ïðè âà ò íî¿ âëà ñ íî ñ ò³, õî÷ ñà ìà âî íà ñêà ñî -
âó âà ëà ñÿ êîí ñ òè òó ö³ ºþ òà ïðî ãðà ì íè ìè äî êó ìåí òà ìè ïàð ò³¿. ² âñå- òà êè
ïðè âà ò íî âëà ñ íè öü êå ïðî ìè ñ ëî âå âè ðî á íè ö ò âî ä³ ÿ ëî, â³ ä³ ãðà þ ÷è âïëè âî âó
ðîëü â åêî íî ì³ ÷ íî ìó æèò ò³ ñó ñ ï³ ëü ñ ò âà òà îêðå ìèõ éî ãî ñî ö³ àëü íèõ ãðóï.
Âñÿ ïðè âà ò íà ïðî ìè ñ ëî â³ñòü ïî ä³ ëÿ ëà ñÿ íà öå í çî âó, íè æ ÷å öå í çî âó òà êó ñ -
òà ð íî- ðå ì³ ñ íè ÷ó. Äð³ á íà ïðî ìè ñ ëî â³ñòü ìà ëà õà ðà ê òå ð íèé öåíç (5—10 ÷î -
ëî â³ê ç äâè ãó íîì ÷è áåç), à êó ñ òà ð íî- ðå ì³ ñ íè ÷à âè ð³ ç íÿ ëà ñÿ ñïå öè ô³ êîþ
îð ãà í³ çà ö³¿ ïðà ö³, ðîç ìà ¿ ò òÿì ï³ä ïðè ºìñòâ, ê³ëü ê³ ñ òþ çà éíÿ òèõ ðî á³ ò íè ê³â,
à òî ìó ö³ äâà òè ïè âè ìà ãà þòü îêðå ìî ãî âè ñâ³ ò ëåí íÿ.
 áà ãà òüîõ îô³ ö³é íèõ ñòà òè ñ òè êî- åêî íî ì³ ÷ íèõ äæå ðå ëàõ íà âî äè ëè ñÿ
äà í³ ïðî âñ³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà öå í çî âî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³, àëå â³ä òà êî¿ ìå òî äè êè
ï³ä ðà õóí ê³â âòðà ÷à ëà ñÿ ñà ìî áó ò í³ñòü îð ãà í³ çà ö³é íèõ ôîðì ïðè âà ò íî ãî ï³ä -
ïðè º ì íè ö ò âà. Çà äà íè ìè ïî äà ò êî âî ãî óïðà â ë³í íÿ Íàð êî ì ô³ íó, ÿêå ìà ëî
ñïðà âó ç îá ë³ êîì êîí ê ðå ò íèõ ïà òåí ò³â, äè íà ì³ êà ê³ëü ê³ ñ íî ãî ñêëà äó ïðè -
âàò íèõ ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ áó ëà òà êîþ: â 1924/25 p. ¿õ íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ
10859, â 1925/26 p. — 3840, â 1926/27 p. — 5292, â 1927/28 p. — 5021 45.
ʳëü ê³ ñ íå çìå í øåí íÿ çà ëå æà ëî â³ä áà ãà òüîõ ôà ê òî ð³â: ïå ðå õî äó äî ðîç ðÿ äó
êó ñ òà ð íèõ, àäæå êó ñ òà ðÿì òà ðå ì³ ñ íè êàì íà äà âà ëè ñÿ â³ä ïî â³ ä í³ ï³ ëü ãè,
çì³ íà âè äó ä³ ÿ ëü íî ñ ò³, îá ðàí íÿ ñòà òó ñó òîð ãî âå ëü íî ãî çà êëà äó, àä ì³ í³ ñ ò ðà -
òè â íå çà êðèò òÿ, áàí ê ðóò ñ ò âî.
Ïðè âà ò í³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà öå í çî âî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ âè ð³ ç íÿ ëè ñÿ ç-ïî ì³æ
³í øèõ ïðè òà ìàí íè ìè ¿ì ñî ö³ àëü íî- åêî íî ì³ ÷ íè ìè îñî á ëè âî ñ òÿ ìè, îð ãà -
í³ çà ö³ ºþ ïðà ö³, ñó òî ï³ä ïðè º ì íè öü êîþ ³í³ ö³ à òè â í³ ñ òþ ¿õ í³õ çà ñíî â íè ê³â.
Âî íè ïî ÷à ëè âè íè êà òè â 1922 p. ³ âæå òî ä³ ¿õ íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ â êðà ¿ í³ 856, à â
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 115
Îð ãà í³ çà ö³é íî- ãî ñ ïî äàð ñü ê³ ôîð ìè äåíàö³îíàë³çàö³¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³
1922/23 p. — 1188, â 1923/24 p. — 1913, â 1924/25 p. — 1763, â 1925/26 p. —
1786 46.  Óêðà ¿ í³ ê³ëü ê³ñòü öå í çî âèõ ïðè âà ò íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ íå äî ñÿ ãà ëà
òè ñÿ ÷ íî¿ ïî çíà ÷ êè. Â 1924 ð. ¿õ íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ 490, â 1925 p. — 502, â
1926 p. — 464, â 1927 p. — 315. Îñ íî â íó ãðó ïó ñòà íî âè ëè îá’ºê òè õàð ÷î -
ñìà êî âî¿ òà áî ðî ø íî ìå ëü íî¿ ãà ëó ç³ 47. Çà ³í øèì äæå ðå ëîì, â 1925/26 p.
ä³ ÿ ëî 582, à 1926/27 p. — 399, â 1927/28 p. — 214 ïðè âà ò íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ
öå í çî âî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ 48. Çìå í øè ëàñü ³ çà ãàëü íà ê³ëü ê³ñòü íà éìà íèõ ðî -
á³ ò íè ê³â. ßê ùî â 1925 p. ¿õ íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ òàì 900 ÷îë., òî â 1927 p. — 769 49.
 1924/25 p., ÿê ñâ³ä ÷àòü ìà òå ð³ à ëè ñïå ö³ àëü íî ãî îá ñòå æåí íÿ ÍÊ ÐѲ
ÓÑÐÐ, ä³ ÿ ëî 438 öå í çî âèõ ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ, ç íèõ 53 âëà ñ íèõ ³
345 îðåí ä íèõ, à â ïî ïå ðå äíüî ìó 1923/24 p. áó ëî 437 50.  õàð ÷î ñìà êî â³é
ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ ¿õ çî ñå ðå äæó âà ëî ñÿ 326, â øê³ ðÿ í³é — 53, ìå òà ëî îá ðî á -
í³é — 13, äå ðå âî îá ðî á í³é — 8, ïà ïå ðî â³é — 5, õ³ ì³ ÷ í³é — 5, à â ðå ø ò³ ãà ëó -
çåé — òà êîæ íå á³ëü øå äå ñÿ ò êà 51. Çó ñòð³ ÷à º òü ñÿ öè ô ðà 429 ï³ä ïðè ºìñòâ â
1924/25 p. ç ÷è ñ ëîì íà éìà íèõ ðî á³ ò íè ê³â 7873 ÷îë. 52
 1925/26 p., çà äà íè ìè ÖÑÓ ÓÑÐÐ, ä³ ÿ ëî 499, â òî ìó ÷è ñ ë³ îðåí ä íèõ
429, ïðè âà ò íî âëà ñ íè öü êèõ 70, â 1926/27 p. âæå 353, ç íèõ 290 îðåí ä íèõ, 63
ïðèâàòíèõ, â 1927/28 p. — 261, ñå ðåä ÿêèõ 207 îðåí ä íèõ òà 54 ïðè âà ò íèõ
öå í çî âèõ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà 53. Âè êëþ ÷ íî öå í çî âèõ ïðè âà ò íèõ ïðî ìè ñ ëî âèõ
ï³ä ïðè ºìñòâ íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ óïðî äîâæ 1923—1925 ðð. â³ä 437 äî 582, à ïðî òÿ -
ãîì äðó ãî¿ ïî ëî âè íè 20-õ pp. — â³ä 214 äî 399. Íà íèõ ïðà öþ âà ëî â
1925/26 ð. 9542 ÷îë., à â 1927/28 — 4059.
Àíà ë³ç ìà ñî âèõ äæå ðåë, îñî á ëè âî ñòà òè ñ òè ÷ íèõ äà íèõ ³ ìà òå ð³ à ë³â
â³ äî ìèõ îá ñòå æåíü, äຠìî æ ëè â³ñòü êîí ñ òà òó âà òè: îñ íî â íîþ îð ãà í³ çà ö³é -
íîþ ôîð ìîþ ðîç âè ò êó ïðè âà ò íî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³, êð³ì êó ñ òà ð íî- ðå ì³ ñ íè ÷èõ
ìàé ñ òå ðåíü, áó ëè îðåí ä í³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà. Âî íè ïå ðå âà æà ëè äåð æà â íî- êî î -
ïå ðà òè â í³ îðåí ä í³ âè ðî á íè ö ò âà, àëå õà ðà ê òå ð íîþ îçíà êîþ äëÿ âñ³õ ñå ê òî -
ð³â áó ëà âè ñî êà ïè òî ìà âà ãà îðåí ä íèõ ìëè í³â. Íà ïî ÷à ò êó 20-õ pp. ïåð øè -
ìè îðåí äà òî ðà ìè áó ëè ãî ëî â íèì ÷è íîì êî ëè ø í³ âëà ñ íè êè, ÿê³ ïî ãî äæó -
âà ëè ñÿ íà íå âè ã³ ä í³ óìî âè îðåí äè çà ðà äè çáå ðå æåí íÿ îá ëà ä íàí íÿ äð³ á íèõ
ôà á ðèê, çà âî ä³â, ìàé ñ òå ðåíü. Íà ïðè ê ëàä, â Êà òå ðè íî ñ ëà â³ â 1923 p. êî -
ëèø í³ì âëà ñ íè êàì çäà ëè â îðåí äó 61 %, à ³í øèì ïðè âà ò íèì îñî áà ì —
16,5 % â³ä çà ãàëü íî ãî ÷è ñ ëà ï³ä ïðè ºì ñ ò â 54. Íàé õà ðà ê òå ð í³ øîþ ³ íàéòè ïî -
â³ øîþ ôîð ìîþ ïðè âà ò íî ãî ïðî ìè ñ ëî âî ãî ï³ä ïðè º ì íè ö ò âà áó ëè öå í çî â³
ïðî ìè ñ ëî â³ îá’ºê òè, îñî á ëè âî ïðè âà ò íî âëà ñ íè öü ê³. ¯õ ïî ð³ â íÿ íî ç îðåí ä -
íè ìè ÷è êó ñ òà ð íè ìè ï³ä ïðè ºì ñ ò âà ìè íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ çíà ÷ íî ìå í øå, àëå ñà -
ìå âî íè ñâ³ä ÷è ëè ïðî ïî ÿâó íî âî ãî òè ïó ï³ä ïðè º ì íè öü êî¿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ íà -
ñå ëåí íÿ çà ðà äÿí ñü êî¿ âëà äè.
Åêî íî ì³ ÷ íà åôå ê òè â í³ñòü ðî áî òè ïðè âà ò íèõ öå í çî âèõ ïðî ìè ñ ëî âèõ
ï³ä ïðè ºìñòâ äëÿ ³ñ òî ðè ÷ íî ãî ï³ çíàí íÿ çà ãà ëîì ìà ëî ïî êà çî âà, ÿê ùî áðà òè
äî óâà ãè ëè øå ¿õ íþ “ãóðòîâó ïðî äó ê ö³þ” òà ÷è ñå ëü í³ñòü íà éìà íèõ ðî á³ ò -
íè ê³â.  1924/25 p. âî íà ñòà íî âè ëà 87,3 ìëí êðá 55, íà ïî ÷à ò êó 1925/26 p. —
127 ìëí êðá 56. Çà ãàëü í³ âàð ò³ ñ í³ ïî êà ç íè êè âà ëî âî¿ ïðî äó ê ö³¿ öå í çî âèõ
ïðè âà ò íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ìà ëî âè ðà ç í³, ÿê ùî íå ïî ð³ â íþ âà òè ¿õ ç ³í øè ìè.
Íà íèõ áóâ çíà ÷ íî âè ùèì âè ðî á³ òîê íà îä íî ãî ïðà öþ þ ÷î ãî ðî á³ ò íè êà çà
ð³ê, í³æ â äåð æà â íèõ òà êî î ïå ðà òè â íèõ. Òàê, ó 1923/24 p. â ïðè âà ò íèõ
îðåí ä íèõ â³í äî ñÿ ã íóâ 8 òèñ., ïðè âà ò íî âëà ñ íè öü êè õ — ïî íàä 8 òèñ., äåð -
æà â íè õ — 2,5 òèñ., â êî î ïå ðà òè â íè õ — 5,4 òèñ. ÷åð â³ í ö³ â 57. Ó 1926/27 p.
âè ðî á³ òîê íà îä íî ãî ïðà öþ þ ÷î ãî â îðåí ä íèõ öå í çî âèõ ïðî ìè ñ ëî âèõ çà -
êëà äàõ ñÿ ãàâ 89 òèñ., â ïðè âà ò íî âëà ñ íè öü êè õ — 7,1 òèñ. ÷åð â³ í ö³â, à â äåð -
æà â íèõ òà êî î ïå ðà òè â íèõ — â³ä ïî â³ ä íî 3,6 òèñ. ³ 6,3 òèñ. ÷åð â³ í ö³ â 58. Ïè -
òî ìà âà ãà ïðî äó ê ö³¿ ïðè âà ò íèõ öå í çî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ñå ðåä ãà ëó çåé âñ³ º¿
öå í çî âî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ áó ëà òà êîþ: 1923/24 p. — 8 %, â 1924/25 p. —
116 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Î. Î. Ñóøêî
7,3 %, â 1925/26 p. — 6,1 % 59, â 1926/27 p. — 2,3 %, a 1927/28 p. — 1,1 % 60,
òîáòî ì³ çå ð íà ç òåí äå í ö³ ºþ äî çà íå ïà äó. Äî ëÿ ãóð òî âî¿ ïðî äó ê ö³¿ öå í çî âèõ
ï³ä ïðè ºìñòâ ñå ðåä âñ³ º¿ ïðè âà ò íî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ ñòà íî âè ëà â 1925 p.
10,3 % 61, à â íà ñòó ï í³ ðî êè çìå í øó âà ëàñü.
Îñ íî â íà îñî á ëè â³ñòü ðîç âè ò êó ïðè âà ò íî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³, êð³ì êó ñ òà ð -
íî- ðå ì³ ñ íè ÷î¿, ïî ëÿ ãà ëà â òî ìó, ùî ¿¿ ãî ëî â íèì îñå ðåä êîì áó ëè ï³ä ïðè ºì -
ñ ò âà õàð ÷î ñìà êî âî¿ òà áî ðî ø íî ìå ëü íî¿ ãà ëó çåé (ìà ñ ëî áîé í³, êðó ïî ðó ø êè,
ìëè íè), òîáòî âî íà ïå ðå ðî á ëÿ ëà ñ³ëü ñü êî ãî ñ ïî äàð ñü êó ïðî äó ê ö³þ. Ñêî ðî -
÷åí íÿ ê³ëü êî ñ ò³ ïðî ìè ñ ëî âèõ öå í çî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ, ÿêå ñïî ñòå ð³ ãà ëî ñÿ
íà ïðè ê³ í ö³ íå ïó, â³ä áó âà ëî ñÿ ãî ëî â íèì ÷è íîì çà ðà õó íîê ïðè âà ò íî âëà ñ -
íè öü êèõ. Äå ÿê³ ïðè âà ò í³ çà âî äè ïðè éíÿ ëè ñòà òóò ïðî ìè ñ ëî âèõ êî î ïå ðà òè -
â íèõ àð ò³ ëåé ÿê “çàõèñíèé êî ë³ð” 62, à á³ëü ø³ñòü “ðîç÷èíèëàñÿ” â òîð ã³ â ë³
àáî ïðî ñ òî ïðè ïè íè ëà ñâîº ³ñ íó âàí íÿ.
Äî ïðè âà ò íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ íàé âè ùî ãî ðîç ðÿ äó íà ëå æà ëè êîí öå ñ³¿.
Âî íè íå ìà ëè çíà ÷ íî ãî ïî øè ðåí íÿ â Óêðà ¿ í³, à ôà ê òè ÷ íî çà ëè øè ëè ñÿ íà
ñòà 䳿 îð ãà í³ çà ö³é íî- ïðà âî âî ãî âè ð³ øåí íÿ. Íà ïî ÷à ò êó íå ïó ââà æà ëî ñÿ çà
äî ö³ ëü íå âè êî ðè ñ òàí íÿ êîí öå ñ³é äëÿ â³ä áó äî âè íà ðîä íî ãî ãî ñ ïî äàð ñ ò âà
øëÿ õîì çà ëó ÷åí íÿ ìà òå ð³ àëü íî- òå õ í³ ÷ íèõ ðå ñóð ñ³â çà õ³ ä íèõ, äåð æà â íèõ,
ãðî ìàä ñü êèõ òà ïðè âà ò íèõ ô³ðì. Êîí öå ñ³¿, òîáòî äî ãî â³ð äåð æà â íèõ îð ãà -
í³â ç ³íî çå ì íè ìè ï³ä ïðè º ì öÿ ìè ïðî åê ñ ï ëó à òà ö³þ ãî ñ ïî äàð ñü êèõ îá’ºê ò³â,
äî ïó ñ êà ëè ñÿ â çà ë³ çî ðó ä í³é, ôà ð ìà öåâ òè ÷ í³é, ñêëÿ í³é, òå ê ñ òè ëü í³é ïðî -
ìè ñ ëî âî ñ ò³, àëå çà áî ðî íÿ ëè ñÿ â õàð ÷î ñìà êî â³é, öó ê ðî â³é, øê³ ðÿ í³é, ë³ ñî -
â³é ãà ëó çÿõ íà ðîä íî ãî ãî ñ ïî äàð ñ ò âà 63. ϳä ïðè ºì ñ ò âà â³é ñü êî âî- òå õ í³ ÷ íî ãî
õà ðà ê òå ðó òà çà ë³ ç íè ö³ íå ï³ä ëÿ ãà ëè êîí öå ñ³é íèì óãî äàì. ¯õ ââà æà ëè îä -
íèì ç ìå òî ä³â çä³é ñ íåí íÿ íå ïó, àëå ñïî ä³ âà ëè ñÿ íà åêî íî ì³ ÷ íèé åôå ê ò —
“ëèøå ÷å ðåç äâà- òðè ðî êè” 64. Ïè òàí íÿ ïðî íà äàí íÿ ñ³ëü ñü êî ãî ñ ïî äàð -
ñüêèõ óã³äü êîí öå ñ³ î íå ðàì ç ×å õî ñ ëî âà÷ ÷è íè îá ãî âî ðþ âà ëè íà â³òü íà çà -
ñ³ äàí í³ ïî ë³ ò áþ ðî ÖÊ ÊÏ(á)Ó 13 ñ³ ÷ íÿ, à òà êîæ 12 áå ðå ç íÿ, 31 ñåð ï íÿ
1922 p., àëå ç ïðèí öè ïî âèõ ïî çè ö³é âçà º ìèí óðÿ äî âèõ ñòðó ê òóð ÐÑÔÐÐ òà
ÓÑÐÐ ùî äî íà äàí íÿ êîí öå ñ³é ³íî çå ì íèì ï³ä ïðè º ì öÿ ì 65. Çî êðå ìà, â ñåð -
ï í³ 1922 p. X. Ðàêîâñüêèé ïðî ñèâ óðÿä ÐÑÔÐÐ íà äà òè Óêðà ¿ í³ ïðà âî ñà ìî -
ñò³é íî ãî óêëà äåí íÿ êîí öå ñ³¿ íà âè êî ðè ñ òàí íÿ çå ìå ëü íèõ ä³ ëÿ íî ê 66. Çà ÿâè
òà ïî äàí íÿ ³íî çå ì íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ðîç ã ëÿ äà ëè ñÿ êîí öå ñ³é íèì êî ì³ òå òîì
ÓÑÐÐ çà ó÷à ñ òþ ïðå ä ñòà â íè ê³â äåð æà â íèõ îð ãà í³â âëà äè, õî÷ äî éî ãî ñêëà -
äó âõî äè ëè ïðå ä ñòà â íè êè êå ð³ â íèõ öåí ò ðàëü íèõ ïðî ìè ñ ëî âî-ãî ñ ïî äàð -
ñüêèõ îð ãà í³ çà ö³é 67. Íà ïðè ê ëàä, 20 æî â ò íÿ 1922 p. ÓÐÍà òà êîí öå ñ³é íèé
êî ì³ òåò ðîç ã ëÿ íó ëè ïè òàí íÿ ïðî äî ïóñê àâ ñ ò ð³é ñü êî¿ êîì ïà í³¿ “Àëü ãå ìàé -
íå Òà áàê Õàí äåëüñ Ãå çå ëü øàôò” â òþ òþ íî âó ïðî ìè ñ ëî â³ñòü Óêðà ¿ íè, à òà -
êîæ ïðî íà äàí íÿ Ç. Àáðàìîâó, êî ò ðèé ïî âåð òà â ñÿ ç Ïî ëü ù³ äî Êðå ìå í ÷ó -
êà, éî ãî êî ëè ø íüî¿ òþ òþ íî âî- ìà õî ðî ÷ íî¿ ôà á ðè êè â îðåí äó íà óìî âàõ
êîí öå ñ³ ¿ 68. ×è ñ òèé ïðè áó òîê äåð æà âè â³ä êîí öå ñ³é ñòà íî âèâ â 1923/24 p.
14 ìëí êðá 69, àëå ìàé æå âñ³ âî íè çíà õî äè ëè ñÿ íà òå ðè òî 𳿠ÐÑÔÐÐ. Ïðî -
ïî íó âà ëî ñÿ íà â³òü âè êî ðè ñ òî âó âà òè êîí öå ñ³¿ ³ ãðî ìà äÿ íà ìè ÑÐÑÐ, ÿê³ ìà -
ëè ìî æ ëè âî ñ ò³, à ãî ëî â íå, êî ø òè 70. 22 æî â ò íÿ 1925 p. â³ä áó ëà ñÿ íà ðà äà
þðè ñ êîí ñóëüñòâ Óêðà ¿ íè, ó÷à ñ íè êè ÿêî¿ îá ãî âî ðè ëè þðè äè ÷ íó ïðè ðî äó
ñà ìî¿ êîí öå ñ³é íî¿ óãî äè, âè çíà â øè “êîíöåñ³éíó âëà ñ í³ñòü îñî á ëè âèì âè -
äîì ïðè âà ò íî¿ âëà ñ íî ñ ò³” 71. Óêðà ¿í ñü êà êîí öå ñ³é íà êî ì³ ñ³ÿ ïðè Ðà ä íàð -
êî ì³ ÓÑÐÐ ðîç ã ëÿ äà ëà 7 ñ³ ÷ íÿ 1927 p. ïè òàí íÿ ïðî çà ëó ÷åí íÿ ³íî çå ì íî ãî
êà ï³ òà ëó â ìå òà ëó ð ã³é íó ïðî ìè ñ ëî â³ñòü, à òà êîæ ïðî âè ä³ ëåí íÿ êîí öå ñ³¿
“Ãîë ëàíä³ÿ-Óêðà¿íà” 1200 äå ñÿ òèí çå ì ë³ íà 12 ðî ê³â â Ìå ë³ òî ïîëü ñü ê³é
îêðó ç³ 72. À 3 ñ³ ÷ íÿ 1927 p. çà âî äî ó ï ðà â ë³í íÿ Õàð ê³â ñü êî ãî åëå ê ò ðî ìå õà í³ ÷ -
íî ãî çà âî äó ïðî ñè ëî ñå ê ðå òà ðÿ ÖÊ ÊÏ(á)Ó Ë. Ì. Êàãàíîâè÷à äî ïî ìî ã òè
âè ð³ øè òè ïè òàí íÿ ïðî ïî íî â ëåí íÿ ç øâå äñü êîþ ô³ ð ìîþ À.Ñ.Å.À êîí öå ñ³¿
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 117
Îð ãà í³ çà ö³é íî- ãî ñ ïî äàð ñü ê³ ôîð ìè äåíàö³îíàë³çàö³¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³
íà âè ðî á íè ö ò âî ïðè ëà ä³â ïå ðå ì³í íî ãî ñòðó ìó, ÿêó çà áî ðî íèâ ñî þ ç íèé
óðÿ ä 73. Íå îá õ³ä í³ñòü êîí öå ñ³é ç ³íî çå ì öÿ ìè ñòà ëà àê òó àëü íîþ íà ïå ðå äî äí³
çä³é ñ íåí íÿ ³í äó ñ ò ð³ à ë³ çà ö³¿. Ñòðà òå ã³ ÷ íå çà âäàí íÿ ïî ëÿ ãà ëî â ìî á³ ë³ çà ö³¿
êî ø ò³â, àëå ñïðà âà ðîç âè âà ëà ñÿ â Óêðà ¿ í³ “íàäçâè÷àéíî ìëÿ âî” 74. Ïðî ïî -
çè ö³¿ íà êîí öå ñ³¿ íàä õî äè ëè â³ä ºâ ðî ïåé ñü êèõ äåð æàâ, ÑØÀ òà ßïî í³¿.
Òàê, â 1926/27 p. íà ä³é ø ëî 231, â 1927/28 p. — 152, â 1928/29 p. — 207 êîí -
öå ñ³é íèõ ïðî ïî çè ö³é, à çà 1921—1929 ðp. — 2670 çà ÿâ â³ä ³íî çå ì íèõ ô³ðì
ïðî íà äàí íÿ òåõ í³ ÷ íî¿ äî ïî ìî ãè, ðîç ðîá êó ðî äî âèù òî ùî 75. Ïåð øå ì³ ñ öå
ïî ñ³ äà ëè ïðå ä ñòà â íè êè ͳ ìå ÷ ÷è íè, äà ë³ — ÑØÀ, Àí ã 볿, Ôðà í ö³¿. Ñó òî êîí -
öå ñ³é íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ â 1927 p. íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ 73, â 1928 p. — 68, â 1929 p. —
59, à ðå ø òó ñòà íî âè ëè ³íî çå ì í³ ô³ ð ìè, ñï³ ëü í³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà, àê ö³ î íå ð í³ òî -
âà ðè ñ ò âà 76. Ç 59 êîí öå ñ³é, ÿê³ ä³ ÿ ëè â 1929 p., â Óêðà ¿ í³ áó ëà ëè øå îä íà 77.
 1927 p. â³ä áó ëè ñÿ ³ñ òî ò í³ çì³ íè â îð ãà í³ çà ö³é í³é ðîç áó äî â³ ïðè âà ò íèõ
ï³ä ïðè ºìñòâ. 22 ÷åð â íÿ 1927 p. ÖÂÊ òà ÐÍÊ ÐÑÔÐÐ âè äà ëè “Ïîëîæåííÿ
ïðî ô³ ð ìó”, ó ÿêî ìó çà çíà ÷à ëî ñÿ, ùî âî íà ïî âèí íà ìà òè ïå ðå ë³ê îñ íî â íèõ
âè ä³â ä³ ÿ ëü íî ñ ò³, ïð³ çâè ùà çà ñíî â íè ê³â, à ÿê ùî ¿õ á³ëü øå äâîõ, òî ëè øå
äâîõ ïåð øèõ ç äî äà ò êîì “òà ñï³ â çà ñ íî â íè êè” 78. 10 ñåð ï íÿ 1927 p. ÂÓÖÂÊ
òà ÐÍÊ ÓÑÐÐ óõ âà ëè ëè ñï³ ëü íó ïîñòà íî âó “Ïðî ë³ ê â³ äà ö³þ ñïðàâ ùî äî
äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³¿ äð³ á íèõ ³ ñå ðå ä í³õ ï³ä ïðè ºìñòâ”, ÿêà ñêà ñó âà ëà âñ³ ïî ïå -
ðå äí³ (“Ïðî äð³ á íó òà ñå ðå ä íþ ïðî ìè ñ ëî â³ñòü”, 15 ëþòîãî 1922 p.; “Ïðî
âñòà íî â ëåí íÿ ïðàâ íà ïðî ìè ñ ëî â³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà”, 6 ãðóäíÿ 1923 p.; “Ïðî
çà ì³ íó ïî ðÿä êó ðîç â’ÿ çàí íÿ ñêàðã òà â³ä ìî âè ïî âå ð íó òè ï³ä ïðè ºì ñ ò âà ¿õ -
í³ì êî ëè ø í³ì âî ëî ä³ëü öÿì”, 30 êâ³ ò íÿ 1925 p.), òîáòî âíî ñè ëè äî êî ð³í í³
çì³ íè â ïðè âà òè çà ö³þ, ôà ê òè ÷ íî çà áëî êó âà â øè ¿¿ 79. Ïîñòà íî âà ïðè ïè íÿ ëà
“äàëüøå ïðè éìàí íÿ ñêàðã ó ñïðà âàõ ïî âå ð íåí íÿ ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè -
ºìñòâ ¿õ í³ì êî ëè ø í³ì âî ëî ä³ëü öÿì”, à âæå ïî äà í³ ìà ëè ðîç ã ëÿ äà òè âè êëþ ÷ -
íî îêðó æ í³ âè êîí êî ìè, çà ëè øè â øè çà ñî áîþ ïðà âî “ç âëà ñ íî¿ ³í³ ö³ à òè -
âè” çà éìà òè ñÿ äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³ º þ 80. Äåð æà â í³ îð ãà íè ðîç ïî ÷à ëè àê ö³þ
ñó ö³ ëü íî ãî îá ë³ êó ïðè âà ò íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ, çä³é ñ íþ þ ÷è ¿õ ôà ê òè ÷ íó ïå -
ðå ðå º ñ ò ðà ö³ þ 81.
Ñî ö³ àëü íå ïî õî äæåí íÿ ïðî ìè ñ ëî â ö³â ïå ð³ î äó íå ïó çà ëè øà º òü ñÿ ìà ëî -
âè ñ â³ ò ëå íîþ ïðî á ëå ìîþ. Ïå ðå ïè ñè íà ñå ëåí íÿ ô³ ê ñó âà ëè ëè øå íà ÿâ íó ñî -
ö³ àëü íî- ïðî ôå ñ³ î íàëü íó ñòðó ê òó ðó ì³ ñü êî ãî íà ñå ëåí íÿ. ³ äî ìî, ùî íà ïî -
÷à ò êó íå ïó îñ íî â íè ìè îðåí äà ðÿ ìè ï³ä ïðè ºìñòâ áó ëè ¿õ í³ êî ëè ø í³ âëà ñ íè êè.
Àíà ë³ç ìà òå ð³ à ë³â ïðî äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³þ òà êîæ çà ñâ³ä ÷óº öþ òåí äå í ö³ þ 82. Ñå -
ðåä “êîëèøí³õ” áó ëè ³í æå íå ðè, òåõ í³ êè, ñëþ ñà ð³ 83. Äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³ÿ íå
îçíà ÷à ëà àá ñî ëþ ò íî ãî ïî âå ð íåí íÿ ôà á ðèê ³ çà âî ä³â ¿õ í³ì âëà ñ íè êàì, òî ìó
ùî çíà ÷ íà ÷à ñ òè íà ï³ä ïðè ºìñòâ çà çíà ëà ðóé íó âàí íÿ çà ðî êè â³é íè. Òàê, ç
195 öó ê ðî âèõ çà âî ä³â ìî ã ëè ïðà öþ âà òè 172, õî÷ 106 ïå ðå áó âà ëè íà ðå ìî í -
ò³, ç 30 ïà ïå ðî âèõ ôà á ðèê ïðà öþ âà ëî 8, à ðå ø òà áó ëà çðóé íî âà íà àáî çà -
êîí ñåð âî âà íà, ç 595 âè íî êó ð íèõ çà âî ä³â çà ëè øè ëî ñÿ 90, ç íèõ ä³ þ ÷è õ —
23 84, òîáòî çíà ÷ íà ÷à ñ òè íà íå ìà ëà ãî ñ ïî äà ð³â. Çà ãàëü íî ñî þ ç íèé ïå ðå ïèñ
ì³ ñü êî ãî íà ñå ëåí íÿ 1923 p. çà ô³ ê ñó âàâ ñî ö³ àëü íèé ñòà òóñ ï³ä ïðè º ì ö³â: ãî ñ -
ïî äàð- âëà ñ íèê, îðåí äàð, ãî ñ ïî äàð- îäè íî ÷ êà. Ïðî ìè ñ ëî âó ãðó ïó ñòà íî âè -
ëè âëà ñ íè êè òà îðåí äà ð³ ôà á ðèê ³ çà âî ä³â. Áåç ïî ñå ðå ä í³õ âëà ñ íè ê³â ïðî ìè -
ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ áó ëî îá ìàëü: â Õàð ê³â ñü ê³é ãó áå ð í³ ¿ — 55, â Ïî ä³ëü-
ñü ê³é — 100, â Îäå ñü ê³é — 221, íà Âî ëè í³ — 89, à â Óêðà ¿ í³ çà ãà ëî ì —
836 ÷îë. 85, ÿê³ âî ëî ä³ ëè ïðî ìè ñ ëî âè ìè ï³ä ïðè ºì ñ ò âà ìè ÷è êî ðè ñ òó âà ëè ñÿ
íèìè íà ïðà âàõ îðåí äè, àëå áó ëè ôà ê òè ÷ íè ìè ãî ñ ïî äà ðÿ ìè. Ãî ëî â íèì ÷è -
íîì ¿õ í³ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà çî ñå ðå äæó âà ëè ñÿ â ãó áå ðí ñü êèõ ì³ ñ òàõ, çà âè íÿ ò êîì
Ïî ä³ë ëÿ, äå âî íè ðîç ì³ ùó âà ëè ñÿ á³ëüø- ìåíø ð³ â íî ì³ ð íî. Ïå ðå âà æ íà
á³ëü ø³ñòü àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íî- òå ðè òî ð³ àëü íèõ öåí ò ð³â Óêðà ¿ íè âçà ãà ë³ íå ìà -
ëà ïðè âà ò íèõ ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ. Äî íèõ íà ëå æà ëè ì³ ñ òà Çî ëî ÷åâ,
118 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Î. Î. Ñóøêî
Ëþ áî òèí, Êðà ñ íî êóïñüê, Îõ òè ð êà, Êó ï’ÿíñüê Õàð ê³â ñü êî¿; Íî âî-Êî ñ òÿí -
òè í³â, Òè â ðîâ, Êó ï³í, Ñòà ðî-Óøè öÿ Ïî ä³ëü ñü êî¿; Îâ³ ä³ î ïîëü, Òè ðà ñ ïîëü,
ϳ ñ ÷à íå, Òðî ¿ öü êå, Áå ðè ñ ëàâ, Ãî ëà ïðè ñòàíü, Ñêà äîâñüê Îäå ñü êî¿; Íî -
âî-Ãå îð ã³ ºâñüê, Äî ëèí ñü êà, Ñè íå ëü íè êî âî Êà òå ðè íî ñ ëàâ ñü êî¿; Áî ðî äÿ í -
êà, Âî ð çåëü, Áî ÿ ð êà Êè ¿â ñü êî¿; Ëþ áàð, ×å ð íÿ õ³â, ×ó ä íîâ, Îâ ðó÷, Îëåâñüê,
Ñëî âå ÷ íî, Óøî ìèð Âî ëèí ñü êî¿; Îï³ ø íÿ, Ðå øå òè ë³â êà, Ãëî á³ íî, Ãëèíñüê
Ïî ë òàâ ñü êî¿ ãó áå ð í³¿ 86.
Íà ö³ î íàëü íèé ñêëàä äð³ á íèõ ïðî ìè ñ ëî â ö³â â Óêðà ¿ í³ òà êîæ íà ëå æèòü
äî ìà ëî äî ñ ë³ äæå íèõ ïðî á ëåì åêî íî ì³ ÷ íî ãî æèò òÿ ñó ñ ï³ ëü ñ ò âà 20-õ pp.
Âëà ñ íè êà ìè òîð ãî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ áó ëè ïå ðå âà æ íî ºâ ðå¿.  ïå ðå ïè ñàõ íà -
ñå ëåí íÿ 1923 ³ 1926 pp. íå ìຠäà íèõ ïðî ñî ö³ àëü íî- íà ö³ î íàëü íèé ñêëàä
ï³ä ïðè º ì ö³â, àëå â àíà ë³ òè ÷ íèõ àâ òîðñü êèõ îãëÿ äàõ â³ä ïî â³ ä íèõ ñòà ò ìà òå -
ð³ à ë³â çó ñòð³ ÷à º ìî ³í êî ëè âè çíà ÷åí íÿ “óêðà¿íñüêà ì³ ñü êà äð³ á íà áó ð æó à -
ç³ÿ” 87. Òà êå òâåð äæåí íÿ çà ñâ³ä ÷óº ëè øå àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íî- òå ðè òî ð³ àëü íèé
àñ ïåêò, à íå âè êëþ ÷ íî íà ö³ î íàëü íèé, íå êà æó ÷è ïðî ïî ë³ òè êî- ³äå î ëî ã³ ÷ íó
îá ìå æå í³ñòü ñà ìî ãî êëà ñî âî ãî ï³ä õî äó äî ïðî á ëå ìè ïî- á³ëü øî âè öü êî ìó.
³ä ò âî ðè òè íà ö³ î íàëü íèé ñêëàä ïðî ìè ñ ëî â ö³â ïðè âà ò íî ãî á³ ç íå ñó ïå ð³ î äó
íå ïó ìî æ íà ïî â í³ øå, àëå äëÿ öüî ãî íå îá õ³ä íî ïðî âå ñ òè êî ï³ ò êó ðî áî òó ïî
âè ÿâ ëåí íþ òà îá ñòå æåí íþ ¿õ í³õ ïà òåí ò³â, çà ÿâ, ðå º ñ ò ðà ö³é íèõ êíèã, àí êåò
ï³ä ïðè º ì ö³â, ÿê³ çáå ð³ ãà þ òü ñÿ ó ôîí äàõ ÍÊÂÑ, Íàð êîì ï ðà ö³, Íàð êî ì -
ô³ íó, ÍÊ ÐѲ, ÂÐÍà òà ³í øèõ îð ãà í³â äåð æà â íî¿ âëà äè. Ñòà òè ñ òè ÷ í³ äî -
â³ ä íè êè âè ñâ³ ò ëþ þòü çà ãàëü íó ê³ëü ê³ñòü ðî á³ ò íè ê³â öå í çî âî¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ -
ò³, âè î ê ðå ì ëþ þ ÷è ëè øå ñî ö³ àëü íèé ñòà òóñ â³ä ïî â³ ä íî ãî ï³ä ïðè ºì ñ ò âà (íå
ìåíø 16 ðî á³ ò íè ê³â çà íà ÿâ íî ñ ò³ ìå õà í³ ÷ íî ãî äâè ãó íà àáî 30 ðî á³ ò íè ê³ â —
áåç íüî ãî) 88. Äå ÿê³ ñòà ò äî â³ ä íè êè ïî äà âà ëè íà ö³ î íàëü íèé ñêëàä ñà ìî -
ä³ ÿëü íî ãî íà ñå ëåí íÿ çà âè äîì ä³ ÿ ëü íî ñ ò³. Ñå ðåä âëà ñ íè ê³â ïðî ìè ñ ëî âèõ
ï³ä ïðè ºìñòâ, ÿê³ âè êî ðè ñ òî âó âà ëè íàé ìè ò³â, à òà êèõ çà ïå ðå ïè ñîì 1926 p.
â ÓÑÐÐ íà ë³ ÷ó âà â ñÿ 381 ÷îë., óêðà ¿ í ö³â áóëî 24, ðî ñ³ ÿ í — 27, ºâ ðå ¿â — 299,
ïðå ä ñòà â íè ê³â ³í øèõ íà ö³ î íàëü íî ñ òåé — 31 ï³ä ïðè º ìå öü 89. Ç 15 âè ä³â
ïðî ìè ñ ëî âèõ ïðè âà ò íèõ ï³ä ïðè ºìñòâ ñî ö³ àëü íî ãî òè ïó “ãîñïîäàð³ ç íàé -
ìè òà ìè” óêðà ¿ í ö³ ïå ðå âà æà ëè ñå ðåä ðè áî ïðî ìè ñ ëî â ö³â, ãî í ÷à ð³â, ìå òà ëî -
îá ðî á íè ê³â, áó ä³ âå ëü íè ê³â, øê³ ðÿ íè ê³â, à ðå ø òà ôà á ðèê, çà âî ä³â òî ùî, ÿê³
ïî òðà ïè ëè äî ïå ðå ë³ êó 1926 p., íà ëå æà ëà ïå ðå âà æ íî ºâ ðå ÿì (ë³ ñî ï ðî ìè ñ -
ëî â³ çà âî äî â ëà ñ íè êè, äå ðå âî îá ðî á í³, ïà ïå ðî âî- ïî ë³ ã ðà ô³ ÷ í³, òå ê ñ òè ëü í³,
øâåé í³, øê³ ðÿ í³, õàð ÷î â³, ïå ðó êà ð í³, ïðàëü í³, òðàíñ ïîð ò í³).  ìå òà ëî îá ðî -
á í³é ãà ëó ç³ ç 2981 ï³ä ïðè ºì ñ ò âà ãî ñ ïî äà ðÿ ìè îñòàí í³õ áó ëè 1336 óêðà ¿ í ö³â,
1087 — ºâ ðå ¿ â 90. Ñå ðåä øê³ ðÿ íèõ çà âî ä³â óêðà ¿ í ö³ âî ëî ä³ ëè 2704, à ºâ ðå ¿ —
1888 ç 5350 ï³ä ïðè ºì ñ ò â 91.
Ñî ö³ àëü íî- ïðî ôå ñ³é íèé ñòàí ñà ìî ä³ ÿ ëü íî ãî íà ñå ëåí íÿ âðà õî âó âàâ ãî -
ñ ïî äà ð³â, ÿê³ ïðà öþ âà ëè âè êëþ ÷ íî ç âè êî ðè ñ òàí íÿì ïðà ö³ ÷ëå í³â ðî äè íè.
Ñå ðåä ö³ º¿ êà òå ãî 𳿠ï³ä ïðè º ì ö³â ºâ ðå¿ ïå ðå âà æà ëè â ïî ë³ ãðà ô³¿, òå ê ñ òè ëü -
íî ìó, øâåé íî ìó, õàð ÷î ñìà êî â íî ìó âè ðî á íè ö ò â³, ïå ðó êà ð íÿõ. Âî íè ìà ëè
íà ïðà âàõ âëà ñ íî ñ ò³ ÷è îðåí äè 2062 ìå òà ëî îá ðî á íèõ ï³ä ïðè ºì ñ ò âà (óêðà ¿ -
í ö³ — 2590 ç 6093 ä³ þ ÷èõ â Óêðà ¿ í³), 1724 äå ðå âî îá ðî á íèõ ç 5893 (óêðà ¿ í -
öÿì íà ëå æà ëî 2920), ó øê³ ðÿ í³é ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³ — â³ä ïî â³ ä íî 3598 ³ 6262 92.
Îò æå, ÿê ùî âçÿ òè äî óâà ãè ìà òå ð³ à ëè ñòà òè ñ òè ÷ íî ãî ïå ðå ïè ñó íà ñå ëåí íÿ
1926 p., òî âè çíà ÷åí íÿ “óêðà¿íñüêà ì³ ñü êà äð³ á íà áó ð æó à ç³ÿ”, ÿêå íà ëå æèòü
À. Õîìåíêó, âè äà º òü ñÿ ëè øå òå ðè òî ð³ àëü íî- àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íèì. Þâå ë³ ð í³,
ãî äèí íè êî âî- ãðà âå ð í³, ðå ìî í ò í³ ìàé ñ òå ð í³ äî ðî ãî ö³í íèõ âè ðî á³â òà êîæ
íà ëå æà ëè ïå ðå âà æ íî ºâ ðå ÿì- âëà ñ íè êàì. Òàê, âî ñå íè 1922 p. â ñïè ñ êó
“çîëîòî-ñð³áëÿíèõ ïðî ìè ñ ëî â ö³â”, ñêëà äå íî ìó ñï³â ðî á³ ò íè êà ìè Íàð êî ì -
ô³ íó, ïå ðå âà æà ëè ºâ ðå¿. Âî íè ñòà íî âè ëè àá ñî ëþ ò íó á³ëü ø³ñòü â ïî ä³ á íèõ
ï³ä ïðè ºì ñ ò âàõ Õàð êî âà, Îäå ñè, Êè º âà, Áåð äè ÷å âà.
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 119
Îð ãà í³ çà ö³é íî- ãî ñ ïî äàð ñü ê³ ôîð ìè äåíàö³îíàë³çàö³¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³
Îá’ºê òîì ï³ä ïðè º ì íè öü êî¿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ íà ñå ëåí íÿ áó ëî âè êî ðè ñ òàí íÿ
íå ðó õî ìî ñ ò³, òîáòî æè ò ëî âèõ áó äèí ê³â, êî ëè ø í³õ ãî òå ëü íèõ ïðè ì³ ùåíü.
Âî íè òà êîæ áó ëè íà ö³ î íà ë³ çî âà í³, à òî ìó ïîñòà ëî ïè òàí íÿ ïðî ïî âå ð íåí -
íÿ ¿õ êî ëè ø í³ì âëà ñ íè êàì. 18 æîâòíÿ 1921 p. óðÿä ÓÑÐÐ äî çâî ëèâ îïå ðà -
ö³¿ ç íå ðó õî ìèì ìàé íîì, àëå ïî âåð òàâ áó äèí êè íå ó âëà ñ í³ñòü, à âè êëþ ÷ íî
íà ïðà âàõ êî ðè ñ òó âà ÷³ â 93. Äî ìî âëà ñ íè êîì ì³ã ñòà òè íå ëè øå êî ëè ø í³é
âëà ñ íèê, à áóäü- õòî, âè êî íà â øè óìî âè òà çä³é ñ íè â øè â³ä ïî â³ ä íèé ðå ìîíò.
Çà óðÿ äî âîþ ïîñòà íî âîþ 26 ëè ï íÿ 1922 p. ìàé íî â³ ïðà âà íà áó ä³ â ë³ íå ïî -
âåð òà ëè ñÿ, à íà äà âà ëè ñÿ ïî âòî ð íî çã³ ä íî ç ÷èí íèì çà êî íî äàâ ñ ò âîì ðà äÿí -
ñü êî¿ äåð æà âè 94. Êî ëè ø í³ âëà ñ íè êè áó ä³ âåëü, ÿê³ áó ëè êîí ô³ ñ êî âà í³ òà íà -
ö³ î íà ë³ çî âà í³ çà ðî êè ðå âî ëþ ö³¿, ôà ê òè ÷ íî ³ þðè äè ÷ íî âòðà òè ëè ïðà âî
âëà ñ íî ñ ò³ íà íèõ. Çà ìà òå ð³ à ëà ìè ì³ ñü êî ãî ïå ðå ïè ñó ìàé æå 60 % ì³ ñü êî ãî
íà ñå ëåí íÿ ìå ø êà ëî â 1923 p. â ïðè âà ò íî âëà ñ íè öü êèõ áó ä³ â ëÿõ, à ç 337493
ïðè âà ò íèì îñî áàì íà ëå æà ëî 279426 (82 %) 95. Äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³ÿ áó äèí ê³â
â³ä áó âà ëà ñÿ òðî õè ³íà ê øå, í³æ ïðî ìè ñ ëî âèõ ï³ä ïðè ºìñòâ. ßê ùî îñòàí í³
÷à ñ ò êî âî ïåðåõî äè ëè ó âëà ñ í³ñòü, òî áó äèí êè åê ñ ï ëó à òó âà ëè íà ïðà âàõ
îðåí äè. Äåð æà âà îá ìå æè ëà õðî íîëî ã³ ÷ í³ ðàì êè äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³¿ áó ä³ âåëü.
6 ÷åð â íÿ 1923 p. ÂÓÖÂÊ âè äàâ ïîñòà íî âó “Ïðî äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³þ áó äèí -
ê³â”, ÿêîþ âñòà íî âèâ ìå æó ðîç ã ëÿ äó ìàé íî âèõ ñïðàâ ç íå ðó õî ìî ñ ò³ — äî
1 ëè ñ òî ïà äà 1923 ð., ï³ ñ ëÿ òî ãî áó äèí êè ïå ðå õî äè ëè äî êî ìó í ãî ñ ï³ â 96. Â
Óêðà ¿ í³ ïî íàä 101 òèñ. áó ä³ âåëü áó ëî çðóé íî âà íî çà ðî êè ðå âî ëþ ö³¿ òà ãðî -
ìà äÿí ñü êî¿ â³é íè 97. 30 ëè ï íÿ 1924 p. ÂÓÖÂÊ òà ÐÍÊ ÓÑÐÐ âè çíà ëè “àêòè
ïðî äå íà ö³ î íà ë³ çà ö³þ áó äèí ê³â” þðè äè ÷ íèì äî êó ìåí òîì, ùî çà ñâ³ä ÷ó âàâ
ìàé íî â³ ïðà âà ïðè âà ò íèõ îñ³á, ÿêèõ ì³ã ïî çáà âè òè ëè øå ñó ä 98.
Ïðà âî êî ðè ñ òó âàí íÿ áó ä³ â ëÿ ìè, ÿêå çäî áó âà ëè ïðè âà ò í³ îñî áè, äî çâî -
ëÿ ëî ¿ì çà éìà òè ñÿ â³ä ïî â³ ä íèì á³ ç íå ñîì. Ìàé æå 80 % æè ò ëî âèõ áó äèí ê³â ³
58 % æè ò ëî ïëî ù³ çî ñå ðå äæó âà ëî ñÿ â ðó êàõ ïðè âà ò íèõ îñ³ á 99. Áþ äæåò íå
îá ñòå æåí íÿ äî ìî âî ëî ä³í íÿ â 1925/26 ð. ïî êà çà ëî, ùî çà ðà õó íîê îðåí äè
æè âóòü 42 % äî ìî âëà ñ íè ê³â ó Êè º â³, 20,8 % — ó Ëó ãàí ñü êó, 50 % — ó ³í -
íè ö³, 10,5% — ó Ãëó õî â³, 6,6% — ó Ñòà ðî á³ëü ñü êó 100.  îðåí äó íå ðó õî ì³ñòü
áðà ëè ãî ëî â íèì ÷è íîì ïðè âà ò í³ îñî áè, ó òî ìó ÷è ñ ë³ é ï³ä ïðè º ì ö³. Ïî íàä
300 òèñ. ÷îë. êó ïè ëè ì³ ñü ê³ áó äèí êè 101. Ïå ðå ïèñ ì³ ñü êî ãî íà ñå ëåí íÿ
1923 p. çà ô³ ê ñó âàâ òà êó ñî ö³ àëü íó ãðó ïó — “ãîñïîäàð³ çà êëà ä³â òðà ê òè ð íî ãî
ïðî ìè ñ ëó”, äî ÿêî¿ âõî äè ëè âëà ñ íè êè ãî òå ë³â òà ïîñòî ÿ ëèõ äâî ð³â. ¯õ íà -
ë³ ÷ó âà ëî ñÿ â Óêðà ¿ í³ ëè øå 436 102, òîáòî îñ íî â íà ÷à ñ òè íà æè ò ëî âèõ áó -
ä³ âåëü âè êî ðè ñ òî âó âà ëà ñÿ íà ïðà âàõ îðåí äè (âëà ñ íè êè çäà âà ëè íà éìà ÷àì).
Ïðè âà ò íèì ï³ä ïðè ºì ñ ò âàì äî çâî ëÿ ëî ñÿ áó äó âà òè æè ò ëî â³ òà ïðî ìè ñ ëî â³
îá’ºê òè 103.
1 Îñíîâû íî âî ãî êóð ñà ýêî íî ìè ÷å ñ êîé ïî ëè òè êè: òå çè ñû // Õî çÿé ñ ò âî Óêðà è -
íû. — 1921. — 28 àâãóñòà, 27 íîÿáðÿ.
2 Ñîáðàíèå óçà êî íå íèé ðà áî ÷å- êðå ñ òüÿí ñ êî ãî ïðà âè òå ëü ñ ò âà Óêðà è íû (äà ë³ — ÑÓ
Óêðà è íû). — 1922. — ¹ 18. — Ñò. 291.
3 Èíñòðóêöèÿ “Î ïî ðÿä êå ñäà ÷è â àðåí äó ãî ñó äàð ñ ò âåí íûõ ïðå ä ï ðè ÿ òèé” // Õî -
çÿé ñ ò âî Óêðà è íû. — 1923. — ¹ 3. — Ñ. 4—7.
4 Òàì ñà ìî. — Ñ. 4.
5 Òàì ñà ìî. — Ñ. 4—6.
6 Òàì ñà ìî. — Ñ. 4.
7 Ñ å ì å í î â à À. Åùå ðàç îá îáå ñ ïå ÷å íèè âçû ñ êà íèÿ çà ðà áî ò íîé ïëà òû ïðè íå ñî -
ñ òî ÿ òå ëü íî ñ òè íà íè ìà òå ëÿ // Âå ñ ò íèê ïðî ô ä âè æå íèÿ Óêðà è íû. —1923. — ¹ 27. —
Ñ. 54—55.
8 ÑÓ Óêðà è íû. — 1922. — ¹ 7. — Ñò. 123.
9 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 2, îï. 2, ñïð. 14, àðê. 281.
10 ÑÓ Óêðà è íû. — 1922. — ¹ 5. — Ñò. 76.
11 Òàì ñà ìî.
120 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Î. Î. Ñóøêî
12 Õîçÿéñòâî Óêðà è íû. — 1924. — ¹ 16—17. — Ñ. 6.
13 Òàì ñà ìî.
14 Ò. Ñ. Êà ìåí íî ó ãî ëü íàÿ ïðî ìû ø ëåí íî ñ òü // Ýêî íî ìè ÷å ñ êîå îáî ç ðå íèå. —1923. —
¹ 10. — Ñ. 58—61.
15 ÑÓ ÐÑÔÑÐ. — 1921. — ¹ 53. — Ñò. 323.
16 ÑÓ Óêðà è íû. — 1921. — ¹ 14. — Ñò. 144.
17 Ïðîìûøëåííîñòü Óêðà è íû â 1921 ãî äó (Èç îò ÷å òà Óêðà è í ñ êî ãî ýêî íî ìè ÷å ñ êî ãî
Ñî âå òà “Íàðîäíîå õî çÿé ñ ò âî â 1921 ãî äó”). — Õà ðü êîâ, 1922. — Ñ. 8.
18 Òàì ñà ìî.
19 × ó á à ð ü Â. Ïåð âûå èòî ãè ïðè ìå íå íèÿ ïðèí öè ïîâ íî âîé ýêî íî ìè ÷å ñ êîé ïî ëè -
òè êè // Õî çÿé ñ ò âî Óêðà è íû. — 1921. — 6 íî ÿ á ðÿ, ¹ 53.
20 Àðåíäíàÿ ïî ëè òè êà (èç ïðà ê òè êè Íè êî ëà å â ñ êî ãî ãó á ñî â íàð õî çà) // Õî çÿé ñ ò âî
Óêðà è íû. — 1921. — 12 îê òÿ á ðÿ.
21 ÑÓ Óêðà è íû. — 1922. — ¹ 2. — Ñò. 46.
22 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 36, îï. 1, ñïð. 496, àðê. 53.
23 Òàì ñà ìî.
24 Ë è ò â à ê Í. Ñî ñ òî ÿ íèå àðåí ä íîé ïðî ìû ø ëåí íî ñ òè Óêðà è íû â 1924—25 ã. è
ïåð ñ ïå ê òè âà åå ðà ç âè òè ÿ // Õî çÿé ñ ò âî Óêðà è íû. — 1926. — ¹ 7. — Ñ. 80.
25 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 539, îï. 4, ñïð. 282, àðê. 23.
26 Òàì ñà ìî.
27 Òàì ñà ìî. — Àðê. 30—31.
28 Òàì ñà ìî. — Ô. 36, îï. 1, ñïð. 496, àðê. 53.
29 Õîçÿéñòâî Óêðà è íû. — 1923. — ¹ 3. — Ñ. 5—6.
30 Á ó ÿ í î â Â. À. Î ðà áî òå ïðî ô ñî þ çîâ â ÷à ñ ò íûõ è êîí öåñ ñè îí íûõ ïðå ä ï ðè ÿ òè -
ÿõ. — Ì.—Ë., 1927. — Ñ. 4.
31 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 34, îï. 11, ñïð. 2731, àðê. 1; Ë è ò â à ê Í. Ñî ñ òî ÿ íèå
àðåí ä íîé ïðî ìû ø ëåí íî ñ òè â 1924—1925 ãã. è ïåð ñ ïå ê òè âû åå ðà ç âè òè ÿ // Õî çÿé ñ ò âî
Óêðà è íû. — 1926. — ¹ 7. — Ñ. 87.
32 Ïîðÿäîê çà êëþ ÷å íèÿ äî ãî âî ðîâ îá àðåí äå // Õî çÿé ñ ò âî Óêðà è íû. — 1923. —
¹ 3. — Ñ. 4—6.
33 Á à á à ê Ì è õ. Óáû òî ÷ íîñòü ÷à ñ ò íîé ïðî ìû ø ëåí íî ñ òè // Óêðà è í ñ êèé ýêî íî -
ìèñò. —1925. — 24 àï ðå ëÿ.
34 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 539, îï. 4, ñïð. 315, àðê. 3.
35 Õ ð à ì î â Â. Ìå ñ ò íàÿ ïðî ìû ø ëåí íîñòü â ìå ñ ò íîì áþ äæåòå // Óêðà è í ñ êèé ýêî -
íî ìèñò. — 1925. — 1 àï ðå ëÿ.
36 Ë è ò â à ê Í. Ñî ñ òî ÿ íèå àðåí ä íîé ïðî ìû ø ëåí íî ñ òè... — Ñ. 82
37 Âòîðàÿ ñåñ ñèÿ ÂÓÖÈÊ: Ñî ñ òî ÿ íèå è ïåð ñ ïå ê òè âû ðà ç âè òèÿ óêðà è í ñ êîé ïðî ìû ø -
ëåí íî ñ òè. Äî êëàä ïðå ä ñå äà òå ëÿ ÂÑÍÕ Ì. Ë. Ðóõèìîâè÷à // Óêðà è í ñ êèé ýêî íî ìèñò. —
1925. — 20 îê òÿ á ðÿ.
38 ×àñòíàÿ òîð ãî â ëÿ, ïðî ìû ø ëåí íîñòü è ëè ÷ íûå ïðî ìû ñ ëî âûå çà íÿ òèÿ íà Óêðà è íå
(ïî äàí íûì íà ëî ãî âî ãî óïðà â ëå íèÿ ÍÊÔ ÓÑÑÐ çà 1926/27 ãîä). — Õà ðü êîâ, 1929. —
Ñ. 88.
39  î ð î á ü å â Í è ê. ×à ñ ò íàÿ ìå ë êàÿ (íå öå í çî âàÿ) è êó ñ òà ð íî- ðå ìå ñ ëåí íàÿ ïðî -
ìû ø ëåí íîñòü ÑÑÑÐ // ×à ñ ò íûé êà ïè òàë â íà ðîä íîì õî çÿé ñ ò âå ÑÑÑÐ... — Ñ.70—111.
40 Ä ó á î â è ê î â Ô. Ã. Ìà ñ ø òàá ðà áî òû è çíà ÷å íèå ÷à ñ ò íîé öå í çî âîé ïðî ìû ø -
ëåí íî ñ òè // ×à ñ ò íûé êà ïè òàë â íà ðîä íîì õî çÿé ñ ò âå ÑÑÑÐ. Ìà òå ðè à ëû êî ìè ñ ñèè
ÂÑÍÕ ÑÑÑÐ. — Ì.; Ë., 1927. — Ñ. 36—69.
41 Òàì ñà ìî. — Ñ. 38.
42 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 34, îï. 11, ñïð. 3890, àðê. 133—137.
43 Ð ó á à í î â ñ ê è é Ï. Òîð ãî âî- ïðî ìû ø ëåí íàÿ ñåòü Óêðà è íû â 1926—27 ãã. //
Õî çÿé ñ ò âî Óêðà è íû. — 1927. — ¹ 8—9. — Ñ. 127.
44 Òàì ñà ìî. — Ñ. 134.
45 ×àñòíàÿ òîð ãî â ëÿ, ïðî ìû ø ëåí íîñòü è ëè ÷ íûå ïðî ìû ñ ëî âûå çà íÿ òèÿ íà Óêðà è -
íå... Ñ. 88.
46 Ä ó á î â è ê î â Ô. Ã. Ìà ñ ø òàá ðà áî òû è çíà ÷å íèå ÷à ñ ò íîé öå í çî âîé ïðî ìû ø -
ëåí íî ñ òè // ×à ñ ò íûé êà ïè òàë â íà ðîä íîì õî çÿé ñ ò âå ÑÑÑÐ. — Ì., 1927. — Ñ. 40.
47 Óêðà¿íà: Ñòà òè ñ òè ÷ íèé ùî ð³ ÷ íèê íà 1929 ð³ê. — Õà ðü ê³â, 1928. — Ñ. 192.
48 Òàì ñà ìî. — Ñ. 219.
49 Òàì ñà ìî.
50 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 539, îï. 4, ñïð. 315, àðê. 2.
51 Òàì ñà ìî.
52 Òàì ñà ìî. — Ô. 36, îï. 1, ñïð. 496, àðê. 5.
53 Òàì ñà ìî. — Ô. 582, îï. 5, ñïð. 210, àðê.8.
54 Ø-í ê î Á. Àðåí ä íàÿ ïðî ìû ø ëåí íîñòü Åêà òå ðè íî ñ ëà â ùè íû // Õî çÿé ñ ò âî
Óêðà è íû. — 1924. — ¹ 14—15. — Ñ. 85—86.
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 121
Îð ãà í³ çà ö³é íî- ãî ñ ïî äàð ñü ê³ ôîð ìè äåíàö³îíàë³çàö³¿ ïðî ìè ñ ëî âî ñ ò³
55 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 539, îï. 4, ñïð. 315, àðê. 2—4.
56 Òàì ñà ìî. — Ô. 36, îï. 1, ñïð. 496, àðê. 43—47.
57 Óêðà¿íà: Ñòà òè ñ òè ÷ íèé ùî ð³ ÷ íèê íà 1929 ð³ê.... — Ñ.198.
58 Òàì ñà ìî.
59 ÖÄÀÃÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 1, îï. 20, ñïð. 2303, àðê. 113.
60 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 2623, îï. 1, ñïð. 3307, àðê. 7.
61 Òàì ñà ìî. — Ô. 36, îï. 1, ñïð. 496, àðê. 49.
62 Í î â è ê î â Ê. Êî æ ñû ðüå è êó ñ òà ðü // Ýêî íî ìè ÷å ñ êèé âå ñ ò íèê. — 1927. —
9 àâãóñòà.
63 Ï ð î ò å ñ î â Â. Ïðèí öè ïû ïðè ìå íå íèÿ êîí öåñ ñè îí íî ãî íà ÷à ëà ê óêðà è í ñ êîé
ïðî ìû ø ëåí íî ñ òè // Õî çÿé ñ ò âî Óêðà è íû. — 1921. — 28 èþ íÿ.
64 Âñåóêðàèíñêîå ñî âå ùà íè å // Õî çÿé ñ ò âî Óêðà è íû. — 1921. — 7 ñåí òÿ á ðÿ.
65 ÖÄÀÃÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 1, îï. 6, ñïð. 29, àðê. 5, 52, 60.
66 Òàì ñà ìî. — Àðê. 60.
67 Òàì ñà ìî. — Ñïð. 52, àðê. 13.
68 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 423, îï. 3, ñïð. 103, àðê. 7, 13.
69 Ä å ð ã à ÷ ¸ â Í. Ï. Êîí öåñ ñèè. — Ë., 1925. — Ñ. 73.
70 ß ì í è í Ì. Íå êî òî ðûå âî ï ðî ñû êîí öåñ ñè îí íîé ïî ëè òè êè // Ïëà íî âîå õî çÿé ñ -
ò âî. — 1926. — ¹ 10. — Ñ. 65—76.
71 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 36, îï. 1, ñïð. 330, àðê. 2.
72 Òàì ñà ìî. — Ô. 30, îï. 1, ñïð. 6537, àðê. 10.
73 ÖÄÀÃÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 1, îï. 20, ñïð. 2515, àðê. 2—3.
74 À ð ñ î í Ñ. Íà øà êîí öå ñ³é íà ïî ë³ òè êà // Êî ìó í³ñò. — 1928. — 27 æîâòíÿ.
75 Ãèäðîèíäóñòðèÿ ÑÑÑÐ 1929—1932 ãã.: Äî êó ìåí òû è ìà òå ðè à ëû. — Ì., 1970. —
Ñ. 214.
76 Òàì ñà ìî. — Ñ. 215.
77 Òàì ñà ìî.
78 ÑÓ ÑÑÑÐ. — 1927. — ¹ 40. — Ñò. 395.
79 ÇÓ Óêðà ¿ íè. — 1927. — ¹ 42. — Àðò. 186.
80 Òàì ñà ìî.
81 ÑÓ ÑÑÑÐ. — 1927. — ¹ 60. — Ñò. 610; ÇÓ Óêðà ¿ íè. — 1927. — ¹ 42. — Àðò. 184.
82 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 34, îï. 11, ñïð. 2731, àðê. 1; Äåð æà â íèé àð õ³â Õàð ê³â ñü êî¿
îá ëà ñ ò³ (äà ë³ — ÄÀÕÎ). — Ô. 203, îï. 1, ñïð. 639, àðê. 4—12; ñïð. 2324, àðê. 290—385.
83 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 34, îï. 11, ñïð. 2722, àðê. 1.
84 Ñîñòîÿíèå îñ íî â íî ãî êà ïè òà ëà è âî ç ìî æ íî ñ òè ðà ç âåð òû âà íèÿ ïðî ìû ø ëåí íî ñ -
òè // Óêðà è í ñ êèé ýêî íî ìèñò. — 1925. — 12 èþ íÿ.
85 Èòîãè Âñå ñî þ ç íîé ãî ðî ä ñ êîé ïå ðå ïè ñè 1923 ã. ×àñòü I (Îá ùèå ïðå ä âà ðè òå ëü íûå
ñâå äå íèÿ î ãî ðî äàõ è èõ íà ñå ëå íèè). — Ì., 1924. — Ñ. 60—72.
86 Òàì ñà ìî.
87 Õ î ì å í ê î À. Ñó ÷à ñ íå óêðà ¿í ñü êå ì³ ñ òî â êëà ñî âî ìó â³ä íî øåí í³ (ñïðî áà ñî -
ö³ àëü íî¿ õà ðà ê òå ðè ñ òè êè). — Õàð ê³â, 1925. — Ñ. 30—31.
88 Óêðà¿íà: Ñòà òè ñ òè ÷ íèé ùî ð³ ÷ íèê íà 1929 ð³ê. — Õàð ê³â, 1929. — Ñ. 243—245.
89 Óêðà¿íà: Ñòà òè ñ òè ÷ íèé ùî ð³ ÷ íèê íà 1928 ð³ê. — Õàð ê³â, 1928. — Ñ. 56.
90 Òàì ñà ìî. — Ñ. 56—57.
91 Òàì ñà ìî.
92 Òàì ñà ìî.
93 ÑÓ Óêðà è íû. — 1921. — ¹ 21. — Ñò. 21.
94 Òàì ñà ìî. — 1922. — ¹ 31. — Ñò. 492.
95 Ì î ã è ë ÿ í ñ ê è é Ñ. Î ÷à ñ ò íî â ëà äå ëü ÷å ñ êèõ äî ìî ñ ò ðî å íè ÿ õ // Óêðà è í ñ êèé
ýêî íî ìèñò. —1925. — 11 àï ðå ëÿ.
96 ÇÓ Óêðà ¿ íè. — 1923. — ¹ 22—23. — Àðò. 334.
97 Ø å é í ê ì à í Ã. Æè ëè ù íàÿ çà äà ÷à íà Óêðà è íå // Õî çÿé ñ ò âî Óêðà è íû. —
1925. — ¹ 11—12. — Ñ. 50—64.
98 ÇÓ Óêðà ¿ íè. — 1924. — ¹ 19. — Ñò. 171.
99 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 2623, îï. 1, ñïð. 3307, àðê. 36—37.
100 Òàì ñà ìî.
101 Òàì ñà ìî. — Àðê. 38—39.
102 Èòîãè Âñå ñî þ ç íîé ãî ðî ä ñ êîé ïå ðå ïè ñè 1923 ã. ×àñòü I. Îá ùèå ïðå ä âà ðè òå ëü -
íûå ñâå äå íèÿ... Ñ. 60.
103 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè. — Ô. 3040, îï. 1, ñïð. 1696, àðê. 1—2.
122 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Î. Î. Ñóøêî
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-204874 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 0130-5247 |
| language | Ukrainian |
| last_indexed | 2025-12-07T16:03:02Z |
| publishDate | 2003 |
| publisher | Інститут історії України НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Сушко, О.О. 2025-07-19T16:01:55Z 2003 Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) / О.О. Сушко // Український історичний журнал. — 2003. — № 4. — С. 112-122. — Бібліогр.: 103 назв. — укр. 0130-5247 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204874 uk Інститут історії України НАН України Український історичний журнал Повідомлення Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) Article published earlier |
| spellingShingle | Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) Сушко, О.О. Повідомлення |
| title | Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) |
| title_full | Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) |
| title_fullStr | Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) |
| title_full_unstemmed | Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) |
| title_short | Організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в Україні (20-ті рр. XX ст.) |
| title_sort | організаційно-господарські форми денаціоналізації промисловості в україні (20-ті рр. xx ст.) |
| topic | Повідомлення |
| topic_facet | Повідомлення |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204874 |
| work_keys_str_mv | AT suškooo organízacíinogospodarsʹkíformidenacíonalízacíípromislovostívukraíní20tírrxxst |