Склад повітря та стан здоров'я людини
В обзоре проанализированы сведения од эволюции газового состава атмосферы Земного шара от протопланетного до современного периода развития. Показана положительная роль биогенного накопления кислорода в воздухе и отрицательные последствия кислородного стресса для организма человека. Рассмотрена биоло...
Saved in:
| Published in: | Медична гідрологія та реабілітація |
|---|---|
| Date: | 2004 |
| Main Authors: | , |
| Format: | Article |
| Language: | Ukrainian |
| Published: |
Інститут фізіології ім. О.О. Богомольця НАН України
2004
|
| Subjects: | |
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/41359 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Склад повітря та стан здоров'я людини / В.Я. Березовський, І.Г. Літовка // Медична гідрологія та реабілітація. — 2004. — Т. 2, № 4. — С. 4-16. — Бібліогр.: 86 назв. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1860266670015119360 |
|---|---|
| author | Березовський, В.Я. Літовка, І.Г. |
| author_facet | Березовський, В.Я. Літовка, І.Г. |
| citation_txt | Склад повітря та стан здоров'я людини / В.Я. Березовський, І.Г. Літовка // Медична гідрологія та реабілітація. — 2004. — Т. 2, № 4. — С. 4-16. — Бібліогр.: 86 назв. — укр. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Медична гідрологія та реабілітація |
| description | В обзоре проанализированы сведения од эволюции газового состава атмосферы Земного шара от протопланетного до современного периода развития. Показана положительная роль биогенного накопления кислорода в воздухе и отрицательные последствия кислородного стресса для организма человека. Рассмотрена биологическая роль электрических свойств воздуха, возможные последствия антропогенных влияний на состояние газовой оболочки Земли и лечебно-профилактические возможности инструментальной оротерапии в реабилитации пациентов в санаторно-курортных учреждениях.
In review are analysed data about evolution contents of atmosphere of Earth. It is shown positive role of biogene accumulating in air of oxygen and negative consequences of oxygen stress. It is considered the biologic role of electric properties of air, potential consequences of anthropogenic influences on state atmosphere of Earth and healing and prophylactic possibilities of instrumental orotherapy in rehabilitation of patients on spa and resorts.
|
| first_indexed | 2025-12-07T19:01:13Z |
| format | Article |
| fulltext |
4
����
� 577.152.1; 612.014.464; 612.22.02; 612.273
�.�. �
�
��������, �.�. �������
���� 1������ �� ���� � ����`� �8 ���.
� ������ ���� �
�������
����� �� �� ���
���� �������� ������� ��������
��� ��� ���� �� ������
� �� ��� �� ������� ��� ������� ��������. ������ �
��
�����
� �� ��
� ����� ��� ����
� �� ���
����� � ������� � ��������
�
�
���
������� ���
���� ��� ������� �
� ���� ���� �
�����. !�������� �
���
��� ����� ��
� �
����� ����� ���"��� �������, ������
� ���
�������
� �������
� �
�� �" � ������ �� ������" ���
� �� ���
� �
� �� �-
�����
���� ����� ������ ���� � ������ ��
� �" ���������� � �����
������
����� ��� � �� ���� �-������
� � ����� ���.
* * *
���
���
�
��
��� �
�������.
8������ �$�
� ���
�
�
��$ � ��-�//$ �����, )�� ���
��( ��) ���� �)-. �� #���
�� �������� *� �. �-#���� �- - �� ���
�������� �����
, ��������� ��� �
��
��� �����- -��),
���� �) -��
� 20,9% �
��$, 78% ��� � � #��) 1% ���� �
� �����. �������� � �
����, � ��� -
�#���$ �� ���#����� ���-��
��#��������) �
(��)����� � �$�
�
, 00 ���#��� �'�0 ����) #���-
)�
� ������$����. 5�-�
���#��� �'�0 ������$ -���$ ������ � ��� � ��� ���� �), ��)���� � ����
��� ��
����
� ��-����� ��. ����
�� ���� ������-�$��
, *� ������� � -��6��� ���
/��
����
/�)� ����$'�
���� ����
��, � �
) �� ����� � 7�-�) �
�
���� � �����- ��/
� �-����.
����
��� � -��6��� 7�-�� ���������) � ���������
� ����� - -� ���, �-����, ���������$ �
����$. 9� ���
*�
���� ������) � � ���� �) ��
�
�������)� � ����
*���� ��
�-����0 ��
���� �
���
. �-�� �
��$ � � -��6���
� ����� �� �����
*���� ���)
� ��� �� ����� �� [1,2,3]. �
���'��� �
�
�����) � ����
�� ���/
� 6��- �
) �� ����� � ���#��
�) �� � �� �-��
��������
�������
*�. ���
#��
�
��
���� ��)��$ ��� �#��� ��-�� � ��6�� - ����
� � ����-�
� ����
�.
� -��6��� ���
�������� ������ �- 0� �
(��)����� � – �
���-. ��������������� ����������)
���������� ������ ���� ������
�
��� ���
���'�� ���� ������) ����
���0, ��������0 � -��6��
� � ��
���, � ��� ����� ����� �$�
- �-�� �- �
��$ [-��.1]. �� ��������, *� -�
�� ����
��)��
� ��/ ��� �
���� � -��6��
-�( #�������, ����
��� ���������) – ��� � �����
�
���-
�����
-
����
-
� �����
-
����-�
-
����
��-
, �# � 6����$ �����
7�-�) [4,5].
7 ��)��$ � ���� �� �
��$ �
�
��� -���
��� � ��
�������) �-��� ����
�� ���
�����
��� �. !�������
��, �
����������
��� 6��-
�
) ��
����
*���� ���'�� ��'�0 �
��$ �
�������
*�, �-�/��� #��
��� ���
�) -��'�- ����$'�
�� -����/
-, #���/ ����
�
- �
�����
��
-, �
����������
��
- #��������
- �
��-, )�� /�
�/� ��
� ������
�) �� � ��
���0
� -��6��
. %���
�� 6���
�� ����
��������� , ���
����� ���� ���#����� ��) ����
�� #���/
������
� 6��-, �-��
�
). �������� ��� �����$��� ����$'�$ 6���
, � ���$��� ��) ���
�����
��� � ���� -���
��� � 6��-�� ������) �
���, ������������� �6�� ���
�� � �������
�������$�����).
.����6 ���� ��, )�
����/� ������� �
���� � �
� �-� �
��)�� � 1774 ��'�, #�� � ����� � ���
����
��� �
'���� ����. ��� �
���: “ ... : � ���(, -���
��, ����� ��)�
��� '� �
� �
��6����� ������� ���� �) ( �� ��� ���
��� �
����) � ��� -���
- ����-� �- �����/� � �������
...
��� �, ����
��� -
/�
� ) ��- -��
-���
��� � �
��
�
-.” � ��/ ��� �
���� ��#�� ��/���
�������). ��� – ����������
������ , )�
/
���� �
���
� ���( ��) � ���-
������ �. �
��������
-��
'
�� ���-�
��� ������ /
������ ���������) ���
���� �����($, ���
�
���� �����
�����-� ��'�(� � � ����
�
��� � #���-)�� ��
�� �� ��) '����, � ���� � ����
�� ��, ���
�
���
[6-9]. +��
���� �����) � ���
����#��� �����) � ��
�� ����
������ -����$ ����'�($, ����#�� ��
-��
�� ������������) � ������� ���
. ���... ��� ���, ��� -
��(.
�������
��
������ � ������ �
������
.
�����$�
������� /��� ���
���-� ���
�� �
��$ �� ���'�� ����$'�0 ����
��
���������
� ����� �� � ����� ����
*���) ��
����� �� ��'���� � ��
���0 � -��6��
. ���� � ���
����-�$ *� �� ���� �������(. 2 ��#����� 6���'�����0 �����-�0 ���� ��� �����-��� ����� ����
����
��
������
-�� � ���-� ������-
��� ���)�
-
�������-
� ����
- �-�� �- �
��$. �
���/�-�, � �
���
- �-�� �- +2 - ������ ������. � �����-�, ���������-� ���� �)- (21% �
��$),
������ ������ ��
��
�
- ���
- ����-`)- �� ��� )�� ������� ���) ��� ��
�
�.
5
� �� ��-� - � �
���
- �-�� �- �
��$ (�� 96 %) – ������ ���������� #��
- ����-`)- �
������ $ ������� �� �������� ������. 9) ��-��� ��'�) ��� #��� ���
�) � )� '����� '
�����
�������. 5��� ����� �� ���#
�
������
� �
�������.
!
���� �
/� � � �����. 7���)�
������
-�� �- ���) ���� (1878 �.) � ��� ����-�, *� )�
����
�
, �� � ���
�
�� ����$ � ��� �
���
� ���'�� ��'�
�
��$. “...�� ����( �
�
� �������-��,
)�� �� ��������
#
��/�����$��0 ��0 �
��$”- � ��������� �. ��� [10]. ���
/�� *� #��� � �����,
���
�$�� �� � �����
-��� �����-��� �
�� � ��#������ �
���
� ���'�� ��'�
�
��$. ��� ��)
'���� �� ��#�� #��
�
������ �$����� ��� �
. ���
���#����
�) ��� ��� �
#���� �������� �� �
/�� ��, � #�����-���� � �
���
-
���- �
��$, � ��#���� ���-���
� ����#���. � � ������)� �����
�`)��)
�� ��'�(�
� �
����
-
�����-
������ � ��#�)��- -���� ����) �
������ �
����)
�
���- [11-13], ��������� ��� ���, ����( ��) ��� ��� ���-����
-, �
��� ��
���
-
���- [14-18].
+� ����- ���������- � ������ ����-���) ���
���� � �
��$ � ��
���) �
�
������
���������) � �����0 ��-���) � �����$ ��������'�($ �� ����
���. ��
�
�� ��������0 �����
#��� /�
��� �� ��������[19,20]. %� ����� ����� 6�#�������) �� ����
��� ����� �
�
����
��������� ������
��
� �����)'�
�
��$ ���� �
- �����- [21,22]. ���������
���'�� 6�#�������0
���
�
������, �# � �������'�0 6�����������0 � ��� ��
������ ����) �����)'�0 �
��$, #��
�
)����
�����/� [23]. � �
/� �� �-� #��� ������� �#-�����) – ���'�� ��'�) �
��$ ��
������
� �
������ /�)�
�$�
�
�� ���
��� �����
*���
40%. “8� ����� � - � �� ������” – ���� �
��/� #��
-���)�
. �������� �
��$ '� ��
����`) ���� ��������
��. �� ���� ��� ������� ����
����-
� �� ��������/��
���� 6�� �� 6�������
���#
�
�
������, *� ������� � -��6��� -��
�
����� � �
���� ���'�� ��'�$ �
��$, )�� -��� �
��
��
��#����� �������
� ��
����$��
���'�� � �����) �������-�.
�
���
� �
���.
������#�
/�)� �#-��� �����
�, ��
�-���
����
��
- 6��-�- �
), � ��)��$ �
��$
��� ��
��) -��'�- ����#��-� -� �#����-�, )�
������
� �#���/
� ��
����
�-�
���������) ������0 ��������
� ��#� �� ��. ��� �, )� � ��� ����-� �����/�, ����#�
-� �#����-
���`)���
� � ������)- ���� ���
���
�, ��� ���
� /����
�
� ��) �������-�, �����
� ���
�����
H2
CH4
NH3
He
CO2
H2S
O2
N2
7000 -��. �. 3500 2700 1900 1200 570
220 0
��� ������ �
"� ����
����
��� �����
!��.1. 3���$'�) �����
� ��-����� �� ����
���0 (�), ���������0 (�) � � ��
���0 (�)
� -��6��
7�-��0 ����.
6
[24]. �� ��������, *� � ���-����
� 6����������
� �-���� #�
���� 1% ���� ����� � ���'$���
-� �������������� ��
�����) �
����( ��) �� � ������) ��������
�� �
��$ (+2
* -
) – ����
�����
�
������� �������� ���
����. ;��� ���(-���) � ��/
-
�����-
������� � ���� ����� ��� �� �����
�#���/���
� ������) ��/
� �����
� ���
����� [25,26]. "��
��� ���� ���������� ���
���
�
��$ ���(-���$ � � ������- �#� �����$ � -�������� 6��-�� �� – ��������
� � ���
��
���� ���$( ��) �� �����
� ����$ (�2+2 ). ��� ���
- � ���- ��
��
�� #���( � ������) ���
����
�������
�� (
*+�), )�
-�( ��#��� � #���/� ��
����� �
�� �������� �
(�� ����
�
� -������ �
���
��.
�� '��-� ����
(-��� �, ���`)���� � �
���- �� �������$ ��). �� ���� �� �� ��
�����0 ��0
������ +2
* -
� �2+2 ���
�����, ���
�����$ � � ���
��- ��� � (NO) � � ���$$ �
�����'
� ���
��
������ – ������
�� �
����� (ONOO
-
) [25, 26]. +� ����
, �� ���$�
�
����'�$ � ��/
���
- � �������-� �����
��- �����'$ (�+2), ��
���
� �� ��/�������) #��� ���
#����� ����� 6��-�����) �� ��
���
�� � ��
�����) �������. 9� ���'��
���'�$$ � ���
#���
���
�, � ���/� ����� � �
���
- ���
��
��
- -� �#����-�-, ����
����, �� ����
��� � ��
�����
��������� -����, ���
�
�)$�
����� � � ��
����������
��� �����#
. ��������, *� '� ����'�0
��
-�$ � ���� � � �
�
������ �����#
���'��
-���, �
����-� .���� [27-30],
��
����������
��
� ���'���� � -������� � -������ ��#��� ���
� ���
� [31-33]. �����-����
-�����
�
������� � ���� �
)����� ��
���-�� �
� ����������)� -���� ��'�(� �� �
��
����������
��
-
������$����)-
[34]. �� �������� ����, *� � �������� � ��� ���'�� ��'�0
���
�����, ���
��� ��������� -��� ���)��)
�� � ��
��'�0 6�����������0 ��������'�0, �#�
���� ��� � ���'���� �����
��'�0 ���
� [35,36]. ��� '� ����'�0 �
�
��$ � ��������� �
�������
� ����.
2 ������
� ���#� �
� ���/
�
����
� ��� �
�
��( � �� �������, � ������, ���
���������� )
'����
��, ����$�
�� � 6������(�
� ��#�� �� ����)( � ������
�� -� �
�
�-���� �( ��) � 00 ��
���� �#������. � '�
-�-�� )
'����
�� �������
� ��� �
6���
����
��
�
������� ��� �����), ��
�-������ ������ �
���
- �������
��
- ����
- �������-�-, �� #���/
�������
�����, ��
-�����-������
��-������
�� �
������� ��� �����) [37], � �
���
� ���)-
����-���
� 6�� ���� ������� � �
��$ – ����� � ���'���-���
���0 �
� �-
�������-� -� ���.
��
'��-� �� � �� �#���/�( ��) ���'�����
�� �
��$ (%�2) � '
�����-� )
'����
�
.
.���
�
����
� ��� �
�
��( � ��������������� ��
�����` )������� �����
�
. ���/� 2-3
��
����) � -��6������ ���� �), )� � ������
-�� �� �� ���')� ������� .����6 ������6 [38],
������ ����
*�$ � ���'�����
�� �
��$ �� ��������0 ����� ��������������� – � 48 �� 96 --.
� .� . � � ������/�-� �
� �
����� � ���
����������$ � �
������ �-�'�
�� �#� 6��
���
������� �����), ��������
�)'�$, ����#�����) � �������
*� � ����
*��
-
���-, �*�.
������� �������-6����������� � #����-���� ����������) ��$ � ����������� �����
���, *� �
����
�� ��
� ������$���� )� ���, �/�-���� �����#� ���'), ����� ���), ������� �����#
� ��/
�
�$��
, ������
�-��� � �, ���#� , �������� �������� ���'��
� �����)� � ��. – ���
���
�������$ �
�� �� ���$, � � #���/�� � �
������ - ���� � ������� ���� [24,25,28,34].
7�������#��������
���'�� ����
��� ��������-�����0 �-�� � ���
�
- ���� ��� – ����
������������( ��) �� ���� $ �����
� ���
�����. 9�
���'�� ���#����
���-�� ���-�����0 ,
6�����������0 ��������'�0 ������ � ���
� � �������-� ��� -����#��0 ������0 [26]. ��������, � ����
����� ����������� ����
��, ���� �� -��� ���������
��������$ ���#
�
. 5��, ����
���
��
��
� ��� ���������������, ��
��( ���� �� ����� ����
� ���
� ������
� ���'�$(
���� �� ��� ����--�������� ��-������. .�� ���
��� ��) �����
� ���
����� �
)��)( ��) ���
- �
-���
�
� /�)��� #��� �#
�� ���)����
-
����
��-
, � �-� �
��� ��
6� ��
��-����
�����0
�����
� ����� ������. � ����������) ���
��
� ���-�� �� #���-)��0 ���
�
�������-�
��-���
�� #�� ��� ���'�0 ��� ����
� ���
�, ������
�������� )�
� �
-��$$ � 6�����������
��������'�$. 5�� *� �
���), ����� �
�����
�
) ������ ���
���
, ���
/�( ��) �����
- ��)
������/
� ���������� � �
�����
. ������, �� ����$�
��/
� �
�������, ��
���� ��-� � ���
�� �
���'��� ����$'�0 �������� “����
�#����
” ���
�
������� � ����, �6��
���� � )�
� -
�������(-� �� ������-� ������’0.
��
���
��
�
� ���
�
�� �����!.
��)���� � �
��$ � ���� �� � ��
���0 � -��6��
���'�$���� �
�
�����) ������� #����-���
�,
�����- � 6����������
� -������-�� ���
� � ���#� �
� ��� ��
�����0 ��0 �
����
� ���
����� �
�����
��
� ������. +������ ���� � '��-� ���
� � �������$ � �����
�
-��
���
���
. .� �
�
7
������) � ��$ � ���, ���6�- ���6���� (�� �-�� 3), ����
��0�
, �����#����� �
��� �, � ��., ��� ��
���')����
��
��� ��
��$����. ����$ � ���� ��
���
��
��� 6��-��
, �� )�
� ������ �
��$ � ���-������
����, �� �����, ������
���� � ��������
��
�-� ���. ��)���� � '
� 6��-�� ��
�������( �
����� � �
) �
����
� ���
�����, ����-�( /�
���� � 0� �����
����), �-��/�(
��� ���
��� ��$ �� � �� -� �����������
� � ����-�
��
� -�-#���. ��� '� �������(
�
����� � �
(���� '
��� ���
�, ����#���( ������� � ����������-� ���� ��� [28,35,36].
����-�, *� ��)���� � 6��-�� �� ��
���
��� ���� ���
� � �����$( ��) ����
-
����-
�, �
�������� � ��� ��-�- �
�� ����
�� ��0 6��-
�����������), �$�
�� -��� -�
��
����
�#�
�����
�
����� ������� �#� ������ � '
� 6��-�� ��. ��-� '�, -�#� �, �
�����( ����� �� �
��� �
�$��
�� �����)'�
�
��$ � -��
���
����
'�. 5��, �� ���
-
���/
� �� ����� �� �
�����0
�����0, ���� �����
�� ������ ����
��
� ��������� [6-9]. �����/� #���/�� � ������ �� ���-�����,
*� ��� 20 �� 30% ��'�(� �� ����
��� �����$ � �� �����)'�0 �
��$, � ��)�� ��'�(�
������� ��
�
�
-�$ � �
�����0 �����0. 2 �
� �
�
��$ � ��� �� ������� #���, ������, � �� � �����-�� � [12-
16].
,����������� -������-
�����
�) ) ���
���� �����0 ���
��$ ��'�(� �� � ��
�����-��
-
�
/� ����) ���������) ��)-
� ���)�����6���
� �
-��$���� ���������) �
��$ �
���
���. ���
�������
, *� ����$ � ��
�
�
����'�0 ���
� �� �����)'�0 �
��$ – ��
III � IV
��� – ��
����) �
��$ �
��
��( ����-
���
� � ������������� ��
����) %�2 � ���
���,
�������$�
�� ���-���
������ �
��$ � ������
��-�/�, *� ��
��( ��) [37]. ��������( �������)
� ������ #����( ���
��� ����'�0 �
� �-
-����'
����)'�0, ��� �����( ���
�
��
�����
��0
-������)����� �
��$.
����-� ����, *� � ���
�, )�� ������) ��) �� ����
� *�#�)� ����$'�
���� ����
��,
��
���� � 6��-�� �� ��
���
��� ���� ���
� � ����������. 9� �#�-���$( ����� � �
��� � ����
�
�
��� �� ���
���0 ��0 �
���
� ���'�� ��'�
�
��$ [27-28,31]. 2 ��`)��� � '
- �
�
��( �������
��
��*���), *� ��
�
��$ -�����0 ���
#��� �
�������� � #�
���
� �� �
� �
���, -���� #�
����� ��� � � �
� ��� � ��� ��
��
� ��#� �� �� � 6��-�� �� ��
���
��
����� ���
� �,
�#���$ �� ���#����
� ��) ��������) � �-���� � ��
���0 ��
���0 � -��6��
. ����, �����
�� ���
��0 ��-��
�
/� ��)�� -�����������-
� ��*� ��-��, � ���-��
�
�������� � 0� ������� �� ��#
��)� �� ������
�
�� �
) � �������.
"���
� ���������!�.
��� ��
- ��-���- ����-�$ � ��
��
�
#�� �������� �������
*� �������-�-, )�
���#���( ��) ��������-�. ����
���6������- ���� �����$ � ���� � � �������
��
�, ����
����
Arcella discoides. ��
��
����� %�2 � �������
*� ���
� ���$$ � � ��� �����-� ������ ������� �
���
��$ � � ���������� /��
. ������#� �� (����� �
-Kuruma) ���#���/��� ������) ��) � �����-�
�����, ��� ��
��
����� %�2 �
���) � �� �������$ [41]. %
#
��
-��, ���
�������) ���
����
�
�����-, ����$�
��
- �� ���
��
- ��-� ���
��-, ������) � �� ��
����
� �#� / ���
�
��������, �
- ���
� �$ ��) �
#���
.
���'������ ������
-��
�� ��#��� ���
� ���
��� �������
, *� -
/� �������$ � ��� ���
�
��$, ���
��$�
� 12 –12,5 % �
��$ [40-42]. 9� -��� #�
��������- ���, *� �� ���
���� �
��
����� -� �#����-� � �
� �
*�, ��� � *����, )�� *� -��/ �� �
�� �� �
������ ���'��������
��� �
��$ � �������
*�. !
/� ���� �
)�
�
�� �� �
�
-
�� ����
*����� �-�� � �
��$ (60%
+2) � ��
��� �������
�
��� ��������
���0 � -��6��
�� ��������� ���
�
� ���
���
- �-�� �-
�
��$[40,41]. 8� #���/ '����
- �
��( ��) �
6�� , *� ����) -��)����� ��������) � ��-��� �
10%-�
- �-�� �- �
��$ (�� 12 ���/����) � *���� �� ����
��� �� � �� ����#�� ����
��� ����'�)
�� ������
��� ������ ��-�/�[41]. 9� -��� �����
, *� ���� �'�) �� ��� ��� �
��$ - �������0, )�� (
������
���$ ��
�����$ �
(��$ �
��'�($ � ����$'�0 �
), -�( ��� � �� 6�����������
-������-
� �� ����� � ��-�����'�0. ��������, ���� �'�) �� ���-����0 ���'�� ��'�0 �
��$ -
���������0, )�� ( �� � �� ���������$ �
����$, �� -�( ���������
� -���
��� �
. �� �
��$����,
*� '� ���`)���� � �
����$ ���
���� $ �
��$ �
��� ���
�����. �
� �-
�������� ��-��� ��
��
��
���������0 �
)��)$ ��) ������-���
-
���
��)
��/�����$��-� ���
�� ���
��
�����
� ����.
"������-6����������� ����������) �� ����
��� ������
� �$�)� ����- ��� 18 �� 30 �����, )��
��-� ����-
���
���� ������ ������0 ��-�/� � ������-
- ��) �
� �-�� �- �
��$, �������
, *� ��
�
����� �����
-
��-�/�-
�� ��
���
- �-�� �- �
��$, ��� � � ������ ����
*������� �
/�
����) ��
����) ���'�� ��'�0 �
��$ �� 12 � 9 % . ����
��
������
� �
#��� �
)��)�
� �
�
��� ��������� ����'�$ ���� ��
12% +2. ���, )�*� �� 12% +2 �������
3,5 % �+2,
������������ ���$#�
�����������
�
��
���$ ��-�//$ � ����
��� ��������
����
��
8
��� ���� ��-�/ – 9% +2 + 3,5 % �+2 [42-43]. 9� �����
�, *� ���
- � 6����������
� -������-��
���� �'�0 �� �������0 ( ���/
����) -����'
����) ������ ����� ��� ���
��- ��
��������
-� �#��� � � �����) ��� �
����) – ������
����� ����.
��
����������� ��� -���� ��������
���0 ������0 ��-�/� � 98% +2 #���/� ���
��
�����������
� ��
��� ������$���
������ �� ��/� ��-�/ -�� �
����) � -��6���
- ���� �)-.
����) ���������) �������, ��
�
��$ �������� �� ��/� ������ ��-�/ ���
��������
“�����”
�
����), ���
�
���� ����������$ ��������
���$ ������$ ��-�//$ [43]. ��� �, ���
��
�����������
� �� �-���
�������
���� �) � ��������
��� �������
*�[39,42]. 9� ���� �-���
�� ���- ���#
�
������, *� ��� ��� � �$�
�
�������)
��������
��� ��-�/ -��/ �
������,
��� -���
��� � �'���
�����
� ��-�/�
�� ��
���
- %�2.
�
*��������� ���� � ���$ ��) ����
��� ������
� ���# � ����
- � �����- ��������� � ��
6��
��
� ����� ����� � ���� ���0 �������-�0[43]. .�*� ��/� ���� #��
�������� ��-
� �������
�
���� �������)� ��� ����
-
� �#� ���
��
- #����� �- � #����������$ �� -�$ � �����$
�
����� $ ���'���. ��'�(�
������
�
���� ��� ��-�� �����0 ��� �����0 - ��������) �����
-
��-�/�-
, )�� �� ������- #�
���� �� ��������� ���� �) ����
� �
�� ��� �����- -��),
���
� ��)
��� �/�����) ������
� ���� ���0�[44]. � '
� ���� �������)� #��� ���-�����, *� ����� ��� )��-
1-3 ����� � ����
-
� ����)-
�#� ���'�0 �
�����
� /�)��� �#
���
������ ��-�/� � �-�� �-
�
��$ 12-10%, *� ���������( �
�� � 4,5-5,5
�. -. ��� �����- -��). �� ���
����, � ����� ��
“� ���-” �����#
10-15 ����� � �����
- � �����- �#� ���'�0 #�������, ��'�(�
���������
�#
���
#���/� “�
��
”, � �-�� �- �
��$ 9 � ���� � 8%, *� ��������� �� ����$ 6,5 -7,5
�.-.
��� �����- -��). �
/� ��� ������ ��-�/ ���-��� � �
� )�
*� #���������-� � ����� )
����� � ���0 ���
�)'�0 ������[44]. 9� ���� �������) �����
�, *� �����
���6������- �
�$�
�
-��� #�
���
�� ���- � ����) ��������� � �� ����� ����� � #������ �
-��
��
� �
�����
-��
��
� ���
��� �� � �� ��������
� -`)��� �
�����
� /�)���. ����� ���
���������
���#�
��� � ����'�0 �� �-��
�������� �������
*� ������ � ���� ��� ����
��� �� ��-������
�
6�� ����, *� ��-���$$ � ����� -���
���� � ��� ��/����
���� �����#������ � �� �
��� �
�������-� �� �����
� ��-����� �� �����/����� �������
*� [45].
������� ��������
�
������
.
�
�� �
����0����
#� ���� �. . :�����
*� � ���/�
�����
�� :: � �����) (1924 �.)
������� ����� �� �, *� ����
�
�
���)$ � � � -��6��� �� ����
�
����, ���
�
������ �� $��
��������� �����
�
, )�� -�$ � �
���� #��������� ��
���� �. ����� �
� ( ���, *� ����-�$ �
����
�� -�����������-��, ��� (
���, *� ���
)$ � ���-������$ �
-#��
��
� #�� �������
�
���� ��, ���#����
� ��) ����
�� ����
�
. 9� �����
�
� ���$$ ��) � �
� ��� �#� ��� �� �
�������$ ��) ��-���- “����
�
” �#� “6� ����-��
”. ���
���#����� ��-�
����
�� ��)
6��-�����) �����
� �������, � ����
/�� 6� ����-���� �� ����)( � �
���
/�� � -��6������
���� �). ��
����
� �-���� ���'�� ��'�) �� $�
� ��������
� �����
� -��� ���)��
�������
-������-�� �� 1 -3
���� �)[46,47].
:�-���� � ��� ��� ����
��
� ���-���� ���
� �����-��� ��. ����� �
� – ��������
(������
- �
��- – �����
), ��������� �
���
, ������� �6��
, ��������
, �� ��
, ��
�
. 2 ��#� �
'� �����
�
���
��$ � “�6���� -����”, ��� � ��
��-�� �� -�( ������ ��-������ �-�� �. ��
���-��� ��� ������
� ��-����� �� � ��
���0 � -��6��
(�
����, ��� , �����
� �����'$),
#��������� �������) )�
� ��� � ��� ����-�, -������ ��-�����
���� �) – 6� ����-��
– �
����� �
'�(0 ���
���� ����� � ���.
7 �������� ������� �$�
�� ���(, *� �
�
������ ���
/�
���
� �
���
- ���-� �- �
�������
��-�� �. ����
��� ��( �� ���)�� �$�
�� ���� ����� �
� ��� ������� �. 7���� #��
�
�����
� ����
� #��� ��� ����� �
��
��( ������
#���, ����
*���) �� ����������
���.
�����
���� ��� � ����0 � �����������
, ���
/��� �� ��� � ��-�� � -��� � � �
��
�
��$
����-�������). � � ����� �
��0 ����
�
����-
6�� , *� � ��0��� +��������� !������������
#��� -����� � ��(��) ����) ��������) #����
�
- -���- � �����, �� ��
��� )�
� ����
�����������
.����
��� �������
��) ������:) -��� � ��
�
���� ��) 2���0�
����
�
. 5��
���), ������� �-#����($, ��� ��� ���������) �
��� � �$ � ��
�
��$ ��/
����) ���)��� ������0.
������� ��
�-�
�� ����-����$ � ���
��� ������- ������, ����� )���� ����
��� ���
��(
���� � �� ��-��, ��� � ��)�
- �$�)- ��-� '�
����� ���� ����#�( ��). ����-� ����, *� ��� ���
��-�������) �������� � ������ ���#������� -����� “�����
��'�)” �
#
, ���� � ���
#���
-�����)��, ��) )���� ���� ��� ���������� ����#��� �
)��)���� ���-����$. 5�� ��-� ��� ���
9
���������) ��#� �� �#
����) ��� �� �-��$ #���/�� � ���'���
��� ����( �� � ��� �����0
-���������'�0. � �
��� )� ��/� �����$ � ���-� �-��$ ��
(-�
-, � �� �������$ � �������
�
���-6�� �.
���'������ �� ��� ��� �����
� �
������ 6��
�
-��$$��0 ��0 ����
��
� ���-� �� ��
�$�
��. 7���� ������� ���� � #��� ��� �
��
��( ���
��� �-�'�0 � �����/���) ��-����� ). 7
-�-�����0 �� ��� ��
����-�, *� <����� �
��� ��� ���0 ���
#��) � ���, ��
� � )*
��� )���� #��
��������
)#����-
. ��� '���� ������ ��� �� -�� �� �����) � �� -�� ������ ���'$��
[46].
!��
��� ���� �������) ��� ����������-���6����
���$ ��($ #��������� - ��
��
� �����
�
����
����� ���������), ��� ����
�
, *� ��
#��� ��� �� �������
� � ���� ���
-��� � � �
������
- �
��
��- �������) �$�
�
. +�
���� �
����
������� ��
�������) �#���������
������ ����) �
������ ����#�����) ��'�(� � � ���
��-� ����. �����
� ��)���� � ���
���� �����
#�� ��
'
��
� ���-�
��
� �����
� ����
����� ���������), ������
� 6� ��'
��-
[49].
�����)'�0 ��
� �����
� /
���� �
���
� ���$ ��) � ����-�������0, ���#�
�� � ��'�(� �� �
���
� �� ��$ �� ��0 ��
#��
��� -����6����$. ���-� �����) � ��� ���
- � ���� ��� ����)-���
�� �������0 (��
�����0) -��
'
�
� /
���� �
���
� ���( ��) � ��������
����
'�, ���#�
��
��-�
�
-
�����)-
[50,52].
�� ����
���, ���
��
��
�� ���� -��� #�
�������- 6� �����
� #���������-��
��
�
������. 7 -�-����� ������
��� ��- ����-�, *� ���#�
�� �� �
�
- �� )��� � ���� �) #�� ����� �
��� � �� ������ �.�. � �. ��� ������, *� ��
����
��/
- 6�� ���- ������
���0 �����0 ��#�
�
��������� �
) ( �, �
- -
�
��(-�. “����� ���� �) /
������ ���) – ��� �, *� ��- ���#�
��
�� ��#��” – ����� ���.
!������6�) �. . :�������� “,� ����-��
” [46] � ��� ���� ���'� [47,48] ����
��� �
������
-�� ����� �����-����
�
������ ����������), )�� ��
���
������� �� �
������, *�
#��������� ��
��� �����
�
����
����� ���������), )�� ���
��$ � �
��� /��
� -��6��
,
�������$ � ������ ���� � �����$����� ����#��� 6����������
� ���'���� � �������-� ���
� �
�$�
�
.
9�
�
������ ������ $ ��� ����
��) � ��� ���� ���
, ���
#��� ��������, *� ���-�
���
������
����
� ��� �� ���
��� ���
��
�� ����
�� �
������ �
� �-�, ���
�����$��
� ��
'�� ������0 �������0 �
� �-
�� �
� ������
� [49-52]. 7� ����-���$ �������0 ���-� �����0
���( ��) �����$��
#����� ���'���� �#������) � ����-�����) � '�� ������
�������
�
� �-�,
��
����
������ -����������� � �#� �
������ � � ��
����� ����
�. ,� ����-��
������) �
��� �������) � #��� ��� -��
��
� � ���#��� �'�
�
� �������� ���
�
� -�� , ��������
� ���
��
����
� ������ ����
���, -�/���'� )�
� �� -�$ � -���
��� � �
��
�����'���
- ��
����
-
���� �)-. ��� ��
#���/ ��'����� ��� �/�����
��� ������
� ��
����
� -��')� � �
���
-
�-�� �- 6� ����-���� – ��#�
�� �����, ������ � ��/
� �� ���'�� ��
���0, �� ��� ������0
���-
������ $ ��
���
.
#�����
$�� ���
��
� �� �
�%.
2 ������� /���� � -��6��
������) ���)����� ���-��) ��� ����( ��) � -�������-
�
��$,
��
��( 0� �� ��� �� � �-������ � ���, ��������� ����-#���'� 0 )�
� � ���$( ��) ������
�
������
��
� ������ �� [53]. 2 �-� �
��� '� ����, )�
���
*�( �������$ �����
���
���� ���� ��� ��6���� ����� �
���-��$����) ���').
3 +2 → +-
+ + - → 2 +3
���������� ����'�) ���#���( ��) � � �
���� /���� ���� �) ��� ���
��- � -��6���
�
���� �
��
� ����)���, ���#�
�� ��� ��� ����
. �� � ���, *� � ���( �$�
��, ���� � -��
� �����
-��� #�
�
-��) ���- #��������
� ���'����, � ���
�
� – ��
�
��$ ��� ���'�0 ���
��
�
-�-#��� � ���
#��� �������-�. 9� ���#���( ��) �-�, *� ���� – ��� �
�� �������. %������ �����, ��
��-� )� � �����
�� ����$, ���#���( ��) � �
������)- �
������
����� � �-������ �
��$, ��� ����
��
����
��������� -������
.
+3 → +2
+ + –
%�
����� ��) � �-������ �
��$, ����� � �����
�� ����$ �
���
� ���( ��) � �����������
�
'��)� ��) ���#�������) ����
���, � ���� ���0 - ��) �����������) �
��0 ���
, �����6��'�0 ���
��������
� #���
���, �#��#�
���, ��� ���'�0 ���)����
� ����
� [54].
�
-��$$�� ��) -��
� ��� ����� �� ����- ����- ������
� ��� #���/� ��
�
���
��� �
�
���
� ���( ��) � -��
'
�� � �
��)�� ����
� ����
��� ��) �����/���0 �#��#�
��/�������
/���
� �� ���
����� �������) [54 ]. ����( ���� ����, *� ��� ��/������
��� ��� ��6���� ���
10
����-�����) ����� (2,+"), )�� ��� �����( ��) ��
���'���-���
��
� ������$����)�, � ���0
������ -�( ���� ������) ��� �
�
��$ ����� � #���/ ��
���
��� -������)��� 6��-� – ����,
)�
��( �� ����-
- ��
�'
��- �����0 ����������)-.
���6��
��� ����� ��
�
�� ���
�������� ������� � -��6��
�����
�, *� � �
���� 00
/���� ����( �����
���� ��� �
��
�����(� ���������� � ���), )�
�)��( ���
�
�
100 � ��
1 -. ���������� �������) '���� �����(� � ����� � ��� �
�����, ���� ����-�, *� � )��� ���� ������
���������� � ���) � ����
� 130 �/- � #���/�. ��
���� ���� ������� � ���� �) ���������� � ���)
�� � �� �-��/�( ��), � #������������ ����� �����$ ���)��( 400-600 ��/-. ��
����-�*���� � ����)
-��) �� �
�� � 1
�.-. ��������� �#���/���) ���� ����������� � ���� �) ���������� � ���)
�-��/�( ��) �� 25 �/-. ��������
����-�, *� /���� �$�
�
�� �
�� �� ������������
���� �
����� ���)�� (����
���� ��
�
���
� ���� �
� �
���0 #��
��
, ��� ��0 �����
����
���� ��� �
��� ������$), ��� �-��
���������� � ���� ��� �
����� ���) -��� � � ���
��
�
��$ ������
� �-�� ��-����� ), ���
��
�� �� �������
�� � � �� ���'���-���
���0
�
� �-
.
+��#�
��0 ����
���������( #��������� ���� ������'�0 ���� �), )�� �
�����( ��) ��)���� $
���� �
���-���)����
� � �-�� � -������ �����. %������)$ � ���
���- � ����
��� ���)�����
���
, “�����” � “�����” �������
. =� ���������/���) � ��
�����-�, ����
-���-� ���� ��, � � �-�,
)�� ����( �������, �� � �� �������)( ��). 5��, ���� �) #��) ������
� ����� � ���������� -��
� ���
30 �� 40
�. ����� � 1 �-3
, �� -������-� ��#������ � #��) ���� – ��� 5 �� 1,5
�/�-3
; �
� � ���� �)
� ��������
-��'���� � -�( ��� 2 �� 3
�. �����/�-3
, � ���� �) -�����0 ����
�
– �
/� 0,5 –0,1
�/�-3
[54-57].
���� ���� �
-��
�
�����$ �, *� � 1 �-3
���� �) ���-
����
� �����
(-� � ���
���
-��
�) �� -��/� 3-5
�. �����/�-3
, �
/� � ���#�
�
� �-���� – 600 �����/�-3
[58]. ����� � �)
������� � ��������� ���
�
�)( ����
�� ��-#���-���������� �
����-�, ���'���-���
��
� �
�������
� �����#, ����/�( ��
#
�� ������� ���, �
��
��( ����� ) ��������0 ����� �-
[59-61].
��)���� � -� ����
� ����-� ��, ������� ��-�`$ ���� �#� ���������� � ��/�0 ���� �����0
����� ��
�� �� ��6���� ��
��( ���'�� ��'�$ ��������� � ���� ��. ���'�����
-
����������)-
#��� ��������, *� � ��#��� ���-������ ����#�) ���'�� ��'�) ����
� ����
��
� ��������� �
�)��
����� �
���, ��� � ��
�����-� ���� �� ��������0 -��'���� �. �������� ���'�� ��'�) ���
��
�
�����, )�� �����/�$ � � �� ������') �$�
�
, �#���/�( ��) � 40-50 �����. 5�-� ���
- � �� �����
�
����)-��� ���6����
���0 -��
'
�
��� �( �������) ���-�����'�0 ���� �
��
� ����
��� �
���� �) �� ������� / ������ ���
����) � -��6��
��#��
� ��
-�*��� � ��������
� ��������
����
-
����
��
-
��������-
.
�� �
�% ����
��� �� �
�������� –
��
��� �
�������?
��) ��6��-�'�) ��� ��-�����
� 6����������� ��$ �������
� � -��6������ ���� �),
�������� �
*�, ����� ��
������ ������������ ���� �) � ��
���0 � -��6��
�����
��� ���� ���.
��
'��-� -
�� ����������
�� ��������
� ���
���,
���
� ��) ������� ����� ���������
����
�� �$�� ��. 7 ���� ��- �
��#�����) ������) � ��6
, ���-
������ � -�
�� �����0 ���0�
��
���� � ���� �) ������ ������� � ������ �� ����)��), ��-� )�
� -���� ������)
�
/� �
����������$ ��)����� $ ��-��0 ���� [62-64]. ��-� '� ��������� ++� ����
���
– -���
-�����
�����
-� �#�)�
�
�
��� ��) �����0 ���0�
. ��
#���/� ������� � ��#������� � -��6��
��#���������
�<� � ���%. 7� ��������-
������ “%
-������ ���#�” �
���
� ���) ���$�
�
������ ��-�
� ���� *� �� ���)��� ����� -���
-�-� (-��.2), �-� ��
���, �� ��������� �-�����
� -��6��� �
/� ���
��( 6��-���
�).
"��- ����������� ��#�������) ����( *� ���#��-� �����
� �����, )�� �� �
/� �����$ �
��������
-�0 /���
�� ������� �-��/���) ���*� � �������� �����
� -��
��� �����
, ���
��
������� ����������) � � -��6��� ���
�
� �#�)��� ������
����� ���� � ���������
�
���
���.5��� ������ -�
�� *����� ��
*�$ � ���) �
�)� ��� ���� �����, ���#����
� ��)
#����������� ���
����) ���� �) �
���- � 6� ����-���-
.
0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
22
24
1700 1800 1900 2000 2100 2200 2300 2400 2500 2600 2700 2800 2900
���
!, -���.
11
!��.2. 5�-�
�
���
� ���) ���$�
� �����
� �� 2000 ���� (�) � �������
0� ������/���
����
����).
��
#���/ �������
�
-
��) ������`) �$�
�
���-
����
-
��#����$����-
���� �)
� �$ � �����
� ����
, ������
��������� ����)��) ���'��������0 ��0 � �������� ���$ �� ��. ���
�
� �� ����( ��������) ���� ���-
����� ����
���
� ���0� ��� �.
�������$�
�� �, *� �� �� ���� ���
� 2���0�� ���#������� � �#����� ��
����) �
�
���
���-
����
� ��#����$����� � � -��6���, �� �
������-
-���� ��� �� �������0 � ��
����
�
�������� 2���0�
�
��/�$ ���������� �
��'�$ �� -��� �����
����������$. �
/� �� 2000 ��� �
���������� �� 1 �-2
��
���0 ���0�
� ���� �) �
�
�� � 9700 �� /����
�
� �����
�, � ���
�
>���
�� ���
�� *� 4900 ��/�-2
���
��
� �������� [65]. 2 -
���� ���
(1990) '� ��#�������)
���#������� *� #���/ �� ���
���. �� �
��� �-�, *� � ��������
� ��� ��� ������$����� �
��������) � ���
�
- ����
��- ������$ � �������� �����#
. 2 2000 ��'� ���
�����
44% ����
������$���� (-��.3), � � 1990 – ���� � 53%, ��� )� �� ���$ ������
� �����# ��
������ 10 � 8%; �
������$����) �
� �-
������#��� – 3,5 � 7% ����������.
!��.3. � ��� ��� ������$����� � ��������) 2���0�
� 2000 �.
��
#���/ �����
��$ ��� ��$ �������� ��, )� ����-�, ( ��
. ��*� ������)
������$����� �
�� �
� �������� “�
� �-�” �������-�, � ���-
����� ��#�������-� ������-� �������� 2���0�
, �
�
)��)( ��), *� ������� � ����
� �� ������
�� �
��
� �� �����-� �� 44% #���/�, �� #����������
�� -� – �� 70% #���/�, � ������$���� �
� �-
������#��� �
�� �
�������� ������� �� 76% #���/�, ��� � �������-� (-��.4). ���� � � -���� ������ -�� � ��
,
)�� ����
��$ � � ���-
����
� -������
����, -�$ � � 1,5 ���
#���/� �������
� ������$����, �
1,7 ���
#���/� 6���'�������
� ����/���. =� �������� ���
� �� ��� � �
)��)( ��) � 1,9 ����
�
���$ ��� ������ ���, )�� -�/��$ � � �������� �
�
� -������
����. � '���-� �� 2���0�� ��
�� ���( ���)
����) (1990-2000 �.�.) ������� � ������$���� �������0 �
� �-
������
� ������ ��
36%; ����� � ���0 �
� �-
– �� 65%, ������
���0 – �� 200%, ������#��� – �� 210%, ����� �
����� ����
� ������� – �� 220% [ 65 ].
������ �
��-��
������$����� � ��������� ��������) 2���0�
�����
�, *� ������� � ����
�
�� ���)����� ����� ������) �� ������ � 1990 �� 2002 �. ������ �� 129%; ��
��
� 6��-
�#��������� – �� 52%; ����/� �
)����
� ����
� �� �#�������� – �� 138%; �����-���0 �
���
��-���0 – 253%, � �
��� ���#, *� ��
-�$ � ��
����
��� �����
�
�#���/
���� �� 316%
0
10
20
30
40
50
�� �� �� �� �� �� � �
+.-������� �
����); ��-�������0 �
� �-
; �"-�
� �-
������#���;<"-/���
� ���/�����0
��� ���
�
; ��-����� � ���0 �
� �-
; "!-��� ����--’)����0 �
� �-
;��-�������0 �
� �-
��-
��6��'�
�� � �����
����; +5-������� �������).
% ��Σ
12
[65,66]. 9� ��� �/�� ���� ���
��� -�#�������
���
��) ������ �������� �� �� #��� �#� ��
��#��������) ����
�'�
���� ����� ���-��)� �� ������� �������), � -��
��
� ���'���
���, ��
�
������) ���� -���
�
� ���6����
��
� � ��������
� �������, ���)-����
� �� �#�������)
6��
����� ������') ���-��)� � -�
#� ����� ��/�0 ���0�
.
�������� � �-���� �� � ���� ��#�������) ����
��( 53% ��������) -�� , � 32% - � �-����
�
������ � ���� �
������ ��#�������) ���� �). �� �-�#����
������� �����, � *� #���/�
����� � ����� � �����)-, �� ������� ���-���
� �
�
��� ����������� � ��
�� ��� � [67, 68].
+��#�
�� '� � ���( ��) �����)��
� �
�����
� ��
�����. ��� ��($ ���-���� ���') �
������ ��-�/
� ���$( �-��
��) '
��� 6� ���-���
� ����'�
, ��������� )�
� � ���$( ��) ����� ������
��
��$�����, � �-� �
��� ����. 9� �������� ���
���� ��#����$����� ���� �), )�
-��� � �
�� ����
��
�
��$ ���� ���) ����) ���������� ��� � �
�����
� /�)���, ���
��/
� ����
��
�
��������� “�
������� � ����”. "��- ���, �$�
�� ::� � ��� ), �� ���-��� ��� ���0� �������, �
��(
�� � ����
��
����
- ���� �)- �����, �������� ���) � �����
��� ���� ���, ������
��#��������
-
���� �)- ���
'� -�� �, ����
��� ���-
������� �#� �
������ ��
-�*���). 9$ ������ ��-�/ ��#�
���
��
����/�. 9� “���� �) '
������'�0”, ����� � #��������� ����
��� � )���� �
/� � �����
-���
��
�� �� ��) �#�������) �
), � , � �����
-���, ��)
��� ��� ������� ��
������).
!��.4. � ����� ������$����� � �� �
�������� ( ��������� ��#���������) ������� �� �����/���$
�� ����) ������$����� � �� �
7�������� (-��/ ��#���������) ������� 2���0�
. ���������):
���-
����� ��#�������) ���� �) �� ����� ��
���� � �
�����
� -������6�)� � ��������
�
��#����'�)� [62-64 ]. ����( *� ����, ����� � ��� �
��� ���� ���#��-� ���������/���) ��
�������
� ����������� �-������� �������
����� 6���. ����-�, *� ������) ���'�� ��'�) ������ � ���� ��
����
� ��
-�*��� � 10 ����� �
*�, ��� �� �����
�-� ���� ���. � ��-���
� /
�� ��,
���
�
��) ��
���0 2���0�
, ����-�����) �������-� �$�
�
� ��
-�*���� �� 25% �
*�, ��� �
��������-� �� ��-��
����. 9� ���`)���� )� � #���/ �
����$ ���'�� ��'�($ ������������� �
#��������
� -� �������, �� � � #���/ �
���
- ����#�����)- �$�
�
� ��
-�*���� �� ��� )��
��#
[70]. .����`)�� ������
� '��-� �����/���� ��#��� � #�������/�, ��� '���)�� � #� ����. �
����#�����) �� �����
�-� ���� ��, � *�
��#�
�� ���� �#� ���), � � -��6��� ���
����
6� ����-���-
, ��������-
� ����-
���
– ��
���*
����# ������
������`) ����) �
����)
�
�����
-
����-
'
������������, ��� ����
�� ���� ��) �����'������ 6������������� �
)
���-
������� -�� � [69, 71, 72].
&��
�����% – �!$���� ���
$��
������ �% ���'���
����.
�%-��
����� ������
; �2-����� ������); �%-��������� �
��
; "!- �� �����) ��� ����--’)����0
�
� �-
;.��- ������$����) �������0 �
� �-
; ��-#���������� �� -�; �"- �����#
�
� �-
������#���; ��-��6��'�
�� � �����
���� �����#
.
0
10
20
30
40
50
60
70
80
�% �2 �% "! �� �� �� �"
13
8� �� ��� )� �$�� �� � ��
����-� -������-
����
����� ���
�� �� ������`) �$��
���� ��������� ���-
����
-
�
�
��-
���� �) ��
���0 � -��6��
, ����
��� ������ -
������
��� -��
�-���
��� ����-�� � ��� '��$*� ����
��� � ��������� ���� �). �� ���� ��� �������
���������� �������� � �����
� ���� ������� ������� (460-377�.�� �.�.) ����-������� �$�)- �
�����#�-
������ ����0��
� ������� -��'���� �. 7������
� ������0 -��
'
�
�#� ��� �#� ���� �
“"����� ���������0 ����
” (1012 –1024 �.�.) � ��������� *� -�/���'� ������
� -��'���� �
– “...
�������, �
���� � �-��
�� �$�
� �
�� � ���
�����”. ������� ���� �������) ������ $
��� ������$ � '�
�
������. 7�����`) � �
�
����� � ������
� -�/���'�� �����
������ ������� -
/��
'��'��, ������
�
0- ���
�������� ����#� ��
������ ���� (�����
���
� �������. � ��/�
���
<��
'���) � ��� �������$ ���� ����-����� ��$ ����$ ��) ����������) ������`) ���-��)�
���-
�����-����
��
� ���0� 1����
.
,����������� ����������) -������-�� ����������� ���
�� ��������� ���� �), ���������
������-� ��������)-
����
�, ������
�
�� ����
, *� ������� ���� �) �������)( ��) ����� ��� $
���-
����
� ��#����$�����, �����
��
�� �
���
- �����- �-�� � �� �����
� -�����������-�� �
���������, ��
���
- ���'�����
-
���- �
��$ � �
���
- � �����- ����������'�0 [73, 74].
�������� � '
� 6�� ���� ��#������( �
-��)'�$ ��
����
� ���
��
� �
� �������-�, ����
*�(
�6��
���� � 6��-������������ ��������) �������
� � ���'���-���
��
� ������$����, ������)(
������
� �� '�� ������0 �������0 �
� �-
, �������
�$�
�� ����� ) ������� ������`) �
��#�����
0
�
���� �
) [75-78]. ��������) ������
- ���-� �- ����-� � -��
'
�� ���
��-���- “��� �����)”. � �������� � ��� �
��
��� �����- -��) �
���)$ � ��
#���/ ��
�� ��
��) ��������) ��������� ���� ��������� ���-� �, � �� ������ ����, �
���� ����#�����) � )��
-��� ��/���
������`$ �$�
�
(-��.5).
%���
�� ���� ��� -��
��
� ��������
� �
���
� ���) ��
�'
�� -������)���0 ������'�0
�����, ������
� ����0����
- ����
- � ���
-� ��
�� � �����#
�� � ������) ��) ���������)
��� ��-�� �����0 ��� �����0 – ������� �
����) -���������
- ������
- ���� �)- [44]. �� �������
�������� ����������), ��� ��-�� ����� ��� �����) ������)( ���������
����
*��
����
Pb, mm Hg
!��.5. 2-���
�������� �
�� ��� �����- -��) �� 0� #���������$ ��($ ��
���
6���� �� , ��������� � �� ������ ���
.
�� ��)- ���
�� – �������
� -��6���
�� (%b ) � ���'�����
�� �
��$ (Po2 )
� ��������� �
- �-�� �- �
��$ [O2] � / ���
� �����
� ��-�/��.
14
��������
� -`)��� #������ � #�������, ���#��
�$�
�� ���)��� #���������-� � �� -�
�����
� � ��� #�� ��� �������) #���-)�
� 6��-���������
� ������� ��. ������
��� �
����) / ���
-
������
- ���� �)- ������)( ����
*
������ �-��� � � � �� �
, *� ��� � �� ����$ � ���
��� ���
� ������$���� � ������ �-��/
�
��� �����*��
� �� ��� ������. 2 ������
�, *�
� �����$ � ��� ��
�������0 � �
�����0 ����� ����0, �����
�
����) / ���
- ������
- ���� �)-
������)$ � ��
�
������ �� ����������
��� �� ����) ������0 ���-
, ���������
���)�
���������-� ���� [79, 80], �-��/
�������� ����� ����$ [81], ���-�������
� �� ��
����0
�#�����
/�������-�
/������ ��� � [82, 83]. ����) ��
� ������� � �$��
� ����/���)-
������� ��� �������$( ��) 6����������� ��
#
�� � �
����� � ���#������� ��) �������-� �������
������
���.
��
#���/ )������ ���������� �6��
��� ��-�� �����0 ��� �����0, � �
-��� �� �� )� ����- ���
���� ����� � #���/�, )�� -�$ � �
���
����
��
�� ��'��� � -���
��� � �������0 ����#����
�������0 �����)'�0 ��)����� � ���'), ������ � -����'
����) ������ �����. ���
��
������ � �
�
� ���)��)( ��) ��� ����) ����- ���� �������, ��� )� ��) �������0 �$�
�
'�
��-�� ������( 10-
12 ����. � ���#�
�� )��
� �
������ ��� ����
� ��������
� � ���� � ���-����������0
#����������0 �� -
, �
����� � ��������) ���)��( 24-28 ����. .� ����
��
� ��������,
���
��������, ����
� ���
-�� ��� ��-�� �����0 ��� �����0 �������� � #��� ��� �������� �
���-�
��
� ����-�� �� !+7 2���0�
[75, 76, 84, 86 ].
�� ��� ���.
1. ���?�� !.@., %���� �.�., ��/
� �.�. @� ��
) � -��6��?. ���
�����:
���-� ��
��� . 1985. - 208 �.
2. ��������
�.@. + ������
����
� �#������� 7�-�
, ��� ����� ?. @��. �� ���%, ���. �����., 1942. - �. 251- 262.
3. ��������
�.@. +����
�� ����
-
. @�#�.���., !�����: @��-�� �� ���%, 1954.- 5.1.- 460 �.
4. ������
� �. . 7�-�)
�
���. @��. � ����, !�����: “�����”, 1976.- 239 �.
5. ������� �.�. ��? 7�-�
. !�����: “�����”, 1966.- 136 �.
6. Barach A.L. Historical bachground. Anesthesiology, 1962. V.23, 44.- P.407-413.
7. Gilbert D.L. Oxygen and Life. Anesthesiology, 1972.- V.37, 42.- P.100-111.
8. ��
�/ �
� :.!. "
��������) ����� � ����� �
�
��������) ����
). A��)#
���, 1948.- 240 �.
9. ��
�/ �
� :.!. �������-�
��������) ����
). – A��)#
���: &���-2�������� ��
����
��� ���� ��, 1969.–199 �.
10. Bert P. La pression barometrique, recherches de physiologie experimentale. Paris: G. Masson et Cie, 1879, 286 p.
11. ��
� �.!., ��#�
���
,.�., "� ����
3.,. ��
)�
� �
� ��� �
������� ��
�#?���- � -��6����- ������
�� �����
�-
�
�� �?�. @��. �� ���%, ���. #
��., 1971, 4 1,�. 69-73.
12. A���?
�.!. 5���
������ ��
� �
� �� �����
�- ���?/���?� ���'�� ��'
�
�������. � ��. «�� �6
�
����
) �
����
����
�
��� �)�
». !., !���
�, 1961, �. 281-284.
13. @����� �.�., ����
��� ". . ��
)�
� �
������
�� ���
6��
������ ������#��*��
� � ���
��-
� �������- ������ �.
,
�
����
) ��������.1981, .7, 44, �.638-641.
14. ��-��
'�
�.!., !�)�
� �.�., %�-����� �.".
��. 5���
������ ��
� �
� ������
�������
�#? �� �
������� �
����� �����
������
�����.//"��-
�����) #
����
)
��
����-
�����) -��
'
��. – 1980.-5.14. 46.- �. 67-72.
15. Mullinax P.F., a. Beischer D.E. Oxygen Toxicity in Aviation Medicine. J. Aviation Med. 1958, 29, 46, p.660-668.
16. Robinsjn F.R. et al. Pathology of normobaric oxygen toxicity in primates. Aerospase Med., 1969, v.40, 48, p. 879-885.
17. Harper D. T. a. F.R. Robinson. Pathology of animals exposed for periods up to 92 days to a pure oxygen atmosphere at reduced pressure.
Aerospase Med., 1967, V.38,44, p340-347.
18. �������)� �.�., ������) !.�., 7�-���� �.!., "��
�
����� @.%.
��. ��
)�
� �?���
� ���'�� ��'
�
������� �� �����
�-
�
�� �?�. "��-
�����) #
����
)
-��
'
��.1968, 42, �. 30-38.
19. Ashton N. Pathological basis of retrolental fibroplasia. Brit.J.Ophtalm. 1954, V.38, p.385-390.
20. Hoeck L. E. Prematurity and blindness: the relationship of oxygen therapy to retrolental fibroplasia. Postgrad. Med. 1954,16,2,124.
21. Kindsey V.E. Cooperative study of Retrolental fibroplasia and the use of oxygen. Arch. Ophtalmol., 1956,56,4, p.481-530.
22. Fujikura T. Retrolental fibroplasia and prematurity in new born rabbits induced by maternal hyperoxya. Am. J. Obst. Gynec. 1964,90,7, pt
1, 354.
23. Pusey V.A. et al. Pulmonary Fibroplasia Following Prolonged Artificial Ventilation of Newborn Infants. Canad.Med. Ass. J., Mar.8, 1969,
vol.100.
24. !� ��
'� ..@. ��
��'
) �
������� 6��-�� �?-
�
� �-�-
. !., «�����», 1982, 256�.
25. ����
-
��� &.�. ��
��?� 6��-? �
�������
��� �: ������
� ��) �
�����
�
, ���6
���
�
����
. �
��
-
), 2004, . 69,
�?�.1, �.5-7.
26. �������� &. ���#���?� ���
���? – �����)
�
����
? ���
� ��, 6���'
�����'
) -
���������
���? ��������. �
��
-
),
2004, . 69,�.1, �.8-15.
27. Sayre L.M. et al. Chemistry a. biochemistry of oxidative stress in neurodegenerative diseases. Curr.Med. Chem., 2001, v.8, p.p.721-738.
28. Klein J.A., Ackerman S.L. . Oxidative stress, cell cycle a. neurodegeneration. J. Clin. Invest. 2003, III,p.p.785-793.
29. Nagy Z. et al. The cell division cycle and the pathopysiology of Alzheimeris disease. Neurocience, 1998, v.87, p.p.731-739.
30. Nagy Z. Mechanisms of neuronal death in Down`s syndrome. J. Neural Transm.,Suppl. 1999, v.57,p.p.233-245.
31. Tritto I., D`Andrea D., Eramo N. et al. Oxygen Radicals can Induce Preconditioning in Rabbit Hearts. Circul. Res.,1997, v.80, p.p.743-748.
32. Migheli A.et al. A cell cycle alteration precedes apoptosis of granule cell precursors in the weaver mouse cerebellum. Am. J. Patol., 1999,
v.150, p.365-373.
33. Klein J.A. et al. The harlequin mouse mutation down regulates apoptosis-inducing factor. Nature, 2002,v. 419, p. 367-374.
34. D.A.Hildeman, Th. Mitchell, J.Kappler, Ph. Marrak. T-cell apoptosis and reactive oxygen species. J. Clin. Invest. 2003, III,575-581.
35. Kunsch Ch. Medford R.M. Oxidative Stress as a Regulator of Gene Expression in the Vasculature. Circ. Res. 1999, v.85, p. 753-766.
36. J.L. Martindale a. N.J.Holbrook. Cellular Response to Oxidative Stress: Signaling for Suicide and Survival. J. of Cell. Physiol., 2002, 192,
p.1-15.
37. ���������
�. �. ����)���
� �
������� � ���)� �
�� �?�
��������. "., ������� ��-��, 1975, 280�.
38. Barcroft J. The respiratory function of the blood. Cambridge, 1925, 188p.
15
39. Bartlett R.C., a. R. Hertz. Is it possible to differentiate by inhalation between air and oxygen? Aerospace med. 1962, v.33, 4 5, p. 552-559.
40. ������� @. �. + ������- ���6������-� � �
�� �?�. � ��. «,
�
��. �����? �����?� 6��- �������
)», !-�., «�����», 1963, �.
194-195.
41. B
����
� �. ., ������� @. �. ����?
���6������-
������ ��) ��) �����
�-� �?�� �����) �����. B���. C���. �
��
-.
6
�
��., 1968, 44, �.58-65.
42. ������� @. �., ����'
����) 3. �. + ����
���
��������- �?�� ����?� �-���
� ���
����?-
���?/���?- ��������
�-
�
�������. ,
�
��. ����. ���%, 1968, .54, 47, �.850-855.
43. ������� @. �., ������
� �. �. + ����
�����- �#�������
��
-������� ��������
) �
������� � � -��6��� ��) ��������.
,
�
��. ����. ���%, 1974, .60, 412, �.1865-1872.
44. ���������
�.�., ����/��!.@. ������
� � o�� ����
$. "
��, @��-�� �����-
���#��- �
����
.2000,76 � �.
45. ����������
�.�. (���.)
����
)
��
�
������?� ���#�����
����
����
. "
��, “������� ��-��”, 1978 �, 216 �.
46. :�����?
�. . ,
����-��?: �����
�� 6
�
����
���-������?� )����
� ���
�����- �����
�-�. "
��,
��-�� �� 2��%,
1939, 265 �.
47. :�����?
�. . � -��6��� ���
� ���
� �
�-
���. .���. �� ���%, 1944, .43, 46, �.272-275.
48. :�����?
�. . �
����
������ ������
� 6
�����?� �����
����
� ��*�� � � -��6��?. �$��� ��� !���������� +#*�� ��
��? � ���
��
���?. 1948, .53, �?�.1, �.53-71.
49. Sinha D., Efron D. Complementary and alternative medicine use in children with attention deficit hyperactivity disorder. J. Paediatr. Child
Health. 2005, Jan-Feb; v.41, 41-2; p. 23-26.
50. Patricia M. Complementary therapies for children: aromatherapy. Paediatr. Nurs. 2004, Sept; v.16,46, p.28-30.
51. �?��� �.5. !��)����� 5.@. ���-� ����
) � ��� ���� �� ���-��
�����)'
���������� �
-�. ������? ����� ����
,
6
�
� ����
����#��
6
����� ��?. 2003, 46 (��)#��-����#��), �.6-9.
52. 5��
� �.�. ��� ��
�'
�? ���
������� ���
�������
) (,
��'
�?). !., !��
'
��, 1942, 186 �.
53. ���-����?� �.�. � -��6����� C��� �
��� ��. ���)����
� C��� �
������� ���
-���
� �
) 7�-�
����'� � ���-���-.
��
������) 6
�
��. 2003, 44, �.34-43.
54. ����
�� �.�., 8��#� $� 5. . +���� ����
): "�
�
����
�
C�����
-�� ����?� ����� ?. �
��
��������, @��. «�
���», 2003,
240�.
55. A
�����
�.�. �C��
���6
��'
) � �������- ���)
� ��. 1960�.
56. A
������
�.�. �C��
��?
�
���. !., “!?���”, 1995, 112�.
57. "�����������) �.�. D��� �
��� �� �
��
� ���0� � -��6��?. �.
���-� ��
��� , 1972, 96�.
58. � ��
����?� ���-?
����
��. 42152-80.
59. ��
�
-�� �.�., "����'��� 5.�. +'���� ���
��� ��
�C��
���� ��� �
�
��
����
� 6�� ���� ������
����? ��#
� ���-
����
�
����#��
. 5��
�? �������� :� ���6����'
�� "�
�"!, !, 1998,�. 44-46.
60. .-
�
�� !.5., �#�����
&..., "��
����
� .�. @���������
)
� ���
���
��
��'
������� �
�?� ��-�*��
. – «
�
���
���
��
)», 1972�., 48, �.13-18.
61. �
������ �.�. �C��
��� ����
) � �����
#����?� � #������������
�� ����
�
. %���
��
-��
'
���
������., 2000,
46,�.44-46.
62. Heimann H. Effects of air pollution on human health. In. “Air pollution”. Geneva. WHO, Monograph Series, 446, 1961, 159-220 p.
63. ����� 5
#��. +����� ���. ����?. !�����: “!��
'
��”, 1980. - 216 �.
64. 2����� %. 3. "�� ���� �� ����)����
�- � -��6������ �������: �����
�������
�?. �.86-102. � ��. “!��
'
�� ������$*�
����?”, !�����: “!��
'
��”, 1981, 368 �.
65. ��'�������� �������� ��� � �� ������
/����� ��
������� �������
*� � 2���0�� � 2000 ��'�. !��. �������0 � ��
����
� ��������
2���0�
, �
�-�� %�(�������, "
0�, 2001, 184 �.
66. ��
��
&. . � �� ������’) �� �
� �-���� ��0 ����
� ���������
� �
��
���. !
� �' �� ��������) 2005, 42, �.17-23.
67. 2���0�� � '
6��� � 2002 ��'�. "��� �
� �
�
��
������
�. .������
��-� � � �
�
�
2���0�
, "
0�, “"������ �� ”,
2003 �. –272 �.
68. 2���0�� � '
6��� � 2003 ��'�. .������
��-� � � �
�
�
2���0�
, "
0�, 2004.- 272 �.
69. !��������� �. �. � �� � /�)�
�����/���) ��������'�0 -��
���0 ����-��
��������-� ��������$ � ���
� ��'������-�����-���
�
�-����. !��
��
������ . 2002.-5.2.-41-2.-�.12-31.
70. "�
��
��� �. �. ,�� ���
�'
���?
. �!D, !�����: 1985.-5.26.-�.367-370.
71. ����, ��
����, �������: ���#��-� C�����
������� ����
��
). ��� . ,. ,. ���
�, �����. %��. �. �. �
�������. !�����: !?���,
1982. – 231 �.
72. ����� �.3. !��
'
�� ������$*�
����? (���. � ����.). New York, 1978, !�����, !��
'
��, 1981.– 368 �.
73. ����
��� !. !. B
) �� �
�� �� � �����#� �
��
. "
0�: �
�-�� �� 2%�%, 1993, 225 �.
74. !
����
-�� !. !., ����#��� �. �. ����) -��
'
��. ,�����: @��-�� “"?��?�� ��”, 1978, 184 �.
75. ���������
�. �. +�� ����
) ��� C��-�� ����
��'
����
-��
'
�?. � ��. “
����
): -����
�-?, ���� �'
), ������'
)”.
!� ��. ������. ���6. !�����, 2-7 ����#�) 1997 �., �. 13.
76. ���������
�. �., ����/�� !. @. ,
�
����
����
� �������?��
-����
�-? ���-��
��$*��� ��
� �
) ���-�#��
�����
�
����
��� ����
. ,
�
��. ������. 1992.-5.38, 45.-�.3-12.
77. ���-
� �. �. + �������
� "
��
�
. ,�����: @�
-, 1966, 178 �.
78. .�
���� �. ., ���������
�. �.
��. %��#
�
�'
) �������#��
� ������?� /��
�
' � �?���?-
��#������
)-
����
� �
�����
)� ������� ��
-� �. !� ��. ����-����'
!7 2��%, .���'�, 1986, 12 �.
79. ����-���' +. �. ��
)�
� ������� ���-�#��
�����
�
����
� ��-���
����� ������� ������� ��
-� � “+�� ���” �� ����
�
����������-� ����. !� ��. 19-
����.-���� . ���6. " @2�, "
��, 1991, �.72-74.
80. ����-���'� +. �. +�� �����) � ��-�������-� ��������� ����
� ���������-� ���-
. �� ���6. �
�. ����. -��. ����. "
0�, 1992, 18 �.
81. ����/�� !. @., ���������
�. �. ��� �)�
� ��-��
��-
�
-����� ����� ������#��*��
) � #����?� :�7� ��
�����
� �
�
����
����
-
�����?-
�-��)-
����� ����?- ����?- ��
-� �-. � ��. “����?�
� �) ���-�#��
�����) �
����
)”. .�����? ��
%,, 5.1, !�����: 1997, �.188-195.
82. � ������ +. . ��
)�
� ����?�
� �
���-�#��
�����
�
����
�� ��� �)�
� ��
�
� �
�#�����
�������
12-���� ��
�
/�
��������. ,
�
��. ������ , 1992, 45, �.95-97.
83. � ������ +. . ��
)�
� ����?�
� �
���-�#��
�����
�
����
�� ��� �)�
� ���� �#
�
����
�
� �-?. �� ���6. �
�. ����. -��.
����. "��������, 1994, 20 �.
84. � ������ %. �., "���/ &. !., A
��� �. �.
��. ���?/��
� �����'
6
�����
���
� �� ���
�����
�-� � ��-�*�$
���-�#��
�����
�
����
�����
�
-��)'
. .���. �� ���%, 1987, 42, �.493-496.
85. � ������ %. �., "���/ &. !., A
��� �. �.
��. !� �� ���?/��
) �����'
6
�����
���
� �� ���
�����
�-� � ��-�*�$
���-�#��
�����
�
����
�����
�
-��)'
. (!� �� ����-. 2-�� !���. ���. -��.
�� .
-. �
������), !�����: !7 ���%, 1985, 11 �.
86. ����������
�.�, ��#��� 1.!., �(��/�� !.� � ��. 5��������) ����
*���) ���
� �� ��� � �������-� �� ����-���$ ������� �����0.
!� ��
��� ����-����'�0 !+7 2���0�
, "
0�–2000, 22 �.
16
V.Ya. BEREZOVS'KYJ, I.G. LITOVKA
THE CONTENTS OF AIR AND THE HEALTH OF MAN
In review are analysed data about evolution contens of atmosphere of Earth. It is shown positiv
role of biogene accumulating in air of oxygen and negativ consequences of oxygen stress. It is considered
the biologic role of electric properties of air, potential consequences of antropogen influences on state
atmosphere of Earth and healing and prophylactic possibilities of instrumemtal orotherapy in
rehabilitation of patients on spa and resorts.
������ ��������0 �� �6��������0 ���
� � 6��������0 �-..+.+. ����-���') ��� 2���0�
, "
0�
.� � ��� ������): 12.01. 2005 �.
������ ��) �
� �����): 01024 "
0�, ���.. ����-���'),2, ��. 18
����������
�.�.
5��. 253-94-73 (�), 256-24-95 (�)
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-41359 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | XXXX-0046 |
| language | Ukrainian |
| last_indexed | 2025-12-07T19:01:13Z |
| publishDate | 2004 |
| publisher | Інститут фізіології ім. О.О. Богомольця НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Березовський, В.Я. Літовка, І.Г. 2013-02-26T13:38:15Z 2013-02-26T13:38:15Z 2004 Склад повітря та стан здоров'я людини / В.Я. Березовський, І.Г. Літовка // Медична гідрологія та реабілітація. — 2004. — Т. 2, № 4. — С. 4-16. — Бібліогр.: 86 назв. — укр. XXXX-0046 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/41359 577.152.1; 612.014.464; 612.22.02; 612.273 В обзоре проанализированы сведения од эволюции газового состава атмосферы Земного шара от протопланетного до современного периода развития. Показана положительная роль биогенного накопления кислорода в воздухе и отрицательные последствия кислородного стресса для организма человека. Рассмотрена биологическая роль электрических свойств воздуха, возможные последствия антропогенных влияний на состояние газовой оболочки Земли и лечебно-профилактические возможности инструментальной оротерапии в реабилитации пациентов в санаторно-курортных учреждениях. In review are analysed data about evolution contents of atmosphere of Earth. It is shown positive role of biogene accumulating in air of oxygen and negative consequences of oxygen stress. It is considered the biologic role of electric properties of air, potential consequences of anthropogenic influences on state atmosphere of Earth and healing and prophylactic possibilities of instrumental orotherapy in rehabilitation of patients on spa and resorts. uk Інститут фізіології ім. О.О. Богомольця НАН України Медична гідрологія та реабілітація Огляди Склад повітря та стан здоров'я людини The contents of air and the health of man Article published earlier |
| spellingShingle | Склад повітря та стан здоров'я людини Березовський, В.Я. Літовка, І.Г. Огляди |
| title | Склад повітря та стан здоров'я людини |
| title_alt | The contents of air and the health of man |
| title_full | Склад повітря та стан здоров'я людини |
| title_fullStr | Склад повітря та стан здоров'я людини |
| title_full_unstemmed | Склад повітря та стан здоров'я людини |
| title_short | Склад повітря та стан здоров'я людини |
| title_sort | склад повітря та стан здоров'я людини |
| topic | Огляди |
| topic_facet | Огляди |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/41359 |
| work_keys_str_mv | AT berezovsʹkiivâ skladpovítrâtastanzdorovâlûdini AT lítovkaíg skladpovítrâtastanzdorovâlûdini AT berezovsʹkiivâ thecontentsofairandthehealthofman AT lítovkaíg thecontentsofairandthehealthofman |