Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення)
Saved in:
| Published in: | Український історичний журнал |
|---|---|
| Date: | 2003 |
| Main Author: | |
| Format: | Article |
| Language: | Ukrainian |
| Published: |
Інститут історії України НАН України
2003
|
| Subjects: | |
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204878 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) / В.А. Войналович // Український історичний журнал. — 2003. — № 4. — С. 61-74. — Бібліогр.: 86 назв. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-204878 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Войналович, В.А. 2025-07-19T16:02:20Z 2003 Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) / В.А. Войналович // Український історичний журнал. — 2003. — № 4. — С. 61-74. — Бібліогр.: 86 назв. — укр. 0130-5247 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204878 uk Інститут історії України НАН України Український історичний журнал Статті Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) |
| spellingShingle |
Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) Войналович, В.А. Статті |
| title_short |
Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) |
| title_full |
Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) |
| title_fullStr |
Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) |
| title_full_unstemmed |
Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) |
| title_sort |
духовні навчальні заклади україни (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. xx ст. (закінчення) |
| author |
Войналович, В.А. |
| author_facet |
Войналович, В.А. |
| topic |
Статті |
| topic_facet |
Статті |
| publishDate |
2003 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Український історичний журнал |
| publisher |
Інститут історії України НАН України |
| format |
Article |
| issn |
0130-5247 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/204878 |
| citation_txt |
Духовні навчальні заклади України (друга половина 40-х - перша половина 60-х рр. XX ст. (Закінчення) / В.А. Войналович // Український історичний журнал. — 2003. — № 4. — С. 61-74. — Бібліогр.: 86 назв. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT voinalovičva duhovnínavčalʹnízakladiukraínidrugapolovina40hperšapolovina60hrrxxstzakínčennâ |
| first_indexed |
2025-11-25T08:22:18Z |
| last_indexed |
2025-11-25T08:22:18Z |
| _version_ |
1850507772454502400 |
| fulltext |
48 ÏÑÇÐÈ. — Ò. 1. — ¹ 513.
49 Traktaty miedzy mocarstwami europeyskiemi od roku 1648 zasrle. — T. 1. —
Warszawa, 1773. — S. 225—266.
50 Kolodziejczyk D. Ot to man-Pol ish Dip lo matic Re la tions (15th—18th Cen tury). —
Leiden, Boston, Köln, 2000. — Ð. 146.
51 Äîðîøåíêî Ä. Ãå òü ìàí Ïå ò ðî Äî ðî øå í êî. Îãëÿä éî ãî æèò òÿ òà ïî ë³ òè÷ íî¿ ä³ ÿ ëü -
íî ñ ò³. — Íüþ- Éîðê, 1985. — Ñ. 116.
52 Öèò. çà: Kolodziejczyk D. Podole pod panowaniem tureckim. Ejalet Kamieniecki.
1672—1699. — Warszawa, 1994. — S. 52.
53 ÀÃÀÄ. — Ô. “À ð õ³â Çà ìîé ñü êèõ”, ¹ 3036, àðê. 451—452.
54 Acta historica. — Vol. 2. — Pars. 2. — S. 1109.
55 Ôëîðÿ Á. Í. Âîé íû Îñ ìà í ñ êîé èì ïå ðèè ñ ãî ñó äàð ñ ò âà ìè Âî ñ òî ÷ íîé Åâ ðî ïû
(1672—1681 ãã.) // Îñ ìà í ñ êàÿ èì ïå ðèÿ è ñòðà íû Öåíòðà ëü íîé, Âî ñ òî ÷ íîé è Þãî- Âî ñ -
òî ÷ íîé Åâ ðî ïû â XVII â. — ×. 2. — Ì., 2001. — C. 110.
56 Á³áë³îòåêà Íà ö³ î íà ëü íà ó Âà ð øà â³. ³ä ä³ë ì³ ê ðî ô³ ëü ì³â, ô. 6639 (ì-ô. 32423),
¹ 615; ÀÃÀÄ. — Ô. “Àðõ³â Êî ðîí íèé Âà ð øàâ ñü êèé”, â³ä. Òóðåöüêèé. — ¹ 77/467; Òàì
æå. — Ô. “Àðõ³â Çà ìîé ñü êèõ”, ¹ 3037, àðê. 222.
57 ×àðò. — Îä. çá. 612, àðê. 494.
58 Ïàìÿòíèêè äè ï ëî ìà òè ÷å ñ êèõ ñíî øå íèé äðå â íåé Ðîñ ñèè ñ äåð æà âà ìè èíî ñ ò ðàí -
íû ìè. — Ò. 4. — ÑÏá., 1856. — Ñ. 889.
59 Acta historica. — Vol. 2. — Pars. 2. — S. 1237.
60 Ïàâëèùåâ H. Ïîëü ñ êàÿ àíà ð õèÿ ïðè ßíå Êà çè ìè ðå. — Ò. 3. — ÑÏá., 1878. —
Ñ. 45.
61 Òàì æå.
62 Podhorodecki L. Chanat Krymski i jego stosunki z Polska w XV—XVIII w. —
Warszawa, 1987. — S. 200.
63 ÏÑÇÐÈ. — Ò. 1. —¹ 469.
64 Ïîïîâ À. Ðóñ ñ êîå ïî ñî ëü ñ ò âî â Ïîëü øå â 1673—1677 ãã. — ÑÏá., 1854. — Ñ. 109.
65 ÀÃÀÄ. — Ô. “À ð õ³â Çà ìîé ñü êèõ”, ¹ 3037, àðê. 239; Wolinski J. Materialy do
rokowañ polsko-tureckich r. 1676 // Przegl¹d Historyczny. — 1930/1931. —¹ 29. — S. 382.
66 Öèò. çà: Wójcik Z. Rzeczpospolita wobeæ Turcji ³ Rosji 1674—1679. — Wroclaw,
1976. — C. 68—69.
67 WójcikZ. Rzeczpospolita wobec Turcji... — C. 70.
68 ÀÃÀÄ. — Ô. “À ð õ³â Çà ìîé ñü êèõ”, ¹ 3037, àðê. 246.
69 Traktaty miedzy mocarstwami europeyskiemi od roku 1648 zaszle. — T. 1. —
S. 202—204.
70 Á³áë³îòåêà Íà ðî äî âà ó Âà ð øà â³. ³ä ä³ë ì³ ê ðî ô³ ëü ì³â. — ¹ 6639, àðê. 172.
Ç ³ñ òî 𳿠ðå ë³ ã³¿ òà öå ð ê âè
Â. À. ÂÎÉÍÀËÎÂÈ× (Êè ¿â)
ÄÓ ÕΠ Ͳ ÍÀÂ×ÀËÜ Í² ÇÀ ÊËÀ ÄÈ ÓÊÐÀ ̄ ÍÈ
(ÄÐÓÃÀ ÏÎ ËÎ ÂÈ ÍÀ 40-õ — ÏÅÐ ØÀ ÏÎ ËÎ ÂÈ ÍÀ
60-õ ðð. ÕÕ ñò.) *
2. Ïðàâîñëàâí³ ñå ì³ íà 𳿠â ïå ð³ îä äå ñòà ë³ í³ çà ö³¿
Ïå ðå âà æ íà á³ëü ø³ñòü äî ñë³ ä íè ê³â ïðî á ëåì äåð æà â íî- öå ð êî â íèõ â³ä íî -
ñèí ê³ íöÿ 50-õ — ïî ÷à òêó 60-õ ðî ê³â âè çíà ÷ຠÿê ïå ð³ îä îñòàí í³õ ñïðîá
êå ð³ â íè ö ò âà ÑÐÑÐ ðà äè êàëü íî ³ â íàé êî ðî ò ø³ òåð ì³ íè âè ð³ øè òè ðå ë³ ã³é -
íó ïðî á ëå ìó â êðà ¿ í³. ×à ñè õðó ùîâ ñü êî¿ “â³äëèãè” áó ëè ïî çíà ÷å í³ çà -
ãàëü íîþ àê ö³ ºþ ïî áî ðþ âàí íÿ ðå ë³ ã³¿ ³ Öå ð ê âè, çä³é ñ íþ âà íî¿ àòå ¿ ñ òè ÷ íèì
ðå æè ìîì.
Äóõîâí³ íàâ÷àëüí³ çàêëàäè Óêðà¿íè
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 61
1
* Ç à ê ³ í ÷ å í í ÿ. Ïî÷àòîê äèâ.: Óêð. ³ñò. æóðí. — 2003. — ¹ 2.
²ñ òî ò í³ çì³ íè äåð æà â íî¿ ðå ë³ ã³é íî¿ ïî ë³ òè êè ó ïî ð³ â íÿí í³ ç ïåð øèì
ïî âî ºí íèì äå ñÿ òè ë³ò òÿì çó ìî â ëþ âà ëè ñÿ êîì ï ëå ê ñîì ïðè ÷èí. Ïàð ò³é íà ³
äåð æà â íà åë³ òà, â³ ðÿ ÷è â æèò òº çäà ò í³ñòü ³ íå âè ÷åð ï í³ ïî òå í ö³¿ êî ìó í³ ñ òè ÷ -
íî¿ ³äå î ëî 㳿, î÷è ùå íî¿ â³ä íà øà ðó âàíü ñòà ë³ í³ ç ìó, çíà õî äè ëà ñÿ â ïî ëî í³
³ëþ çî ð íèõ óÿâ ïðî ìî æ ëè âî ñ ò³ ïî áó äî âè â ÑÐÑÐ ó íàé áëè æ ÷î ìó ìàé áó ò -
íüî ìó êî ìó í³ ñ òè ÷ íî ãî ñó ñ ï³ ëü ñ ò âà. Ïî ä³ á í³ ñïî ä³ âàí íÿ íå ïî ëè øà ëè çíà -
÷ íó ÷à ñ òè íó íà ñå ëåí íÿ êðà ¿ íè, ó òî ìó ÷è ñ ë³ ³ áà ãà òüîõ ïðå ä ñòà â íè ê³â äå ìî -
ê ðà òè ÷ íî íà ëà ø òî âà íî¿ ³í òå ë³ ãå í ö³¿. Íî âèé íà ïðÿì ðå ë³ ã³é íî¿ ïî ë³ òè êè,
íà áè ðà þ ÷è äå äà ë³ ÷³ ò ê³ øèõ îá ðè ñ³â, áóâ îñ òà òî ÷ íî ñòâåð äæå íèé XXII ç’¿ç -
äîì ÊÏÐÑ (1961 ð.), íà ÿêî ìó ç “êóëüòîì îñî áè”, îêð³ì óñüî ãî ³í øî ãî,
ïî â’ÿ çó âà ëîñü ³ â³ä ðî äæåí íÿ ðå ë³ ã³¿ â ÑÐÑÐ, à ïî âå ð íåí íÿ äî ëå í³í ñü êèõ
íîðì ³ ïðèí öè ï³â âçà º ìî â³ä íî ñèí äåð æà âè é öå ð ê âè âè çíà âà ëî ñÿ îñ íî âî -
ïî ëî æ íèì ³ íå â³ä êëà ä íèì çà âäàí íÿì. Ïðî ãî ëî øåí íÿ æ êóð ñó íà áó ä³ â íè -
ö ò âî êî ìó í³ ç ìó àâ òî ìà òè ÷ íî ïî çáà â ëÿ ëî ïðà âà õðè ñ òè ÿí ñü êî¿ ³äå î ëî 㳿, ÿê
äó õî â íî¿ îïî çè ö³¿, íà ñâîº ³ñ íó âàí íÿ â óìî âàõ êî ìó í³ ñ òè ÷ íî¿ ôîð ìà ö³¿.
Ç äðó ãî¿ ïî ëî âè íè 50-õ ðî ê³â ó ïðà ê òè êó ðî áî òè ³í ñòè òó òó óïî â íî âà -
æå íèõ, ïàð ò³é íèõ ³ ðà äÿí ñü êèõ îð ãà í³â, ãðî ìàä ñü êèõ îð ãà í³ çà ö³é ïî ÷à ëà
àê òè â íî âïðî âà äæó âà òè ñÿ ñè ñ òå ìà ñòðè ìó þ ÷èõ çà õî ä³â, ñïðÿ ìî âà íèõ íà
ñêî ðî ÷åí íÿ ê³ëü êî ñ ò³ âñòó ïà þ ÷èõ äî ñå ì³ íà ð³é ³ òèõ, ÿê³ â íèõ íàâ÷à ëè ñÿ.
Äî ñèòü çà çíà ÷è òè, ùî ñå ðåä îáî â’ÿç êî âèõ äî êó ìåí ò³â, íå îá õ³ä íèõ äëÿ äî -
ïó ñ êó äî âñòó ï íèõ ³ñ ïè ò³â, áó ëè äî â³ä êè îð ãà í³â âëà äè çà ì³ ñ öåì ïðî æè -
âàí íÿ òà ðî áî òè. Ó çâ’ÿç êó ç ÷à ñ òè ìè â³ä ìî âà ìè ó íà äàí í³ òà êèõ äî â³ äîê,
âñòó ïà þ ÷³ çìó øå í³ áó ëè âäà âà òè ñÿ äî ïðè õî âó âàí íÿ â³ äî ìî ñ òåé, ï³ä ðîá êè
íå îá õ³ä íèõ ïà ïå ð³â, ùî êà ðà ëîñü ó â³ä ïî â³ ä íî ñ ò³ ç ÷èí íèì çà êî íî äàâ ñ ò -
âîì. Òàê, âè ðî êîì íà ðîä íî ãî ñó äó Ïî ä³ëü ñü êî ãî ðà éî íó ì. Êè º âà â³ä 31 ñ³ ÷ -
íÿ 1956 ð. çà ñà ìî â³ ëü íå çà ëè øåí íÿ ðî áî òè âë³ ò êó 1955 ð. ó çâ’ÿç êó ç âñòó -
ïîì äî ñå ì³ íà 𳿠áó ëî çà ñó äæå íî äî òðüîõ ì³ ñÿ ö³â âè ïðà â íî- òðó äî âèõ ðî á³ò
ñëó õà ÷à 1-ãî êëà ñó Êè ¿â ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠². Ñóêðåòíîãî 40.
Ç 1958 ð. ÷àñ ïî äà ÷³ çà ÿâ àá³ òó ð³ º í òà ìè îá ìå æó âà â ñÿ 1 ñåð ï íÿ. Çà
ì³ ñÿöü, ùî çà ëè øà â ñÿ äî âñòó ï íèõ ³ñ ïè ò³â, îá ëà ñ íèé óïî â íî âà æå íèé ìàâ
ñôîð ìó âà òè ñïè ñ êè, ÿê³ ì³ ñ òè ëè á äå òàëü íó ³í ôîð ìà ö³þ ïðî àá³ òó ð³ º í òà:
ïð³ çâè ùå, ³ì’ÿ, ïî áà òü êî â³, ð³ê, ì³ ñÿöü òà ì³ ñ öå íà ðî äæåí íÿ, íà ö³ î íàëü -
í³ñòü, ñî ö³ àëü íå ïî õî äæåí íÿ, îñâ³ òà (îáî â’ÿç êî âî âêà çó âà ëà ñÿ øêî ëà, äå
íàâ÷à â ñÿ), ì³ ñ öå ðî áî òè, ïî ñà äà é àä ðå ñà ì³ ñ öÿ ïðî æè âàí íÿ. Òà ê³ ñïè ñ êè
ïî äà âà ëè ñÿ íå ëè øå â³ä ïî â³ äàëü íèì ïðà ö³â íè êàì ÐÑÐÏÖ, àëå é íà ïðà â -
ëÿ ëèñü ó â³ä ä³ ëè àã³òà ö³¿ òà ïðî ïà ãàí äè îá ëà ñ íèõ êî ì³ òå ò³â ïàð ò³¿, ³í øèì
çà ö³ êà â ëå íèì â³ äîì ñ ò âàì ³ óñòà íî âàì. Ç þíà êà ìè, ÿê³ ïî äà ëè ïðî õàí íÿ
ïðî âñòóï íà íàâ÷àí íÿ çó ñòð³ ÷à ëè ñÿ ì³ ñ öå â³ óïî â íî âà æå í³, ïàð ò³é í³ ³ êî ì -
ñî ìîëü ñü ê³ ä³ ÿ ÷³, ïðà ö³â íè êè ñïåö ñ ëóæá, â³é ñü ê êî ìà ò³â ³ â ð³ ç íèé ñïî ñ³á
óòðè ìó âà ëè ¿õ â³ä âñòó ïó.
Ó ñïðà â æ íº ïî ëþ âàí íÿ ïå ðå ðî ñ ëè ïî ä³ á í³ àê ö³¿ ùî äî êî ëè ø í³õ ÷ëå í³â
ïàð ò³¿ òà êî ì ñî ìî ëó, ñòó äåí ò³â ³ âè ïó ñ ê íè ê³â âè ùèõ íàâ÷àëü íèõ çà êëà ä³â,
â³é ñü êî âî ñ ëó æ áî â ö³â, ó÷è òå ë³â. Ëè øå â Êè ¿â ñü êó äó õî â íó ñå ì³ íà ð³þ â ñå -
ðå äè í³ 50-õ ðî ê³â ³ç çà ÿâà ìè ïðî âñòóï çâåð òà ëè ñÿ êî ëè ø í³ ÷ëå íè ÂËÊÑÌ
Â. Äåì÷óê òà Ì. Ïàíóõò³í ³ç ñ. Ìîæàð³â Îâ ðó öü êî ãî ð-íó Æè òî ìèð ñü êî¿
îá ëà ñ ò³, Î. Ëåâ÷óê (Âî ëî äè ìèð- Âî ëèí ñü êèé ð-í Âî ëèí ñü êî¿ îáë.), Â. Ðó -
ùàê (Çà êàð ïàò ñü êà îáë.), Â. Ðåøåòíÿê, ñèí ñëó æ áî â öÿ ç ì. ʳðîâîãðàäà,
ÿêèé â àòå ñ òà ò³ ïðî çà ê³í ÷åí íÿ ñå ðå ä íüî¿ øêî ëè ìàâ ëè øå â³ä ì³í í³ ³ äî á ð³
îö³í êè.
Ñå ðåä áà æà þ ÷èõ âñòó ïè òè äî ñå ì³ íà 𳿠áó ëè ³ ñòó äåíò IV êóðñó Äðî ãî -
áè öü êî ãî ïå äà ãî ã³ ÷ íî ãî ³í ñòè òó òó Á. Ïîïàäèíåöü, ëåé òå íàíò Ðà äÿí ñü êî¿
àð 쳿 ç ì. Òåðíîïîëÿ Ð. Ìîðîêî, êîë ãî ñ ï íèê ³ç ñ. Íåâåðîâå г â íåí ñü êî¿
îá ëà ñ ò³ Î. Àíäðîùóê, ÿê³ ïî âå ð íó ëè ñÿ ç óâ’ÿ ç íåí íÿ ó 1954—1955 pp.
62 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Â. À. Âîéíàëîâè÷
Ç ïðî õàí íÿì çà ðà õó âà òè äî çà êëà äó çâåð òà ëè ñÿ òà êîæ îô³ öå ðè çà ïà ñó,
íà ïðè ê ëàä, Ñ. ßðåìêî ³ç ñ. Õëèïëè Ëüâ³â ñü êî¿ îá ëà ñ ò³ òà ². Ìà÷ó÷èí ç
ì. Øàòñüê Ðÿ çàí ñü êî¿ îá ëà ñ ò³, â÷è òå ë³ Â. Êàñàðàáà (ñ. Ëèñêîâî Ëüâ³â ñü êî¿
îáë.), Ì. Ãèð³í ç ì. Ëüâîâà, Å. Çóáîê (ñ. Áèñòðèöÿ Ìó êà ÷³â ñü êî ãî ð-íó Çà -
êàð ïàò ñü êî¿ îáë.), Ï. Ãàëåé òà Ä. Ãàðáóñü ³ç ñ. Ñòðàòèí Ðî ãà òèí ñü êî ãî ð-íó
²âà íî- Ôðàí ê³â ñü êî¿ îá ëà ñ ò³.
Îñî á ëè âèõ ïðî á ëåì ó â³ä ìî â³ ¿ì ó âñòó ï³ íå âè íè êà ëî, îñê³ëü êè, ÿê çà -
çíà ÷àâ óïî â íî âà æå íèé ÐÑÐÏÖ ïî Óêðà ¿ í³ Ã. ϳí÷óê, “â³äíîñèíè, ùî
ñêëà ëè ñÿ ó íàñ ç äó õî âåí ñ ò âîì, çî êðå ìà ç àä ì³ í³ ñ ò ðà ö³ ºþ Êè ¿â ñü êî¿ äó õî â -
íî¿ ñå ì³ íà ð³¿, äî çâî ëÿ þòü íàì ðî áè òè â³ä âî äè áà ãà òüîì îñî áàì, ùî ïîñòó -
ïà þòü äî ñå ì³ íà 𳿔 41.
Íå àáè ÿ êèé òèñê çä³é ñ íþ âà â ñÿ ³ íà ïà ðà ô³ ÿ ëü íèõ ñâÿ ùå íè ê³â, ÿê³ äà -
âà ëè ðå êî ìåí äà ö³¿ äî âñòó ïó. Ç 1958 ð. îáî â’ÿç êî âèì ñòà ëî ïðî õàí íÿ ñà ìî -
ãî ïðà â ëÿ ÷î ãî ºïè ñ êî ïà. “Çà òà êèõ îá ñòà âèí, — âè çíà ÷àâ Ã. ϳí÷óê ó äî -
ïî â³ ä í³é çà ïè ñ ö³ äî ÐÑÐÏÖ, — êî æ íèé óïî â íî âà æå íèé Ðà äè áó äå çíà òè
çàâ÷à ñ íî, ÿê³ êàí äè äà òó ðè íà ì³ ÷å í³ äî ñå ì³ íà 𳿠³ õòî ¿õ ãî òóº. ßê íà ñë³ äîê,
óïî â íî âà æå íèé Ðà äè çàâ÷à ñ íî çìî æå ³í ôîð ìó âà òè ïðî öå â³ä ïî â³ ä í³ îð ãà -
í³ çà ö³¿ äëÿ âæèò òÿ çà õî ä³â ïî óïå ðå äæåí íþ çà ëó ÷åí íÿ ìî ëî ä³ â äó õî â í³
íàâ÷àëü í³ çà êëà äè”. Çâà æà þ ÷è íà òå, ùî ºïè ñ êî ïè áó äóòü á³ëüø îáà ÷ íè ìè
ó íà äàí í³ ðå êî ìåí äà ö³é, í³æ íà ñòî ÿ òå ë³ öå ð êîâ, Ã. ϳí÷óê ïðî ãíî çó âàâ ³ñ -
òî ò íå çìå í øåí íÿ ê³ëü êî ñ ò³ àá³ òó ð³ º í ò³â äî ÄÍÇ ó 1958/59 í. ð. 42
Ñè ñ òå ìà â³ä ïî â³ ä íèõ ïðî ô³ ëà ê òè ÷ íèõ çà õî ä³â àê òè â íî çà ñòî ñî âó âà ëàñü
³ ùî äî ñëó õà ÷³â äó õî â íèõ ñå ì³ íà ð³é, ùî ïðè çâî äè ëî äî çíà ÷ íî ãî ¿õ â³ä ñ³ âó
ç íàâ÷àëü íèõ çà êëà ä³â. Ëè øå çà ÷î òè ðè ðî êè (1951—1954 pp.) ç ð³ ç íèõ îá -
ñòà âèí ³ç ñå ì³ íà ð³é âè áó ëî 199 ñòó äåí ò³â. Ó 1954/55 í. ð. ¿õ â³ä ðà õî âà íî
106 ÷îë., ùî ñòà íî âè ëî 47 % â³ä çà ãàëü íî¿ ê³ëü êî ñ ò³ ñëó õà ÷³â. Íà 1954 ð. çà
äå ñÿòü ïî ïå ðå äí³õ ðî ê³â ³ñ íó âàí íÿ Îäå ñü êî¿ ñå ì³ íà ð³¿ ç ¿¿ ñò³í âè áó ëî
238 ñòó äåí ò³â, ç ÿêèõ 61 ñëó æè ëè ñâÿ ùå íè êà ìè â ïà ðà ô³ ÿõ. ²ç 132 çà ðà õî âà -
íèõ íà 1954 ð. äî Êè ¿â ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠âè áó ëî ó ïðî öå ñ³ íàâ÷àí íÿ
56 ÷îë. 43 Ïðè ÷è íè â³ä ðà õó âàíü ó ïðî òî êî ëàõ ïå äà ãî ã³ ÷ íèõ çáî ð³â ñå ì³ íà -
ð³é íà âî äè ëè ñÿ íàé ð³ ç íî ìà í³ ò í³ ø³: “çà âëà ñ íèì áà æàí íÿì”, “çà íå óñ ï³ ø -
í³ñòü”, “ìîðàëüíà íå ñò³é ê³ñòü”, “íåã³äíà ïî âå ä³í êà” òî ùî. Íà ïå â íî, ñà ìå
ç ïî ä³ á íè ìè ôîð ìó ëþ âàí íÿ ìè áó ëî âè íå ñå íî ñâîº ð³ ä í³ âè ðî êè ³ ñòó äåí -
òàì Êè ¿â ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠Ëè ò âè íåí êó, çà ñó äæå íî ìó äî 25 ðî ê³â çà
“âîðîæó ä³ ÿ ëü í³ñòü” ó 1952 ð., òà Ì. Ãîí÷àðåíêó, çà â³ä ìî âó ñï³ âàòè ó ñå -
ì³ íàð ñü êî ìó õî ð³ â ÷åñòü ñâÿ ò êó âàí íÿ ð³ ÷ íè ö³ æî â ò íå âèõ ïî ä³é 1917 p.
(1953 p.), à òà êîæ ñëó õà ÷å â³ Ëó öü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠Â. Âäîäîâè÷ó, ÿêèé
âè ñëî âè â ñÿ ïðî ïå ðå ñë³ äó âàí íÿ ïðà âî ñëà â íî¿ öå ð ê âè â ÑÐÑÐ (1951 p.) 44.
Çíà ÷ íà ÷à ñ òè íà ñòó äåí ò³â ïî äî ñÿ ã íåí íþ 18-ð³÷íîãî â³ êó çìó øå íà áó -
ëà çà ëè øà òè íàâ÷àí íÿ ó çâ’ÿç êó ç ïðè çî âîì íà â³é ñü êî âó ñëó æ áó. Ùî ïðà â -
äà, ÐÑÐÏÖ ó æî â ò í³ 1950 p. çâåð òà ëà ñÿ äî â³é ñü êî âî ãî â³ äîì ñ ò âà ïðî íà -
äàí íÿ â³ä ñò ðî ÷ êè âñ³ì ñòó äåí òàì äó õî â íèõ àêà äå ì³é ³ ñëó õà ÷àì 4-õ êëà ñ³â
äó õî â íèõ ñå ì³ íà ð³é 45. Ïðî òå ïî ä³ á íà ðå êî ìåí äà ö³ÿ äî óâà ãè íå áðà ëà ñÿ.
Á³ëü øå òî ãî, Ãî ëî â íèé øòàá ñó õî ïó ò íèõ â³éñüê ̳ í³ ñ òåð ñ ò âà îáî ðî íè
ÑÐÑÐ ëè ñ òîì íà ³ì’ÿ êî ìàí äó âà ÷³â â³é ñü êî âèõ îêðó ã³â â³ä 18 âå ðå ñ íÿ
1958 ð. ïî ÿñ íþ âàâ, ùî íà ñëó õà ÷³â äó õî â íèõ àêà äå ì³é ³ ñå ì³ íà ð³é ñò. 29 Çà -
êî íó ïðî çà ãàëü íèé â³é ñü êî âèé îáî â’ÿ çîê, à òà êîæ ïîñòà íî âà ÐÍÊ ÑÐÑÐ
â³ä 15 âåðåñíÿ 1943 ð. çà ¹ 996 òà ïîñòà íî âà ÐÌ ÑÐÑÐ â³ä 29 ëè ï íÿ 1954 ð.
çà ¹ 1542-692 ñ, ÿê³ íà äà âà ëè ï³ ëü ãè ïå â íèì êà òå ãî ð³ ÿì îñ³á, íå ïî øè ðþ -
º òü ñÿ 46.
Ó çâ’ÿç êó ç òèì, ùî ñå ðåä äî äà ò êî âî ïðè éíÿ òèõ äî ñå ì³ íà ð³é ó ïðî öå ñ³
íàâ÷àëü íî ãî ðî êó áëè çü êî 50 % ñòà íî âè ëè îñî áè, ÿê³ ïî âåð òà ëè ñÿ äî íèõ
ï³ ñ ëÿ çà ê³í ÷åí íÿ òåð ì³ íó ñëó æ áè â àð 쳿, ãî ëî âà Ðà äè Â. Êóðîºäîâ çâå ð íó -
Äóõîâí³ íàâ÷àëüí³ çàêëàäè Óêðà¿íè
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 63
â ñÿ äî íà ÷àëü íè êà Ãî ëî â íî ãî ïî ë³ òè÷ íî ãî óïðà â ë³í íÿ Ðà äÿí ñü êî¿ àð 쳿 òà
³é ñü êî âî- Ìîð ñü êî ãî ôëî òó Î. ªï³øåâà ç ëè ñ òîì, â ÿêî ìó ì³ ñ òè ëà ñÿ
³íôîð ìà ö³ÿ ïðî âñòóï äî äó õî â íèõ øê³ë îñ³á ï³ ñ ëÿ çà âåð øåí íÿ ñëó æ áè â
àð 쳿 òà çà êëè êà íèõ äî íå¿ ç³ ñò³í ñå ì³ íà ð³¿. Äî íüî ãî äî äà âà ëè ñÿ ñïè ñ êè
îñ³á ³ âè ñëî â ëþ âà ëî ñÿ ïðî õàí íÿ ïðî âå ñ òè ç íè ìè íå îá õ³ä íó ðî áî òó. Ó òî ìó
æ ëè ñ ò³ ïî â³ äî ì ëÿ ëî ñÿ ïðî ôà ê òè õðå ùåí íÿ ä³ òåé â³é ñü êî âî ñ ëó æ áî â öÿ -
ìè, ñïè ñ êè ÿêèõ áó ëè íà ïðà â ëå í³ êî ìàí äó âà ÷àì â³ä ïî â³ ä íèõ â³é ñü êî âèõ
îêðó ã³ â 47.
Âè ùåïðî àíà ë³ çî âà íà ñè ñ òå ìà óïå ðå äæó âàëü íèõ òà ïðî ô³ ëà ê òè ÷ íèõ çà -
õî ä³â, ùî ðå à ë³ çî âó âà ëàñü ïàð ò³é íè ìè òà äåð æà â íè ìè îð ãà íà ìè çà ó÷à ñ òþ
ð³ ç íî ìà í³ ò íèõ óñòà íîâ ³ â³ äîìñòâ, ãðî ìàä ñü êèõ îð ãà í³ çà ö³é ³ñ òî ò íî âïëè -
âà ëà íà õ³ä òà ê³ í öå â³ ðå çóëü òà òè ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ÄÍÇ ïî ï³ä ãî òî â ö³ êà ä ð³â ïðà -
âî ñëà â íèõ ñâÿ ùå íè ê³â ³ öå ð êî â íî ñëó æè òå ë³â. ³ äî ìî, ùî çà ïå ð³ îä ñâî ãî
äâà íà ä öÿ òè ë³ ò íüî ãî ³ñ íó âàí íÿ íà 1957 ð. äó õî â í³ íàâ÷àëü í³ çà êëà äè Óêðà ¿ -
íè ï³ä ãî òó âà ëè ³ âè ïó ñ òè ëè 300 ÷îë., ùî ñòà íî âè ëî ëè øå 24,6 % â³ä çà ãàëü -
íî¿ ê³ëü êî ñ ò³ çà ðà õî âà íèõ äî íèõ íà ïî ÷à òîê òà óïðî äîâæ íàâ÷àëü íèõ ðî ê³â
(Êè ¿â ñü êà ñå ì³ íà ð³ ÿ — 59 ÷îë., Îäå ñü êà — 119, Ëó öü êà — 122) 48. Íà ê³ íåöü
1953 ð. ó çà ãàëü í³é ê³ëü êî ñ ò³ çà ðå º ñ ò ðî âà íî ãî äó õî âåí ñ ò âà â Óêðà ¿ í³ íà ë³ ÷ó -
âà ëî ñÿ 112 ÷îë., ÿê³ çà ê³í ÷è ëè äó õî â í³ çà êëà äè ó ïå ð³ îä ç 1945 ïî 1953 pp.,
ùî ñòà íî âè ëî ëè øå 1,8 %. Ñå ðåä íèõ: ç îñâ³ òîþ äó õî â íèõ àêà äå ì³é — 3
ñâÿ ùå íè êè, äó õî â íèõ ñå ì³ íà ð³é — 97 ñâÿ ùå íè ê³â òà 12 äè ÿ êî í³â. Çà
1955 p. öå ð êî â íó ñëó æ áó ç ð³ ç íèõ ïðè ÷èí çà ëè øè ëè 230 ÷îë. Ïè òî ìà âà ãà
òèõ, ÿê³ çà ê³í ÷è ëè äó õî â í³ ñå ì³ íà 𳿠ñå ðåä âè ñâÿ ÷å íèõ ó öüî ìó æ ðî ö³ 155
ñâÿ ùå íè ê³â ³ äè ÿ êî í³â, ñòà íî âè ëà ëè øå 14 % 49.
Ïî ïðè çãà äà íå, ÐÑÐÏÖ, ï³ä áè â øè ï³ä ñó ì êè ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ÄÍÇ Ìî ñ êîâ -
ñü êî¿ ïà ò ð³ àð õ³¿ íà ê³ íåöü 1959 p., ä³é ø ëà âè ñíîâ êó, ùî äó õî â í³ øêî ëè çà
îñòàí í³ 5—6 ðî ê³â çíà ÷ íî àê òè â³ çó âà ëè ñâîþ ä³ ÿ ëü í³ñòü ïî ï³ä ãî òî â ö³ êà ä -
ð³â äó õî âåí ñ ò âà, çì³ ö í³ ëè îð ãà í³ çà ö³é íî ³ ìà òå ð³ àëü íî. ³ä çíà ÷à ëî ñÿ çíà ÷ -
íå ïî êðà ùåí íÿ ìà òå ð³ àëü íî- ïî áó òî âèõ óìîâ ó ñå ì³ íà ð³ÿõ ³ àêà äå ì³ ÿõ, çðî -
ñ òàí íÿ ³í òåðåñó äî íàâ÷àí íÿ â íèõ âè õ³ ä ö³â ç ðî á³ ò íè ê³â, ñëó æ áî â ö³â, êî ì -
ñî ìî ëü ö³â, îñ³á ç ñå ðå ä íüîþ ³ âè ùîþ îñâ³ òîþ. Ñå ðåä ðÿ äó ïðè ÷èí ñè òó à ö³¿,
ùî ñêëà ëà ñÿ â ÄÍÇ, êå ð³ â íè ö ò âî Ðà äè âè çíà ÷è ëî “âåëèê³ ïî ìè ë êè ³ íå äî -
ë³ êè” â ñè ñ òå ì³ êîí ò ðî ëþ çà ä³ ÿ ëü í³ ñ òþ öå ð ê âè. “Òóò íå îá õ³ä íî â³ä çíà ÷è -
òè, — çà çíà ÷à ëî ñÿ â äî â³ ä ö³, — ùî Ðà äà ³ ¿¿ óïî â íî âà æå í³ ðî áè ëè âå ëè ê³
ïî ìè ë êè â òî ìó, ùî â ðÿ ä³ âè ïàä ê³â éøëè íà ïî âî ä³ ó öå ð êî â íè ê³â, çà äî -
âî ëü íÿ þ ÷è ³íî ä³ ¿õ íåî áã ðóí òî âà í³ âè ìî ãè â ðÿ ä³ ïè òàíü, ùî ñòî ñó âà ëè ñÿ
ñòâî ðåí íÿ ³ ïî êðà ùåí íÿ ìà òå ð³ àëü íî¿ áà çè â äó õî â íèõ íàâ÷àëü íèõ çà êëà -
äà õ <...>. Çà ðàç ñòà ëî íàé á³ëüø çðî çó ì³ ëî, ÿê ìà ëî ìè ðî áè ëè äëÿ òî ãî,
ùîá óñ³ ìà çà ëå æ íè ìè â³ä íàñ çà ñî áà ìè íå äà òè ðîç âè íó òè ñÿ ò³é àê òè â íî ñ ò³
äó õî âåí ñ ò âà, ÿêó âî íî âè ÿâè ëî íà ö³é íàé á³ëüø âà æ ëè â³é äëÿ íå¿ ä³ ëÿ í ö³
ðî áî òè, ñà ìå — ï³ä ãî òîâ êè ìî ëî äèõ êà ä ð³â ñëó æè òå ë³â êóëü òó” 50.
Ç ìå òîþ ïî ñëà á ëåí íÿ ïî çè ö³é öå ð ê âè ó äà íî ìó ïè òàí í³ Ðà äà âæè ëà
ðÿä íå â³ä êëà ä íèõ çà õî ä³â. Ñå ðåä íèõ:
1. Îáìåæåííÿ òåð ì³ í³â ïî äà ÷³ çà ÿâ äëÿ âñòó ïó â ÄÍÇ 1 ñåð ï íÿ.
2. Ïðèïèíåííÿ ïðà ê òè êè ïðè éî ìó â ñå ì³ íà 𳿠îñ³á ç âè ùîþ ³ ñå ðå ä -
íüîþ ñïå ö³ àëü íîþ îñâ³ òîþ.
3. Ïðèïèíåííÿ ïðè éî ìó óïðî äîâæ íàâ÷àëü íî ãî ðî êó.
4. Çà áî ðî íà ä³ òÿì ³ ï³ä ë³ ò êàì ó â³ ö³ äî 18 ðî ê³â ïðè ñëó æó âà òè â öå ð ê -
âàõ.
5. Çà áî ðî íà ó÷ íÿì ñå ì³ íà ð³é ï³ä ÷àñ êà í³ êóë â³ä áó âà òè ïðà ê òè êó øëÿ -
õîì ó÷à ñ ò³ ó öå ð êî â íèõ ñëó æ áàõ.
6. Ïîïåðåäæåííÿ ïà ò ð³ àð õ³¿ çà ðà õî âó âà òè â ñå ì³ íà 𳿠ëè øå òèõ, õòî
ïðîé øîâ ä³é ñ íó â³é ñü êî âó ñëó æ áó.
64 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Â. À. Âîéíàëîâè÷
7. Ïðèïèíåííÿ ïðè éî ìó â çà î÷ íèé ñå ê òîð Ëå í³í ã ðàä ñü êèõ äó õî â íèõ
øê³ë.
8. Çàáîðîíà Ìî ñ êîâ ñü ê³é ïà ò ð³ àð õ³¿ íà äà âà òè äî òà ö³¿ íà óòðè ìàí íÿ ñå -
ì³ íà ð³é ³ àêà äå ì³é 51.
Çì³ íè ó ïðà âè ëàõ ïðè éî ìó äî ÄÍÇ, çà òâåð äæå í³ íà çà ñ³ äàí í³ Íàâ÷àëü -
íî ãî êî ì³ òå òó Ñè íî äó ÐÏÖ 17 ëè ï íÿ 1959 ð., äà ëè ïðî ñå áå çíà òè âæå ïðè
÷åð ãî âî ìó íà áî ð³ ó÷ í³â ó 1959/60 í. ð. Äî ïî â³ äà þ ÷è ÐÑÐÏÖ ïðî ðå çóëü òà -
òè ïðè éî ìó äî Âî ëèí ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿, óïî â íî âà æå íèé À. Ôåäóëîâ
ïî â³ äî ì ëÿâ, ùî âñüî ãî äî çà êëà äó ïî äà ëè çà ÿâè 71 ÷îë. (ó 1958 p. — 104), ç
ÿêèõ â³ ñ³ì çà áðà ëè äî êó ìåí òè “çà âëà ñ íèì áà æàí íÿì”, à äå â’ÿ òüîì áó ëî
ïî âå ð íó òî ¿õ ÿê äî ïðè çî â íè êàì. Ç 54 ÷îë., äî ïó ùå íèõ äî ³ñ ïè ò³â, 11 íå ç’ÿ -
âè ëè ñÿ. Âè òðè ìà ëè ¿õ 40 ÷îë., àëå 7 ç íèõ íå áó ëî ïðè éíÿ òî ó çâ’ÿç êó ç â³ä -
ñó ò í³ ñ òþ ì³ñöü ó ãóð òî æè ò êó. ²ç 33 îñ³á, çà ðà õî âà íèõ äî 1-ãî êëà ñó íà
1 æîâòíÿ 1959 p. 7 ÷îë. íå ç’ÿ âè ëè ñÿ íà çà íÿò òÿ ³ íàé áëè æ ÷èì ÷à ñîì ìà ëè
áó òè â³ä ðà õî âà í³ ïå äà ãî ã³ ÷ íè ìè çáî ðà ìè. Ïî ÿñ íþ þ ÷è ïðè ÷è íè ñâî ãî âëà -
ñ íî ãî óñ ï³ õó, À. Ôåäóëîâ çà çíà ÷àâ, ùî ñà ìå “îïåðàòèâíà ³í ôîð ìà ö³ÿ óïî â -
íî âà æå íî ãî Ðà äè â³ä ïî â³ ä íèì îá ëà ñ òÿì äî çâî ëè ëà ì³ ñ öå âèì ïàð ò³é íèì
îð ãà íàì çâå ð íó òè îñî á ëè âó óâà ãó íà îñ³á, ùî ïî äà ëè çà ÿâè ïðî âñòóï äî
ñå ì³ íà 𳿠³ ïðî âå ñ òè ç íè ìè â³ä ïî â³ ä íó ³äåé íî- âè õî â íó ðî áî òó” 52. ʳëü -
ê³ñòü ïî äà íèõ çà ÿâ ó äó õî â í³ ñå ì³ íà 𳿠Óêðà ¿ íè ïî ð³ â íÿ íî ç ïî ïå ðå äí³ì,
1958/59 í. ð., ñêî ðî òè ëà ñÿ ìàé æå â 2,5 ðà çè. Ïåð ø³ êëà ñè Êè ¿â ñü êî¿ é
Îäåñüêî¿ äó õî â íèõ ñå ì³ íà ð³é áó ëè óêîì ï ëå ê òî âà í³ ëè øå íà 20—30 %.
Ïî ä³ á íà ðî áî òà ì³ ñ öå âèõ ïàð ò³é íèõ ³ ðà äÿí ñü êèõ îð ãà í³â ç îñî áà ìè,
ÿê³ áà æà ëè íàâ÷à òè ñÿ â äó õî â íèõ øêî ëàõ, íà áó ëà ïî âñþ ä íî ãî õà ðà ê òå ðó â
íà ñòó ï í³ ðî êè. ÐÑÐÏÖ ñâî ¿ì ëè ñ òîì â³ä 27 ëèïíÿ 1960 ð. âêî ò ðå çâåð òà ëà
óâà ãó óïî â íî âà æå íèõ íà ïðà âè ëü í³ñòü ë³ í³¿ ó öüî ìó ïè òàí í³: “Íàäàþ÷è âà -
æ ëè âî ãî çíà ÷åí íÿ ñïðà â³ îá ìå æåí íÿ ïðè éî ìó â äó õî â í³ íàâ÷àëü í³ çà êëà äè
â 1960/61 í. ð., Ðà äà ââà æຠíå îá õ³ä íèì ùå ðàç íà ãà äà òè Âàì ïðî öå ç òèì,
ùîá Âè çðî áè ëè âñå ìî æ ëè âå äëÿ ãðà íè ÷ íî ì³ í³ ìàëü íî ãî çà ðà õó âàí íÿ îñ³á
â íà çâà í³ çà êëà äè” 53.
ßê âè ÿâè ëî ñÿ äå ùî ï³ ç í³ øå, äåð æà â í³ êåð ìà íè ÷³ ìî ã ëè áó òè ö³ë êîì
çà äî âî ëå í³ ðå çóëü òà òà ìè âñòó ï íî¿ êàì ïà í³¿ 1960/61 í. ð. Àäæå ³ç 36 îñ³á,
ÿê³ ïî äà ëè çà ÿâè äî Âî ëèí ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿, 7 ÷îë. çà áðà ëè ¿õ äî ïî -
÷à ò êó åê çà ìå í³â, 13 — íå äî ïó ùå íî äî íèõ çà â³ä ñó ò íî ñ ò³ íå îá õ³ä íèõ äî êó -
ìåí ò³â (ïå ðå âà æ íî, ðå êî ìåí äà ö³é ºïè ñ êî ï³â). Íå ç’ÿ âè ëè ñÿ íà ³ñ ïè òè
6 ÷îë. Ç 10 ÷îë., ùî âè òðè ìà ëè ¿õ ³ áó ëè çà ðà õî âà í³, íà 15 ëè ñ òî ïà äà 1960 ð.
íå ç’ÿ âè ëè ñÿ íà íàâ÷àí íÿ 3 ÷îë., à 4 îñî áè ç ð³ ç íèõ ïðè ÷èí íà òîé ÷àñ óæå
áó ëî â³ä ðà õî âà íî. Ñë³ä çà óâà æè òè, ùî, ÿê ³ â ïî ïå ðå äí³ ðî êè, àá ñî ëþ ò íó
á³ëü ø³ñòü àá³ òó ð³ º í ò³â ñòà íî âè ëà ìî ëîäü â³ä 20 äî 25 ðî ê³â òà âè õ³ ä ö³ ³ç çà -
õ³ ä íèõ îá ëà ñ òåé Óêðà ¿ íè (ç г â íåí ñü êî¿ îá ëà ñ ò³ — 6 çà ÿâ, Âî ëèí ñü êî ¿ — 5,
Òå ð íî ï³ëü ñü êî ¿ — 6, Ëüâ³â ñü êî ¿ — 9, Çà êàð ïàò ñü êî ¿ — 4, Ñòà í³ ñ ëàâ ñü êî ¿ —
2 òà 4 çà ÿâè ç ³í øèõ îá ëà ñ òåé). Íå êðà ùà ñè òó à ö³ÿ ñêëà ëàñü ³ â Îäå ñü ê³é äó -
õî â í³é ñå ì³ íà ð³¿, äî 1-ãî êëà ñó ÿêî¿ áó ëî ïî äà íî 50 çà ÿâ, çà ðà õî âà íî
15 ÷îë., à íà çà íÿò òÿ ç’ÿ âè ëî ñÿ ëè øå 10 îñ³ á 54.
Ñà ìå òà êèì ÷è íîì áó ëî ï³ä ãî òî â ëå íî ãðóíò äëÿ ë³ ê â³ äà ö³¿ äó õî â íèõ
íàâ÷àëü íèõ çà êëà ä³â, ïå ðå êðèò òÿ êà íà ëó “â³äòâîðåííÿ” êà ä ð³â ïðà âî ñëà â -
íî ãî äó õî âåí ñ ò âà. ϳä òè ñ êîì Ðà äè Íàâ÷àëü íèé êî ì³ òåò ïà ò ð³ àð õ³¿ ùå
17 ëèïíÿ 1959 p. ïðè éíÿâ ð³ øåí íÿ ïðî ïîñòó ïî âå çà êðèò òÿ ºäè íî ãî ³ñ íó þ -
÷î ãî íà òîé ÷àñ çà î÷ íî ãî ñå ê òî ðà Ëå í³í ã ðàä ñü êèõ äó õî â íèõ øê³ë.
Àê òè â í³ ï³ä ãî òîâ ÷³ àê ö³¿ ùî äî çà êðèò òÿ Êè ¿â ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿
ðîç ïî ÷à ëè ñÿ ùå â 1959 ð. Ó ëè ñ ò³ äî çà ñòó ï íè êà ãî ëî âè Ðà äè ̳ í³ ñ ò ð³â
Óêðà ¿ íè Ì. Ãðå÷óõè â³ä 27 ñåð ï íÿ 1959 p. óïî â íî âà æå íèé ÐÑÐÏÖ ïî
Óêðà ¿ í³ Ã. ϳí÷óê ïîñò³é íî äî âî äèâ, ùî ïî òðå áè Öå ð ê âè â Óêðà ¿ í³ ìî æóòü
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 65
Äóõîâí³ íàâ÷àëüí³ çàêëàäè Óêðà¿íè
áó òè ö³ë êîì çà äî âî ëå í³ ä³ ÿ ëü í³ ñ òþ äâîõ ñå ì³ íà ð³é — Âî ëèí ñü êî¿ é Îäå ñü -
êî¿. Êè ¿â ñü êó äó õî â íó ñå ì³ íà ð³þ ââà æà ëî ñÿ çà ìî æ ëè âå çà êðè òè, à ¿¿ íå çíà -
÷ íèé êîí òèí ãåíò ðîç ïî ä³ ëè òè â ñå ì³ íà 𳿠Ëó öü êà é Îäå ñè. Ïî ä³ á í³ ïðî ïî -
çè ö³¿ áó ëî íà ïðà â ëå íî ³ â ÐÑÐÏÖ. Ïðî òå, ÿê âè ÿâè ëîñü ï³ ç í³ øå, âî íè íå
çíàéøëè äî ñòà ò íüî¿ ï³ä òðè ì êè íà çà ñ³ äàí í³ Ðà äè, ùî â³ä áó ëî ñÿ 4 âå ðå ñ íÿ
1959 ð. Íà äó ì êó Ã. Êàðïîâà, íà ñàì ïå ðåä ñë³ä áó ëî á ñêî ðî òè òè äó õî â í³ ñå -
ì³ íà 𳿠â Ñòà â ðî ïî ë³ ³ Ñà ðà òî â³, îä íó ç äâîõ äó õî â íèõ àêà äå ì³é, à âæå ïî ò³ì
ïðè ñòó ïà òè äî çà êðèò òÿ ñå ì³ íà ð³é â Óêðà ¿ í³, íà ñàì ïå ðåä ó Ëó öü êó ÷è Îäå -
ñ³, àëå íå â Êè º â³. Íà ðå ø ò³, ÿê êîì ï ðî ì³ ñ íå ð³ øåí íÿ, áó ëî äî ñÿ ã íó òî äî -
ìî â ëå íî ñ ò³, ùî äà íå ïè òàí íÿ áó äå ïîñòà â ëå íî â ÖÊ ÊÏÐÑ 55.
Ïî çè ö³ÿ Êè º âà, ÿê ïî êà çàâ ïî äàëü øèé õ³ä ïî ä³é, âñå æ òà êè âçÿ ëà ãî -
ðó. Ïðî öåñ ë³ ê â³ äà ö³¿ ñå ì³ íà 𳿠íå âïèí íî íà áëè æà â ñÿ äî ëî ã³ ÷ íî ãî çà âåð -
øåí íÿ. ßê ³ ðà í³ øå, àä ì³ í³ ñ ò ðà ö³¿ ñå ì³ íà 𳿠â³ä ìî â ëÿ ëè â áóäü- ÿêèõ ïðî å ê -
òàõ ùî äî ïî êðà ùåí íÿ ìà òå ð³ àëü íî¿ áà çè çà êëà äó, ñïî ðó äæåí íÿ íî âèõ
íàâ÷àëü íèõ ³ æè ò ëî âèõ ïðè ì³ ùåíü. Îñî á ëè âî â ñêðó ò íî ìó ñòà íî âè ù³ âè -
ÿâè ëè ñÿ ò³ ñëó õà ÷³ (75 %), ÿêèì çà áî ðî íè ëè ïðî ïè ñ êó íà ïðè âà ò íèõ êâàð -
òè ðàõ. Çãî äîì òîð ãî âå ëü í³ îð ãà í³ çà ö³¿ ì³ ñ òà çíÿ ëè ñå ì³ íàð ñü êó ¿äàëü íþ ç
îï òî âî ãî ïîñòà ÷àí íÿ. Çà çíà ÷å í³ çà õî äè, ÿê êîí ñ òà òó âà ëî ñÿ â ëè ñ ò³ óïî â íî -
âà æå íî ãî ÐÑÐÏÖ ïî Êè ¿â ñü ê³é îá ëà ñ ò³ Ì. Á³á³êà íà àä ðå ñó Êè ¿â ñü êî ãî
ì³ ñü ê êî ìó ÊÏ Óêðà ¿ íè ó ãðó ä í³ 1959 p., ñïðÿ ìî âà í³ íà ñòâî ðåí íÿ òðó ä íî -
ù³â ó ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ öå ð êî â íè ê³â ³ äî ñÿ ãà ëè ñâ ìå òè, àëå âî íè áó ëè ëè øå
íà ï³â çà õî äà ìè ³ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ñå ì³ íà 𳿠ó Êè º â³ íå ïðè ïè íÿòü. Âè ñëî â ëþ âà ëà -
ñÿ äó ì êà ùî äî ïîñòó ïî âî¿ ë³ ê â³ äà ö³¿ ñå ì³ íà 𳿠øëÿ õîì ïðè ïè íåí íÿ íà áî ðó
â 1-é êëàñ òà çä³é ñ íåí íÿ âè ïó ñ ê³â óæå íà á ðà íèõ óïðî äîâæ òðüîõ íà ñòó ï íèõ
ðî ê³â. “Âðàõîâóþ÷è âè êëà äå íå, — çà çíà ÷à ëî ñÿ ó ëè ñ ò³, — â ³í òåðåñàõ çä³é ñ -
íåí íÿ íà øî¿ îñ íî â íî¿ ìå òè — ë³ ê â³ äà ö³¿ ñå ì³ íà 𳿠âçà ãà ë³, âàð òî áó ëî á òå -
ïåð â³ä ìî âè òèñü â³ä íà ï³â çà õî ä³â äî íå¿ ³ íå çà ãî ñ ò ðþ âà òè ñòî ñóí ê³â ç ºïàð -
õ³ àëü íèì êå ð³ â íè ö ò âîì òà ïà ò ð³ àð õ³ ºþ, ùî íà ïî ëå ã ëè âî ðå êî ìåí äóº Ðà äà ó
ñïðà âàõ ÐÏÖ. Çà ãî ñ ò ðåí íÿ ñòî ñóí ê³â ìî æå óñê ëà ä íè òè âè ð³ øåí íÿ öüî ãî
ïè òàí íÿ, à òà êîæ ïè òàíü, ïî â’ÿ çà íèõ ç ä³ ÿ ìè ùî äî çà êðèò òÿ ìî íà ñ òè ðÿ ³
öå ð êîâ ì. Êè º âà ó 1959 ³ 1960 ðî êàõ” 56.
Ïè òàí íÿ ïðî ë³ ê â³ äà ö³þ ñå ì³ íà ð³é ó Êè º â³, Ñà ðà òî â³ ³ Ñòà â ðî ïî ë³ îá -
ãî âî ðþ âà ëî ñÿ ç ïà ò ð³ àð õîì 4 òðà â íÿ 1960 p. ãî ëî âîþ Ðà äè Â. Êóðîºäîâèì,
ÿêèé çà ïðî ïî íó âàâ çà êðè òè ö³ äó õî â í³ øêî ëè, âêà çà â øè íà íå ïðèéíÿ ò í³
ïî áó òî â³ óìî âè â íèõ ³ íå çíà ÷ íó ê³ëü ê³ñòü ó÷ í³â. Ïà ò ð³ àðõ, ðîç ã ëÿ äà þ ÷è
ðå êî ìåí äà ö³¿ Ðà äè ÿê óðÿ äî â³ âêà ç³â êè ³ íå çíàéøîâ øè â òî ãî ÷à ñ íèõ óìî -
âàõ ³ñ íó âàí íÿ Öå ð ê âè ìî æ ëè âî ñ òåé ïî êðà ùåí íÿ ¿õ ñòà íî âè ùà, çìó øå íèé
áóâ ïî ãî äè òè ñÿ ç ïðî ïî çè ö³ ºþ. Ïîñòà íî âîþ Íàâ÷àëü íî ãî êî ì³ òå òó Ìî ñ -
êîâ ñü êî¿ ïà ò ð³ àð õ³¿ â³ä 8 ÷åðâíÿ 1960 p. áó ëî ïðè éíÿ òî ð³ øåí íÿ ïðî çà -
êðèò òÿ Êè ¿â ñü êî¿ ³ Ñòà â ðî ïîëü ñü êî¿ ñå ì³ íà ð³é, à äå ùî ï³ ç í³ øå òà æ ó÷àñòü
ñï³ ò êà ëà ³ Ñà ðà òîâ ñü êó ñå ì³ íà ð³ þ 57.
Ó íàé ñêëà ä í³ ø³é ñè òó à ö³¿ îïè íè ëè ñÿ îð ãà íè âëà äè ó ïè òàí í³ ë³ ê â³ äà -
ö³¿ Âî ëèí ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿. ßê ³ ó ïðè êëà ä³ ç Êè ¿â ñü êîþ, ³ òóò ïî 䳿
ðîç ãîð òà ëè ñÿ çà ºäè íèì ñöå íà ð³ ºì. Íå îòðè ìà â øè çãî äè êå ð³ â íè ö ò âà Ìî -
ñ êîâ ñü êî¿ ïà ò ð³ àð õ³¿ íà çà êðèò òÿ ñå ì³ íà 𳿠ó Ëó öü êó, âëà äà ïó ñ òè ëà â õ³ä
íàé ïî òó æ í³ ø³ àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â í³ âà æå ë³. Âæå 1960 p. ñå ì³ íà 𳿠áó ëî â³ä ìî â -
ëå íî â îðåí ä³ ðÿ äó íàâ÷àëü íèõ ³ æè ò ëî âèõ ïðè ì³ ùåíü. Íå ïðè ïè íÿ ëè ñÿ
ãî í³í íÿ âè êëà äà öü êî ãî ñêëà äó, çíà ÷ íà ÷à ñ òè íà ÿêî ãî ââà æà ëà ñÿ â³ä âåð òè -
ìè ïî ñë³ äî â íè êà ìè “ìàõðîâîãî íà ö³ î íà ë³ ñ òà Ïî ë³ êàð ïà (ѳ êîð ñü êî ãî)”,
ÿêà âè õî âó âà ëà ñëó õà ÷³â ó äó ñ³ “íåãàòèâíîãî ñòà â ëåí íÿ äî ðà äÿí ñü êî¿ ä³é ñ -
íî ñ ò³, ðå ë³ ã³é íî ãî ôà íà òè ç ìó ³ ðå à ê ö³é íî ãî ñâ³ òî ãëÿ äó”. ßê ïðà âè ëî, äî ñå -
ì³ íà ð³¿, íà äó ì êó ìî æ íî âëà ä ö³â, “ëèíóòü âñ³ ëÿ ê³ ïî êè äü êè ñó ñ ï³ ëü ñ ò âà, ñå -
ðåä ÿêèõ º áà ãà òî íà ö³ î íà ë³ ñ òè ÷ íî íà ñò ðî º íèõ îñ³á”. Ùî æ ñòî ñó º òü ñÿ âè -
66 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Â. À. Âîéíàëîâè÷
ïó ñ ê íè ê³â, òî îñ íî â íà ¿õ ìà ñà ÿâ ëÿ ëà ñî áîþ “ïîë³òè÷íî âî ðî æó êà òå ãî ð³þ
îñ³á”, “ñëóæèòåë³â öå ð ê âè ç íà ö³ î íà ë³ ñ òè ÷ íè ìè ïî ãëÿ äà ìè, íî ñ³ ¿â ïî -
ë³ òè÷ íî âî ðî æèõ òåí äå í ö³é, ÿê³ º íå áåç ïå ÷ íè ìè äëÿ... ïðè êîð äîí íî¿ îá ëà -
ñ ò³, äå ùå ïî â í³ ñ òþ íå ë³ ê â³ äî âà íèé ãðóíò äëÿ ïî øè ðåí íÿ íà ö³ î íà ë³ ñ òè ÷ -
íèõ ïî ãëÿ ä³â ³ ðå ë³ ã³é íî ãî äó ð ìà íó”. Ñà ìå òà ê³ âáèâ ÷³ àð ãó ìåí òè íà êî -
ðèñòü çà êðèò òÿ Âî ëèí ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿ ì³ ñ òè ëèñü ó ëè ñ ò³ ñå ê ðå òà ðÿ
Âî ëèí ñü êî ãî îá êî ìó ïàð ò³¿ ². Ãðóøåöüêîãî íà ³ì’ÿ ïåð øî ãî ñå ê ðå òà ðÿ ÖÊ
ÊÏ Óêðà ¿ íè Ì. ϳäãîðíîãî â³ä 25 áå ðå ç íÿ 1960 ð. 58
Äå ùî ³í øî¿ äó ì êè ç öüî ãî ïðè âî äó äî òðè ìó âà ëî ñÿ êå ð³ â íè ö ò âî àïà ðà -
òó óïî â íî âà æå íî ãî ÐÑÐÏÖ â Óêðà ¿ í³. Ó ñâîº ìó ëè ñ ò³ íà ³ì’ÿ ñå ê ðå òà ðÿ ÖÊ
ÊÏ Óêðà ¿ íè À. Ñêàáè â³ä 12 òðàâíÿ 1960 ð. Ã. ϳí÷óê ïðî ïî íó âàâ ïå ðå íå ñ -
òè ðîç ã ëÿä ïè òàí íÿ ïðî îñ òà òî ÷ íå çà êðèò òÿ Âî ëèí ñü êî¿ ñå ì³ íà 𳿠íà
1961 ð. “Çàðàç, êî ëè ïî çè òè â íî âè ð³ øó º òü ñÿ ïè òàí íÿ ïðî ïðè ïè íåí íÿ ³ñ -
íó âàí íÿ Êè ¿â ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠ó 1960 ð., — çà çíà ÷à ëî ñÿ â íüî ìó, —
íà âðÿä ÷è ïî òð³ á íî îä íî ÷à ñ íî äî ìà ãà òè ñÿ ë³ ê â³ äà ö³¿ ñå ì³ íà 𳿠â Ëó öü êó”.
Ðà çîì ç òèì Ã. ϳí÷óê ââà æàâ çà ïî òð³ á íå ³ íà äà ë³ ïðî äîâ æó âà òè ðî áî òó ïî
ñêî ðî ÷åí íþ íà áî ðó ñëó õà ÷³â äî ñå ì³ íà 𳿠é óâ³ ëü íåí íÿ íå áà æà íèõ îñ³á ç
÷è ñ ëà âè êëà äà öü êî ãî ñêëà äó 59.
Ïðî òå ëè øå ó 1962 p. ñêëà ëè ñÿ â³ä ïî â³ ä í³ óìî âè äëÿ ïî âòî ð íî ãî
³í³ ö³ þ âàí íÿ ñïðà âè ¿¿ çà êðèò òÿ.  ðå çóëü òà ò³ ïðî âå äåí íÿ ðÿ äó çà õî ä³â ³ç ñå -
ì³ íà 𳿠áó ëî óñó íå íî ÿê “íàö³îíàë³ñòè÷íî íà ëà ø òî âà í³ åëå ìåí òè” âè êëà -
äà ÷³â Ñ. Âàñèëüöåâà, Ñ. Ãðóøêî, Ã. Ðèìàð÷óêà. Ãî òó âà ëà ñÿ ñïðà âà äî çâ³ ëü -
íåí íÿ Ì. Ñàãàéäàêîâñüêîãî, Ì. Äèêóíà, Î. Âèñëîöüêîãî, ². Êîëîáîâà, ùî
“âèñëîâëþâàëè àí òè ðà äÿí ñü ê³ ïî ãëÿ äè”, à òà êîæ âè êëà äà ÷à Â. Íåãîäè,
“âèõ³äöÿ ç íà ö³ î íà ë³ ñ òè ÷ íî- êóð êóëü ñü êî¿ ñ³ ì’¿, ÿêèé ó ïå ð³ îä ë³ ò í³õ êà -
í³ êóë ïðî âî äèâ ñå ðåä ìî ëî ä³ çà õ³ ä íèõ îá ëà ñ òåé àê òè â íó âå ð áó âàëü íó ðî áî òó
äî âñòó ïó â ñå ì³ íà ð³þ”. ßê âè ÿâè ëîñü, óïðî äîâæ 1959—1962 ðð. äî çà êëà äó
íå âñòó ïèâ æî äåí âî ëè íÿ íèí, à âñ³ îñî áè, ÿê³ òàì íàâ÷à ëè ñÿ, íà ïî ÷à òîê
1962 ð. áó ëè ìå ø êà í öÿ ìè г â íåí ñü êî¿, Òå ð íî ï³ëü ñü êî¿, Ñòà í³ ñ ëàâ ñü êî¿,
Ëüâ³â ñü êî¿, Çà êàð ïàò ñü êî¿ ³ ×å ð í³ âå öü êî¿ îá ëà ñ òåé 60.
Âðà õî âó þ ÷è ïî ä³ á í³ îá ñòà âè íè, Âî ëèí ñü êèé îá êîì ÊÏ Óêðà ¿ íè çà
ï³ä ïè ñîì ñå ê ðå òà ðÿ Ô. Êàëèòè íà ïðà âèâ 20 ëþ òî ãî 1962 ð. ëè ñ òà íà ³ì’ÿ
Ì. ϳäãîðíîãî, â ÿêî ìó, ìàé æå äî ñë³ â íî ïî âòî ðè â øè çâè íó âà ÷åí íÿ íà àä -
ðå ñó ñå ì³ íà ð³¿, âè ñó íó ò³ ðà í³ øå ². Ãðóøåöüêèì ³ ïðî ñèâ âè ð³ øè òè ïè òàí íÿ
ïðî çà êðèò òÿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿. Ç ëè ñ òà ä³ ç íà º ìî ñÿ, ùî ïðè ïè íåí íÿ ä³ ÿ -
ëü íî ñ ò³ ñå ì³ íà ð³ ¿ — “öåíòðó ðå ë³ ã³é íî ãî ìðà êî á³ñ ñÿ ³ õà í æå ñ ò âà”, âè ìà ãà -
ëè ãðî ìàä ñü ê³ñòü ì³ ñ òà ³ ïàð ò³é í³ îð ãà í³ çà ö³ ¿ 61.
Âæå íà ïî ÷à ò êó áå ðå ç íÿ 1962 ð. Ã. ϳí÷óê, äî ïî â³ äà þ ÷è ÖÊ ÊÏ Óêðà ¿ -
íè ïðî ïëàí çà õî ä³â çà êðèò òÿ ñå ì³ íà ð³¿, ïî â³ äî ì ëÿâ ñå ê ðå òà ðÿ ÖÊ
À. Ñêàáó, ùî ïè òàí íÿ ïðè ïè íåí íÿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ Âî ëèí ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå -
ì³ íà ð³¿ ï³ ñ ëÿ çà ê³í ÷åí íÿ 1961/62 í. ð. ïî ãî äæå íî ç ÐÑÐÏÖ. Íà éî ãî äó ì êó,
ñëó õà ÷³â, ÿê³ çà ëè øà òü ñÿ ï³ ñ ëÿ âè ïó ñ êó 4-ãî êëà ñó ó ê³ëü êî ñ ò³ 28 ÷îë. äî âå -
äå òü ñÿ ïå ðå âå ñ òè äî Îäå ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿. Ïðà â äà, óïî â íî âà æå íèé
ÐÑÐÏÖ ïî Óêðà ¿ í³ ïðè ïó ñ êàâ, ùî ïðè àê òè â í³é ðî áî ò³ ïàð ò³é íèõ ³ êî ì ñî -
ìîëü ñü êèõ îð ãà í³ çà ö³é Ëó öü êà, ñïðÿ ìî âà íèõ íà â³ä ðèâ ìî ëî ä³ â³ä äó õî â íî¿
êà ð’º ðè òà â ðå çóëü òà ò³ ïðè çî âó ñëó õà ÷³â äî ëàâ Ðà äÿí ñü êî¿ àð 쳿, ê³ëü ê³ñòü
¿õ ìî æå ³ñ òî ò íî çìå í øè òè ñÿ. Ùî æ ñòî ñó º òü ñÿ ñêëà äó âè êëà äà ÷³â, ÿê çà ïå -
â íÿâ Ã. ϳí÷óê, áó äå âæè òî â³ä ïî â³ ä íèõ çà õî ä³â, ùîá âî íè íå îòðè ìà ëè ïî -
ñàä ó äó õî â í³é ñå ì³ íà 𳿠ì. Îäåñè 62.
Íà âè êî íàí íÿ âè ùå çà çíà ÷å íî ãî ïëà íó ïàð ò³é íè ìè òà ðà äÿí ñü êè ìè
îð ãà íà ìè îá ëà ñ ò³ áó ëî ìî á³ ë³ çî âà íî ïî òó æ íèé àð ñå íàë çà ñî á³â àä ì³ í³ ñ ò ðà -
òè â íî ãî é ³äå î ëî ã³ ÷ íî ãî òè ñ êó. ×è ñ ëåí í³ âè êðè âàëü í³ ìà òå ð³ à ëè ïðî ñå -
ì³ íà ð³þ íå ñõî äè ëè ç³ øïàëüò ì³ ñ öå âî¿ ïðå ñè. Ó ñòàò ò³ “Ãí³çäî ìðà êî á³ñ ñÿ”
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 67
Äóõîâí³ íàâ÷àëüí³ çàêëàäè Óêðà¿íè
çà ï³ä ïè ñà ìè Â.Êîñåíêà, Ê. Ñêîðåíêà òà À. Ãàëü÷óêà, âì³ ùå í³é ó ãà çå ò³
“Ðàäÿíñüêà Âî ëèíü” (¹ 97/5020, 15 òðàâíÿ 1962 ð.) ì³ ñ òè â ñÿ íå äâî ç íà ÷ -
íèé çà êëèê: “ãí³éíèê íà çäî ðî âî ìó ò³ ë³ — Ëó öü êó äó õî â íó ñå ì³ íà ð³ þ —
íà ñòàâ ÷àñ âè ð³ çà òè” 63. Ïî ä³ á í³ ìà òå ð³ à ëè øè ðî êî îá ãî âî ðþ âà ëè ñÿ íà çáî -
ðàõ òðó äî âèõ êî ëå ê òè â³â, ÿê³ ïðè éìà ëè ðå çî ëþ ö³¿ ïðî ë³ ê â³ äà ö³þ ñå ì³ íà ð³¿.
Ïî ä³ á í³ ïðî ïî çè ö³¿ ì³ ñ òè ëè ñÿ ³ â ÷è ñ ëåí íèõ ëè ñ òàõ â³ä ïàð ò³é íèõ ³ ðà äÿí -
ñü êèõ îð ãà í³â, ãðî ìàä ñü êèõ îð ãà í³ çà ö³é, òðó äî âèõ êî ëå ê òè â³â, ÿê³ ïðî äîâ -
æó âà ëè íàä õî äè òè â ÖÊ ÊÏ Óêðà ¿ íè òà Ðà äó ̳ í³ ñ ò ð³â ðå ñ ïó á ë³ êè.
Çíà ÷ íà ðî áî òà “ïî âè êðèò òþ é îá ìå æåí íþ ðå à ê ö³é íî¿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³” Ëó -
öü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿, àí òè ãðî ìàä ñü êèõ â÷èí ê³â ç áî êó âè êëà äà ÷³â ³ ñå -
ì³ íà ðè ñ ò³â îòðè ìà ëà âè ñî êó îö³í êó â³ä ä³ ëó ïðî ïà ãàí äè é àã³òà ö³¿ ÖÊ ÊÏ
Óêðà ¿ íè ó éî ãî äî ïî â³ ä í³é çà ïè ñ ö³ â³ä 21 ñåð ï íÿ 1962 ð. çà ï³ä ïè ñîì çà -
â³ äó âà ÷à â³ä ä³ ëîì Ã. Øåâåëÿ.  í³é çî êðå ìà íà ãî ëî øó âà ëî ñÿ, ùî ñå ì³ íà ð³ÿ
ðîç òà øî âà íà â öåí ò ð³ ì³ ñ òà ïî ðÿä ç áà ãà òü ìà äåð æà â íè ìè ³ ãðî ìàä ñü êè ìè
óñòà íî âà ìè, ñòâî ðþ þ ÷è òèì ñà ìèì íå çðó ÷ íî ñ ò³ â ¿õ ðî áî ò³. Ñå ì³ íà ðè ñ ò³â ó
ê³ëü êî ñ ò³ 27 ÷îë., ç ÿêèõ 22 ïå ðå áó âà ëè â îñòàí íüî ìó êëà ñ³ ³ â 1963 p. ìà ëè
çà ê³í ÷è òè ñå ì³ íà ð³þ, çâà æà þ ÷è íà òå, ùî âî íè, ÿê “ðåë³ã³éí³ ôà íà òè êè”,
íå áà æà ëè ïðè ïè íè òè öå ð êî â íå íàâ÷àí íÿ, ïðî ïî íó âà ëî ñÿ ïå ðå âå ñ òè â
Îäå ñü êó äó õî â íó ñå ì³ íà ð³þ. Ùî äî îñòàí íüî¿, â ÿê³é íàâ÷à ëè ñÿ 47 ÷îë. ³
â³ä ñó ò í³ áó ëè ïåð øèé ³ äðó ãèé êëà ñè, äî ïó ñ êà ëà ñÿ ìî æ ëè â³ñòü ë³ ê â³ äà ö³¿
óïðî äîâæ îä íî ãî- äâîõ íà ñòó ï íèõ ðî ê³â. ³ä ä³ë ïðî ïà ãàí äè é àã³òà ö³¿ ÖÊ
ïàð ò³¿ ï³ä òðè ìó âàâ ïðî ïî çè ö³þ Âî ëèí ñü êî ãî îá êî ìó ïðî çà êðèò òÿ äó õî â -
íî¿ ñå ì³ íà 𳿠â Ëó öü êó ³ âíî ñèâ íà ðîç ã ëÿä ÖÊ ÊÏ Óêðà ¿ íè â³ä ïî â³ ä íèé
ïðî åêò ïîñòà íî âè, ÿêèé áóâ ñõâà ëå íèé íà çà ñ³ äàí í³ Ñå ê ðå òà ð³ à òó ÖÊ ïàð -
ò³¿ 21 âå ðå ñ íÿ 1962 ð. 64
Ïðî òå, ïî ïðè âñ³ çó ñèë ëÿ ðå à ë³ çó âà òè ïëàí çà êðèò òÿ Âî ëèí ñü êî¿ äó õî -
â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠íà òîé ÷àñ íå âäà ëî ñÿ. Âî íà ³ íà äà ë³ ïðî äîâ æó âà ëà ôóí ê ö³ î -
íó âà òè ç îá ìå æå íèì êîí òèí ãåí òîì ñëó õà ÷³â â óìî âàõ ïîñò³é íèõ óòè ñ ê³â ç
áî êó ì³ ñ öå âî¿ âëà äè. Âàæ êî ñêà çà òè, ÿê³ ïðè ÷è íè çà âà äè ëè ¿¿ ë³ ê â³ äà ö³¿.
Ö³ë êîì éìî â³ ð íà ó äà íî ìó âè ïàä êó â³ä ñó ò í³ñòü óçãî äæå íèõ ä³é ïàð ò³é íèõ ³
äåð æà â íèõ îð ãà í³â íà íàé âè ùî ìó ð³ â í³. Ïî çà ñó ì í³ âîì, ïðèí öè ïî âîþ ïî -
çè ö³ ºþ ó çà õè ñ ò³ Âî ëèí ñü êî¿ ñå ì³ íà ð³¿, ùî áó ëà ôîð ïî ñ òîì ï³ä ãî òîâ êè
ïðà âî ñëà â íî ãî êë³ ðó äëÿ çà õ³ ä íèõ ºïàð õ³é Óêðà ¿ íè, â³ä çíà ÷à ëà ñÿ Ìî ñ êîâ -
ñü êà ïà ò ð³ àð õ³ÿ. Ïðè íàé ì í³, êå ð³ â íè ö ò âî Âî ëèí ñü êî¿ îá ëà ñ ò³, â îñî á³ ãî ëî -
âè îá ë âè êîí êî ìó ª. ßðîùóêà, ëè ñ òî â íî çâåð òà þ ÷èñü äî ãî ëî âè ÐÑÐÏÖ
Â. Êóðîºäîâà 11 òðàâíÿ 1963 ð., ââà æà ëî, ùî â íî âèõ óìî âàõ, êî ëè â ñå -
ì³ íà 𳿠çà ëè øè ëî ñÿ ëè øå 5 ó÷ í³â, ³ñ íóº ìî æ ëè â³ñòü ïå ðå êî íà òè â³ä ïî â³ ä í³
öå ð êî â í³ îð ãà íè â íå äî ö³ ëü íî ñ ò³ ïî äàëü øî ãî óòðè ìó âàí íÿ äó õî â íî¿ ñå -
ì³ íà 𳿠â Ëó öü êó. Çâî ë³ êàí íÿ ç ïðè ïè íåí íÿì ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ñå ì³ íà ð³¿, íà éî ãî
äó ì êó, ëè øå àê òè â³ çóº 䳿 äó õî âåí ñ ò âà, àä ì³ í³ ñ ò ðà òè â íî- âè ê ëà äà öü êî ãî
ñêëà äó ïî çà áåç ïå ÷åí íþ íî âî ãî íà áî ðó ñëó õà ÷³ â 65.
Íà ïå ðå äî äí³ íî âî ãî 1963/64 í. ð., íà ìà ãà þ ÷èñü ïîñòà âè òè îñ òà òî ÷ íó
êðà ï êó ó ñïðà â³ ë³ ê â³ äà ö³¿ ñå ì³ íà ð³¿, Ã. ϳí÷óê 9 ëèïíÿ 1963 p. çâåð òà â ñÿ ç
ïðî õàí íÿì äî ÖÊ ÊÏ Óêðà ¿ íè äà òè âêà ç³â êè ì³ ñ öå âèì ïàð ò³é íèì ³ ðà äÿí -
ñü êèì îð ãà íàì ïðî äîâ æè òè ðî áî òó ïî çà ïî á³ ãàí íþ âñòó ïó áà æà þ ÷èõ äî
ñå ì³ íà ð³¿, à Îäå ñü êî ìó îá ë âè êîí êî ìó — òèì ÷à ñî âî ïðî ïè ñà òè òèõ ñëó -
õà÷³â, ÿê³ áó äóòü ïå ðå âå äå í³ ç Ëó öü êà äëÿ çà ê³í ÷åí íÿ íàâ÷àí íÿ â Îäå ñü ê³é
ñå ì³ íà ð³ ¿ 66.
Çà ïå â íÿ þ ÷è Ã. ϳí÷óêà â òî ìó, ùî ïàð ò³é í³ ³ ðà äÿí ñü ê³ îð ãà íè Âî ëè í³
çðî á ëÿòü âñå ìî æ ëè âå, ùîá ç³ ðâà òè íà á³ð äî ñå ì³ íà ð³¿, îá ëà ñ íèé óïî â íî âà -
æå íèé À. Ôåäóëîâ íå ïî ìè ëÿ â ñÿ â 䳺 çäà ò íî ñ ò³ ñâî ¿õ ïàð ò³é íèõ êî ëåã. Æî -
ä íî¿ îñî áè, ÿêà çâå ð íó ëàñü ³ç çà ÿâîþ ÷è çà ïè òîì ïðî ïðà âè ëà âñòó ïó, íå
áó ëî çà ëè øå íî ïî çà óâà ãîþ: íå ãàé íó ³í ôîð ìà ö³þ ïðî íèõ îòðè ìó âà ëè
68 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Â. À. Âîéíàëîâè÷
óïî â íî âà æå í³ â³ä ïî â³ ä íèõ îá ëà ñ òåé. Âî ëèí ñü êèé îá êîì ïàð ò³¿, éî ãî ñòðó -
ê òó ð í³ ï³ä ðî ç ä³ ëè, îñî áè ñ òî ñå ê ðå òàð îá êî ìó Øâè äàê, çà â³ äó âà÷ ³äå î ëî ã³ ÷ -
íèì â³ä ä³ ëîì Øà íîâ ñü êèé, éî ãî çà ñòó ï íèê Áàð êîâ ñü êèé íå îä íî ðà çî âî
çâåð òà ëè ñÿ äî â³ä ïî â³ ä íèõ îá êî ì³â ïàð ò³¿ ç ïðî õàí íÿì íà äà òè ñïðè ÿí íÿ ó
çðè â³ âñòó ï íî¿ êàì ïà í³¿.
Òà âñå æ, íå äè â ëÿ ÷èñü íà êîì ï ëåêñ âæè òèõ óïå ðå äæó âàëü íèõ çà õî ä³â,
çà ïî á³ ã òè íà áî ðó ñëó õà ÷³â ó 1-é êëàñ 1963/64 í. ð., ÿê âè ÿâè ëî ñÿ, íå âäà ëî -
ñÿ. Âñ³ ëÿ êî óõè ëÿ â ñÿ â³ä âè êî íàí íÿ ðå êî ìåí äà ö³é óïî â íî âà æå íî ãî ùîé íî
ïðè çíà ÷å íèé ðå ê òî ðîì ïðî òî ³ºðåé Ï. Âëîäåê, îñî á ëè âèõ çó ñèëü äëÿ çà áåç -
ïå ÷åí íÿ ïðè éî ìó äî ñå ì³ íà 𳿠íî âèõ ñëó õà ÷³â äî êëà äàâ ñå ê ðå òàð ³ãó ìåí
Ôå î äî ñ³é (Äè êóí Ìè ò ðî ôàí Ìè êî ëà éî âè÷). ªïè ñ êîï Ìå ôî ä³é, ïî îá³ öÿ -
â øè çðî áè òè âñå ìî æ ëè âå äëÿ â³ä âå äåí íÿ íå îá õ³ä íèõ êàí äè äà òóð, íà ñï ðà -
â ä³, ï³ä áóäü- ÿêèì ïðè âî äîì óíè êàâ âè ð³ øåí íÿ ïî ä³ á íèõ ïè òàíü. ͳ áè,
âèïðà â äî âó þ ÷èñü ïå ðåä ñâî ¿ì êå ð³ â íè ö ò âîì ó Ìî ñ ê â³ òà Êè º â³, óïî â íî âà -
æå íèé À. Ôåäóëîâ êîí ñ òà òó âàâ, ùî “íà â³ä ì³ íó â³ä ìè íó ëèõ ðî ê³â, àä ì³ í³ ñ -
ò ðà ö³ÿ ñå ì³ íà ð³¿, çà ïðÿ ìîþ âêà ç³â êîþ ³ âè ìî ãîþ Íàâ÷àëü íî ãî êî ì³ òå òó,
áó ëà âêðàé íå ðîç á³ ð ëè âà ùî äî îñ³á, ÿê³ ïî äà ëè çà ÿâè ïðî âñòóï ³ äî ïî äà -
íèõ íè ìè äî êó ìåí ò³â. Âêðàé íå áà æà íî ïðè éìà ëè íà ø³ ðå êî ìåí äà ö³¿, íà -
ìà ãà ëè ñÿ â³ä ñòî ÿ òè êî æ íó êàí äè äà òó ðó, ç êî æ íî ãî íå çíà ÷ íî ãî ïè òàí íÿ,
íà â³òü çðî çó ì³ ëî ãî ç îïó á ë³ êî âà íèõ óìîâ ïðè éî ìó, çâåð òà ëè ñÿ â Íàâ÷àëü -
íèé êî ì³ òåò çà ï³ä òðè ì êîþ...”. Âñüî ãî æ ó ñå ì³ íà ð³þ ïðî âñòóï äî 1-ãî
êëà ñó áó ëî ïî äà íî 12 çà ÿâ ç óñ³ ìà íå îá õ³ä íè ìè äî êó ìåí òà ìè. Á³ëü ø³ñòü
îñ³á ïðè âî çè ëè ¿õ îñî áè ñ òî, äî òî ãî æ, â îñòàí í³ äí³, ç 29 ïî 31 ëèïíÿ. Ðÿä
ç íèõ îä ðà çó ï³ ñ ëÿ ïî äà ÷³ çà ÿâ ïî ñï³ øè ëè çíÿ òè ñÿ ç îá ë³ êó çà ì³ ñ öåì ïðî -
æè âàí íÿ ³ âè¿ õà òè, ùîá ¿õ íå ìî ã ëè â³ä øó êà òè çà âêà çà íîþ àä ðå ñîþ. Íà äó -
ì êó óïî â íî âà æå íî ãî, âñå öå ðî áè ëî ñÿ íå ³íà ê øå ÿê çà ïî ðà äîþ êå ð³ â íè ö ò -
âà ñå ì³ íà ð³ ¿ 67.
ϳä ñó ì êè ïðè éî ìó äî êó ìåí ò³â ïðî âñòóï áó ëî ï³ä áèòî 3 ñåðïíÿ 1963 ð.
íà ïå äà ãî ã³ ÷ íèõ çáî ðàõ Âî ëèí ñü êî¿ ñå ì³ íà ð³¿. Ïðî òî ³ºðåé Ï. Âëîäåê íà â³â
ïðè ñó ò í³ì ñïè ñîê ç 12 îñ³á, à òà êîæ êîí ê ðå ò í³ çà óâà æåí íÿ äî á³ëü øî ñ ò³ ç
íèõ óïî â íî âà æå íî ãî À. Ôåäóëîâà. Óõ âà ëà çáî ð³â áó ëà îä íî ñòàé íîþ: ïðî -
ñè òè Íàâ÷àëü íèé êî ì³ òåò ïà ò ð³ àð õ³¿ âñ³õ áåç âè íÿ ò êó 12 îñ³á äî ïó ñ òè òè äî
âñòó ï íèõ ³ñ ïè ò³â, à òåð ì³í ïî äà ÷³ çà ÿâ ïðî äîâ æè òè äî 1 âåðåñíÿ. Ïðî ïî çè -
òè â íå ð³ øåí íÿ Íàâ÷àëü íî ãî êî ì³ òå òó áó ëî ïî â³ äî ì ëå íî àä ì³ í³ ñ ò ðà ö³þ ñå -
ì³ íà 𳿠âæå 8 ñåðïíÿ. Ïðè öüî ìó ïðè éîì äî êó ìåí ò³â äî çâî ëÿ ëî ñÿ çä³é ñ íþ -
âà òè äî 20 ñåðïíÿ 68.
ϳ ç í³ øå, â ðå çóëü òà ò³ íà ñòè ð ëè âèõ ä³é ïðå ä ñòà â íè ê³â ì³ ñ öå âî¿ âëà äè,
êå ð³ â íè ö ò âî ñå ì³ íà 𳿠çìó øå íå áó ëî ø³ ñ òüîì îñî áàì ïî âå ð íó òè çà ÿâè ïðî
âñòóï. ²ç 6 ÷îë., ÿê³ çà ëè øè ëè ñÿ, âñòó ï í³ ³ñ ïè òè ñêëà ëè ÷î òè ðè îñî áè. Òà -
êèì ÷è íîì, íà ïî ÷à òîê 1963/64 í. ð. ó ñå ì³ íà 𳿠íàâ÷à ëî ñÿ âñüî ãî 9 îñ³ á —
4 ó 1-ìó êëà ñ³ ³ 5 — ó 4-ìó. Âñ³ âî íè áó ëè ìå ø êà í öÿ ìè çà õ³ ä íèõ îá -
ëàñòåé 69.
²ñ òî ð³ÿ ³ç çà êðèò òÿì Âî ëèí ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠íà ÷å á òî íà áëè æà -
ëà ñÿ äî ê³ í öÿ. Ïðè íàé ì í³, â ïëà í³ ðî áî òè óïî â íî âà æå íî ãî ÐÑÐÏÖ ïî
Óêðà ¿ í³ íà ïåð øå ï³â ð³÷ ÷ÿ 1964 p. ñòà âè ëî ñÿ çà âäàí íÿ ñï³ ëü íî ç ïàð ò³é íè -
ìè ³ ðà äÿí ñü êè ìè îð ãà íà ìè ïðî äîâ æè òè çä³é ñ íåí íÿ çà õî ä³â ïî îá ìå æåí -
íþ ¿¿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³, ñëó õà ÷³â ñòàð øèõ êëà ñ³â ïå ðå âå ñ òè äî Îäå ñè òà ï³ä ãî òó âà -
òè äî äà ò êî â³ ïðî ïî çè ö³¿ ïî îñ òà òî ÷ íî ìó çà êðèò òþ äó õî â íî ãî çà êëà äó 70.
Ïðî òå, ÿê ³ â ïî ïå ðå äí³ ðî êè, äî ìà ãàí íÿ ðå ñ ïó á ë³ êàí ñü êî ãî êå ð³ â íè ö ò âà
îñî á ëè âî ãî óñ ï³ õó íå ìà ëè. Âè ÿâ ëÿ º òü ñÿ, íà òîé ÷àñ Ðà äà äî òðè ìó âà ëà ñÿ
äå ùî ³í øî¿ òî ÷ êè çî ðó â äà íî ìó ïè òàí í³. ßê ïî â³ äî ì ëÿâ Ã. ϳí÷óê çà ñòó ï -
íè êó ãî ëî âè Ðà äè ̳ í³ ñ ò ð³â Óêðà ¿ íè Ï. Òðîíüêó 28 òðà â íÿ 1964 p., ùî â³í
ïðî ñèâ Â. Êóðîºäîâà “äàòè â³ä ïî â³ ä í³ ðå êî ìåí äà ö³¿ ïà ò ð³ àð õ³¿ ïðî ïðè ïè -
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 69
Äóõîâí³ íàâ÷àëüí³ çàêëàäè Óêðà¿íè
íåí íÿ ³ñ íó âàí íÿ ñå ì³ íà 𳿠â Ëó öü êó, ïðî òå â³í çà ÿâèâ, ùî é ãî âî ðè òè íà
öþ òå ìó ç ïà ò ð³ àð õîì íå áó äå, ³ ùî çà ðàç âè ã³ ä íî, âðà õî âó þ ÷è ì³æ íà ðî ä í³
îá ñòà âè íè, ìà òè õî ÷à á íî ì³ íàëü íî äâ³ äó õî â í³ ñå ì³ íà 𳿠íà Óêðà ¿ í³ ç
áóäü- ÿêîþ ê³ëü ê³ ñ òþ ñëó õà ÷³â” 71.
Ëè øå 15 ñåð ï íÿ 1964 p., ï³ ñ ëÿ íà ñò³é íèõ íà ïî ëÿ ãàíü Íàâ÷àëü íèé êî -
ì³ òåò ïà ò ð³ àð õ³¿ “ïðèéøîâ äî âè ñíîâ êó” ïðî íå äî ö³ ëü í³ñòü ³ñ íó âàí íÿ äó -
õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠â Ëó öü êó ÿê ñà ìî ñò³é íî ãî çà êëà äó òà îá’ºä íàí íÿ ¿¿ ç Îäå -
ñü êî þ äó õî â íîþ ñå ì³ íà ð³ ºþ. Ó â³ äàí íÿ îñòàí íüî¿ ïå ðå äà âà â ñÿ ñêëàä ó÷ í³â
Âî ëèí ñü êî¿ ñå ì³ íà 𳿠é ò³ îñî áè, ÿê³ ïî äà ëè çà ÿâè ïðî âñòóï äî íå¿ ó 1964 ð.
Ó ðîç ïî ðÿ äæåí íÿ ºïè ñ êî ïà âî ëèí ñü êî ãî ³ ð³ â íåí ñü êî ãî Ìå ôî ä³ÿ â³ä ðÿ -
äæà ëè ñÿ ðå ê òîð ïðî òî ³ºðåé Ï. Âëîäåê, ÿêèé áóâ çãî äîì ïðè çíà ÷å íèé ïåð -
øèì ñâÿ ùå íè êîì Ëó öü êî ãî êà ôå ä ðàëü íî ãî ñî áî ðó, òà âè êëà äà ÷³, ÿê³ ìà ëè
äó õî â íèé ñàí. Ìàé íî ñå ì³ íà 𳿠ïå ðå äà âà ëî ñÿ äî Îäå ñè, à ¿¿ àð õ³ â — Íà â -
÷àëü íî ìó êî ì³ òå òó Ìî ñ êîâ ñü êî¿ ïà ò ð³ àð õ³ ¿ 72. Ó öüî ìó æ ðî ö³ áó ëî ë³ ê â³ äî -
âà íî ³ ̳í ñü êó ñå ì³ íà ð³þ, ÿêó îá’ºä íà ëè ç Ìî ñ êîâ ñü êîþ.
Îäå ñü êà ñå ì³ íà ð³ ÿ — ºäè íèé äó õî â íèé íàâ÷àëü íèé çà êëàä â Óêðà ¿ í³,
ÿêèé âäà ëî ñÿ çáå ðå ã òè Ìî ñ êîâ ñü ê³é ïà ò ð³ àð õ³¿ â ÷à ñè ìà ñî âèõ àí òè ðå ë³ ã³é -
íèõ êàì ïà í³é. Îñî á ëè âî àê òè â íè ìè ñïðî áà ìè ¿¿ ë³ ê â³ äà ö³¿ ïî çíà ÷å íèé ïî -
÷à òîê 60-õ ðî ê³â. Õà ðà ê òå ð íî, ùî ÿê ³ ó âè ïàä êó ç Âî ëèí ñü êîþ, ãî ëî â íè ìè
³í³ ö³ à òî ðà ìè ³ íà ò õ íåí íè êà ìè ¿¿ çà êðèò òÿ âè ñòó ïà ëè ì³ ñ öå â³ ïàð ò³é í³ òà ðà -
äÿí ñü ê³ îð ãà íè.
Äî ì³ã øèñü ì³ í³ ìàëü íî ãî íà áî ðó é ³ñ òî ò íî ãî ñêî ðî ÷åí íÿ çà ãàëü íî¿
ê³ëü êî ñ ò³ ñëó õà ÷³â ó 1960 ð., âæå íà ïî ÷à ò êó 1961 ð. âî íè çâå ð íó ëè ñÿ äî
ïàð ò³é íî ãî êå ð³ â íè ö ò âà ðå ñ ïó á ë³ êè çà äî çâî ëîì ïðî ¿¿ çà êðèò òÿ. Ïî ñè ëà þ -
÷èñü íà äó ì êó ãðî ìàä ñü êî ñ ò³ ì³ ñ òà, òðó äî âèõ êî ëå ê òè â³â, ñå ê ðå òàð Îäå ñü -
êî ãî îá êî ìó ïàð ò³¿ Î. Ôåäîñººâ òà ãî ëî âà îá ë âè êîí êî ìó Ì. Õîðóíæèé ó
ëè ñ ò³ íà ³ì’ÿ ñå ê ðå òà ðÿ ÖÊ ÊÏ Óêðà ¿ íè Ì. ϳäãîðíîãî òà ãî ëî âè Ðà äè
̳ í³ ñ ò ð³â Óêðà ¿ íè Í. Êàëü÷åíêà â³ä 10 ñ³÷íÿ 1961 ð. íà ãî ëî øó âà ëè, ùî ïî -
çè òè â íå âè ð³ øåí íÿ ïè òàí íÿ ïðî ë³ ê â³ äà ö³þ Îäå ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠÷è
¿¿ ïå ðå âå äåí íÿ â ³í øå ì³ ñ òî ñòà íå “îäíèì ³ç ñå ð éî ç íèõ çà õî ä³â, ñïðÿ ìî -
âàíèõ íà ïî ñè ëåí íÿ ðî áî òè ïî êî ìó í³ ñ òè ÷ íî ìó âè õî âàí íþ òðó äÿ ùèõ
ì. Îäå ñè ³ îá ëà ñ ò³”.  ÖÊ ïàð ò³¿ ïðè éìà òè ñïå ö³ àëü íå ð³ øåí íÿ ùî äî çà -
êðèò òÿ Îäå ñü êî¿ ñå ì³ íà 𳿠ââà æà ëè íå ñâîº ÷à ñ íèì. ßê äî â³ äó º ìîñü ç äî â³ä -
êè äî ëè ñ òà, ï³ä ãî òî â ëå íî¿ çà â³ äó âà ÷åì ñå ê òî ðà â³ä ä³ ëó ïðî ïà ãàí äè é àã³òà -
ö³¿ Î. Øâèäàêîì, ìà ëà ³ íà äà ë³ ïðî âî äè òè ñÿ ðî áî òà ïî çìå í øåí íþ ê³ëü -
êî ñ ò³ ñå ì³ íà ðè ñ ò³â ç ìå òîþ äî âå äåí íÿ çà êëà äó äî ñà ìî çà ê ðèò òÿ 73.
³ä ïî â³ ä í³ âêà ç³â êè âè ùî ãî ïàð ò³é íî ãî êå ð³ â íè ö ò âà áó ëè áåç äî ãàí íî
âè êî íà í³ ³ â 1961 ð. Íà âå ðå ñåíü ì³ ñÿöü â Îäå ñü ê³é äó õî â í³é ñå ì³ íà 𳿠íà -
ë³ ÷ó âà ëî ñÿ 78 ó÷ í³â (2-é êëà ñ — 9, 3-é — 29, 4-é — 40). Íà á³ð äî ïåð øî ãî
êëà ñó áó ëî ïî â í³ ñ òþ ç³ ðâà íî. ϳ ñ ëÿ âè ïó ñ êó 1961/62 í. ð. ó í³é çà ëè øà ëî ñÿ
á ëè øå 38 ñëó õà ÷³â, ùî äà âà ëî ï³ä ñòà âè Ã. ϳí÷óêó â ³í ôîð ìà ö³¿ äî ÖÊ ÊÏ
Óêðà ¿ íè, Ðà äè ̳ í³ ñ ò ð³â ðå ñ ïó á ë³ êè òà Êî ì³ òå òó äåð æà â íî¿ áåç ïå êè ïðè
Ðà ä³ Ì³ í³ ñ ò ð³â Óêðà ¿ íè â³ä 17 ñåðïíÿ 1961 ð. çà ÿâè òè ïðî íà çð³ ëó íå îá õ³ä -
í³ñòü çà êðèò òÿ ñå ì³ íà ð³¿. Íà éî ãî äó ì êó, “ïîçèòèâíå âè ð³ øåí íÿ äà íî ãî
ïè òàí íÿ ìà ëî á íàä ç âè ÷àé íî âà æ ëè âå çíà ÷åí íÿ äëÿ ï³ä ðè âó ïî çè ö³é ³
âïëè âó öå ð ê âè íà òå ðè òî 𳿠Óêðà ¿í ñü êî¿ ÐÑД 74.
Îñî á ëè âî¿ óâà ãè ñïðà âàì Îäå ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠íà äà âà ëà Ìî ñ -
êîâ ñü êà ïà ò ð³ àð õ³ÿ. Âòðà òà ïðà âî ñëà â íî ãî íàâ÷àëü íî ãî çà êëà äó â ì³ ñ ò³, äå
çíà õî äè ëà ñÿ ë³ ò íÿ ðå çè äå í ö³ÿ ïà ò ð³ àð õà, ê³ëü êà âå ëè êèõ ñî áî ð³â ³ ìî íà ñ òè -
ð³â, ÿê³ ïîñò³é íî â³ä â³ äó âà ëè äå ëå ãà ö³¿ ïðà âî ñëà â íèõ öå ð êîâ, íà â³òü â ò³ ÷à -
ñè áó ëà íå ïðè ïó ñ òè ìà. Ïî áó âà â øè â ñå ì³ íà 𳿠18 æî â ò íÿ 1961 ð. ðà çîì ç
äå ëå ãà ö³ ºþ Ñå ðá ñü êî¿ ïðà âî ñëà â íî¿ öå ð ê âè íà ÷î ë³ ç ïà ò ð³ àð õîì Ãåð ìà -
íîì, ïà ò ð³ àðõ Îëå ê ñ³é áóâ âðà æå íèé â³ä ñó ò í³ ñ òþ 1-ãî êëà ñó, ì³ çå ð íîþ
70 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Â. À. Âîéíàëîâè÷
ê³ëü ê³ ñ òþ ñëó õà ÷³â ³ ðå àëü íè ìè ïåð ñ ïå ê òè âà ìè ¿õ ïî äàëü øî ãî ñêî ðî ÷åí íÿ.
ªäè íå, ùî âò³ øà ëî ãëà âó Öå ð ê âè, öå ùîé íî çáó äî âà íå ïðè ì³ ùåí íÿ ñå -
ì³ íà 𳿠íå ïî äà ë³ê â³ä Óñ ïåí ñü êî ãî ìî íà ñ òè ðÿ. Çà ïðî ïî çè ö³ ºþ ïà ò ð³ àð õà,
Íàâ÷àëü íèé êî ì³ òåò Ñè íî äó ÐÏÖ ïîñòà íî âîþ â³ä 23 ëèñòîïàäà 1961 ð.
çîáî â’ÿ çàâ àä ì³ í³ ñ ò ðà ö³þ Îäå ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠îð ãà í³ çó âà òè ç äðó -
ãîãî ï³â ð³÷ ÷ÿ 1961/62 í. ð. íàâ÷àëü íèé ïðî öåñ ó 1-ìó êëà ñ³, çà ðà õó âà â øè äî
íüî ãî:
1. Îñ³á, ÿê³ â÷à ñ íî ïî äà ëè çà ÿâè ïðî âñòóï äî ñå ì³ íà ð³¿, àëå ç ÿêè õîñü
ïðè ÷èí íåî ôîð ì ëå íèõ.
2. Êàíäèäàò³â, ç ÷è ñ ëà áà æà þ ÷èõ ìî ëî äèõ íà ñå ëü íè ê³â Óñ ïåí ñü êî ãî
ìî íà ñ òè ðÿ.
3. Îñ³á, ÿê³ ïî äà ëè â ñâ³é ÷àñ çà ÿâè äî Ìî ñ êîâ ñü êî¿ ³ Ëå í³í ã ðàä ñü êî¿
äó õî â íèõ ñå ì³ íà ð³é, àëå íå îôîð ì ëå íèõ äî íè õ 75.
Íå âè êëè êຠñó ì í³ âó òîé ôàêò, ùî ïî ä³ á íèé ðà äè êàëü íèé â÷è íîê êå -
ð³ â íè ö ò âà Öå ð ê âè, çâà æà þ ÷è íà õà ðà ê òåð òî ãî ÷à ñ íèõ äåð æà â íî- öå ð êî â íèõ
ñòî ñóí ê³â, ì³ã áó òè çä³é ñ íå íèé ëè øå çà ïî ãî äæåí íÿì ç ÐÑÐÏÖ. Âæå
7 ãðóäíÿ 1961 p., çà ïè òó þ ÷è âêà ç³ âîê â³ä ä³ ëó ïðî ïà ãàí äè é àã³òà ö³¿ ÖÊ ïàð -
ò³¿ ç ïðè âî äó äî äà ò êî âî ãî íà áî ðó äî 1-ãî êëà ñó Îäå ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà -
ð³¿, Ã. ϳí÷óê, ïî ñè ëà þ ÷èñü íà òå ëå ôîí íèé äçâ³ íîê ÷ëå íà ÐÑÐÏÖ Ã. Êà -
çè çàºâà, çà óâà æó âàâ, ùî Ðà äà íå çà ïå ðå ÷óº ïðî òè òà êî ãî çà õî äó.
Íå îòðè ìà â øè îïå ðà òè â íî¿ â³ä ïî â³ ä³ íà ñâ³é çà ïèò, Ã. ϳí÷óê 9 ãðóäíÿ
1961 ð. â³ä ïðà âèâ íà àä ðå ñó âè ùî ãî ïàð ò³é íî ãî êå ð³ â íè ö ò âà ïëàí çà õî ä³â ó
ðàç³ ïðî âå äåí íÿ äî äà ò êî âî ãî íà áî ðó äî ñå ì³ íà ð³¿:
1. Ïîïåðåäèòè óïî â íî âà æå íî ãî Ðà äè ïî Îäå ñü ê³é îá ëà ñ ò³ òîâ. Àð áóç -
í³êî âà ïðî íà ì³ ðè ïà ò ð³ àð õ³¿ ³ ïðî íå îá õ³ä í³ñòü ç éî ãî áî êó ÷³ ò êî¿ é ñâîº ÷à -
ñ íî¿ ³í ôîð ìà ö³¿ ïàð ò³é íèõ ³ ðà äÿí ñü êèõ îð ãà í³â ïðî êî æ íî ãî âñòó ï íè êà äî
ñå ì³ íà ð³¿.
2. ²íôîðìóâàòè â³ä ä³ë ïðî ïà ãàí äè é àã³òà ö³¿ Îäå ñü êî ãî îá êî ìó ÊÏ
Óêðà ¿ íè ïðî äî äà ò êî âèé íà á³ð äî ñå ì³ íà ð³¿.
3. Ïðîñèòè Ðà äó ó ñïðà âàõ ÐÏÖ ïðî ïî ïå ðå äæó âàëü í³ çà õî äè ç ¿¿ áî êó
ïðî òè ïðè éî ìó äî Îäå ñü êî¿ ñå ì³ íà 𳿠âñòó ï íè ê³â ç ³í øèõ ðå ñ ïó á ë³ê 76.
Îêðå ìèì ïóí ê òîì ïëà íó óïî â íî âà æå íèé ÐÑÐÏÖ ïî Óêðà ¿ í³ ââà æàâ
çà äî ö³ ëü íå çî áî â’ÿ çà òè Êî ì³ òåò äåð æà â íî¿ áåç ïå êè ïðè Ðà ä³ Ì³ í³ ñ ò ð³â ðå -
ñ ïó á ë³ êè ç³ ñâî ãî áî êó âæè òè â³ä ïî â³ ä íèõ çà õî ä³â ùî äî äî äà ò êî âî ãî ïðè -
éî ìó ñëó õà ÷³â äî Îäå ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³ ¿ 77.
Ìî æ íà ö³ë êîì ñòâåð äæó âà òè, ùî äî äà ò êî âèé íà á³ð äî ñå ì³ íà 𳿠òàê ³
íå ïðî âî äè â ñÿ. Ïðè íàé ì í³, ïðî éî ãî çä³é ñ íåí íÿ ìè íå çó ñòð³ ëè æî ä íèõ
àð õ³ â íèõ ÷è îïó á ë³ êî âà íèõ ñâ³ä ÷åíü. Äî ïî ä³ á íî ãî âè ñíîâ êó ïðè õî äÿòü ³
ðÿä äî ñë³ ä íè ê³â, çî êðå ìà Â. Ïàùåíêî 78. Á³ëü øå òî ãî, ñïðî áè ¿¿ çà êðèò òÿ,
ñòðè ìó âàí íÿ âñòó ïó íà íàâ÷àí íÿ ïðî äîâ æó âà ëèñü ³ íà äà ë³.
Òàê, íà 1963/64 í. ð. äî Îäå ñü êî¿ ñå ì³ íà 𳿠áó ëî ïî äà íî ëè øå 27 çà ÿâ, à
äî 1-ãî êëà ñó áó ëî çà ðà õî âà íî 9 îñ³á. Âñüî ãî æ íà ïî ÷à òîê íàâ÷àëü íî ãî ðî -
êó â í³é íàâ÷à ëî ñÿ 50 ñëó õà ÷³â. Ó çâ’ÿç êó ç ë³ ê â³ äà ö³ ºþ Âî ëèí ñü êî¿ äó õî â -
íî¿ ñå ì³ íà 𳿠ïðè éîì çà ÿâ íà 1964/65 í. ð. äî Îäå ñü êî¿ ïðî äîâ æå íî äî 1 âå -
ðå ñ íÿ. Â ðå çóëü òà ò³ áó ëî ïðè éíÿ òî 24 ó÷ í³ (15 ç íè õ — äî 1-ãî êëà ñó). Íà
ïî ÷à òîê 1964/65 í. ð. ó í³é íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ 54 ó÷ í³, 14 âè êëà äà ÷³â, ç ÿêèõ
12 ÷îë. ìà ëè äó õî â íèé ñàí ³ âè ùó äó õî â íó îñâ³ òó. Ñè òó à ö³ÿ íà êðà ùå ïî ÷à -
ëà ïîñòó ïî âî çì³ íþ âà òè ñÿ ëè øå ó 1965 p., êî ëè ç 47 áà æà þ ÷èõ äî 1-ãî êëà -
ñó ñå ì³ íà 𳿠áó ëî çà ðà õî âà íî 20 îñ³á, à íàâ÷à ëî ñÿ â í³é íà ïî ÷à òîê
1965/66 í. ð. 62 ó÷ í³ 79.
²í äè â³ äó àëü íà “ðîáîòà” ì³ ñ öå âèõ ïàð ò³é íèõ, ðà äÿí ñü êèõ îð ãà í³â,
ñïåö ñ ëóæá ç îñî áà ìè, ÿê³ âè ÿâè ëè áà æàí íÿ íàâ÷à òè ñÿ â äó õî â íèõ øêî ëàõ,
íà á ðà ëà ïî âñþ ä íî ãî ³ ìàé æå íå ïðè õî âà íî ãî õà ðà ê òå ðó. Ïðè öüî ìó, âè êî -
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 71
Äóõîâí³ íàâ÷àëüí³ çàêëàäè Óêðà¿íè
ðè ñ òî âó âà ëèñü ÿê ñòà ð³, äà â íî âè ïðî áó âà í³ ìå òî äè, òàê ³ íî â³, á³ëüø åôå ê -
òè â í³ ø³, çî êðå ìà, çá³ð íà àá³ òó ð³ º í ò³â êîì ï ðî ìå òó þ ÷èõ ìà òå ð³ à ë³â. Íà ïðè -
ê ëàä, óïî â íî âà æå íèé Ðà äè ïî ì. Ìî ñ ê â³ ³ Ìî ñ êîâ ñü ê³é îá ëà ñ ò³
Î. Òðóøèí, íà ïðà â ëÿ þ ÷è Ã. ϳí÷óêó â ëè ï í³ 1963 ð. ñïè ñîê ìå ø êà í ö³â
Óêðà ¿ íè, ÿê³ ïî äà ëè çà ÿâè äî âñòó ïó ó Ìî ñ êîâ ñü êó ñå ì³ íà ð³þ, âêà çó âàâ ¿õ
³ìå íà, ì³ ñ öå ïðî æè âàí íÿ ³ ðî áî òè òà íà ãî ëî øó âàâ: “²íôîðìóþ÷è ïðî âè -
ùå âè êëà äå íå, ïðî øó Âàñ âæè òè çà õî ä³â ïî çà ïî á³ ãàí íþ âñòó ïó <...> â ñå -
ì³ íà ð³þ. Êð³ì òî ãî, ïî â³ äî ì òå (ÿê ùî ìà º òå) íà ÿâ í³ñòü êîì ï ðî ìå òó þ ÷èõ
ìà òå ð³ à ë³â, ÿê³ ìî ã ëè á áó òè íà ïå ðå øêî ä³ çà ðà õó âàí íþ <...> â öåé çà êëàä”.
Ïî ä³ á í³ ëè ñ òè íàä õî äè ëè ³ â³ä óïî â íî âà æå íî ãî ÐÑÐÏÖ ïî
ì. Ëåí³íãðàäó ³ Ëå í³í ã ðàä ñü ê³é îá ëà ñ ò³ Ã. Æàðèêîâà, ÿêèé çâåð òà â ñÿ ç ïðî -
õàí íÿì çà ïî á³ ã òè âñòó ïó äî Ëå í³í ã ðàä ñü êî¿ àêà äå 쳿 é ñå ì³ íà 𳿠âè õ³ ä ö³â ç
Óêðà ¿ íè, âè ïó ñ ê íè ê³â Âî ëèí ñü êî¿ é Îäå ñü êî¿ ñå ì³ íà ð³é 80. Ñë³ä çà çíà ÷è òè,
ùî íà ïî ÷à òîê 60-õ ðî ê³â, ó çâ’ÿç êó “ç çà êðèò òÿì äó õî â íèõ øê³ë òà çìå í -
øåí íÿì íè ìè íà áî ðó ñëó õà ÷³â, çðî ñ òຠê³ëü ê³ñòü àá³ òó ð³ º í ò³â ç Óêðà ¿ íè äî
Ìî ñ êîâ ñü êèõ òà Ëå í³í ã ðàä ñü êèõ äó õî â íèõ íàâ÷àëü íèõ çà êëà ä³â. Òàê, ìà -
º ìî â³ äî ìî ñ ò³, ùî ó 1961 ð. 13 ìå ø êà í ö³â Óêðà ¿ íè ïî äà ëè çà ÿâè ïðî âñòóï
äî Ìî ñ êîâ ñü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà ð³¿, à 7 ÷îë. — âè ïó ñ ê íè ê³â Âî ëèí ñü êî¿ ñå -
ì³ íà ð³¿, äî Ìî ñ êîâ ñü êî¿ àêà äå 쳿. Ó 1965 ð. ïðî âñòóï äî Ìî ñ êîâ ñü êî¿ ñå -
ì³ íà 𳿠ç Óêðà ¿ íè çâå ð íó ëè ñÿ 33 ÷îë., ç ÿêèõ 16 áó ëî çà ðà õî âà íî 81.
Ïè òàí íÿ ïðî ³ñ íó âàí íÿ Ëå í³í ã ðàä ñü êî¿ äó õî â íî¿ àêà äå 쳿 ³ ñå ì³ íà ð³¿
ãî ñ ò ðî ïîñòà ëî â 1961 ð. Äî ïî ì³ã àêà äå 쳿 âè ñòî ÿ òè ïðè çíà ÷å íèé ó æî â ò í³
1963 ð. ãëà âîþ Ëå í³í ã ðàä ñü êî¿ ºïàð õ³¿ ìè ò ðî ïî ëèò Íè êî äèì (Ðî òîâ). ßê
ãî ëî âà â³ä ä³ ëó çî â í³ ø í³õ öå ð êî â íèõ çíî ñèí Ìî ñ êîâ ñü êî¿ ïà ò ð³ àð õ³¿, â³í
åíå ð ã³é íî ñòàâ äî ëó ÷à òè àêà äå ì³þ, ¿¿ ïðî ôå ñîð ñü êî-âè êëà äà öü êèé ñêëàä
äî ì³æ íà ðî ä íî¿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³. Çíà þ ÷è ïðî ÿñ ê ðà âî âè ðà æå í³ ñè ì ïà ò³¿
Ì. Õðóùîâà äî àô ðè êàí ñü êèõ êðà ¿í, â³í çó ì³â çà ïðî ñè òè íà íàâ÷àí íÿ
7 àô ðè êà í ö³â. Ïå â íèé êîí òèí ãåíò ñëó õà ÷³â ç äåð æàâ “òðåòüîãî ñâ³ òó”
íàâ÷à â ñÿ â Ìî ñ êîâ ñü ê³é äó õî â í³é àêà äå 쳿. ϳä ïðè âî äîì íå îá õ³ä íî ñ ò³
ï³ä ãî òîâ êè êà ä ð³â äëÿ ì³æ íà ðî ä íî¿ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ Ïà ò ð³ àð õ³¿ âäà ëî ñÿ â³ä êðè òè
â í³é ó 1964 p. çà î÷ íèé ñå ê òîð òà àñ ï³ ðàí òó ðó 82.
Òà êèì ÷è íîì, ç âî ñü ìè ä³ þ ÷èõ â ê³ í ö³ 50-õ ðî ê³â äó õî â íèõ ñå ì³ íà ð³é
Ìî ñ êîâ ñü êî¿ ïà ò ð³ àð õ³¿ íà ñå ðå äè íó 60-õ ðî ê³â çà ëè øè ëî ñÿ ëè øå òðè —
Ìî ñ êîâ ñü êà, Ëå í³í ã ðàä ñü êà òà Îäå ñü êà. Äè íà ì³ êà ÷è ñå ëü íî ñ ò³ ó÷ í³â äó õî -
â íèõ ñå ì³ íà ð³é, Ìî ñ êîâ ñü êî¿ òà Ëå í³í ã ðàä ñü êî¿ àêà äå ì³é çà ïå ð³ îä ç 1958
ïî 1964 ðð. âè ãëÿ äà ëà òàê: 1958/59 — 1235, 1959/60 — 1041, 1960/61 — 667,
1961/62 — 561, 1963/64 — 442, 1964/65 — 285 ó÷ í³ â 83. ßê áà ÷è ìî, ê³ëü ê³ñòü
ó÷ í³â çà çãà äà íèé ïå ð³ îä ñêî ðî òè ëà ñÿ á³ëü øå í³æ ó 4 ðà çè. Ùå âè ùèì òåì -
ïîì çìå í øåí íÿ ê³ëü ê³ ñ íî ãî ñêëà äó ñëó õà ÷³â ÄÍÇ (á³ëü øå í³æ â 7,5 ðà ç³â)
ñïî ñòå ð³ ãà ëè ñÿ â òîé ÷àñ â Óêðà ¿ í³. Òàê, íà ïî ÷à òîê 1958/59 í. ð. ó íèõ íà -
ë³ ÷ó âà ëî ñÿ 413 ó÷ í³â, 1959/60 — 319, 1960/61 —225, 1961/62 — 128,
1962/63 — 86, 1963/64 — 59, 1964/65 — 54. Íå âïèí íî ñêî ðî ÷ó âà ëà ñÿ çà çãà -
äà íèé ïå ð³ îä ³ ê³ëü ê³ñòü âè ïó ñ ê íè ê³â äó õî â íèõ ñå ì³ íà ð³é. Çà ãàëü íèé ¿õ âè -
ïóñê â Óêðà ¿ í³ çà 1959/60 —1965/66 í. ð. (áåç âðà õó âàí íÿ ê³ëü êî ñ ò³ âè ïó ñ ê -
íè ê³â Ëó öü êî¿ äó õî â íî¿ ñå ì³ íà 𳿠ó 1960/61 í. ð.) ñòà íî âèâ 270 ÷îë.
(1959/60 í. ð. —71, 1960/61 — 40, 1961/62 — 57, 1962/63 — 51, 1963/64 —
25, 1964/65 — 13, 1965/66 — 13) 84. ßê ùî âðà õó âà òè, ùî çà ïå ð³ îä
1945—1957 ðð. â³í ñòà íî âèâ 300 ÷îë., ìî æ íà ïðè ïó ñ òè òè: ç ÷à ñó ³ñ íó âàí íÿ
äó õî â íèõ ñå ì³ íà ð³é ïî 1965 p. âêëþ ÷ íî íè ìè áó ëî ï³ä ãî òî â ëå íî ³ âè ïó ùå -
íî áëè çü êî 650 ÷îë. ïðà âî ñëà â íî ãî êë³ ðó.
Çà çíà ÷è ìî, ùî çíà ÷ í³ ïå ðå ïî íè ñòâî ðþ âà ëè ñÿ âëà ä íèì ðå æè ìîì íå
ëè øå â ¿õ ï³ä ãî òî â ö³, àëå é ðå º ñ ò ðà ö³¿ òèõ, ÿê³ ï³ ñ ëÿ îòðè ìàí íÿ â³ä ïî â³ ä íî¿
áî ãî ñëîâ ñü êî¿ îñâ³ òè ïðè áó âà ëè íà ì³ ñ öÿ äëÿ íå ñåí íÿ ñëó æ áè. Çî êðå ìà, ç
72 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Â. À. Âîéíàëîâè÷
³í ôîð ìà ö³¿ óïî â íî âà æå íî ãî ÐÑÐÏÖ ïî Òå ð íî ï³ëü ñü ê³é îá ëà ñ ò³ äî â³ äó º ìî -
ñÿ, ùî ³ç 16 âè ïó ñ ê íè ê³â ÄÍÇ, ÿê³ ïðè áó ëè â îá ëàñòü ó 1963 p., áó ëî âè ñâÿ -
÷å íî ³ çà ðå º ñ ò ðî âà íî íà ïà ðà ô³ ÿõ ëè øå 9, îäèí âñòó ïèâ äî Ìî ñ êîâ ñü êî¿
äó õî â íî¿ àêà äå 쳿, ðå ø òà — 6 ÷îë., “ï³ä âïëè âîì ì³ ñ öå âèõ ïàð ò³é íèõ, ðà -
äÿí ñü êèõ îð ãà í³â ³ ãðî ìàä ñü êî ñ ò³ â³ä ìî âè ëèñü ³ âè¿ õà ëè çà ìå æ³ îá ëà ñ ò³” 85.
Ïî ä³ á í³ ïðè êëà äè íå áó ëè ïî î äè íî êè ìè. ³ä ïî â³ ä í³ çà õî äè ïî âñþ ä íî
âò³ ëþ âà ëè ñÿ â æèò òÿ çã³ ä íî ³ç ñïå ö³ àëü íè ìè âêà ç³â êà ìè ÐÑÐÏÖ òà ì³ ñ öå -
âèõ îð ãà í³â âëà äè.
ϳä ñó ìî âó þ ÷è ñêà çà íå, ñë³ä çà óâà æè òè, ùî, íå çâà æà þ ÷è íà ³ñ òî ò íå
ñêî ðî ÷åí íÿ óïðî äîâæ ïåð øî¿ ïî ëî âè íè 60-õ ðî ê³â ìå ðå æ³ çà ðå º ñ ò ðî âà íèõ
ãðî ìàä, ïðî á ëå ìà çà áåç ïå ÷åí íÿ ¿õ êà ä ðà ìè ñâÿ ùåí íî- ³ öå ð êî â íî ñëó æè -
òåëÿ ìè ç êî æ íèì ðî êîì ñòà âà ëà âñå ãî ñ ò ð³ øîþ. Ïî ìè ðà ëè îñòàí í³ ïðå ä -
ñòà â íè êè äî ðå âî ëþ ö³é íî ãî äó õî âåí ñ ò âà. Çíà ÷ íèé â³ä ò³ê ñâÿ ùåí íè öü êèõ
êà ä ð³â áóâ ïî â’ÿ çà íèé ³ ç â³ä ìî âîþ ¿õ â³ä ñà íó, çíÿò òÿì ç ðå º ñ ò ðà ö³¿ òà
âèâå äåí íÿì çà øòàò. Êîì ïåí ñó âà òè ïî ä³ á í³ âòðà òè ÄÍÇ áó ëè íå â çìî ç³.
Àð õ³ ºðå¿ çìó øå í³ áó ëè âè ñâÿ ÷ó âà òè îñ³á íå ëè øå áåç äó õî â íî¿ îñâ³ òè, àëå
÷à ñ òî ³ ïðî ñ òî ìà ëî îñ â³ ÷å íèõ. Ñå ðåä îñ³á, ÿê³ íå ñëè ñâÿ ùåí íè öü êó ñëó æ áó
â ïðà âî ñëà â íèõ ºïàð õ³ ÿõ Óêðà ¿ íè, íà 1 ñ³÷íÿ 1962 ð. íà ë³ ÷ó âà ëî ñÿ ëè øå 364
òèõ, ùî îòðè ìà ëè áî ãî ñëîâ ñü êó îñâ³ òó, ïî ÷è íà þ ÷è ç 1945 ð. (311 — ñå ì³ íà -
𳿠òà 53 — àêà äå 쳿). Äî òî ãî æ, á³ëü ø³ñòü ç íèõ (63 %) çà ðå º ñ ò ðî âà íî áó ëî
â ïà ðà ô³ ÿõ âî ñü ìè îá ëà ñ òåé (Ëüâ³â ñü êà îá ëà ñ òü — 54, Îäå ñü êà — 36, г â -
íåí ñü êà — 32, Âî ëèí ñü êà — 31, Òå ð íî ï³ëü ñü êà — 23, ²âà íî- Ôðàí ê³â ñü êà òà
×å ð í³ âå öü êà — ïî 18 ³ Êè ¿â ñü êà — 17) 86.
Íå çó ì³ â øè äî ê³ í öÿ ë³ ê â³ äó âà òè äó õî â í³ øêî ëè, äåð æà âà ñòà ëà íà
øëÿõ íàé æîð ñ òî ê³ øî ãî êîí ò ðî ëþ íàä íè ìè. Äð³ á’ÿç êî âà ðå ã ëà ìåí òà ö³ÿ
íàâ÷àëü íî ãî ïðî öå ñó, âñ³ ëÿ ê³ ïå ðå ïî íè âè êëà äà ÷àì ó ¿õ ðî áî ò³, ïîñò³é í³
ô³ ëü ò ðà ö³¿ âè êëà äà öü êî ãî ñêëà äó òà êîí òèí ãåí òó ñëó õà ÷³â, çà áî ðî íà ó âè -
äàí í³ íàâ÷àëü íèõ ïî ñ³ á íè ê³â òà âè êëà äàí í³ çà ãàëü íî îñ â³ ò í³õ äè ñ öè ï ë³í
(ïñè õî ëî 㳿, ëî ã³ êè, ³ñ òî 𳿠ô³ ëî ñî ô³¿, ³ñ òî ð³¿ ë³ òå ðà òó ðè), íå îá õ³ä íèõ äëÿ
çà ñâî ºí íÿ áî ãî ñëî â’ÿ ³, çðå ø òîþ, ìà ê ñè ìàëü íå ñòðè ìó âàí íÿ äî âñòó ïó
íàé á³ëüø ï³ä ãî òî â ëå íî¿ ìî ëî ä³ òà ïðå ä ñòà â íè ê³â ³í òå ë³ ãåíò ñü êèõ ê³ ë — âñå
öå ñòà ëî òè ïî âèì ÿâè ùåì ó æèò ò³ ³ ä³ ÿ ëü íî ñ ò³ ÄÍÇ.
Òà êèì ÷è íîì, äó õî â í³ íàâ÷àëü í³ çà êëà äè, ÿê ³ ³í ø³ öå ð êî â í³ óñòà íî âè,
ïî â íîþ ì³ ðîþ â³ä ÷ó âà ëè íà ñî á³ â³ä âåð òî àí òè ðå ë³ ã³é íó ñïðÿ ìî âà í³ñòü ïî -
ë³ òè êè äåð æà â íè öü êî ãî àòå ¿ ç ìó. Ôà ê òîì ñâî ãî ³ñ íó âàí íÿ âî íè ìà ëè ëè øå
ñòâåð äè òè òó “ñâîáîäó ñî â³ ñ ò³ ³ â³ ðî ñ ïî â³ äàíü”, ÿêà òàê ãó ÷ íî äå êëà ðó âà ëà -
ñÿ ðå æè ìîì ïå ðåä ñâ³ òî âîþ ãðî ìàä ñü ê³ ñ òþ.
40 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 193, àðê. 29.
41 Òàì ñà ìî, ñïð. 208, àðê. 25—27.
42 Òàì ñà ìî, àðê. 27—28.
43 Òàì ñà ìî, ñïð. 158, àðê. 4; ñïð. 192, àðê. 12; ñïð. 176, àðê. 141; ñïð. 178, àðê. 67.
44 Òàì ñà ìî, ñïð. 158, àðê. 4.
45 Òàì ñà ìî, ñïð. 92, àðê. 4.
46 Òàì ñà ìî, ñïð. 207, àðê. 35.
47 Äèâ.: Ãîð äóí Ñå ð ãèé. Óêàç. ñî÷. // ÆÌÏ. — 1993. — ¹ 2, — Ñ. 28, 23.
48 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 208, àðê. 22.
49 Òàì ñà ìî, ñïð. 127, àðê. 65; ñïð. 192, àðê. 12.
50 ÄÀÐÔ, ô. 6991, îï. 2, ñïð. 257, àðê. 48, 43.
51 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 234, àðê. 4, 5.
52 Òàì ñà ìî, ñïð. 235, àðê. 112, 113.
53 Òàì ñà ìî, ñïð. 252, àðê. 30.
54 Òàì ñà ìî, àðê. 151, 165, 217; ÖÄÀÃÎ Óêðà ¿ íè, ô. 1, îï. 24, ñïð. 5407, àðê. 116, 117.
55 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 234, àðê. 6—8; ñïð. 222, àðê. 79.
56 Òàì ñà ìî, ñïð. 234, àðê. 41, 42, 44.
ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4 73
Äóõîâí³ íàâ÷àëüí³ çàêëàäè Óêðà¿íè
57 Äèâ.: Ïàí êî â Ã. Î ïî ëè òè êå Ñî âå ò ñ êî ãî ãî ñó äàð ñ ò âà â îò íî øå íèè ê Ðóñ ñ êîé ïðà -
âî ñëà â íîé öå ð ê âè íà ðó áå æå 50—60-õ ãîäîâ // Ðå ëè ãèÿ è äå ìî ê ðà òèÿ: Íà ïó òè ê ñâî áî äå
ñî âå ñ òè. Âûï. II. — Ì., 1993. — Ñ. 223.
58 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 252, àðê. 27—29.
59 Òàì ñà ìî, àðê. 25.
60 ÖÄÀÃÎ Óêðà ¿ íè, ô. 1, îï. 24, ñïð. 5488, àðê. 5, 6.
61 Òàì ñà ìî, àðê. 5, 7.
62 Òàì ñà ìî, àðê. 8.
63 Ðàäÿíñüêà Âî ëèíü. — 1962. — 15 òðàâíÿ.
64 ÖÄÀÃÎ Óêðà ¿ íè, ô. 1, îï. 8, ñïð. 3020, àðê. 61, 62, 63; ñïð. 2960, àðê. 11.
65 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 292, àðê. 7, 10.
66 Òàì ñà ìî, àðê. 1.
67 Òàì ñà ìî, àðê. 51—52.
68 Òàì ñà ìî, àðê. 37—39, 43.
69 Òàì ñà ìî, àðê. 52.
70 Òàì ñà ìî, ñïð. 306, àðê. 4.
71 Òàì ñà ìî, ñïð. 305, àðê. 1.
72 Òàì ñà ìî, àðê. 117—119.
73 ÖÄÀÃÎ Óêðà ¿ íè, ô. 1, îï. 31, ñïð. 1671, àðê. 78—80.
74 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 268, àðê. 11, 14, 15.
75 Òàì ñà ìî, àðê. 20—21.
76 Òàì ñà ìî, àðê. 16.
77 ÖÄÀÃÎ Óêðà ¿ íè, ô. 1, îï. 24, ñïð. 5408, àðê. 161.
78 Äèâ.: Ïà ùåí êî Â. Ïðà âî ñëà â’ÿ â íî â³ ò í³é ³ñ òî 𳿠Óêðà ¿ íè. ×. 1. — Ïî ë òà âà,
1997. — Ñ. 297.
79 ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 292, àðê. 99; ñïð. 305, àðê. 8, 10; ñïð. 315,
àðê. 61.
80 Òàì ñà ìî, ñïð. 292, àðê. 121, 130, 131, 146.
81 Òàì ñà ìî, ñïð. 268, àðê. 5; ñïð. 315, àðê. 125.
82 Øêàðîâñêèé Ì. Â. Ðóñ ñ êàÿ Ïðà âî ñëà â íàÿ Öå ð êîâü ïðè Ñòà ëè íå è Õðó ùåâå (Ãî ñó -
äàð ñ ò âåí íî- öå ð êî â íûå îò íî øå íèÿ â ÑÑÑÐ â 1939—1964 ãîäàõ). — Ì., 2000. — Ñ. 377.
83 Ïàíêîâ Ã. Óêàç. ñî÷. — Ñ. 224.
84 ϳäðàõîâàíî àâ òî ðîì çà: ÖÄÀÂÎ Óêðà ¿ íè, ô. 4648, îï. 3, ñïð. 234, àðê. 44;
ñïð. 235, àðê. 112, 113; ñïð. 252, àðê. 25, 151, 217; ñïð. 268, àðê. 2, 11; ñïð. 292, àðê. 52,
102; ñïð. 305, àðê. 10; ñïð. 315, àðê. 61; îï. 6, ñïð. 33, àðê. 20.
85 Òàì ñà ìî, îï. 3, ñïð. 288, àðê. 155.
86 Òàì ñà ìî, ñïð. 258, àðê. 10.
74 ISSN 0130-5247. Óêð. ³ñò. æóðí., 2003, ¹ 4
Â. À. Âîéíàëîâè÷
|