Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар

Статья посвящена возникновению и деятельности крымскотатарских благотворительных обществ Стаття присвячена виникненню и діяльності кримськотатарських благодійних установ The article deals with the organization and activity of the Crimean Tatars charitable foundations...

Full description

Saved in:
Bibliographic Details
Published in:Культура народов Причерноморья
Date:2006
Main Author: Хаяли, Р.И.
Format: Article
Language:other
Published: Кримський науковий центр НАН України і МОН України 2006
Subjects:
Online Access:https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/21692
Tags: Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
Journal Title:Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine
Cite this:Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар / Р.И. Хаяли // Культура народов Причерноморья. — 2006. — № 84. — С. 45-48. — Бібліогр.: 17 назв. — кримськотатарська

Institution

Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine
_version_ 1860125824282263552
author Хаяли, Р.И.
author_facet Хаяли, Р.И.
citation_txt Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар / Р.И. Хаяли // Культура народов Причерноморья. — 2006. — № 84. — С. 45-48. — Бібліогр.: 17 назв. — кримськотатарська
collection DSpace DC
container_title Культура народов Причерноморья
description Статья посвящена возникновению и деятельности крымскотатарских благотворительных обществ Стаття присвячена виникненню и діяльності кримськотатарських благодійних установ The article deals with the organization and activity of the Crimean Tatars charitable foundations
first_indexed 2025-12-07T17:42:04Z
format Article
fulltext Вопросы духовной культуры – ИСТОРИЧЕСКИЕ НАУКИ 45 7. Там же. – Д. 373. – Л. 9. 8. Там же. – Д. 257. – Л. 9. 9. Там же. – Л. 14. 10. Там же. – Л. 20. 11. Там же. – Д. 299. – Л. 57. 12. Там же. – Д. 334. – Л. 37. 13. Там же. – Д. 299. – Л. 19. 14. Там же. – Л. 49. 15. ГААРК. – Ф. 104. – Оп. 1. – Д. 257. – Л. 35. 16. Шарапа В. Ф., Непомнящий А. А. Лашков Ф. Ф. – краевед Крыма // Материалы по археологии, истории и этнографии Таври. – Симферополь: Таврия, 1993.- Вып. 3. – С. 175 – 181. 17. Шубина Т. В. Убийство в Мамаке // Известия Крымского краеведческого музея. – 1996. - №13 .- С. 38 – 48. 18. ГААРК. – Ф. 104. – Оп. 1. – Д. 293. – Л. 35. 19. Там же. – Л. 39. 20. Там же. – Д. 337. – Л. 83. 21. Там же. – Д. 293. – Л. 33. 22. Там же. – Д. 257. – Л. 34. 23. Там же. – Л. 53. 24. Там же. – Д. 337. – Л. 13. 25. Там же. 26. Там же. – Д. 1263. – Л. 373. 27. ГААРК. – Ф. 104. – Оп. 1. – Д. 1263 – А. – Л. 378. 28. Там же. – Д. 401. – Л. 22. 29. Там же. – Д. 1267. – Л. 35. 30. Там же. – Д. 53. – Л. 5. 31. Там же. – Д. 1263. – Л. 133 – 140. 32. Там же. – Д. 1267. – Л. 31. 33. Там же. – Д. 257. – Л. 59. 34. Об учреждении стипендии имени А. К. Хамарито в Симферопольской мужской гимназии // Журнал Министерства народного просвещения. 1896, июль. - С. 22 – 23. 35. ГААРК. – Ф. 104. – Оп. 1. – Д. 257. – Л. 41. 36. Там же. – Д. 1263. – Л. 495 – 499. 37. Там же. – Д. 401. – Л. 23. 38. Филимонов С. Б. Хранители исторической памяти Крыма: О наследии Таврической архивной комиссии и Таврического общества истории, археологии и этнографии (1887 – 1931гг.). – Изд.2-е, перераб. и доп. – Симферополь, 2004. – с. 16. 39. ГААРК. – Ф. 104. – Оп. 1. – Д. 1263. – Л. 503 – 507. 40. Там же. – Д. 401. – Л. 23. 41. Приложение к №57 «Известий Таврической ученой архивной комиссии»[Cимферополь,1920]. – С.40 – 41. Хаяли Р.И. ХАЙРИЕ ДЖЕМИЕТЛЕРИ МИЛЛЕТИМИЗНИНЪ ИНКИШАФЫНА БУЮК ИССЕ КЪОШТЫЛАР Статья посвящена возникновению и деятельности крымскотатарских благотворительных обществ Мевзунынъ ишленме меселеси. Бугуньде къырымтатар джемаатчылыгъы арасында чешит меселелер музакере этильмекте. Сиясетчилерни, илим ве медениет эрбапларыны, тасиль ве иджатнен огърашкъан зиялыларымызны миллий бюджет, гъайрыдан тикленеяткъан миллий тасиль, илим, медениет системлерине къолтутув проблемлери раатсызлай. Бу саада кечмишимизнинъ теджрибесинден файдаланмакъ мумкюн. Макъсадымыз ильмий ишлериндеки ХХ асырнынъ башинда Хайрие джемиетлери къурумы ве фаалиети костермек. XIX асырнынъ сонъунда XX асырнынъ башында И.Гаспринскийнинъ гъаелери джемиетте яшагъан инсанларнынъ анъы, фикири денъишмесине тесир эттилер. Тюрк-мусульман дюньясында джадидизм гъаелерининъ тешвикъаты Русие империясы мусульманларынынъ омюрине де денъишмелер кирсетти. И.Гаспринскийнинъ фаалиети саесинде Къырымда миллий тасиль системи гъайрыдан къурулды, нешрият ишлери ве ана тилимиздеки эдебият инкишаф олунды. Лякин энъ муими, о вакъытта халкъымызнынъ девлетчилиги эм де Русие девлети тарафындан малиевий къолтутув олмагъанына бакъмадан, къырымтатарлар хайрие джемаат тешкилятларынынъ ве джемиетлерининъ бир къурумыны мейдангъа кетирдилер. Бу джемиетлер тасиль, нешир ишлерини, ичтимаий ве медений меселелерини чезе биле эди. Хаяли Р.И. ХАЙРИЕ ДЖЕМИЕТЛЕРИ МИЛЛЕТИМИЗНИНЪ ИНКИШАФЫНА БУЮК ИССЕ КЪОШТЫЛАР 46 XX асырнынъ башында Хайрие джемиетлери бутюн буюк шеэрлерде, уездлерде ве айры койлерде бар эди. Меселя, Багъчасарай мусульман хайрие джемиетине М.Давыдович реберлик япкъан. О Багъчасарай, Алушта шеэр головасы олгъан. Полковник, Девлет думасынынъ депутаты И.Муфти-заде чокъ сене девамында Акъмесджит мусульман хайрие джемиетининъ башы олгъан [1]. Эр бир джемиетнинъ озь Уставы бар эди. Мисаль оларакъ Алушта хайрие джемиетининъ уставыны кетирмек мумкюн. Онъа коре, джемиет Алушта шеэринде ве дживарында яшагъан фукъаре мусульманларнынъ маддий ве маневий алыны яхшылаштырмакъ макъсадыны къойгъан. Джемиетнинъ фаалиетине халкъ китап окъув одаларыны, кутюбханелерни, хастаханелерни ве амбулаторийлерни мейдангъа кетирмек де кире эди. Акъикъий азалар ичюн азалыкъ пайы 3 кумюшни тешкиль этти. 100 кумюштен зияде ярдым берген адамлар джемиетнинъ фахрий азалары сайылгъан. Джемиетке хызмет эткен инсанлар, меселя, экимлер, оджалар азаларнынъ умумий топлашувынынъ къарарынен акъикъий азалар оларакъ тасдикълангъан. Джемиетнинъ теркибинде хадимлер, я да ярышчылар (соревнователи) бар эди. Ярышчылар ичюн азалыкъ пайы йылда 2 кумюшни тешкиль этти. Бу адамларны джемиетнинъ идареси давет эткен ве тасдикълагъан. Идаре исе 6-12 адамдан ибарет. Олардан 1-3 адам эр сене гъайрыдан сайлангъан. Биринджи эки сене идаре азалары къура ташламакънен, сонъра чагъына коре сайлангъан. Азалыкътан чыкъкъан адамлар разылыкъ берселер, кене сайлана биле эди. Эр сене идаре азалары джемиет реисини, онынъ ярдымджысыны, казнаджыны ве кятибни сайлай тургъанлар. Къайд этмели ки, реис ве идаре азалары бедава чалышкъанлар. Адет узьре, бу зенгин, окъумыш ве медениетли инсанлар олгъан. Джемиетте участка боюнджа месуллер олгъан. Олар ярдымгъа мухтадж инсанларнынъ джедвелини азырлай тургъанлар. Алушта хайрие джемиети фукъаре эалини ашайт махсулатларынен ве урбанен, ишнен, тиббият ярдымынен теминлей эди. Ондан гъайры оксюзлерни тербиелев, къадын-къызлар ичюн башлангъыч окъув юртларына къолтутув киби ишлери де япыла эди. Джемиетнинъ малиеси азалыкъ пайларындан гъайры, адамларнынъ хайрие ярдымы, салымлардан файда (доходы от капиталов), чешит тедбирлерде пара топлавларындан ибарет эди. Джемиетнинъ парасы девлет банкында я да къыйметли кягъытлар (ценные бумаги) сыфатында сакъланылгъан. Джемиетнинъ азалары тешкилятнынъ идаресини сече эдилер. Белли вакъытта умумий топлашувлар кечирильген, анда тешкилий ве агъымдаки меселелер бакъылгъан [2]. Къырымдаки бутюн хайрие джемиетлери Ички Ишлер Везирлигининъ (МВД) незарети астында булунгъанына бакъмадан, оларнынъ фаалиети яшайышнынъ чешит сааларында ерине кетирильген. XX асырнынъ башында къырымтатар джемаатчылыгъы ве чешит эали пунктларынынъ сакинлери чешит-тюрлю севиедеки окъув юртларыны ачмакъ ичюн арекет алып бара эдилер. Бу арекетлер хайрие джемиетлерининъ ярдымы иле олды. Чюнки джемиет азалары ерлерде вазиетни пек яхшы биле эдилер. Олар ерли мемуриетлернен сыкъы чалыша ве ярдым айырылмасына ирише тургъанлар. Мисаль ичюн, Акъмесджит хайрие джемиетининъ реиси И.Муфти-заде 1894-95 сенелери Акъмесджит татар оджалар мектебини Къырымнынъ мусульман эалиси ичюн умумтасиль орта окъув юртуна чевирмекни теклиф этти. Русие мемуриети бу лейиханы ред этсе де, онынъ тешеббюсинен мектепнинъ тамирлевине къырымлардан пара топланылды. Бу джумледен мектеп ичюн къомшу азбары ве анда олгъан иншаатлар сатын алынды. Хайрие джемиетлерининъ ярдымы иле 1898 сенеси Багъчасарайда къырымтатарлар ичюн мектепни [3], 1906 сенеси огълан балалар ичюн гимназияны [4] ве къырымтатар къадын-къызлар ичюн окъув юртуны ачмакъ ишлери алып барылды [5]. 1905 сенеси Кезлев уездининъ Такил-Джабанакъ коюнинъ эалиси озь къуветинен медресени къурды ве Моллаамет Къуртвели огълуны мудерис оларакъ тайинленмесини сорады [6]. Аджи-Бей коюнде исе къадынлар медресесини ачмакъ бельгиленген эди [7]. 1914 сенеси Алушта хайрие джемиети идаресининъ арекетлеринен къырымтатар къызлары ичюн нагъыш санаты мектеби (школа рукоделия) ачылгъан. Бу мектеп бинасы къурулмасына вакъуф топракълары фонду эсабындан 8 бинъ кумюш айырылгъан. Багъчасарай шеэр головасы М.Давыдович, шеэрде балаларны къырымтатар эснафларына огретмек ичюн эснафчылыкъ окъув юртуны ачмакъ теклифинен Таврия казен палатасынынъ башы С.Цветовгъа мураджаат эткен эди [8]. Юкъарыда къайд этильгени киби, хайрие джемиетлери Ички Ишлер Везирлигининъ къатты незарети астында олып, девлет къолтутувы олмагъанына бакъмадан миллий тасиль, миллий медениет системини ярата бильдилер. XX асырнынъ башында хайрие джемиетлерининъ арекетлери саесинде мектеплернинъ янъы чешити - мектеп-рушдиелер пейда олдылар. Мектеп-рушдиелерде, хусусан Тюркие ватандашлары олгъан оджалар чалыштылар. Булар осман тюрклери, я да Осман империясынынъ окъув юртларында тасиль алгъан, Тюркие ватандашлыгъыны къабул эткен къырымлар эдилер. О вакъытта даимий суретте дженк алып баргъан Русие ордусына арбий хызметке алмасынлар деп, чокъ къырымлар Тюркие ватандашлыгъыны къабул эткенлер. Биринджи мектеп-рушдие 1905 сенеси 25-сентябрьде Акъмесджит шеэринде мусульман хайрие джемиетининъ ярдымы иле ачылды. Мектеп-рушдиелерде мектеплер ичюн оджаларны азырлай эдилер. Мектеп-рушдиелернинъ макъсады Акъмесджит татар оджалар мектебининъ (СТУШ) ве татар везирлер окъув юртларынынъ (татарские министерские училища) эмиетини эксильтмек эди. Мектеп-рушдиелерде дерслер тюрк-къырым тилинде алып барылгъан. Халифатнынъ, Осман империясынынъ тарихы, арифметика, джогърафия боюнджа мешгъулиетлер кечирильген. Мектеп-рушдиелер дерсликлернен Тюркиеден, къысмен Къырымдан (И.Гаспринский азырлагъан) Вопросы духовной культуры – ИСТОРИЧЕСКИЕ НАУКИ 47 темин этильген. Рус тилине пек аз вакъыт айырылгъан ве Халкъ маариф везирлигининъ сермиясы эсабына алып барылгъан. Сонъра пек къыскъа муддетлерде Багъчасарай, Керчь, Кезлев, Сараймине (Кефе), Ялта уездиндеки Дерекойде ве Корбекульде мектеп-рушдиелер ачылды. Бир рус мемуры мектеп-рушдиелернинъ фаалиети акъкъында сёз юрсетерек, оларнынъ ачылмасына эм къырым хайрие джемиетлери эм де руслар, яни “земство” векиллери къолтуталар, деди. “Бойле мектеплер рус девлети ичюн яхшылыкъ кетирмейджек. Олар татарларны русларнен якъынлаштырмайджакъ, чюнки анда тюрк медениети ашланыла”, деп къайд этти о. Эбет, мектеп-рушдиелер къырымларны рухий джеэттен тюрк халкъларынен ве мусульман дюньясынен якъынлаштыргъан, бирлештирген. Мектеп-рушдиелернинъ фаалиетини акимиетнинъ ерли органлары ве къырымтатар джемаатчылыгъы векиллери берабер музакере эткенлер. Бу вазиетни даа бир мисаль яхшы косьтере биле. 1910 сенеси 19-июньде Акъмесджит эр кишилер ичюн гимназиянынъ бинасында Таврия губерниясында мектеп-рушдиелер меселеси боюнджа топлашув отькерильди. Топлашувда Таврия губернаторы В.Новицкий реислик япты, Одесса окъув округынынъ аталары (попечители) А.Щербаков, С.Маргаритов, инспектор Хасабов, СТУШ инспекторы Монастырлы, махкеме соргъуджысы М.Тайганский иштирак эттилер. Къырымтатарлардан И.Муфти-заде, Алушта шеэр головасы М.Давыдович, И.Гаспринский булундылар [9]. Губерния акимиет векиллери мектеп-рушдиелерде Халифат ве султанат тарихы дерс оларакъ берильгенине раатсызлана эдилер. Балалар “рус гражданлары олмагъа тырышмакъ керек” [10] экенлер, бу тарих малюматлары исе оларнынъ къафасыны керекмеген шейлернен толдура. С.Маргаритов мектеп- рушдиелер къанунсыз, бу саада денъишмелер япмакъ керек, рус тилине исе пек аз вакъыт айырыла , деген фикир бильдирди [11]. Мектеп-рушдиелерге ве янъы усул мектеплерине Мусульман Диний идареси де къаршы чыкъа эди. Дин адамлары эски гъаелернинъ тарафдарлары олып, Русиенен багълы олгъан фикирлерге къолтута эдилер. Лякин олар янъы мектеп-рушдиелернинъ ачылув джерьяныны токътатып оламагъанлар. 1908 сенеси уездлернинъ биринде 126 мектеп олгъан. Олардан тек 8-зине Мусульман Диний идареси ресмий рухсет берген. Олардан 28-инде Тюркие ватандашлары дерс бере эдилер. Тюрклер ерине къырымтатар оджаларыны къоймакъ ве янъы усул мектеплерини Халкъ окъув юртларынынъ дирекциясына бойсундырмакъ я да 1907 сенесиндеки окъув юртлары киби япмакъ козьде тутулгъан [12]. Халкъ окъув юртларынынъ директоры С.Маргаритов Таврия губернаторы адына язгъан мектюбинде къайд эткенине коре, къырымтатар мектеплери базы ерлерде дин огретюв шекилини джойдылар. Чюнки анда къырымтатар грамматикасы ве ислям дининден гъайры умумтасиль фенлер - арифметика, джогърафия, тарих, геометрия окъутыла. Бу мектеплерге зенгин къырымтатарлар къолтуталар. Мектеплер Хайрие джемиетлернинъ парасы эсабына чалышалар. Меселя, Керчь хайрие джемиети парасы эсабына 10 мектеп фаалиет косьтерди. Мектеплернинъ сайысы кунь-куньден артты [13]. С.Маргаритовнынъ фикирине коре, умумтасиль фенлер огретильген мектеплерни къапатмакъ, я да оларны 1906-1907 сенесинде олгъан рус-къырымтатар окъув юртлары киби япмакъ керек [14]. Къайд этмели ки, бу окъув юртлары мустемлекеджи (колониаль) тасиль системини ифаде эткен ве анда пек ашагъы севиеде бильгилер берильген. Къырымлар бу окъув юртларына ишанмай эдилер. С.Маргаритовнынъ гъаесине Муфтининъ окъув ишлерини эда этиджиси Адиль Къарашайский къолтутты. Онынъ фикирине бинаен, Мусульман Диний Идареси къырымтатар мектеплерининъ ачылув проблемини эм къанун, эм саа боюнджа чезип оламай [15]. Иште, XX асырнынъ башында Халкъ маариф везирлигининъ мемурларыны къырым мектеплеринде тюрк оджалары, я да Осман империясында тасиль алгъан оджалар дерс бергени раатсызландыра эди. Биринджи джиан дженки арфесинде Русие мустемлекеджи акимиетнинъ арекетлери нетиджесинде мектеп-рушдиелер бутюн Къырым боюнджа къапатылды [16]. Русие империясы таркъатылгъан сонъ ве къырымларнынъ миллий девлетчилиги тикленеяткъан вакъытта (1917-20 сс.) мектеп-рушдиелернинъ фаалиети джанлана. 1917 сенеси февраль инкъилябындан сонъ Къырым Мусульман Иджра комитети мектеплерни исляат этмек мураджаатынен Петроградкъа озь векиллерни ёллай. КМИК, сонъра Къырымтатар миллий директориясы къыскъа вакъыт ичинде (1918 сенеси январь-декабрь) миллий тасиль системининъ гъайрыдан тикленилюви ве инкишафы боюнджа чокъ тедбирлер алып барды. О вакъытта Директориянынъ реберлиги астында “Зынджырлы” Менгли-Герай институты, Багъчасарайдаки И.Гаспринский адына эр кишилер ичюн оджалар семинариясы, Акъмесджиттеки къадын- къызлар оджалар семинариясы бар эди. Миллий эснафчылыкъны гъайрыдан тиклемек ичюн Багъчасарайда беш сыныфлы гимназия - бедиий-истисал мектеп ачылды [17]. Бу мектепте дюльгерлик, токъумаджылыкъ, нагъыш санаты болюклери, маден-техник ве тери-истисал станциялары олгъан. Башлангъыч окъув юртларына эмиет берильген. Русие мемуриети тарафындан къапатылгъан алты йыллыкъ мектеп-рушдиелер Акъмесджитте, Кезлевде, Кефеде, Джанкойде, Ор-Къапуда (Перекоп) гъайрыдан тикленди. 1917 сенеси бутюн уезд меркезлеринде ачылгъан рушдиелер Русие башлангъыч окъув юртларына мусавийлештирильди (приравнены). 1918 сенеси Къарасувбазарда янъы мектеп-рушдие ачылды. Къырымтатар миллий директориясы Къырымнынъ бутюн шеэр- койлеринде 50 нумюнели окъув юртуны ве илькиде миллий балалар багъчаларыны Акъмесджитте, Багъчасарайда, Кезлевде, Кефеде ве Ялта уездининъ Дерекой коюнде ачты. Ондан гъайры оджалар курслары ве Багъчасарайда миллий музей тешкиль олунды. Меселя, 1917 сенеси Акъмесджит уездинде 7 нумюнели мектеп ве Акъмесджит шеэринде Хаяли Р.И. ХАЙРИЕ ДЖЕМИЕТЛЕРИ МИЛЛЕТИМИЗНИНЪ ИНКИШАФЫНА БУЮК ИССЕ КЪОШТЫЛАР 48 рушдие бар эди. Къырым ишгъаль олунгъан сонъ, Советлер акимиети тикленген сонъ, И.Гаспринскийнинъ джадидизм мирасында къурулгъан къырымларнынъ миллий тасили ёкъ этильди. Онынъ ерине совет, пролетар мектеплери пейда олды. Затен Хайрие джемиетлери парасы эсабына юзлернен-бинълернен къырымтатар Осман империясында тасиль алгъан. Асылында Къырымда олгъан хайрие джемиетлери бир ичтимаий къурум эди. Джемиетлернинъ малиеси исе миллий бюджет системини ифаде эткен. Зенгин, аллы-такъатлы инсанлар ичюн хайрие ишлеринен огърашмакъ шерефли сайылгъан. Буюк мусульман ве халкъ байрамлары арфесинде бай адамлар озь ватандашларыны хайырлаяракъ, хайрие (меценат) ишлери акъкъында “эсабат” бере тургъанлар: амбулатория, копюрлер къурулды, ёллар япылды, чокъракълар абаданлаштырылды, мектеплер ичюн китаплар, дерсликлер сатын алынды, я да нешир этильди ве иляхре. О вакъытта зенгинлер ичюн энъ шерефли иш - истидатлы балалар ичюн шахсий мектепни озь эсабына теминлемек. Хайрие джемиетлерининъ чокъ фааллери ве азалары девлетчилигимиз тикленеяткъан вакъытта, яни 1917-1920 сенесиндеки Къырымтатар Миллий Директориясынынъ фаалиетинде озь теджрибесинден файдаландылар. Бугуньде хайрие джемиетлеринде чалышкъан инсанлар акъкъында алимлер, журналистлер макъалелер язалар. Мен беллесем, олар акъкъында китаплар да язмакъ вакъыты келир. Источники и литература 1. ГААРК. – Ф. 241.– Оп. 1. – Д. 595. – Лл. 1 – 6. 2. ГААРК. – Ф. 27. – Оп. 1. – Д. 12684. – Лл. 14 – 24. 3. ГААРК. – Ф. 64. – Оп. 1. – Д. 927. – Лл. 1 – 8. 4. ГААРК. – Ф. 64. – Оп. 1. – Д. 1299. – Лл. 1 – 20. 5. ГААРК. – Ф. 64. – Оп. 1. – Д. 1213. – Лл. 1– 8. 6. ГААРК. – Ф. 27. – Оп. 3. – Д. 789. – Лл. 1 – 11. 7. ГААРК. – Ф. 27. – Оп. 1. – Д. 12950. – Лл. 1 – 7. 8. ГААРК. – Ф. 64. – Оп. 1. – Д. 912. – Лл. 1 – 6. 9. ГААРК. – Ф. 100. – Оп. 1. – Д. 2360. – Л. 244. 10. ГААРК. – Ф. 100. – Оп. 1. – Д. 2360. – Л. 256. 11. ГААРК. – Ф. 100. – Оп. 1. – Д. 2360. – Л.164 – 164 об. 12. ГААРК. – Ф. 27. – Оп. 1. – Д. 10482. – Лл. 1 – 2. 13. ГААРК. – Ф. 27. – Оп. 1. – Д. 10482. – Лл. 1 – 2. 14. ГААРК. – Ф. 27. – Оп. 1. – Д. 10482. – Лл. 2 – 2 об. 15. ГААРК. – Ф. 27. – Оп. 1. – Д. 10482. – Лл. 5 – 5 об. 16. Ганкевич В. Ю. Очерки истории крымскотатарского народного образования (реформирование этнокон- фессиональных учебных заведений мусульман в Таврической губернии в ХIХ – начале ХХ века). – Симферополь: «Таврия», 1998. – с. 126 – 127. 17. ГААРК. – Ф. 998. – Оп. 1. – Д. 186. – Лл. 5, 9.
id nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-21692
institution Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine
issn 1562-0808
language other
last_indexed 2025-12-07T17:42:04Z
publishDate 2006
publisher Кримський науковий центр НАН України і МОН України
record_format dspace
spelling Хаяли, Р.И.
2011-06-17T07:47:25Z
2011-06-17T07:47:25Z
2006
Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар / Р.И. Хаяли // Культура народов Причерноморья. — 2006. — № 84. — С. 45-48. — Бібліогр.: 17 назв. — кримськотатарська
1562-0808
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/21692
Статья посвящена возникновению и деятельности крымскотатарских благотворительных обществ
Стаття присвячена виникненню и діяльності кримськотатарських благодійних установ
The article deals with the organization and activity of the Crimean Tatars charitable foundations
other
Кримський науковий центр НАН України і МОН України
Культура народов Причерноморья
Вопросы духовной культуры – ИСТОРИЧЕСКИЕ НАУКИ
Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар
Article
published earlier
spellingShingle Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар
Хаяли, Р.И.
Вопросы духовной культуры – ИСТОРИЧЕСКИЕ НАУКИ
title Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар
title_full Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар
title_fullStr Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар
title_full_unstemmed Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар
title_short Хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар
title_sort хайрие джемиетлери миллетимизнинъ инкишафына буюк иссе къоштылар
topic Вопросы духовной культуры – ИСТОРИЧЕСКИЕ НАУКИ
topic_facet Вопросы духовной культуры – ИСТОРИЧЕСКИЕ НАУКИ
url https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/21692
work_keys_str_mv AT haâliri hairiedžemietlerimilletimizninʺinkišafynabuûkissekʺoštylar