Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях
Раскрываются сущность теории и практики неолиберализма, их недостатки, пороки и противоречия, проявляющиеся при реализации в странах мира, пагубность для Украины, ее экономики и населения осуществления неолиберальных принципов в современных украинских реалиях. Приведены мысли, идеи, предложения и ко...
Gespeichert in:
| Veröffentlicht in: | Наука та наукознавство |
|---|---|
| Datum: | 2007 |
| 1. Verfasser: | |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Russisch |
| Veröffentlicht: |
Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України
2007
|
| Schlagworte: | |
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49164 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях / Б.А. Маліцький // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 3-27. — Бібліогр.: 9 назв. — рос. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1860171880040759296 |
|---|---|
| author | Малицкий, Б.А. |
| author_facet | Малицкий, Б.А. |
| citation_txt | Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях / Б.А. Маліцький // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 3-27. — Бібліогр.: 9 назв. — рос. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Наука та наукознавство |
| description | Раскрываются сущность теории и практики неолиберализма, их недостатки, пороки и противоречия, проявляющиеся при реализации в странах мира, пагубность для Украины, ее экономики и населения осуществления неолиберальных принципов в современных украинских реалиях. Приведены мысли, идеи, предложения и концепции автора, показывающие, что надо сделать для построения созидательной нравственной экономики в Украине, основанной на знаниях, восстановления доверия граждан к государству и власти, преодоления кризисного экономического дисбаланса населения, возрождения и повышения использования интеллектуального потенциала нации.
Розкриваються сутність теорії і практики неолібералізму, їх недоліки, хиби і протиріччя, що виявляються при реалізації в країнах світу, згубність для України, її економіки і населення здійснення неоліберальних принципів у сучасних українських реаліях. Наведено думки, ідеї, пропозиції і концепції автора, які показують, що треба зробити для побудови творчої моральної економіки в Україні, заснованій на знаннях, відновлення довіри громадян до держави і влади, переборення кризового економічного дисбалансу населення, відродження і підвищення використання інтелектуального потенціалу нації.
The paper contains a discourse into the essence, drawbacks, faults and contradictions of the neoliberal theory and practice, coming into light in course of their implementation worldwide. The pernicious effects of neoliberal principles and practices applied to the Ukrainian realities, its economy and population are shown. The author shares his thoughts, ideas, propositions and concepts, to show what is required to be done build up a creative, moral and knowledge-based economy in Ukraine, to restore public trust in the state power bodies, to overcome the crisis-driven economic imbalance of the population, to revive and better exploit the nation’s intellectual capacities.
|
| first_indexed | 2025-12-07T17:58:42Z |
| format | Article |
| fulltext |
������������� �
�������
����
���
Á.À. Ìà ëèö êèé
���������������������� ����������������
�
�������� �
��������������
Ðàñ êðû âà þò ñÿ ñóù íîñòü òå î ðèè è ïðàê òè êè íå îëè áå ðà ëèç ìà, èõ íå äîñ òàò êè, ïî ðî -
êè è ïðî òè âî ðå ÷èÿ, ïðî ÿâ ëÿ þ ùè å ñÿ ïðè ðå à ëè çà öèè â ñòðà íàõ ìèðà, ïà ãóá íîñòü äëÿ
Óêðà è íû, åå ýêî íî ìè êè è íà ñå ëå íèÿ îñó ùå ñòâëå íèÿ íå îëè áå ðàëü íûõ ïðè íöè ïîâ â ñî -
âðå ìåí íûõ óêðà èí ñêèõ ðå à ëè ÿõ. Ïðè âå äå íû ìûñ ëè, èäåè, ïðåä ëî æå íèÿ è êîí öåï öèè
àâ òî ðà, ïî êà çû âà þ ùèå, ÷òî íàäî ñäå ëàòü äëÿ ïî ñòðî å íèÿ ñî çè äà òåëü íîé íðà -
âñòâåí íîé ýêî íî ìè êè â Óêðà è íå, îñíî âàí íîé íà çíà íè ÿõ, âîñ ñòà íîâ ëå íèÿ äî âå ðèÿ
ãðàæ äàí ê ãî ñó äà ðñòâó è âëàñ òè, ïðå îäî ëå íèÿ êðè çèñ íî ãî ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî äèñ áà ëàí -
ñà íà ñå ëå íèÿ, âîç ðîæ äå íèÿ è ïî âû øå íèÿ èñ ïîëü çî âà íèÿ èí òåë ëåê òó àëü íî ãî ïî òåí öè -
à ëà íà öèè.
Íå îëè áå ðà ëèçì — ïî ëèò ýêî íî ìè ÷å -
ñêàÿ òåî ðèÿ, ñòà âÿ ùàÿ ðû íî÷ íûé îá ìåí
â îñ íî âó ðå ãó ëè ðî âà íèÿ âñåõ ÷å ëî âå ÷å -
ñêèõ äåé ñò âèé. Ýòî ôàê òè ÷å ñêè òåî ðèÿ
ðû íî÷ íî ãî ôóí äà ìåí òà ëèç ìà, ïî òî ìó
÷òî â íåé óò âåð æäà åò ñÿ, ÷òî ëþ áûå ïðî -
ÿâ ëå íèÿ ÷å ëî âå ÷å ñêîé äåÿ òåëü íî ñòè ìî -
ãóò áûòü âî âëå ÷å íû â ðû íî÷ íûå îò íî -
øå íèÿ. Âñå ïðî äà åò ñÿ è âñå ïî êó ïà åò ñÿ
— ãëàâ íûé ïî ñòó ëàò ýòîé òåî ðèè.
Ñ íà ÷à ëà 70-õ ãî äîâ ïðî øëî ãî âåêà
êëþ ÷å âûå ïî ëî æå íèÿ íå îëè áå ðàëü íîé
òå î ðèè, ñôîð ìó ëè ðî âàí íûå åùå â 50-õ
ãî äàõ íå áîëü øîé ãðóï ïîé ó÷å íûõ, ñòà ëè
àê òèâ íî âíåä ðÿòü ñÿ â ïðàê òè êó ìíî ãèõ
ãî ñó äàðñòâ. Îíè ñòà ëè òàê æå äî ìè íè ðî -
âàòü â òå ìà òè êå ýêî íî ìè ÷åñ êèõ èñ ñëå -
äî âà íèé, îñî áåí íî â óíè âåð ñè òåò ñêèõ
êðó ãàõ, â ñðå äñòâàõ ìàñ ñî âîé èí ôîð ìà -
öèè, ïðå âðà òè ëèñü â ðó êî âî äñòâî ê äå é -
ñòâèþ â ôè íàí ñî âûõ è ãî ñó äà ðñòâåí íûõ
ñòðóê òó ðàõ, â ìåæ äó íà ðîä íûõ âà ëþò íûõ
è òîð ãî âûõ îðãà íè çà öè ÿõ. Ïî ñêî ðîñ òè
è ìàñ øòà áàì ðàñ ïðîñ òðà íå íèÿ â ìèðå
èäåþ ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî íå îëè áå ðà ëèç ìà
ìîæ íî ïî ñòà âèòü äàæå âûøå êîì ìó íèñ -
òè ÷åñ êîé èäåè, êî òî ðàÿ ïðî íåñ ëàñü óðà -
ãà íîì ïî ìíî ãèì ñòðà íàì ìèðà ïî ñëå
èç âåñ òíî ãî ìà íè ôåñ òà Ìàð êñà è Ýí -
ãåëü ñà.
Òà êî ìó ôå íî ìå íàëü íî ìó óñïå õó ïîä ú å -
ìà íå îëè áå ðàëü íîé òå î ðèè è ïðàê òè êè
ñïî ñî áñòâî âà ëè íå ñêîëü êî ïðè ÷èí.
Ïðåæ äå âñå ãî íå îá õî äè ìî ïîä ÷åð êíóòü,
÷òî íå îëè áå ðà ëèçì âîç íèê êàê îò âåò íà
ïî ëè òè ÷åñ êèå è ýêî íî ìè ÷åñ êèå óãðî çû,
êî òî ðûå ïî ÿ âè ëèñü â 70-å ãîäû ïðî øëî ãî
âåêà â îò íî øå íèè ñó ùåñ òâó þ ùèõ ïî çè -
öèé ïðà âÿ ùèõ ýëèò â âå äó ùèõ êà ïè òà -
ëèñ òè ÷åñ êèõ ñòðà íàõ. Ýòîò îò âåò ôàê òè -
÷åñ êè ñòàë ñâî å ãî ðîäà ïðî åê òîì ìè ðî âî -
ãî êà ïè òà ëà, ïðè çâàí íûì îá åñ ïå ÷èòü
óêðåï ëå íèå åãî ïî çè öèé â áîðü áå ñ àê -
òèâ íûì ðàñ ïðîñ òðà íå íè åì ñî öè à ëèñ òè -
÷åñ êèõ è êîì ìó íèñ òè ÷åñ êèõ èäåé â áîëü -
øè íñòâå ñòðàí ìèðà.
Íà ïðî òÿ æå íèè íå ñêîëü êèõ äå ñÿ òè ëå -
òèé ïî ñëå âîé íû ïðàê òè ÷åñ êè ïî âñåé
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 �
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
© Á.À. Ìà ëèö êèé, 2007
Åâðî ïå è äàæå â ÑØÀ àê òèâ íî ïîä íè -
ìà ëèñü ïðî ñî öè à ëèñ òè ÷åñ êèå è ïðî -
êîì ìó íèñ òè ÷åñ êèå ñèëû, êî òî ðûå áûëè
ñòî ðîí íè êà ìè ðîñ òà ãî ñó äà ðñòâåí íî ãî
âëè ÿ íèÿ íà ýêî íî ìè êó. Â íå êî òî ðûõ
êà ïè òà ëèñ òè ÷åñ êèõ ñòðà íàõ ðàç ðà áà òû -
âà ëèñü äàæå ïëà íû âû êó ïà äîëè ñî á -
ñòâåí íè êîâ â èõ áèç íå ñå è ïå ðå õî äà ê
ìî äå ëè ðà áî ÷å-ñî áñòâåí íè ÷åñ êîé äå -
ìîê ðà òèè. Îäíèì èç âàæ íåé øèõ ðå -
çóëü òà òîâ òà êî ãî ïî ñëå âî åí íî ãî óñòðî é -
ñòâà ìíî ãèõ ñòðàí ñòà ëî îãðà íè ÷å íèå
ýêî íî ìè ÷åñ êîé âëàñ òè êà ïè òà ëèñ òîâ è
ïå ðåðàñ ïðå äå ëå íèå åå â ïî ëüçó òðó äÿ -
ùèõ ñÿ.
Âñëå äñòâèå òà êî ãî ðàç âè òèÿ ñòðàí
ñòàë ñî êðà ùàòü ñÿ ðàç ðûâ â óðîâ íå æèç -
íè ìåæ äó íà è áî ëåå áî ãà òû ìè è áåä íû -
ìè ñëî ÿ ìè íà ñå ëå íèÿ. Íàï ðè ìåð, â
ÑØÀ äîëÿ íà öè î íàëü íî ãî äî õî äà, ïðè -
õî äÿ ùà ÿ ñÿ íà 1% íà è áî ëåå áî ãà òûõ
ãðàæ äàí, óïà ëà ñ äî âî åí íûõ 16% äî 8%
ïî ñëå âîé íû è îñòà âà ëàñü ïðè ìåð íî íà
òà êîì æå óðîâ íå â òå ÷å íèå ïî ÷òè òðåõ
äå ñÿ òè ëå òèé — äî íà ÷à ëà íå îëè áå ðà ëè -
çà öèè [1].
Åñòåñ òâåí íî, òà êîå ïî ëî æå íèå íå
ìîã ëî óäîâ ëåò âî ðèòü âåð õóø êè îá ùåñ ò -
âà, è îíè óâè äå ëè âû õîä èç ñî çäàâ øåé ñÿ
ñè òó à öèè â àá ñî ëþò íîé ëè áå ðà ëè çà öèè
ýêî íî ìè ÷åñ êîé æèç íè. Òîëü êî ïî ë íîå
«ðàñ êðå ïî ùå íèå» è îñâî áîæ äå íèå êà -
ïè òà ëà îò íà çîé ëè âî ãî êîí òðî ëÿ ãî ñó -
äà ðñòâà è îñî áåí íî îá ùåñ òâà (ïðî ô ñî -
þ çîâ è äðó ãèõ îá ú å äè íå íèé ãðàæ äàí)
ìîã ëî äàòü, ïî èõ ìíå íèþ, âîç ìîæ íîñòü
åãî áåñ ïðå ïÿ òñòâåí íî ãî íà êîï ëå íèÿ.
Ïîäú åì íå îëè áå ðàëü íîé òå î ðèè ñòàë
îñî áåí íî îùó òè ìûì, êîã äà åå îñíîâ íûå
ïî ëî æå íèÿ ïðè îá ðå ëè ñèëó ãî ñó äà ð -
ñòâåí íîé ïî ëè òè ÷åñ êîé äîê òðè íû ñíà -
÷à ëà â íà è áî ëåå ðàç âè òûõ êà ïè òà ëèñ òè -
÷åñ êèõ ñòðà íàõ, à çà òåì è â äðó ãèõ ñòðà íàõ
ìèðà, â òîì ÷èñ ëå êîì ìó íèñ òè ÷åñ êèõ è
ïî ñòêîì ìó íèñ òè ÷åñ êèõ.  ÷àñ òíîñ òè, â
ÑØÀ è Àíãëèè ýòî ïðî è çîø ëî â 70—80-å
ãîäû ïðî øëî ãî âåêà, êîã äà ó ðóëÿ ýòèõ
ñòðàí ñòà ëè Ðåé ãàí è Òýò ÷åð. Îíè æå
ñïðà âåä ëè âî ñ÷è òà þò ñÿ ãëàâ íû ìè èíè -
öè à òî ðà ìè íà ñàæ äå íèÿ íå îëè áå ðàëü íîé
ýêî íî ìè ÷åñ êîé äîê òðè íû â äðó ãèõ ñòðà -
íàõ ìèðà.
Äå ðå ãó ëè ðî âà íèå, âñå îá ùàÿ ïðè âà òè -
çà öèÿ, íå îãðà íè ÷åí íîå âîâ ëå ÷å íèå â
ðû íî÷ íûé îá îðîò ïðè ðîä íûõ è ÷å ëî âå -
÷åñ êèõ ðå ñóð ñîâ, âñåõ âîç ìîæ íûõ âè äîâ
óñëóã, ðåç êîå óìåíü øå íèå îò âå òñòâåí -
íîñ òè ãî ñó äà ðñòâà çà ñî öè àëü íîå îá åñ -
ïå ÷å íèå ñâî èõ ãðàæ äàí — êëþ ÷å âûå
ïðè íöè ïû íå îëè áå ðàëü íîé ýêî íî ìè -
÷åñ êîé ïî ëè òè êè — ñòà ëè îñíî âîé äëÿ
ïðî âå äå íèÿ ýêî íî ìè ÷åñ êèõ è ïî ëè òè -
÷åñ êèõ ðå ôîðì ïî ÷òè âî âñåõ ñòðà íàõ. Â
íå êî òî ðûõ ãî ñó äà ðñòâàõ ñî ñòà áèëü íîé
ñî öè àëü íîé äå ìîê ðà òè åé ýòî ïðî èñ õî -
äè ëî ïî ñî áñòâåí íîé èíè öè à òè âå âëàñ -
òåé. Â Êè òàå âî ìíî ãîì áëà ãî äà ðÿ Äýí
Ñÿ î ïè íó, êî òî ðî ãî Ìàî Öçý äóí â ñâîå
âðå ìÿ íà çâàë ñåê ðåò íûì «ïðî âîä íè êîì
êà ïè òà ëèç ìà», à òàê æå ïî ïðè ìå ðó áóð -
íî ðàç âè âà þ ùèõ ñÿ îêðó æàâ øèõ åãî
ñòðàí ñ êîí öà 70-õ ãî äîâ ñòà ëà ïðî âî -
äèòü ñÿ ýêî íî ìè ÷åñ êàÿ ðå ôîð ìà, îñíî -
âàí íàÿ íà ñî ÷å òà íèè íå îëè áå ðàëü íûõ
ýëå ìåí òîâ è àâ òî ðè òàð íî ãî öåí òðà ëè çî -
âàí íî ãî óïðàâ ëå íèÿ. Â äðó ãèõ ñòðà íàõ,
òà êèõ êàê íî âûå ãî ñó äà ðñòâà, îá ðà çî -
âàâ øè å ñÿ â ðå çóëü òà òå ðàñ ïà äà Ñî âåò -
ñêî ãî Ñî þ çà, íå îëè áå ðà ëè çà öèÿ ýêî íî -
ìè êè îñó ùå ñòâëÿ ëàñü è âî ìíî ãîì ïðî -
äîë æà åò îñó ùå ñòâëÿòü ñÿ ïîä äàâ ëå íè åì
âëè ÿ òåëü íûõ ïî ëè òè ÷åñ êèõ è ôè íàí ñî -
âûõ ìè ðî âûõ ñèë è àê òèâ íîé ïî çè öèè
ñî áñòâåí íûõ ñòî ðîí íè êîâ íå îëè áå -
ðàëü íûõ èäåé, çíà ÷è òåëü íàÿ ÷àñòü êî òî -
ðûõ îá ó÷à ëàñü è ôè íàí ñî âî ïîä äåð æè -
âà ëàñü óêà çàí íû ìè ìè ðî âû ìè ñè ëà ìè.
Êðî ìå ýêî íî ìè ÷åñ êèõ è ïî ëè òè ÷åñ -
êèõ ïðè ÷èí, îá åñ ïå ÷å íèþ øè ðî êîé
ïðè âëå êà òåëü íîñ òè ýòîé èäåè è áûñ òðî -
ìó ðàñ ïðîñ òðà íå íèþ â ìèðå íå îëè áå -
ðàëü íîé ìî äå ëè ðàç âè òèÿ ýêî íî ìè êè,
ñî äå éñòâî âà ëî òî, ÷òî òå î ðå òè êè íå îëè -
áå ðà ëèç ìà ïðè îá îñíî âà íèè åå êëþ ÷å -
âûõ ïî ëî æå íèé óäà÷ íî èñ ïîëü çî âà ëè
òà êèå ôóí äà ìåí òàëü íûå öåí íîñ òè öè -
âè ëè çà öèè, êàê èí äè âè äó àëü íàÿ ñâî áî -
äà è ÷å ëî âå ÷åñ êîå äîñ òî è íñòâî.  íå î -
ëè áå ðàëü íîé ñèñ òå ìå âçãëÿ äîâ íà ñòîé -
÷è âî óòâåð æäà åò ñÿ, ÷òî ëè÷ íûå ñâî áî äû
� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
ìî ãóò áûòü ãà ðàí òè ðî âà íû òîëü êî ñâî -
áîä íûì ðûí êîì è ñâî áîä íîé òîð ãîâ ëåé
è íåò äðó ãèõ áî ëåå ýô ôåê òèâ íûõ ñïî ñî -
áîâ óäîâ ëåò âî ðå íèÿ ýòèõ æèç íåí íûõ
öåí íîñ òåé ÷å ëî âå êà.
 ëåã êîì ïî âî ðî òå â ñòî ðî íó íå îëè áå -
ðàëü íîé ýêî íî ìè ÷åñ êîé ïî ëè òè êè è
ìûø ëå íèÿ âëàñ òåé, â ÷àñ òíîñ òè â Óêðà -
è íå è äðó ãèõ ïî ñòñî âåò ñêèõ ñòðà íàõ,
ñûã ðà ëî òàê æå ñâîþ ðîëü è òî, ÷òî íà -
ó÷íîå ñî îá ùåñ òâî â öå ëîì ôàê òè ÷åñ êè
îêà çà ëîñü äèñ òàí öè ðî âàí íûì îò ïðî âî -
äè ìûõ âëàñ òüþ ðå ôîðì. Êëþ ÷å âóþ ðîëü
çäåñü ñòà ëè èã ðàòü çà ðó áåæ íûå êîí ñóëü -
òàí òû, êî òî ðûõ àê òèâ íî ïîä äåð æè âà ëè
íå êî òî ðûå îò å ÷åñ òâåí íûå ýêî íî ìèñ òû,
â îñíîâ íîì â íå äà ëå êîì ïðî øëîì
«òâåð äûå» ìàð êñèñ òû, îäíà êî áûñ òðî
êîíú þí êòóð íî ïðå âðà òèâ øè å ñÿ â ðüÿ -
íûõ ñòî ðîí íè êîâ íå îëè áå ðàëü íîé êà -
ïè òà ëèñ òè ÷åñ êîé ýêî íî ìè êè.
Ïî áîëü øåé ÷àñ òè ýòè «ïå ðå êðà ñèâ -
øè å ñÿ» íà ó÷íûå ñèëû êîí öåí òðè ðó þò -
ñÿ â ñèñ òå ìå âû ñøå ãî îá ðà çî âà íèÿ, à
òàê æå ïðè âëàñ òíûõ íà ó÷íûõ ñòðóê òó -
ðàõ. Îòå ÷åñ òâåí íûå óíè âåð ñè òåò ñêèå
ïðî ôåñ ñî ðà, ïðàê òè ÷åñ êè ëè øåí íûå
ôè íàí ñî âîé âîç ìîæ íîñ òè ïðî âî äèòü
ñåðü åç íûå ñî áñòâåí íûå íà ó÷íûå èñ ñëå -
äî âà íèÿ, âñå áîëü øå ïðå âðà ùà þò ñâîþ
íà ó÷íóþ ðà áî òó â ïðî ñòóþ êîì ïè ëÿ öèþ
òîé íà ó÷íîé ýêî íî ìè ÷åñ êîé èí ôîð ìà -
öèè, êî òî ðàÿ äî ìè íè ðó åò ñå ãî äíÿ â
ìèðå. È õîòÿ èõ ñî îò âå òñòâó þ ùèå ðå êî -
ìåí äà öèè íå ñèëü íî âëè ÿ þò íà ïðè íè -
ìà å ìûå â íà ñòî ÿ ùåå âðå ìÿ ïî ëè òè ÷åñ -
êèå ðå øå íèÿ, îíè â ñî ñòî ÿ íèè îêà çû -
âàòü ñåðü åç íîå âîç äå éñòâèå íà ñî çíà íèå
íî âûõ óêðà èí ñêèõ ñïå öè à ëèñ òîâ, êî òî -
ðûå ôàê òè ÷åñ êè îá ó÷à þò ñÿ òîìó, ÷òî áû
èìåí íî ñ ïî çè öèé íå îëè áå ðà ëèç ìà îöå -
íè âàòü ñâîþ æèçíü è ñìîò ðåòü íà ïðî -
èñ õî äÿ ùèå â ñòðà íå è ìèðå ýêî íî ìè -
÷åñ êèå è ïî ëè òè ÷åñ êèå ïðî öåñ ñû.
×òî êà ñà åò ñÿ ïðè âëàñ òíûõ íà ó÷íûõ
ñòðóê òóð, êî òî ðûõ â ñòðà íå, êàê è â ñî -
âåò ñêèå âðå ìå íà, ðàç âå ëîñü íå ìà ëî, òî
îíè, åñ òåñ òâåí íî, äîë æíû îò âå ÷àòü ñâî -
è ìè «íà ó÷íû ìè» ðå çóëü òà òà ìè òðå áî âà -
íè ÿì çà êàç ÷è êà — âëàñ òè è êà ïè òà ëà.
Ïîñ ëåä íèå ôè íàí ñè ðó þò ñâîþ íà óêó
íà ìíî ãî ùåä ðåå, ÷åì îñòàëü íóþ íîð -
ìàëü íóþ íà óêó. È óðî âåíü îïëà òû òðó äà
òà êèõ íà ó÷íûõ ðà áîò íè êîâ çäåñü òàê æå
íà ìíî ãî âûøå, ÷åì, íà ïðè ìåð, ó ôè çè -
êîâ, ìà òå ìà òè êîâ, ìå äè êîâ, ïå äà ãî ãîâ è
äðó ãèõ ó÷å íûõ.
Îäíà êî, êàê ñâè äå ò åëüñòâó åò íàø ñî á -
ñòâåí íûé èñ òî ðè ÷åñ êèé îïûò, áîëü øî -
ãî òîë êà îò ñó ùåñ òâî âà íèÿ ïðè âëàñ òíîé
íà óêè â ïðè íöè ïå áûòü íå ìî æåò: òà êàÿ
íà óêà ëè øå íà âîç ìîæ íîñ òè áûòü äîñ òà -
òî÷ íî îá ú åê òèâ íîé è, ñëå äî âà òåëü íî,
íå ìî æåò ñ÷è òàòü ñÿ íà óêîé. Íà ó êà êàê
ñôå ðà ïî èñ êà èñ òè íû íå ìî æåò áûòü
«ïðî âëàñ òíîé». ×òî áû íà óêà îêà çû âà ëà
èñ òèí íóþ ïî ìîùü âëàñ òè â ïðè íÿ òèè
ïî ëè òè ÷åñ êèõ ðå øå íèé, äîñ òà òî÷ íî
òîãî, ÷òî áû ñàìà âëàñòü áûëà ïðî íà ó÷ -
íîé, ò.å. îïè ðà ëàñü áû â ñâî èõ äå éñòâè -
ÿõ íà íà óêó, ñî çäà âàÿ îä íî âðå ìåí íî
óñëî âèÿ äëÿ ñâî áî äû òâîð ÷åñ òâà è íå çà -
âè ñè ìî ãî íà ó÷íî ãî ìûø ëå íèÿ ó÷å íûõ.
Ñè òó à öèÿ, êî òî ðàÿ ñëî æè ëàñü â Óêðà -
è íå â ðå ôîð ìè ðî âà íèè íà öè î íàëü íîé
ýêî íî ìè êè íà èäå ÿõ íå îëè áå ðà ëèç ìà,
òå ñïî ñî áû, ñ ïî ìîùüþ êî òî ðûõ ýòî äå -
ëà åò ñÿ, è îñî áåí íî ðå çóëü òà òû, ïî ëó ÷à -
å ìûå îò ýòî ãî, òðå áó þò áåñ ïðèñ òðàñ -
òíîé îöåí êè ðå àëü íûõ âîç ìîæ íîñ òåé
íå îëè áå ðà ëè çà öèè ñòè ìó ëè ðî âàòü íà -
êîï ëå íèå êà ïè òà ëà è âëè ÿòü íà ñî öè -
àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êîå ïî ëî æå íèå ãðàæ -
äàí.  ìè ðî âîé íà ó÷íîé ëè òå ðà òó ðå â
ïî ñëåä íåå âðå ìÿ âîç ðàñ òà åò êî ëè ÷åñ òâî
ïóá ëè êà öèé, â êî òî ðûõ ïðè âî äÿò ñÿ äîñ -
òà òî÷ íî àð ãó ìåí òè ðî âàí íûå îöåí êè,
ñâè äå ò åëüñòâó þ ùèå î ïðå óâå ëè ÷å íèè
ñòî ðîí íè êà ìè íå îëè áå ðàëü íîé äîê òðè -
íû âîç ìîæ íîñ òåé íå îëè áå ðà ëè çà öèè
ðå øàòü ýêî íî ìè ÷åñ êèå, ñî öè àëü íûå è
ïðî ÷èå ïðî áëå ìû òîé èëè èíîé ñòðà íû,
òåõ èëè èíûõ ëþ äåé, íå íà íî ñÿ ïðè
ýòîì óùåð áà äðó ãèì ñòðà íàì è äðó ãèì
ëþ äÿì.
Òàê, ïî äàí íûì [1, 2] ñî âî êóï íûé ìè -
ðî âîé òåìï ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðîñ òà
(ÂÂÏ íà äóøó íà ñå ëå íèÿ) â 60-õ ãî äàõ
ïðî øëî ãî âåêà, ò.å. äî íà ÷à ëà íå îëè áå -
ðà ëè çà öèè, ñî ñòàâ ëÿë 3,5% (â ñðåä íåì
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 �
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
çà äå ñÿ òè ëå òèå). Â 70-å ãîäû ýòîò ïî êà -
çà òåëü ñíè çèë ñÿ äî 2,4%, â 80-å — äî
1,4% è â 90-å — äî 1,1%. Çà ïåð âûå ãîäû
íû íåø íå ãî äå ñÿ òè ëå òèÿ òåìï ðîñ òà åùå
áîëü øå óïàë.
Òà êèì îá ðà çîì, íå ñìîò ðÿ íà âïå ÷àò ëÿ -
þ ùèå ïî êà çà òå ëè ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðîñ òà,
êî òî ðûå ñëî æè ëèñü, â ÷àñ òíîñ òè, â òà êèõ
ñòðà íàõ-ãè ãàí òàõ, êàê Êè òàé è Èíäèÿ, è â
ðÿäå äðó ãèõ ñòðàí, ìîæ íî êîí ñòà òè ðî -
âàòü, ÷òî íå îëè áå ðà ëè çà öèÿ íå ñìîã ëà
îá åñ ïå ÷èòü â öå ëîì â ìèðå ïðè åì ëå ìûå
òåì ïû ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðîñ òà. Áî ëåå
òîãî, ñóäÿ ïî óõóä øå íèþ ãëî áàëü íûõ ïî -
êà çà òå ëåé çäî ðîâüÿ íà ñå ëå íèÿ, ïðî äîë -
æè òåëü íîñ òè æèç íè, äåò ñêîé ñìåð òíîñ -
òè, ìîæ íî ñäå ëàòü âû âîä, ÷òî óðî âåíü
æèç íè ïî ñëå ïå ðå õî äà íà íå îëè áå ðàëü -
íóþ ìî äåëü â öå ëîì â ìèðå è íå êî òî ðûõ
ñòðà íàõ äàæå óõóä øèë ñÿ [2].
×òî êà ñà åò ñÿ Óêðà è íû, Ðîñ ñèè è äðó -
ãèõ ïî ñòñî âåò ñêèõ ñòðàí, òî íà ñàæ äå íèå
â íèõ íå îëè áå ðà ëè çà öèè â åå îñî áîì
«øî êî âîì» âèäå ïðè âå ëî ê ñà ìûì òÿ æå -
ëûì ýêî íî ìè ÷åñ êèì è ëþä ñêèì ïî òå -
ðÿì, ïî ñâî èì ìàñ øòà áàì ïî ÷òè ñî ïîñ -
òà âè ìûì ñ ïî òå ðÿ ìè â Âå ëè êîé Îòå ÷åñ -
òâåí íîé âîé íå.
Ïðè òîì, ÷òî â çà âè ñè ìîñ òè îò ñòå ïå -
íè ïî ëíî òû ïðî âå äå íèÿ èäåé íå îëè áå -
ðà ëè çà öèè â æèçíü, à òàê æå îò ðå ãè î -
íàëü íûõ, íà öè î íàëü íûõ è äðó ãèõ îñî -
áåí íîñ òåé ñòðàí ñëî æè ëèñü è ðàç íûå
ðå çóëü òà òû â ñèñ òåì íûõ ïî êà çà òå ëÿõ èõ
ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ,
âñå æå ìîæ íî âû äå ëèòü äâà èç íèõ, íà è -
áî ëåå êëþ ÷å âûõ äëÿ ïî íè ìà íèÿ ñòåð -
æíå âîé ñóòè íå îëè áå ðàëü íîé ýêî íî ìè -
÷åñ êîé ìî äå ëè, òåí äåí öèè â èç ìå íå íèè
êî òî ðûõ ïðàê òè ÷åñ êè îêà çà ëèñü îäè íà -
êî âû ìè äëÿ áîëü øè íñòâà ñòðàí, îñî -
áåí íî íà õî äÿ ùèõ ñÿ â ñòà äèè íèç êîé
çðå ëîñ òè ãðàæ äàí ñêî ãî îá ùåñ òâà. Ýòî
íà ðàñ òà íèå ðàç ðû âà â óðîâ íå æèç íè
ðàç íûõ ñëî åâ íà ñå ëå íèÿ ñòðà íû, êî òî -
ðûé ïðè íÿ òî èñ ÷èñ ëÿòü ñ ïî ìîùüþ èí -
äåê ñà ñî öè àëü íîé íå ñïðà âåä ëè âîñ òè, è
âòî ðîé ïî êà çà òåëü — èí äåêñ ñî öè àëü -
íîé èçî ëè ðî âàí íîñ òè, ó÷è òû âà þ ùèé òó
÷àñòü ãðàæ äàí ñòðà íû, êî òî ðûå ïî ðàç -
íûì ïðè ÷è íàì íå ñìîã ëè íà é òè ñâî å ãî
ïðè ñòîé íî ãî ìåñ òà â îá ùåñ òâå [3].
Àíàëèç ñêëà äû âà þ ùèõ ñÿ òåí äåí öèé
èç ìå íå íèÿ äàí íûõ ïî êà çà òå ëåé â ãëî -
áàëü íîì, ñòðà íî âîì è ÷å ëî âå ÷åñ êîì
ðàç ðå çàõ ïî çâî ëÿ åò ñäå ëàòü âû âîä, ÷òî
íå îëè áå ðà ëè çà öèÿ — ýô ôåê òèâ íûé ïî -
ëè òý êî íî ìè ÷åñ êèé ïðî åêò, ñâÿ çàí íûé
ãëàâ íûì îá ðà çîì ñ ñî çäà íè åì óñëî âèé
äëÿ íà êîï ëå íèÿ êà ïè òà ëà è ðîñ òà âëàñ -
òè ýêî íî ìè ÷åñ êîé ýëè òû, à òàê æå ñ îá å -
ñ ïå ÷å íè åì ïðå è ìó ùåñ òâåí íî ãî ýêî íî -
ìè ÷åñ êî ãî ðîñ òà ÷àñ òè ãî ñó äàðñòâ çà
ñ÷åò áî ëåå ýô ôåê òèâ íî ãî èñ ïîëü çî âà -
íèÿ óêà çàí íûõ óñëî âèé è âîç ìîæ íîñ òåé
ãëî áà ëè çà öèè â ñâî èõ èí òå ðå ñàõ. Ïðè -
÷åì ýòî òà êîé ñïî ñîá íà êîï ëå íèÿ ýëè -
òîé êà ïè òà ëà, êî òî ðûé íå áà çè ðó åò ñÿ íà
ñó ùåñ òâåí íîì ïðè ðà ùå íèè íà öè î íàëü -
íî ãî áî ãà òñòâà, à â îñíîâ íîì äîñ òè ãà åò -
ñÿ ïî ñðå äñòâîì ëè øå íèÿ ïðàâ ñî áñò -
âåí íîñ òè (â øè ðî êîì ñìûñ ëå) îñíîâ -
íîé ÷àñ òè íà ñå ëå íèÿ.
Òàê, ïî èìå þ ùèì ñÿ îöåí êàì [1] ðàç -
ðûâ â äî õî äàõ ïÿ òîé ÷àñ òè ëþ äåé, æè âó -
ùèõ â íà è áî ëåå áî ãà òûõ ñòðà íàõ, è òà êîé
æå ÷àñ òè ëþ äåé, æè âó ùèõ â íà è áî ëåå
áåä íûõ ñòðà íàõ, èç ìå íèë ñÿ ñ 30 : 1 â 1960
ãîäó äî 90 : 1 ê íà ÷à ëó 2000 ã.  ÑØÀ çà
ïî ñëåä íèå 30 ëåò â ðå çóëü òà òå ïðî âå äå íèÿ
íå îëè áå ðàëü íîé ïî ëè òè êè äîëÿ íà öè î -
íàëü íî ãî äî õî äà, íà êîï ëåí íàÿ 1% ãðàæ -
äàí, áûëà âîñ ñòà íîâ ëå íà äî ïðåä âî åí íî -
ãî óðîâ íÿ, à äîëÿ íà öè î íàëü íî ãî äî õî äà,
ïðè õî äÿ ùå ãî ñÿ íà 0,1% ñà ìûõ áî ãà òûõ
ãðàæ äàí ÑØÀ, óâå ëè ÷è ëàñü çà äâà äå ñÿò -
êà ëåò ïî ÷òè â 3 ðàçà è ñî ñòà âè ëà ê 1999
ãîäó 6%. Ñî îò íî øå íèå ñðåä íåé çà ðïëà òû
òîï-ìå íåä æå ðà è ðà áî ÷å ãî â àìå ðè êàí -
ñêèõ êîð ïî ðà öè ÿõ çà òðè äå ñÿ òè ëå òèÿ âû -
ðîñ ëî ñ 30 : 1 äî 500 : 1.
Òà êàÿ òåí äåí öèÿ õà ðàê òåð íà äëÿ áîëü -
øè íñòâà ñòðàí, ñòàâ øèõ íà ïóòü íå îëè -
áå ðà ëè çà öèè. Îñî áåí íî îøå ëîì ëÿ þ -
ùè ìè òåì ïà ìè ïðî èñ õî äèò ðîñò ñî öè -
àëü íî ãî íå ðà âå íñòâà â Óêðà è íå è âî
ìíî ãèõ äðó ãèõ áûâ øèõ ðåñ ïóá ëè êàõ
ÑÑÑÐ. Óêðà è íà âîø ëà â ëè äè ðó þ ùóþ
ãðóï ïó ñòðàí ïî òåì ïàì ðîñ òà ÷èñ ëà
ìèë ëè àð äå ðîâ è ìèë ëè î íå ðîâ, â òî âðå -
� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
ìÿ êàê òðåòü íà ñå ëå íèÿ íà õî äèò ñÿ çà
÷åð òîé áåä íîñ òè. Èíäåêñ ñî öè àëü íîé
íå ñïðà âåä ëè âîñ òè, èç ìå ðÿ å ìûé êàê îò -
íî øå íèå äî õî äîâ 20% íà è áî ëåå áî ãà -
òûõ ãðàæ äàí è 20% íà è áî ëåå áåä íûõ, ïî
íà øèì îöåí êàì, â Óêðà è íå â 5 ðàç
áîëü øå, ÷åì â Ôèí ëÿí äèè, ïî ÷òè â 2
ðàçà áîëü øå, ÷åì äàæå â ÑØÀ — ðî äè -
íå íå îëè áå ðà ëèç ìà. À äå öèëü íûé èí -
äåêñ (10%) ïî äàí íûì Ìè ðî âî ãî áàí êà
äîñ òèã â Óêðà è íå çíà ÷å íèÿ 47 : 1, òîã äà
êàê äëÿ ðàç âè òûõ ñòðàí ìèðà îí ñî ñòàâ -
ëÿ åò 10 : 1 [4].
Î åùå áî ëåå íå ãà òèâ íîé ñè òó à öèè â
ýòîì ïëà íå ñâè äå ò åëüñòâó åò çíà ÷å íèå
èí äåê ñà ñî öè àëü íîé èçî ëè ðî âàí íîñ òè.
Êî ëè ÷åñ òâî ëþ äåé, îêà çàâ øèõ ñÿ â ðå -
çóëü òà òå íå îëè áå ðàëü íûõ ðå ôîðì ïðàê -
òè ÷åñ êè èñ êëþ ÷åí íû ìè èç íîð ìàëü íûõ
óñëî âèé æèç íè â ñâî åì îò å ÷åñ òâå,
îãðîì íî. Íà îá î÷è íå ñî öè àëü íîé æèç -
íè èç-çà ýòî ãî íà õî äèò ñÿ áî ëåå ÷åò âåð òè
íà ñå ëå íèÿ ñòðà íû [5].
Êëþ ÷å âîé îñî áåí íîñ òüþ ïðî öåñ ñà
äèô ôå ðåí öè à öèè ãðàæ äàí Óêðà è íû ïî
óðîâ íþ æèç íè ÿâ ëÿ åò ñÿ òî, ÷òî îá îãà -
ùå íèå ÷àñ òè ëþ äåé — ñî áñòâåí íè êîâ
êà ïè òà ëà ïðî èñ õî äè ëî è âî ìíî ãîì
ïðî äîë æà åò ïðî èñ õî äèòü íå âñëå äñòâèå
èõ àê òèâ íîé äå ÿ òåëü íîñ òè ïî ñî çäà íèþ
äî ïîë íè òåëü íî ãî íà öè î íàëü íî ãî áî ãà ò -
ñòâà, à ãëàâ íûì îá ðà çîì ïó òåì êî ðûñ ò -
íî ãî ïå ðåðàñ ïðå äå ëå íèÿ íà êîï ëåí íî ãî
áî ãà òñòâà, ïðè ñâî å íèÿ ïðè ðîä íûõ ðå -
ñóð ñîâ è èñ ïîëü çî âà íèÿ äå øå âîé ðà áî -
÷åé ñèëû.
Èìåí íî áëà ãî äà ðÿ òà êî ìó ñïå öè ôè -
÷åñ êî ìó ñïî ñî áó íà êîï ëå íèÿ êà ïè òà ëà è
ïðî è çîø ëà åãî êîí öåí òðà öèÿ ïðå è ìó -
ùåñ òâåí íî â íà è áî ëåå ïîä õî äÿ ùèõ äëÿ
ýòî ãî ñôå ðàõ — òîï ëèâ íî-ýíåð ãå òè ÷åñ -
êîì êîì ïëåê ñå, ìå òàë ëóð ãèè, óãîëü íîé
ïðî ìûø ëåí íîñ òè, ñôå ðå ôè íàí ñîâ, êðå -
äè òî âà íèÿ è ñòðà õî âà íèÿ, ðîç íè÷ íîé
òîð ãîâ ëå, îïå ðà öèé ñ íå äâè æè ìîñ òüþ,
ò.å. â ñôå ðàõ, âî îá ùå íå ñî çäà þ ùèõ íî -
âîå íà öè î íàëü íîå áî ãà òñòâî èëè ïî ïðè -
ðî äå ñâî åé îò íî ñÿ ùèõ ñÿ ê ïðî èç âî äñòâó
ñ íèç êèì óðîâ íåì äî áàâ ëåí íîé ñòî è ìîñ -
òè, à òàê æå ñâÿ çàí íûõ ñ äî áû ÷åé ñûðüÿ.
 òà êèõ óñëî âè ÿõ ýêî íî ìè ÷åñ êîé
æèç íè, êîã äà ðîñò ýêî íî ìè êè íå ñî ïðî -
âîæ äà åò ñÿ îùó òè ìûì ïðè ðà ùå íè åì äî -
áàâ ëåí íîé ñòî è ìîñ òè, âîñ ïîëü çî âàòü ñÿ
ïëî äà ìè íå îëè áå ðà ëè çà öèè ëåã ÷å âñå ãî,
áó äó ÷è ïðè áëè æåí íûì ê âëàñ òè, ïî òî -
ìó ÷òî âëàñòü — ýòî íå îãðà íè ÷åí íîå
ïðà âî ðàñ ïðå äå ëÿòü íà öè î íàëü íîå áî ãà -
òñòâî. Îòñþ äà è òà êîå áîëü øîå ñòðåì ëå -
íèå ïðåä ñòà âè òå ëåé êà ïè òà ëà íà õî äèòü -
ñÿ ó âëàñ òè è âû ñî êàÿ êîð ðóì ïè ðî âàí -
íîñòü ñà ìîé âëàñ òè.
Òà êèì îá ðà çîì, íå îëè áå ðà ëèçì ÿâ ëÿ -
åò ñÿ â äå éñòâè òåëü íîñ òè õî ðî øåé ìàñ -
êè ðîâ êîé óêðåï ëå íèÿ âëàñ òè êà ïè òà ëà.
Ñàìà òå î ðå òè ÷åñ êàÿ êîí öåï öèÿ íå îëè -
áå ðàëü íîé ýêî íî ìè êè ëè øå íà íà ó÷íîé
ñòðî ãîñ òè è ñôîð ìè ðî âà íà íà îñíî âå
ñèñ òåì íî ãî íà áî ðà ïðî òè âî ðå ÷èé, êî -
òî ðûå ëåã êî îá íà æà þò ñÿ â ðå àëü íîé
ïðàê òè êå íå îëè áå ðà ëè çà öèè. Òàê, ïî ëî -
æåí íîå â ôóí äà ìåíò íå îëè áå ðàëü íîé
òå î ðèè ìíî ãîç íà÷ íîå ïî íÿ òèå «ñâî áî -
äà» íà ïðàê òè êå ïðå âðà ùà åò ñÿ â ñâî áî äó
âñå ïî êó ïàòü è ïðî äà âàòü, â ñâî áî äó ïî -
ëó ÷àòü ñâåðõ äî õî äû çà ñ÷åò ïðè ñâî å íèÿ
ñî áñòâåí íîñ òè, ýêñ ïëó à òà öèè ïðè ðîä -
íûõ ðå ñóð ñîâ è äå øå âî ãî ÷å ëî âå ÷åñ êî ãî
òðó äà.
Íà ïî ÷âå òà êî ãî óñå ÷åí íî ãî è äàæå
èñ êà æåí íî ãî ïî íè ìà íèÿ çíà ÷å íèÿ ñëî -
âà «ñâî áî äà» îá ú åê òèâ íî íå ìî æåò ñòðî -
ãî ñî áëþ äàòü ñÿ öåí íîñòü ìíî ãèõ äðó ãèõ
âè äîâ «ñâî áîä» (ñâî áî äû ñëî âà, ñî âåñ òè
è ò.ï.), ñòå ïåíü ñî áëþ äå íèÿ êî òî ðûõ â
îá ùåñ òâå îïðå äå ëÿ åò åãî äå ìîê ðà òè ÷åñ -
êóþ çðå ëîñòü. À íà ñòî ÿ ùàÿ äå ìîê ðà òèÿ
— ýòî íå ïðî ñòî ôîð ìàëü íîå ïðà âî ñâî -
áîä íî ãî âî ðèòü î ÷åì âçäó ìà åò ñÿ èëè
äå ìî íñòðè ðî âàòü ñâîþ âåðó â òîãî èëè
èíî ãî áîãà, à ïðå æäå âñå ãî ïðà âî íà
ñïðà âåä ëè âîå ïî ëüçî âà íèå íà öè î íàëü -
íûì áî ãà òñòâîì è ðå çóëü òà òà ìè ñâî å ãî
òðó äà.
Ýòî æèç íåí íî âàæ íîå ïðà âî ãðàæ äàí
ñòðà íû â Óêðà è íå áûëî ãðó áî íà ðó øå íî
ïó òåì îñó ùå ñòâëå íèÿ ìà õè íà öèé ñ ïðè -
âà òè çà öè åé, â ðå çóëü òà òå êî òî ðîé èõ
çíà ÷è òåëü íàÿ ÷àñòü áûëà ëè øå íà ñâî åé
äîëè â îá ùå íà ðîä íîé ñî áñòâåí íîñ òè, ñ
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 �
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
èç ú ÿ òè åì ñáå ðå æå íèé íà ñå ëå íèÿ, à òàê -
æå íå âîç ìîæ íîñ òüþ äëÿ áîëü øè íñòâà
òðó äÿ ùèõ ñÿ çà ñâîé òðóä ïî ëó ÷àòü äîñ -
òîé íóþ çà ðïëà òó, à óõî äÿ íà ïî êîé,
íîð ìàëü íóþ ïåí ñèþ, ñ óðå çà íè åì ôàê -
òè ÷åñ êèõ ïðàâ ìà ëî è ìó ùèõ, êî òî ðûõ â
Óêðà è íå ïî ÷òè ïî ëî âè íà íà ñå ëå íèÿ, â
ïî ëó ÷å íèè âû ñøå ãî îá ðà çî âà íèÿ, êâà -
ëè ôè öè ðî âàí íîé ìå äè öèí ñêîé ïî ìî -
ùè, ñáà ëàí ñè ðî âàí íî ãî ïè òà íèÿ è ò.ï.
Íå ñîì íåí íî, ÷òî ñî áëþ äå íèå ïðàâ
ãðàæ äàí, ñî çäà íèå ñïðà âåä ëè âûõ óñëî -
âèé â èñ ïîëü çî âà íèè íà öè î íàëü íî ãî
áî ãà òñòâà — ýòî ïðå æäå âñå ãî ïðå ðî ãà -
òè âà âëàñ òè è ïî ëè òè ÷åñ êèõ ñèë. Íî òîò
ôàêò, ÷òî â äå éñòâè òåëü íîñ òè íè îä íî -
ìó ïðà âè ò åëüñòâó è íè îä íîé ïî ëè òè -
÷åñ êîé ñèëå, íà õî äÿ ùåé ñÿ ó âëàñ òè, åùå
íå óäà ëîñü êàð äè íàëü íî ðå øèòü ïðî -
áëå ìó ñî çäà íèÿ ýô ôåê òèâ íîé íðà -
âñòâåí íîé ýêî íî ìè êè, êðàñ íî ðå ÷è âî
ãî âî ðèò îá îøè áî÷ íîñ òè âû áî ðà Óêðà -
è íîé íå îëè áå ðàëü íîé ìî äå ëè ðå ôîðì.
Ýòà ìî äåëü â ñêðû òîì, çà âó à ëè ðî âàí -
íîì ñ ïî ìîùüþ êðà ñè âûõ ñëîâ «ñâî áî äà»
è «äå ìîê ðà òèÿ» âèäå èñ õîä íî ïðåä ïî ëà -
ãà åò íà ëè ÷èå çíà ÷è òåëü íûõ òðó äî âûõ ðå -
çåð âîâ, ãî òî âûõ ê ðà áî òå è îò íî ñè òåëü íî
áåñ ïðàâ íûõ. Åñëè áû óêðà èí ñêèé âðà÷,
ó÷è òåëü, èí æå íåð íà çà âî äå, ðà áîò íè êè
ñå ëüñêî ãî õî çÿ éñòâà, íà óêè è êóëü òó ðû
îá ëà äà ëè áû ðå àëü íû ìè ãðàæ äàí ñêè ìè
ïðà âà ìè è íà õî äè ëèñü ïîä çà ùè òîé äå -
ìîê ðà òè ÷åñ êî ãî îá ùåñ òâà, òî íè êîã äà áû
íå ñî ãëà ñè ëèñü íà ñó ùåñ òâó þ ùèå ðàá -
ñêèå óñëî âèÿ îïëà òû èõ òðó äà.
Íå î ëè áå ðàëü íàÿ ñèñ òå ìà ïðà âà, êàê
ïî êà çû âà åò îïûò åå ïðè ìå íå íèÿ â
Óêðà è íå è áîëü øè íñòâå äðó ãèõ ñòðàí,
îñî áåí íî ñ íå çðå ëîé äå ìîê ðà òè åé, öå -
ëå èñ êà æå íà.  íåé ïðà âî ÷àñ òíîé ñî á -
ñòâåí íîñ òè, îñâÿ ùåí íîå ñòî ðîí íè êà ìè
íå îëè áå ðà ëèç ìà, ñòà âèò ñÿ íà ìíî ãî
âûøå, ÷åì ïðà âà ÷å ëî âå êà è êàê ïðè -
ðîä íî ãî ñó ùåñ òâà, è êàê ïðî èç âî äè òå ëÿ
ìà òå ðè àëü íûõ è äó õîâ íûõ öåí íîñ òåé,
è, íà êî íåö, êàê ðàâ íî ãî äðó ãèì ÷ëå íà
îá ùåñ òâà.
Äëÿ íå îëè áå ðà ëîâ èìå åò çíà ÷å íèå
òîëü êî ñàì ôàêò íà ëè ÷èÿ ÷àñ òíîé ñî á -
ñòâåí íîñ òè íå çà âè ñè ìî îò òîãî, êà êèì
îá ðà çîì îíà íà æè òà. Â äå éñòâè òåëü íîñ -
òè â íðà âñòâåí íîé ýêî íî ìè êå ïðà âî
÷àñ òíîé ñî áñòâåí íîñ òè äîë æíî ðàñ -
ñìàò ðè âàòü ñÿ èñ êëþ ÷è òåëü íî êàê ïðî -
èç âîä íîå îò ïå ðå ÷èñ ëåí íûõ âûøå ôóí -
äà ìåí òàëü íûõ ïðàâ. À áåç íðà âñòâåí -
íîñ òè ýêî íî ìè êà ëþ äåé ïðå âðà ùà åò ñÿ â
«ýêî íî ìè êó çâå ðåé», â êî òî ðîé âñåã äà
åñòü õèù íè êè è æåð òâû. Ê ñî æà ëå íèþ,
â Óêðà è íå æåð òâà ìè ñòî ðîí íè êîâ íå î -
ëè áå ðà ëèç ìà îêà çà ëèñü ìèë ëè î íû åå
ãðàæ äàí.
Äðó ãîå ïðî òè âî ðå ÷èå, çà ëî æåí íîå â
íå îëè áå ðàëü íîé òåî ðèè è âñå ÿâ ñò âåí -
íåå ïðî ÿâ ëÿþ ùåå ñÿ ñ òå ÷å íè åì âðå ìå íè
â ðå àëü íîé ïðàê òè êå, ñâÿ çà íî ñ âû äâè -
æå íè åì åå ñòî ðîí íè êà ìè ïðèí öè ïà ìè -
íè ìè çà öèè ãî ñó äàð ñò âåí íî ãî âìå øà -
òåëü ñò âà â ýêî íî ìè êó. Îä íà êî ýòîò
ïðèí öèï íà ïðàê òè êå ðåà ëè çó åò ñÿ âåñü -
ìà ñïå öè ôè ÷å ñêèì ñïî ñî áîì — óìåíü -
øå íè åì îáÿ çà òåëüñòâ ãî ñó äàð ñò âà ïå ðåä
ñâîè ìè òðó äÿ ùè ìè ñÿ, ìà ëî èìó ùè ìè è
íå èìó ùè ìè ãðà æ äà íà ìè è âîç ðàñ òà íè -
åì ãî ñó äàð ñò âåí íîé ïîä äåðæ êè â îáåñ -
ïå ÷å íèè ïðàâ è ñâî áîä ñîá ñò âåí íè êîâ
êà ïè òà ëà, îñî áåí íî êðóï íî ãî. Â êî íå÷ -
íîì èòî ãå ýòî îáåñ ïå ÷è âà åò ðå àëü íîå
óò âåð æäå íèå è óê ðå ï ëå íèå âëà ñòè êà ïè -
òà ëà íà ãî ñó äàð ñò âåí íîì (íàä ãî ñó äàð ñò -
âåí íîì) óðîâ íå è çà òåì ïîä ÷è íå íèå ñ
ïî ìî ùüþ âëà ñò íûõ ðû ÷à ãîâ çà êî íî äà -
òåëü íîé è ïî ëè òè ÷åñêîé ñèñ òåì ñâî èì
èí òå ðå ñàì.
Ýêî íî ìè ÷åñ êàÿ èñ òî ðèÿ ÷å ëî âå ÷åñ òâà
— ýòî ïðå æäå âñå ãî áîðü áà çà ñî çäà íèå
íðà âñòâåí íîé ýêî íî ìè êè. Çà óòâåð æäå -
íèå åå ïðè íöè ïîâ â ìèðå è â íà øåé
ñòðà íå ïðî ëè òî ìíî ãî ÷å ëî âå ÷åñ êîé
êðî âè. È ñêà òû âà íèå ñ ïî ìîùüþ íà -
ñàæ äå íèÿ íå îëè áå ðà ëè çà öèè â ýêî íî -
ìè ÷åñ êóþ ïåð âî áûò íîñòü çà êî íî ìåð íî
áó äåò âû çû âàòü óñè ëè âà þ ùå å ñÿ ñî ïðî -
òèâ ëå íèå íå òîëü êî æåðòâ ýòî ãî ïðî öåñ -
ñà, íî è âñåõ çäî ðî âûõ ñèë îá ùåñ òâà.
Îñî áóþ ðîëü â ðå øå íèè ýòîé æèç íåí -
íî âàæ íîé ïðî áëå ìû äîë æíû èã ðàòü
ïî ëè òè ÷åñ êèå ñèëû. Îäíà êî íå îëè áå ðà -
ëèçì ïðè âåë ê òîìó, ÷òî áîëü øè íñòâî
� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
âëè ÿ òåëü íûõ ïî ëè òè ÷åñ êèõ ñèë çà ñ÷åò
âíåä ðå íèÿ â íèõ ïðåä ñòà âè òå ëåé êà ïè -
òà ëà è ôè íàí ñî âîé îïî ðû íà êà ïè òàë
ïðå âðà òè ëèñü â èíñòðó ìåíò, êî òî ðûé
èñ ïîëü çó åò ñÿ â îñíîâ íîì â èí òå ðå ñàõ
ñî áñòâåí íè êîâ êà ïè òà ëà. Ìàê ñè ìóì, íà
÷òî ñïî ñîá íû ýòè ñèëû è ÷òî îíè ìî ãóò
ñäå ëàòü äëÿ íà ðî äà, â ÷àñ òíîñ òè â Óêðà -
è íå, — ýòî îðãà íè çî âû âàòü «ìàé äà íû»,
ïîä ïè ñû âàòü «óíè âåð ñà ëû», ïðî âîç ãëà -
øàòü êîí ñòè òó öè îí íûå ðå ôîð ìû. Íî
òîò ôàêò, ÷òî äîë ãî ìóñ ñè ðî âàí íûå
êîí ñòè òó öè îí íûå ðå ôîð ìû ñî ñðå äî òî -
÷å íû èñ êëþ ÷è òåëü íî íà âîï ðî ñå ïå ðå -
äå ëà âëàñ òè è íè êàê íå çà òðà ãè âà þò
æèç íåí íî âàæ íûå äëÿ óêðà èí ñêî ãî íà -
ðî äà ïðî áëå ìû äîñ òîé íî ãî òðó äà è åãî
îïëà òû, ïðàâ ãðàæ äàí íà îá ðà çî âà íèå,
çäðà âî îõ ðà íå íèå è äð., ÿñíî ïîä ÷åð êè -
âà åò íå îëè áå ðàëü íóþ ñóòü äå éñòâèé óê -
ðà èí ñêèõ ïî ëè òè ÷åñ êèõ ñèë.
Ðàñ òó ùèé ðàç ðûâ ìåæ äó ëî çóí ãî âû ìè
îá å ùà íè ÿ ìè ðâó ùèõ ñÿ ê âëàñ òè ïî ëè -
òè êîâ òèïà «áî ãà òûå áó äóò ïî ìî ãàòü
áåä íûì», «ñî çäà äèì ñî öè àëü íî îðè åí -
òè ðî âàí íóþ ýêî íî ìè êó», «äîñ òèã íåì
åâ ðî ïåé ñêèõ ñòàí äàð òîâ æèç íè» è ò.ï. è
ðå àëü íû ìè äå éñòâè ÿ ìè, êî òî ðûå íè êàê
íå âëè ÿ þò íà óìåíü øå íèå ýêî íî ìè ÷åñ -
êî ãî äèñ áà ëàí ñà ìåæ äó áåä íû ìè è áî ãà -
òû ìè, ïå ðè î äè ÷åñ êè ñòà íî âèò ñÿ ñëèø -
êîì çà ìåò íûì. È òîã äà ýòà òÿ æå ëàÿ ñî -
öè àëü íàÿ áî ëåçíü, ôóí äà ìåí òîì êî òî -
ðîé ÿâ ëÿ åò ñÿ òóïî íà ñàæ äà å ìàÿ íå îëè -
áå ðà ëè çà öèÿ, íà ÷è íà åò èñ ïîëü çî âàòü ñÿ
â ïðåä âû áîð íîì ñî ðåâ íî âà íèè çà ïðåä -
ëî æå íèå íà ðî äó âñå áî ëåå ïðè âëå êà -
òåëü íûõ ñòàí äàð òîâ ñî öè àëü íî ãî îá åñ -
ïå ÷å íèÿ.
Ïðîá ëå ìà ïî ëè òè ÷åñ êèõ ñèë çà êëþ ÷à -
åò ñÿ â òîì, ÷òî ìíî ãèå èç íèõ íå õî òÿò
óõî äèòü îò ñëî æèâ øåé ñÿ òðà äè öè îí íîé
êî íå÷ íîé öåëè ëþ áîé ïàð òèè — çà õâà òà
âëàñ òè, ðàñ ñìàò ðè âàÿ ýòî êàê åäè -
íñòâåí íî âîç ìîæ íûé ñïî ñîá âîï ëî ùå -
íèÿ â æèçíü ñâî èõ èäåé. Ðàäè ýòî ãî èõ
ëè äå ðû ãî òî âû íà âñå, â òîì ÷èñ ëå äàæå
äå ìî íñòðà òèâ íî îò êà çàòü ñÿ, êàê ýòî
èìå åò ñåé ÷àñ ìåñ òî â ïî ëè òè ÷åñ êîé
æèç íè Óêðà è íû, îò ñâî èõ íå äå ìî í -
ñòðà òèâ íî íà æè òûõ, áó äó ÷è âî âëàñ òíûõ
ñòðóê òó ðàõ, ïðè âè ëå ãèé. Î ðàç ìå ðàõ
ýòèõ ïðè âè ëå ãèé ìîæ íî ñó äèòü õîòÿ áû
ïî ñðàâ íå íèþ çà ðïëà òû âëàñ òíûõ ÷è íîâ
è ðÿ äî âûõ ãðàæ äàí. Íàï ðè ìåð, äàæå ñà -
ìûé êâà ëè ôè öè ðî âàí íûé õè ðóðã èìå åò
çà ðïëà òó, ïðè ìåð íî â 20 ðàç ìåíü øóþ,
÷åì ñðåä íå ãî óðîâ íÿ ñî òðóä íèê àï ïà ðà -
òà Ïðå çè äåí òà ñòðà íû. Òà êî ãî íåò íè â
îä íîé öè âè ëè çî âàí íîé ñòðà íå ìèðà.
 óê ðà èí ñêèõ ðåà ëè ÿõ áîëü øèí ñò âî
ïî ëè òè ÷å ñêèõ ñèë, äàæå òàê íà çû âàå -
ìûõ äå ìî êðà òè ÷å ñêèõ, äëÿ óò âåð æäå íèÿ
â ñòðà íå íå îëè áå ðàëü íîé äîê òðè íû
äåé ñò âó þò íå êàê äå ìî êðà òû, à êàê íå -
îêîí ñåð âà òî ðû è íà öèî íà ëè ñòû. Îêà -
çû âà ÿñü âî âëà ñòè, îíè ñâîè ìè äåé ñò -
âèÿ ìè òàê èëè èíà ÷å óñó ãóá ëÿ þò àí òè -
äå ìî êðà òè ÷å ñêèå òåí äåí öèè, ðàç âè âà þò
áþ ðî êðà òèçì è íà ñà æ äà þò àâ òî ðè òà -
ðèçì, óê ðå ï ëÿ þò ñè ëî âûå ìå òî äû ïîä -
äåð æà íèÿ ïðà âî ïî ðÿä êà. Â Óê ðàè íå,
íà ïðè ìåð, äëÿ îáå ñ ïå ÷å íèÿ ïðè âè ëå ãèé
ïðåä ñòà âè òå ëåé âëà ñòè, äëÿ ñî äåð æà íèÿ
ãî ñó äàð ñò âåí íîé áþ ðî êðà òèè è ïðà âî -
îõ ðà íè òåëü íûõ îð ãà íîâ ðàñ õî äó åò ñÿ
ïî÷ òè ïÿ òàÿ ÷àñòü ãîñ áþä æå òà [5].
×òî êà ñà åò ñÿ íå áîëü øî ãî êî ëè ÷å ñò âà
ïî ëè òè ÷å ñêèõ ñèë è îá ùå ñò âåí íûõ îáú -
å äè íå íèé, õîòÿ áû âðå ìÿ îò âðå ìå íè
ñòà âÿ ùèõ ñâî åé öå ëüþ çà ñòà âèòü ãî ñó -
äàð ñò âî âëè ÿòü íà ðû íî÷ íûå ïðî öåñ ñû
èëè îã ðà íè ÷èòü íå îëè áå ðàëü íóþ ðû -
íî÷ íóþ ñâî áî äó, òî îíè ïîä âåð ãà þò ñÿ
ìàñ ñè ðî âàí íîé èí ôîð ìà öè îí íîé àòà êå
ñ öå ëüþ äèñ êðå äè òà öèè èõ ïå ðåä îá ùå -
ñò âîì êàê àí òè ðû íî÷ íè êîâ è àí òè ðå -
ôîð ìà òî ðîâ. Ïðè ÷åì íå ðåä êî ýòè ìåðû
íî ñÿò ÿâíî íå äå ìî êðà òè ÷å ñêèé õà ðàê -
òåð, çà ÷àñ òóþ îíè íà ïðàâ ëå íû íà ðà çîá -
ùå íèå ðàç íûõ ïî ëè òè ÷å ñêèõ ñèë, îá ëà -
äàþ ùèõ ïî òåí öèà ëîì ðå àëü íî ãî âëèÿ -
íèÿ íà îá ùå ñò âî.
Âìåñ òå ñ òåì ïî ëè òè ÷åñ êèå ñèëû äîë -
æíû â ïåð âóþ î÷å ðåäü îá ðà òèòü âñå ñâîå
âíè ìà íèå íà òî, ÷òî òðàíñ ôîð ìè ðó å ìîå
ïî íå îëè áå ðàëü íîé ìî äå ëè óêðà èí ñêîå
îá ùåñ òâî ïå ðå æè âà åò ñëîæ íåé øèé äëÿ
ñåáÿ ïå ðè îä ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî, ñî öè àëü -
íî ãî è ïî ëè òè ÷åñ êî ãî ñòà íîâ ëå íèÿ, êî -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 �
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
òî ðîå ïðî èñ õî äèò íà ãðà íè ñðû âà â
ñåðü åç íûå êðè çè ñû. Â èõ îñíî âå — íà -
ðàñ òà íèå ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî äèñ áà ëàí ñà
ãðàæ äàí ñòðà íû, ÷òî çà êî íî ìåð íî âû -
çû âà åò ïå ðè î äè ÷åñ êèé âñïëåñê ïðî òåñ -
òíîé ýíåð ãèè íå óäîâ ëåò âî ðåí íûõ ñâî -
èì ïî ëî æå íè åì â îá ùåñ òâå ëþ äåé.
Óñè ëè âà åò ýòó íå óäîâ ëåò âî ðåí íîñòü è
òî, ÷òî çíà ÷è òåëü íàÿ ÷àñòü íà êàï ëè âà å -
ìî ãî êà ïè òà ëà ñòà ëà ðàñ òðà ÷è âàòü ñÿ íà
ðîñ êîøü è óäî â îëüñòâèÿ, à íå íà âû ïîë -
íå íèå ñâî åé êëþ ÷å âîé ôóíê öèè — âîñ -
ïðî èç âî äñòâî, è öè íè÷íóþ äå ìî íñòðà -
öèþ íà ðîæ äà þ ùåé ñÿ ýëè òîé ñâî åé
«îñî áåí íîñ òè» â îá ùåñ òâå ïó òåì ðàñ -
òðàí æè ðè âà íèÿ ñðåäñòâ íà ñòðî è ò åëü -
ñòâî äâîð öîâ è ïî êóï êó çà ãðà íè÷ íûõ
âèëë, ñà ìûõ äî ðî ãîñ òî ÿ ùèõ ìà øèí,
ÿõò, ôóò áîëü íûõ êî ìàíä âìåñ òî âëî æå -
íèÿ èõ â òåõ íî ëî ãè ÷åñ êîå îá íîâ ëå íèå
îò å ÷åñ òâåí íî ãî ïðî èç âî äñòâà è ñî çäà -
íèå ïðè âëå êà òåëü íûõ äëÿ ãðàæ äàí Óê -
ðà è íû íî âûõ ðà áî ÷èõ ìåñò, îñî áåí íî â
èí íî âà öè îí íîé ñôå ðå, è âñÿ ÷åñ êî ãî
ðî äà âû ñòàâ ëå íèå ñåáÿ â êà ÷åñ òâå «âîæ -
äåé» íà öèè.
Ïðî öåññ íå îëè áå ðà ëè çà öèè ýêî íî ìè -
÷åñ êîé æèç íè, èìåÿ ñâî èì ðå çóëü òà òîì
íå óêëîí íîå ðàç ìå æå âà íèå ëþ äåé ïî
óðîâ íþ æèç íè, çà êî íî ìåð íî ñïðî âî öè -
ðî âàë ñèëü íóþ äå ôîð ìà öèþ íðà âñòâåí -
íî-ýòè ÷åñ êèõ è ìè ðî âîç çðåí ÷åñ êèõ
öåí íîñ òåé íå òîëü êî íà óðîâ íå èí ñòè -
òó öèé ãî ñó äà ðñòâà è âëàñ òè, íî è íà
óðîâ íå îá ùåñ òâà è îò äåëü íûõ ëþ äåé. Â
ñòðà íå ïðè ÿâ íîé ïîä äåð æêå âëàñ òåé è
àê òè âè çà öèè öåð êîâ íè êîâ, ÷èñ ëåí íîñòü
êî òî ðûõ óæå ñó ùåñ òâåí íî ïðå âû øà åò
÷èñ ëåí íîñòü íà ó÷íûõ ðà áîò íè êîâ,
óñêî ðåí íû ìè òåì ïà ìè ïðî èñ õî äèò ðå -
ñàê ðà ëè çà öèÿ, ÷òî íå ñî îò âå òñòâó åò ñî -
âðå ìåí íûì ïðî ãðåñ ñèâ íûì öè âè ëè çà -
öè îí íûì ïðî öåñ ñàì. Ðàç ðó øà þò ñÿ òà -
êèå òðà äè öè îí íûå äëÿ óêðà èí ñêî ãî íà -
ðî äà íðà âñòâåí íûå öåí íîñ òè, êàê ñî öè -
àëü íàÿ ñî ëè äàð íîñòü è ãðàæ äàí ñêîå
äîñ òî è íñòâî. Ïîñ òàâ ëåí íûå â êðàé íå
áå äñòâåí íîå ïî ëî æå íèå ìíî ãèå ãðàæ äà -
íå áûëè âû íóæ äå íû âòÿ íóòü ñÿ âî «âñå -
íà ðîä íóþ» òå íå âóþ ýêî íî ìè êó. «Âñå íà -
ðîä íóþ» ïî òî ìó, ÷òî äëÿ ìíî ãèõ è ìíî -
ãèõ óêðà èí öåâ ýòî ñòà ëî åäè íñòâåí íûì
ñïî ñî áîì èõ âû æè âà íèÿ [6]. Óêà çàí íîå
ÿâ ëÿ åò ñÿ òàê æå ñåðü åç íîé ïðè ÷è íîé, ïî
êî òî ðîé ïðî òåñ òíûé ãíåâ íà ðî äà íå îá -
ðåë åùå ðàç ðó øè òåëü íîé ñèëû äëÿ ñó -
ùåñ òâó þ ùå ãî â ñòðà íå ïî ðÿä êà. Íî òàê
ñòðà íà íè êîã äà íå ïîä íè ìåò ñÿ äî çà âåò -
íî ãî óðîâ íÿ — áûòü ðàâ íîé ñðå äè åâ ðî -
ïåé ñêèõ ñòðàí.
Íå î ëè áå ðà ëû íà ñòà è âà þò íà âëàñ òíûõ
ìî ðàëü íûõ öå ëÿõ, ïðè áå ãàÿ ïðè ýòîì ê
èäåå íà öè î íà ëèç ìà. Íî, ê ñî æà ëå íèþ,
óêðà èí ñêèé íà öè î íà ëèçì èìå åò ñïå öè -
ôè ÷åñ êèé õà ðàê òåð.  íåì î÷åíü ìàëî
òîãî, ÷òî ñïî ñîá íî âîç âå ëè ÷è âàòü íà -
öèþ è ñòðà íó êàê îá ðà çåö ñî öè àëü íî ãî,
äó õîâ íî ãî è ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ïðî ãðåñ ñà.
Çàòî äî ìè íè ðó åò ãè ïåð òðî ôè ðî âàí íîå
íà ñàæ äå íèå â îá ùåñ òâå âðàæ äåá íîñ òè ê
äðó ãîé êîí êðåò íî èç âåñ òíîé íà öèè. È
ýòî ðåç êî ñíè æà åò ïî çè òèâ íóþ öåí -
íîñòü íà öè î íà ëèñ òè ÷åñ êîé èäåè äëÿ
ñòà íîâ ëå íèÿ åäè íîé óêðà èí ñêîé íà öèè
è óêðåï ëå íèÿ ïàò ðè î òèç ìà óêðà èí öåâ,
ïðå âðà ùàÿ íà öè î íà ëèçì â îá ûê íî âåí -
íûé øî âè íèçì, óùåì ëÿÿ äîñ òî è íñòâî è
êóëü òóð íûå îñî áåí íîñ òè çíà ÷è òåëü íîé
÷àñ òè íà ñå ëå íèÿ ñòðà íû, ðàç îá ùàÿ, à íå
îá ú å äè íÿÿ îá ùåñ òâî.
 ñî âðå ìåí íîé ãëî áàëü íîé áîðü áå çà
ïðå âîñ õî äñòâî â êîí êó ðåí öèè íà ìè ðî -
âîì ðûí êå êàæ äûé óêðà è íåö äîë æåí
÷ó âñòâî âàòü ñåáÿ ãðàæ äà íè íîì äå éñòâè -
òåëü íî óâà æà å ìîé â ìèðå ñòðà íû, ïî áå -
äè òå ëåì â ýêî íî ìè ÷åñ êîé êîí êó ðåí -
öèè. Äëÿ ýòî ãî íà ðÿ äó ñ îá ðà çî âà òåëü -
íû ìè, ïðî ôåñ ñè î íàëü íû ìè è äðó ãè ìè
ôàê òî ðà ìè, áå çóñ ëîâ íî, íå îá õî äèì è
âû ñî êèé óðî âåíü íà öè î íàëü íî ãî ñà ìî -
îï ðå äå ëå íèÿ. À ýòî ïðå æäå âñå ãî ìî æåò
áûòü äîñ òèã íó òî ëèøü áëà ãî äà ðÿ îïî ðå
îò å ÷åñ òâåí íîé ýêî íî ìè êè íà ñî öè àëü -
íûå è ìî ðàëü íûå íîð ìû, êî òî ðûå ñïî -
ñî áñòâó þò âîç âå ëè ÷è âà íèþ â îá ùåñ òâå
ëþ áî ãî åãî ÷ëå íà è îá åñ ïå ÷è âà þò òåì
ñà ìûì è åãî ïàò ðè î òèçì, è âû ñî êóþ
êîí êó ðåí òîñ ïî ñîá íîñòü.
Îäíà êî ïîêà â óêðà èí ñêîì îá ùåñ òâå
áó äåò ñó ùåñ òâî âàòü ýêî íî ìè ÷åñ êèé äèñ -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
áà ëàíñ ãðàæ äàí, äîñ òèã øèé óæå ñâî å ãî
êðè òè ÷åñ êî ãî çíà ÷å íèÿ, äî òåõ ïîð áó äåò
ñî õðà íÿòü ñÿ òàê æå ñî öè àëü íàÿ è ïî ëè òè -
÷åñ êàÿ íå ñòà áèëü íîñòü. Ïî ý òî ìó âû õîä
èç ñî çäàâ øå ãî ñÿ òó ïè êà âîç ìî æåí òîëü êî
ïî ñðå äñòâîì ïå ðå ñìîò ðà ýêî íî ìè ÷åñ êîé
äîê òðè íû óêðà èí ñêèõ ðå ôîðì. Îðè åí òà -
öèÿ íà «ïðî ñòûå» íå îëè áå ðàëü íûå ðå -
ôîð ìû, â êî òî ðûõ ãî ñó äà ðñòâî íå îãðà íè -
÷åí íî ïå ðå äà åò ñâîè ôóíê öèè ðûí êó è íå
èìå åò ÿñ íîé äîë ãîñ ðî÷ íîé ñòðà òå ãèè
(âõîæ äå íèå â ÅÑ, ÂÒÎ èëè ÍÀÒÎ òà êî -
âû ìè íå ìî ãóò ñ÷è òàòü ñÿ) îò íî ñè òåëü íî
êîí êðåò íûõ öå ëåé, ñïî ñî áîâ è èñ òî÷ íè -
êîâ ðàç âè òèÿ ñòðà íû, íå ñîçäàåò ïî ëî æè -
òåëü íîé äëÿ óêðà èí ñêî ãî îá ùåñ òâà ïåð -
ñïåê òè âû íè â ýêî íî ìè ÷åñ êîì, íè â ñî -
öè àëü íîì ïëà íå.
×òî æå ñëå äó åò ñäå ëàòü äëÿ ïî ñòðî å -
íèÿ ñî çè äà òåëü íîé íðà âñòâåí íîé ýêî -
íî ìè êè? Îáñóæ äàÿ ýòó æèç íåí íî âàæ -
íóþ ïðî áëå ìó, íå îá õî äè ìî ó÷è òû âàòü,
÷òî íè êà êî ãî îä íî ãî åäè íñòâåí íî ãî ìà -
ãè ÷åñ êî ãî ñðå äñòâà äëÿ åå ðå øå íèÿ íå
ñó ùåñ òâó åò. Íà äåæ äà íà òî, ÷òî òà êèì
ñðå äñòâîì ÿâ ëÿ åò ñÿ ñâî áîä íûé ðû íîê è
îí ñäå ëà åò íà ðîä ñ÷àñ òëè âûì, íå îïðàâ -
äà ëàñü. Ýòî îá ú åê òèâ íî íå ìîã ëî ñëó -
÷èòü ñÿ, ïî òî ìó ÷òî â äå éñòâè òåëü íîñ òè
ðû íîê êàê äî ìè íè ðó þ ùèé â ñî âðå ìåí -
íîì ìèðå èí ñòè òóò ñî çäà åò ñÿ íå äëÿ çà -
ìå íû ãî ñó äà ðñòâåí íîé îò âå òñòâåí íîñ -
òè, à âñå ãî ëèøü êàê ìå õà íèçì äëÿ ñî ð -
òè ðîâ êè ïðî äóê òèâ íî ãî è íå ïðî äóê òèâ -
íî ãî.
Ðû íîê ìî æåò ñòàòü ñî öè àëü íî ýô ôåê -
òèâ íûì òîëü êî â óñëî âè ÿõ ñó ùåñ òâî âà -
íèÿ ñèëü íî ãî ãî ñó äà ðñòâà. Îïûò íå êî -
òî ðûõ ñòðàí, äîñ òèã øèõ áîëü øèõ óñïå -
õîâ â ñâî åì ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êîì
ðàç âè òèè, îñî áåí íî ñêàí äè íàâ ñêèõ, ïî -
êà çû âà åò, ÷òî ãî ñó äà ðñòâî äîë æíî àê -
òèâ íî èñ ïîëü çî âàòü ðû íî÷ íûé ìå õà -
íèçì, íå òîëü êî äî ïîë íÿÿ åãî, íî è íà -
ïðàâ ëÿÿ â ðóñ ëî ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðîñ òà
è ñî öè àëü íî ãî ðàç âè òèÿ.
Äè íà ìè êà ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷å ñêî -
ãî ïðî ãðåñ ñà, óñ òîé ÷è âûé ðîñò áåç ïî -
ñòî ÿí íîé óã ðî çû ðåã ðåñ ñà îò òîð ìî çÿ -
ùèõ âñïëå ñêîâ âíóò ðåí íèõ è âíåø íèõ
ðèñ êîâ âïðÿ ìóþ çà âè ñÿò îò ýô ôåê òèâ -
íîé æèç íå äåÿ òåëü íî ñòè âñå ãî ôóí äà -
ìåí òà îá ùå ñò âåí íî ãî îð ãà íèç ìà ãî ñó -
äàð ñò âà â åãî âçàè ìî ñâÿ çÿõ è âçàè ìî -
îáó ñëîâ ëåí íî ñòè, îò âñåõ ýëå ìåí òîâ îá -
ùå ñò âåí íûõ îò íî øå íèé, âêëþ ÷àÿ àä -
ìè íè ñò ðà òèâ íî-ïî ëè òè ÷å ñêîå óñò ðîé -
ñò âî ñòðà íû, ýêî íî ìè ÷å ñêèé ìå õà íèçì,
ñî öè àëü íî-êóëü òóð íîå è ìî ðàëü íî-
íðàâ ñò âåí íîå ñî ñòîÿ íèå îá ùå ñò âà.
Ïîä ïî äî áíûì óãëîì çðå íèÿ íå îá õî -
äè ìî êàê ìîæ íî áûñ òðåå âû âåñ òè íà
óðî âåíü âñå íà ðîä íîé äèñ êóñ ñèè äëÿ ïî -
ëó ÷å íèÿ ÿñ íî ãî è îïðå äå ëåí íî ãî îò âå òà
ôóí äà ìåí òàëü íûé âîï ðîñ îá óñòðî éñòâà
óêðà èí ñêî ãî ãî ñó äà ðñòâà, êî òî ðûé äëè -
òåëü íîå âðå ìÿ èñ êó ññòâåí íî èëè èç-çà
íå ïðî ôåñ ñè î íàëü íîñ òè âëàñ òåé çà ìàë -
÷è âàë ñÿ èëè îòî äâè ãàë ñÿ íà çà äíèé
ïëàí.
Âîï ðîñ ñî ñòî èò â ñëå äó þ ùåì. Êà êîå
ãî ñó äà ðñòâî õî òÿò èìåòü óêðà èí öû èëè
êà êîå ãî ñó äà ðñòâî ëó÷ øå âñå ãî óäîâ ëåò -
âî ðèò æèç íåí íûå ïî òðåá íîñ òè è èí òå -
ðå ñû íà ðî äà? Ñëå äó åò ïðè çíàòü, ÷òî ïî -
äî áíî ãî ðîäà âîï ðîñ åùå â íà ÷à ëå ñâî åé
ïî ëè òè ÷åñ êîé êàðü å ðû çà äà âàë óæå
Ë.Êó÷ ìà. Îäíà êî íè Âåð õîâ íûé Ñî âåò,
íè âïîñ ëå äñòâèè îí ñàì íà íåãî òàê è íå
îò âå òè ëè. È â ðå çóëü òà òå ìû ñòðî èì ñî -
âñåì íå òî, î ÷åì ìå÷ òàë óêðà èí ñêèé
íà ðîä. Âìåñ òå ñ òåì ïðà âèëü íûé îò âåò
íà ýòîò âîï ðîñ ìîæ íî èç âëå÷ü èç îïû òà
ðÿäà ñòðàí, ñó ìåâ øèõ ïîä íÿòü ñÿ çà êî -
ðîò êèé ïå ðè îä âðå ìå íè íà âû ñî êèé
óðî âåíü ýêî íî ìè ÷åñ êîé è ñî öè àëü íîé
æèç íè, â ÷àñ òíîñ òè òà êèõ, êàê Ôèí ëÿí -
äèÿ, Èñïà íèÿ èëè Þæíàÿ Êî ðåÿ. Èñõî -
äÿ èç èõ îïû òà (êàê èç îïû òà äðó ãèõ
ñòðàí), ìîæ íî óòâåð æäàòü, ÷òî íàì íå -
îá õî äè ìî èìåòü ãî ñó äà ðñòâî, ñïî ñîá íîå
îðãà íè÷ íî ñî ÷å òàòü â ñåáå äâå âàæ íåé -
øèå ðîëè: ðîëü ãî ñó äà ðñòâà ýêî íî ìè -
÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ è ðîëü ãî ñó äà ðñòâà
âñå îá ùå ãî äîñ òàò êà.
Äëÿ óñïåø íî ãî ðå øå íèÿ çà äà ÷è ïî -
ñòðî å íèÿ ãî ñó äà ðñòâà ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî
ðàç âè òèÿ è ãî ñó äà ðñòâà âñå îá ùå ãî äîñ -
òàò êà íå îá õî äè ìî êî ðåí íûì îá ðà çîì
ðå ôîð ìè ðî âàòü ðå ãó ëÿ òîð íóþ ôóíê öèþ
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
ãî ñó äà ðñòâåí íîé âëàñ òè. Íå äî ïóñ òè ìî
ïå ðå êëà äû âàòü íà ðû íîê ðå øå íèå âñåõ
ïðî áëåì îá ùåñ òâà è îò äåëü íî ãî ÷å ëî âå -
êà. Íå îá õî äè ìî âäîõ íóòü â ðû íî÷ íûé
ìå õà íèçì «äóøó». À ýòî íå ìî æåò ñäå -
ëàòü íè êòî, êðî ìå ãî ñó äà ðñòâà.
Óê ðà èí ñêîå ãî ñó äàð ñò âî äîëæ íî äåé ñò -
âî âàòü ïðå æ äå âñå ãî êàê îð ãà íè çà òîð èí -
íî âà öè îí íî ãî ðàç âè òèÿ ýêî íî ìè êè, à íå
ïàñ ñèâ íûé ñî çåð öà òåëü åå ñêà òû âà íèÿ íà
íèç êî óê ëàä íûé òåõ íî ëî ãè ÷å ñêèé óðî -
âåíü, êàê ýô ôåê òèâ íûé âëà äå ëåö ãî ñó -
äàð ñò âåí íîé ñîá ñò âåí íî ñòè, à íå êàê
òðàí æè ðà è ìîò, íà êî íåö, êàê ïðî èç âî -
äè òåëü èí òåë ëåê òó àëü íî ãî êà ïè òà ëà íà -
öèè, ñîç äàþ ùå ãî òà êèì îá ðà çîì óñ ëî âèÿ,
ïðè êî òî ðûõ îòå ÷å ñò âåí íûé áèç íåñ ñìî -
æåò ðå ñò ðóê òó ðè çî âàòü ñÿ è ïî âû øàòü
ñâîþ êîí êó ðåí òî ñïî ñîá íîñòü íà âíóò -
ðåí íåì è âíåø íåì ðûí êàõ.
 îñíî âó ïðî âî äè ìûõ â ñòðà íå ðå ôîðì
äîë æåí áûòü ïî ëî æåí ïðè íöèï ñî å äè íå -
íèÿ äå ðå ãó ëÿ öèè ýêî íî ìè êè è ýô ôåê -
òèâ íîé ðîëè ãî ñó äà ðñòâà â åå ðàç âè òèè è
ðàñ ïðå äå ëå íèè ðå çóëü òà òîâ. Ðû íîê íå îá -
õî äèì. Íî íå îá õî äè ìà è áî ëåå ñèëü íàÿ,
÷åì äî ñèõ ïîð, ðîëü ãî ñó äà ðñòâà.
Ãî ñó äà ðñòâî â ëèöå âëàñ òè è îá ùåñ òâà
äîë æíî ñïî ñî áñòâî âàòü êîí öåí òðà öèè
ïî ëè òè ÷åñ êèõ ñèë è âëè ÿ òåëü íûõ ïðî -
ôåñ ñè î íàëü íûõ è îá ùåñ òâåí íûõ îá ú å -
äè íå íèé íà ðå øå íèè ñòðà òå ãè ÷åñ êèõ
çà äà÷. Åñëè ó Óêðà è íû áó äåò ÿñ íàÿ íà -
ðî äó è ÷åò êî îïðå äå ëåí íàÿ ñòðà òå ãèÿ
äîë ãîñ ðî÷ íî ãî ðàç âè òèÿ, â êî òî ðîé áó -
äóò óêà çà íû âû âå ðåí íûå êðàò êî-, ñðåä -
íå- è äîë ãîñ ðî÷ íûå öåëè, îá îçíà ÷å íû
ïóòè è ðå ñóð ñû äëÿ èõ äîñ òè æå íèÿ,
îïðå äå ëåí ÷åò êèé ìå õà íèçì îò âå òñòâåí -
íîñ òè, à òàê æå ïî ëè òè ÷åñ êî ãî è îá ùåñ -
ò âåí íî ãî êîí òðî ëÿ çà ðå çóëü òà òà ìè èõ
ðå à ëè çà öèè, òî òîã äà íå îñòà íåò ñÿ âðå -
ìå íè íà âñÿ êî ãî ðîäà ïî ëè òè ÷åñ êèå
ðàç áîð êè è ïóñ òóþ ðàñ òðà òó ñî öè àëü íîé
ýíåð ãèè è ìà òå ðè àëü íûõ ðå ñóð ñîâ. Ðàç -
ðà áîò êà òà êîé ñòðà òå ãèè — çà äà ÷à íå
òîëü êî ïî ëè òè ÷åñ êèõ ñèë, èäó ùèõ íà
âû áî ðû, íî è âëàñ òè, îò å ÷åñ òâåí íîé íà -
óêè ñî âìåñ òíî ñ áèç íå ñîì è îá ùåñ òâåí -
íû ìè îá ú å äè íå íè ÿ ìè ãðàæ äàí.
Íóæ íà òà êàÿ ñòðà òå ãèÿ ðàç âè òèÿ, êî -
òî ðàÿ ðå àëü íî îá åñ ïå ÷èò ãðàæ äàí äîñ -
òîé íîé ðà áî òîé, ñî çäàñò ýô ôåê òèâ íóþ
ñèñ òå ìó ñî öè àëü íîé çà ùè òû è ïîä äåð -
æêè îò å ÷åñ òâåí íî ãî ïðåä ïðè íè ìà ò åëü -
ñòâà, ñòðà òå ãèÿ, êî òî ðàÿ ñòà íåò âñå íà -
ðîä íûì çà äà íè åì äëÿ ãî ñó äà ðñòâåí íîé
âëàñ òè.
Öåëüþ ãî ñó äà ðñòâà âñå îá ùå ãî äîñ òàò -
êà ÿâ ëÿ åò ñÿ ôîð ìè ðî âà íèå ñî öè àëü íî
àê òèâ íûõ îò âå òñòâåí íûõ ðà áîò íè êîâ ñ
ñî âðå ìåí íûì óðîâ íåì îá ðà çî âà íèÿ è
õî ðî øî ñî öè àëü íî çà ùè ùåí íûõ. Âñåì
óêðà èí öàì äîë æíà áûòü äîñ òóï íû âñå -
îõ âà òû âà þ ùàÿ ñèñ òå ìà îá ðà çî âà íèÿ,
îõðà íà çäî ðîâüÿ, ïðè îá ðå òå íèå ïî äîñ -
òóï íûì öå íàì æèëüÿ, ñèñ òå ìà ýô ôåê -
òèâ íî ãî îá åñ ïå ÷å íèÿ îá ùåñ òâåí íûì
òðàíñ ïîð òîì è äðó ãè ìè ôîð ìà ìè ñî öè -
àëü íî ãî îá åñ ïå ÷å íèÿ. À äëÿ ýòî ãî íå îá -
õî äè ìî ïðå æäå âñå ãî, ÷òî áû ãî ñó äà ð -
ñòâî îá åñ ïå ÷è ëî â ñòðà íå ïî ëíóþ çà íÿ -
òîñòü è ñòè ìó ëè ðî âà ëî ñî çäà íèå ïðè -
âëå êà òåëü íûõ äëÿ âñåõ êà òå ãî ðèé òðó äÿ -
ùèõ ñÿ ðà áî ÷èõ ìåñò. Íå îá õî äè ìî òàê æå
ñî çäàòü ýô ôåê òèâ íûå ñî öè àëü íûå ïðî -
ãðàì ìû äëÿ ïå ðå êâà ëè ôè êà öèè è ïî âû -
øå íèÿ êâà ëè ôè êà öèè ðà áîò íè êîâ, íà -
öå ëåí íûå íà ïîä äåð æêó ñòðóê òóð íûõ
ðå ôîðì â ýêî íî ìè êå.
Äëÿ òîãî, ÷òî áû ýô ôåê òèâ íî âû ïîë -
íÿòü ñâîè ðîëè êàê ãî ñó äà ðñòâà ýêî íî ìè -
÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ è ãî ñó äà ðñòâà âñå îá ùå -
ãî äîñ òàò êà äå ÿ òåëü íîñòü ãî ñó äà ðñòâà
äîë æíà îïè ðàòü ñÿ íà òðîé íîé ïðà âî âîé
ôóí äà ìåíò: äå ìîê ðà òè ÷åñ êî ãî ãî ñó äà ð -
ñòâà; ãî ñó äà ðñòâà ñòè ìó ëè ðî âà íèÿ ðîñ òà
íà öè î íàëü íî ãî áî ãà òñòâà è åãî ïå ðåðàñ -
ïðå äå ëå íèÿ, êî òî ðîå âîñ ïðè íè ìà åò ñÿ
áîëü øè íñòâîì ãðàæ äàí êàê èñ òî÷ íèê ñî -
öè àëü íî ãî ñî ãëà ñèÿ è ìå õà íèçì ñî öè àëü -
íîé çà ùè òû; ãî ñó äà ðñòâà, ðå à ëè çó þ ùå ãî
íà öè î íàëü íûé ïðî åêò ôîð ìè ðî âà íèÿ
íå çà âè ñè ìîé è ñà ìî äîñ òà òî÷ íîé åäè íîé
óêðà èí ñêîé íà öèè.
Äàæå ñõå ìà òè÷ íî ïðè âå äåí íûå çäåñü
îñíîâ íûå ôóíê öèè ãî ñó äà ðñòâà íà òàë -
êè âà þò îä íî çíà÷ íî íà ìûñëü, ÷òî
Óêðà è íå íóæ íà íî âàÿ ìî äåëü ýêî íî ìè -
êè è íî âàÿ ìî äåëü îðãà íè çà öèè îá ùåñ -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
òâåí íîé æèç íè. Â ýêî íî ìè êå íå îá õî -
äèì îò êàç îò íå îëè áå ðàëü íîé ìî äå ëè
ñâî áîä íî ãî ðûí êà è ïå ðå õîä ê ìî äå ëè
èí íî âà öè îí íî ãî ðàç âè òèÿ. Äëÿ ýòî ãî
ñòðà íà äîë æíà ñó ùåñ òâåí íî óñêî ðèòü
ñâîå ïðî äâè æå íèå ïî ïóòè ê ýêî íî ìè êå
è îá ùåñ òâó, îñíî âàí íûõ íà çíà íè ÿõ.
Ñó ùåñ òâó þò ïî êðàé íåé ìåðå äâå
ôóí äà ìåí òàëü íûå ïðè ÷è íû, ïî êî òî -
ðûì íàì íå çà ìåä ëè òåëü íî è âñåðü åç íå -
îá õî äè ìî îá ðà òèòü ñÿ ê èí íî âà öè îí íîé
ìî äå ëè ðàç âè òèÿ ýêî íî ìè êè. Ïåð âàÿ
ñî ñòî èò â òîì, ÷òî, êàê äî êà çà íî ìè ðî -
âîé ïðàê òè êîé â ñî âðå ìåí íûõ óñëî âè -
ÿõ, îñíîâ íîé ýêî íî ìè ÷åñ êèé ðîñò îá åñ -
ïå ÷è âà åò ñÿ èñ êëþ ÷è òåëü íî çà ñ÷åò çíà -
íèé, èí ôîð ìà öèè è òåõ íî ëî ãèé. Èìåí -
íî çíà íè å âûé èñ òî÷ íèê, à íå ñûðüå è
äå øå âûé òðóä äå ëà åò ýêî íî ìè êó êîí êó -
ðåí òîñ ïî ñîá íîé, îá åñ ïå ÷è âà åò ñî çäà -
íèå ìà òå ðè àëü íî ãî ôóí äà ìåí òà â âèäå
âû ñî êî ãî óðîâ íÿ ÂÂÏ íà äóøó íà ñå ëå -
íèÿ, âû ñî êî òåõ íî ëî ãè ÷åñ êèõ ðà áî ÷èõ
ìåñò, ÷òî íå îá õî äè ìî äëÿ óäîâ ëåò âî ðå -
íèÿ ýêî íî ìè ÷åñ êèõ è ñî öè àëü íûõ ïî -
òðåá íîñ òåé ãðàæ äàí.
Âòî ðàÿ ïðè ÷è íà çà êëþ ÷à åò ñÿ â òîì,
÷òî òåõ íî ëî ãèè, îñíî âàí íûå íà íî âåé -
øèõ çíà íè ÿõ è èí ôîð ìà öèè, òðàíñ ôîð -
ìè ðó þò ñàìè îñíî âû òðà äè öè îí íîé
ðû íî÷ íîé ýêî íî ìè êè, ñâÿ çàí íûå, â
÷àñ òíîñ òè, ñ ñî áñòâåí íîñ òüþ, òî âà ðîì,
îò ÷óæ äå íè åì. Çíà íèÿ êàê èñ òî÷ íèê âû -
ñî êî òåõ íî ëî ãè ÷åñ êî ãî ïðî èç âî äñòâà â
îò ëè ÷èå îò ìà òå ðè àëü íî ãî ôàê òî ðà èìå -
þò ñâî éñòâî áûòü äå ëè ìû ìè ìåæ äó
ìíî ãè ìè ïî ëüçî âà òå ëÿ ìè áåç ïî òå ðè
ïåð âî íà ÷àëü íîé ïî ëåç íîñ òè äëÿ èõ âëà -
äåëü öåâ.
Ñëå äî âà òåëü íî, íå ñèñ òå ìà ñî áñòâåí -
íîñ òè, ÿâ ëÿ þ ùà ÿ ñÿ îñíî âîé ïðà âà â íå î -
ëè áå ðàëü íîé ýêî íî ìè êå, à ñèñ òå ìà ïî -
ëüçî âà íèÿ ñî áñòâåí íîñ òüþ ñòà íî âèò ñÿ
ôóí äà ìåí òîì ïðà âî âûõ îò íî øå íèé ëþ -
äåé â çíà íè å âîé ýêî íî ìè êå. Ïî ñðàâ íå -
íèþ ñ òðà äè öè îí íîé «âîëü íîé» ðû íî÷ -
íîé ýêî íî ìè êîé â çíà íè å âîé çà ëî æåí
ïðà âî âîé ïî òåí öè àë, êî òî ðûé ìî æåò â
çíà ÷è òåëü íî áîëü øåé ìåðå ñïî ñî áñòâî -
âàòü ïðå îäî ëå íèþ îò ÷óæ äåí íîñ òè ìåæ äó
òðó äîì è êà ïè òà ëîì, ïå ðå õî äó ê áî ëåå äå -
ìîê ðà òè ÷åñ êèì ôîð ìàì îðãà íè çà öèè
ýêî íî ìè ÷åñ êîé è ñî öè àëü íîé æèç íè.
Âàæ íåé øè ìè ïðî áëå ìà ìè, êî òî ðûå
íå îá õî äè ìî ðå øèòü äëÿ îá åñ ïå ÷å íèÿ
ïå ðå õî äà Óêðà è íû ê íî âîé ìî äå ëè ýêî -
íî ìè ÷åñ êî ãî è ñî öè àëü íî ãî ðàç âè òèÿ,
ÿâ ëÿ þò ñÿ, íà íàø âçãëÿä, ñëå äó þ ùèå:
1. Ïðå î äî ëå íèå ðàç ðû âà ìåæ äó äî ìè -
íè ðó þ ùèì â Óêðà è íå íèç êî òåõ íî ëî ãè -
÷åñ êèì, áà çè ðó þ ùèì ñÿ â îñíîâ íîì íà
äî áû âà þ ùèõ îò ðàñ ëÿõ ïðî èç âî äñòâîì,
è ýêî íî ìè êîé, îñíî âàí íîé íà çíà íè ÿõ
(ñòðóê òóð íàÿ ðå ôîð ìà â ýêî íî ìè êå).
2. Âîñ ñòà íîâ ëå íèå äî âå ðèÿ íà ñå ëå íèÿ
ê ãî ñó äà ðñòâó è âëàñ òè (óñëî âèå äëÿ ôîð -
ìè ðî âà íèÿ ãðàæ äàí ñêî ãî îá ùåñ òâà).
3. Ïðå î äî ëå íèå êðè çèñ íî ãî ýêî íî ìè -
÷åñ êî ãî äèñ áà ëàí ñà íà ñå ëå íèÿ.
4. Âîç ðîæ äå íèå è ïî âû øå íèå ýô ôåê -
òèâ íîñ òè èñ ïîëü çî âà íèÿ èí òåë ëåê òó -
àëü íî ãî ïî òåí öè à ëà íà öèè.
5. Ïå ðå õîä ê íî âîé êîí öåï öèè ýêî íî -
ìè ÷åñ êîé íà óêè.
Ïðå î äî ëå íèå ðàç ðû âà ìåæ äó äî ìè íè ðó þ ùåé â Óêðà è íå íèç êî óê ëàä íîé
ýêî íî ìè êîé è ýêî íî ìè êîé, îñíî âàí íîé íà çíà íè ÿõ
Õîòÿ çà ãîäû íå çà âè ñè ìîñ òè ýêî íî ìè -
êà Óêðà è íû ïðå òåð ïå ëà îãðîì íûå èç ìå -
íå íèÿ, íî â ñòðóê òóð íîì ïëà íå îíà îñòà -
ëàñü òà êîé æå òåõ íî ëî ãè ÷åñ êè ñòà ðî óê -
ëàä íîé è îðè åí òè ðî âàí íîé â îñ íîâ íîì
íà îò ðàñ ëè, ïðî èç âî äÿ ùèå ïðî äóê öèþ ñ
íèç êèì óðîâ íåì äî áàâ ëåí íîé ñòî è ìîñ -
òè. Íà è áî ëåå ÿñíî ïðî ñìàò ðè âà åò ñÿ
ñòðóê òóð íàÿ îò ñòà ëîñòü îò å ÷åñ òâåí íîé
ýêî íî ìè êè ïðè àíà ëè çå òî âàð íî ãî ýêñ -
ïîð òà è èì ïîð òà. Ïî êà çà òå ëè ýêñ ïîð òà è
èì ïîð òà òî âà ðîâ î÷åíü âàæ íû â ðàñ ñìàò -
ðè âà å ìîì êîí òåê ñòå, ïî ñêîëü êó äîëÿ
âíåø íå ý êî íî ìè ÷åñ êîé äå ÿ òåëü íîñ òè
Óêðà è íû ïî ñâî å ìó ýê âè âà ëåí òíî ìó
âêëà äó â ÂÂÏ äî ìè íè ðó åò ïî ñðàâ íå íèþ
ñî âñå ìè äðó ãè ìè âè äà ìè ýêî íî ìè ÷åñ -
êîé äå ÿ òåëü íîñ òè. Òàê, òîëü êî ýêñ ïîðò
òî âà ðîâ è óñëóã â 2006 ãîäó áûë ýê âè âà -
ëåí òåí 47,2% ÂÂÏ, à â íà ÷à ëå 2007 ãîäà
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
ýêñ ïîð òíûå ïî ñòàâ êè âû ðîñ ëè åùå áî ëåå
ñó ùåñ òâåí íî — íà 33% [4].
Áåäà çà êëþ ÷à åò ñÿ â òîì, ÷òî â ýòîì
âîç ðàñ òà þ ùåì âû ñî êè ìè òåì ïà ìè òî -
âàð íîì ýêñ ïîð òå äîëÿ ñûðü å âûõ òî âà -
ðîâ è ïðî äóê öèè ñ íèç êèì óðîâ íåì ïå -
ðå ðà áîò êè ñî ñòàâ ëÿ åò áî ëåå 2/3. Ýòî
ñâè äå ò åëüñòâó åò î òîì, ÷òî Óêðà è íà íà -
ðàñ òà þ ùè ìè òåì ïà ìè ðàñ ïðî äà åò ñâîè
ïðè ðîä íûå ðå ñóð ñû è èñ ïîëü çó åò ñâîé
âû ñî êîê âà ëè ôè öè ðî âàí íûé òðó äî âîé
ïî òåí öè àë êðàé íå íå ýô ôåê òèâ íî, îñî -
áåí íî åñëè ó÷àñòü, ÷òî òî âàð íûé èì -
ïîðò â ñòðà íó ñî ñòî èò â áîëü øåé ìåðå
èç äî ðî ãîñ òî ÿ ùåé íà óêî åì êîé ïðî äóê -
öèè.
×òî îçíà ÷à åò äëÿ Óêðà è íû òà êàÿ ñòðóê -
òó ðà ýêñ ïîð òà è èì ïîð òà, ìîæ íî îïðå äå -
ëèòü, ñðàâ íè âàÿ ñòî è ìîñ òè âå ñî âîé åäè -
íè öû äî ìè íè ðó þ ùå ãî â óêðà èí ñêîì
ýêñ ïîð òå ìå òàë ëà è èì ïîð òè ðó å ìîé íà -
óêî åì êîé ïðî äóê öèè, íà ïðè ìåð ýëåê -
òðî ííîé. Òàê, 1 êã ýëåê òðî ííîé ïðî äóê -
öèè ïî ñòî è ìîñ òè ýê âè âà ëåí òåí ïðè ìåð -
íî 100 òîí íàì ìå òàë ëà [6]. Íî äåëî íå
òîëü êî â ñó ùåñ òâî âà íèè êî ëîñ ñàëü íîé
ðàç íè öû â öå íàõ, à ïðå æäå âñå ãî â òîì,
÷òî â öåíå 1 êã ýëåê òðî ííîé ïðî äóê öèè
ñî äåð æèò ñÿ îãðîì íàÿ äîëÿ äî áàâ ëåí íîé
ñòî è ìîñ òè, ìíî ãîê ðàò íî ïðå âû øà þ ùàÿ
äî áàâ ëåí íóþ ñòî è ìîñòü â ïðî èç âî äñòâå
ìå òàë ëà. Â ýëåê òðî ííîé ïðî äóê öèè
ñûðüå çà ìå íÿ åò ñÿ çíà íè ÿ ìè, ãî äà ìè íà -
ó÷íî ãî ïî èñ êà. Äî áàâ ëåí íàÿ ñòî è ìîñòü
ñî çäà åò ñÿ â íåì âû ñî êî èí òåë ëåê òó àëü -
íûì òðó äîì ó÷å íûõ, èí æå íå ðîâ, òåõ íî -
ëî ãîâ, èí ôîð ìà öè îí ùè êîâ è äðó ãèõ ñïå -
öè à ëèñ òîâ. À ýòî â ñâîþ î÷å ðåäü îçíà ÷à åò
âîç ðàñ òà íèå âîñ òðå áî âàí íîñ òè íà óêè,
ñî çäà íèå ïðè âëå êà òåëü íûõ ðà áî ÷èõ ìåñò,
îá åñ ïå ÷å íèå âû ñî êîé ýêî íî ìè ÷åñ êîé
îò äà ÷è îò âëî æå íèé â ýêî íî ìè êó. Ïî
ïîä ñ÷å òàì ïðî ôåñ ñî ðà Êî ëóì áèé ñêî ãî
óíè âåð ñè òå òà Ôðåí êà Ëèõ òåí áåð ãà äîë -
ëàð âëî æå íèé â èñ ñëå äî âà íèÿ è ðàç ðà -
áîò êè ïðè íî ñèò â âîñ åìü ðàç áîëü øóþ
ïðè áûëü, ÷åì äîë ëàð, âëî æåí íûé â òåõ -
íè êó [7]. À íå ìåö êèé îïûò ïî êà çû âà åò,
÷òî êàæ äîå íî âîå ðà áî ÷åå ìåñ òî â ñôå ðå
ïðè êëàä íûõ èñ ñëå äî âà íèé ïðè âî äèò ê
ñî çäà íèþ â ýêî íî ìè êå 7 äî ïîë íè òåëü -
íûõ ðà áî ÷èõ ìåñò.
Ê ñî æà ëå íèþ, ïðè ñëî æèâ øåé ñÿ â
Óêðà è íå ñòðóê òó ðå ïðî èç âî äñòâà è
îðãà íè çà öèè ýêî íî ìè ÷åñ êîé æèç íè
äàæå ïðè ðîñ òå ÂÂÏ íà 3—5% â ãîä íå -
âîç ìîæ íî îá åñ ïå ÷èòü ðå àëü íîå ðàç âè -
òèå ýêî íî ìè êè, ïî òî ìó ÷òî êàæ äàÿ åäè -
íè öà ðîñ òà ÂÂÏ òðå áó åò âñå âîç ðàñ òà þ -
ùèõ äëÿ ýòî ãî çà òðàò. Âñëå äñòâèå ýòî ãî
îò å ÷åñ òâåí íîé ýêî íî ìè êå áåç ñòðóê òóð -
íûõ èç ìå íå íèé âåñü ìà ïðî áëå ìà òè÷ íî
âû é òè çà ïðåä å ëû â 7—8 òûñ. äîë. ÂÂÏ
â ðàñ ÷å òå íà äóøó íà ñå ëå íèÿ. À ýòî
êðàé íå ìàëî äëÿ òîãî, ÷òî áû êî ðåí íûì
îá ðà çîì èç ìå íèòü ñè òó à öèþ êàê â ðàç -
âè òèè ñà ìîé ýêî íî ìè êè, òàê è ñî öè àëü -
íîé ñôå ðû. Äëÿ ýòî ãî òðå áó åò ñÿ äîñ òè÷ü
çíà ÷å íèÿ äàí íî ãî ïî êà çà òå ëÿ õîòÿ áû
äî óðîâ íÿ 12—15 òûñ. äîë.
Ðàñ ÷å òû ïî êà çû âà þò, ÷òî âû õîä íà òà -
êîé óðî âåíü ÂÂÏ ìî æåò áûòü îá åñ ïå -
÷åí ïðè äîñ òè æå íèè ñëå äó þ ùèõ çíà ÷å -
íèé êëþ ÷å âûõ ñòðóê òóð íûõ è ðå ñóð -
ñíûõ ïî êà çà òå ëåé: ìà øè íîñ òðî å íèå —
30—35% â îá ùåé ñòðóê òó ðå ïðî ìûø -
ëåí íîñ òè, à äîëÿ íà óêî å ìêî ãî ñåê òî ðà
ïðî èç âî äñòâà â äî áàâ ëåí íîé ñòî è ìîñ òè
è â çà íÿ òîñ òè äîë æíà áûòü íå ìåíü øå
35—40%.
Íà îá åñ ïå ÷å íèè ïðî èç âî äñòâà íà -
ó÷íû ìè ðå çóëü òà òà ìè è ñî âðå ìåí íû ìè
òåõ íî ëî ãè ÿ ìè äîë æíî áûòü ñî ñðå äî òî -
÷å íî íå ìå íåå ïî ëî âè íû íà öè î íàëü íî -
ãî íà ó÷íî ãî ïî òåí öè à ëà (ñåé ÷àñ — ìå -
íåå 5%). Äîë æíà ïðè ìåð íî íà ïî ðÿ äîê
(äî 50—60%) âîç ðàñ òè äîëÿ ïðåä ïðè ÿ -
òèé, âíåä ðÿ þ ùèõ èí íî âà öèè. Ñî îò âå ò -
ñòâåí íî äî 25—30% äîë æíà âîç ðàñ òè
äîëÿ íà óêî å ìêîé ïðî äóê öèè â îá ùåì
ýêñ ïîð òå (ñåé ÷àñ 7—10%).
Äëÿ ñî çäà íèÿ ýô ôåê òèâ íî ãî íà ó÷íî ãî
îá åñ ïå ÷å íèÿ íå îá õî äè ìî ïî âû ñèòü íà -
óêî åì êîñòü ÂÂÏ äî 2,5—3%, ÷òî ñî îò âå ò -
ñò âó åò ñòàí äàð òó Åâðî ñî þ çà. Ñëå äó åò äî -
âåñ òè ÷èñ ëî âû ñî êî òåõ íî ëî ãè ÷åñ êèõ ðà -
áî ÷èõ ìåñò â ýêî íî ìè êå äî 5 ìëí, à ýòî
ïî òðå áó åò ñî çäà íèÿ â äàí íîé ñôå ðå íå ìå -
íåå 4 ìëí òåõ íî ëî ãè ÷åñ êè îá óñòðî åí íûõ
íà ñî âðå ìåí íîì óðîâ íå ðà áî ÷èõ ìåñò. ×òî
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
êà ñà åò ñÿ íà øåé «òè òóëü íîé» îò ðàñ ëè —
ìå òàë ëóð ãèè, òî ñëå äó åò ïîä ÷åð êíóòü, ÷òî
äëÿ ñòðà íû ãî ðàç äî âàæ íåå ñêîëü êî èñ -
ïîëü çó åò ñÿ â ñòðà íå ìå òàë ëà, ÷åì ñêîëü êî
ïðî èç âî äèò ñÿ è ïðî äà åò ñÿ çà ðó áåæ.
Ñó ùåñ òâåí íî òàê æå äîë æåí áûòü ïî -
âû øåí íà ó÷íûé óðî âåíü îò å ÷åñ òâåí íîé
ñèñ òå ìû îá ðà çî âà íèÿ: äî 12 ëåò äîë æåí
âîç ðàñ òè ñðåä íèé óðî âåíü îá ðà çî âàí -
íîñ òè ðà áî ÷åé ñèëû, íå ìå íåå 25% ìî -
ëî äå æè â âîç ðàñ òå äî 24 ëåò äîë æíî
áûòü îõâà ÷å íî ó÷å áîé â ó÷åá íûõ çà âå äå -
íè ÿõ åñ òåñ òâåí íî íà ó÷ íî ãî è òåõ íè ÷åñ -
êî ãî ïðî ôè ëÿ. Ñèñ òå ìà ïîä ãî òîâ êè âû -
ñî êîê âà ëè ôè öè ðî âàí íûõ íà ó÷íûõ êàä -
ðîâ äîë æíà îïè ðàòü ñÿ èñ êëþ ÷è òåëü íî
íà ôóí äà ìåíò ñåðü åç íûõ íà ó÷íûõ èñ -
ñëå äî âà íèé è ïðè âÿ çà íà ê êîí êðåò íûì
íóæ äàì òðàíñ ôîð ìè ðó å ìîé ýêî íî ìè êè.
Ñëå äó åò ïîä ÷åð êíóòü, ÷òî ðàñ ñìàò ðè -
âà å ìûå çäåñü êëþ ÷å âûå ñòðóê òóð íûå è
ðå ñóð ñíûå ïî êà çà òå ëè íà õî äÿò ñÿ â ñèñ -
òåì íîé ñâÿ çè. Ïî ý òî ìó äëÿ äîñ òè æå íèÿ
ýô ôåê òà íå îá õî äè ìî îá åñ ïå ÷èòü ñî ãëà -
ñî âàí íîå è îä íî âðå ìåí íîå èç ìå íå íèå
çíà ÷å íèé âñåõ ïðè âå äåí íûõ ïî êà çà òå -
ëåé. Êî íå÷ íûì ýêî íî ìè ÷åñ êèì ðå çóëü -
òà òîì îñó ùå ñòâëå íèÿ ñòðóê òóð íûõ è ðå -
ñóð ñíûõ èç ìå íå íèé äîë æåí ñòàòü ïå ðå -
õîä îò å ÷åñ òâåí íîé ýêî íî ìè êè ê èñ -
ïîëü çî âà íèþ çíà íèé, òåõ íî ëî ãèé è èí -
ôîð ìà öèè â êà ÷åñ òâå âå äó ùå ãî èñ òî÷ -
íè êà ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðîñ òà, âêëàä êî -
òî ðî ãî ïðè ñî îò âå òñòâó þ ùèõ óñëî âè ÿõ
äîë æåí âîç ðàñ òè äî 50—60%, ò.å. íà ïî -
ðÿ äîê ïî ñðàâ íå íèþ ñ íû íåø íèì ñî -
ñòî ÿ íè åì.
Ïðè âå äåí íûå çäåñü íå êî òî ðûå ðå -
çóëü òà òû àíà ëè òè ÷åñ êèõ ðàñ ÷å òîâ, áå -
çóñ ëîâ íî, ÿâ ëÿ þò ñÿ îðè åí òè ðî âî÷ íû -
ìè. Òðå áó åò ñÿ èõ îïðå äå ëåí íîå óòî÷ íå -
íèå, îñî áåí íî, ÷òî êà ñà åò ñÿ àíà ëè òè -
÷åñ êèõ ïðî ðà áî òîê íà óðîâ íå êîí êðåò -
íûõ îò ðàñ ëåé, ðå ãè î íîâ, ïðî ìûø ëåí -
íûõ êîì ïëåê ñîâ è äðó ãèõ ýêî íî ìè ÷åñ -
êèõ è ñî öè àëü íûõ ñòðóê òóð. Â ëþ áîì
ñëó ÷àå îíè âàæ íû äëÿ îñó ùå ñòâëå íèÿ
îñìûñ ëåí íî ãî íà ïðàâ ëå íèÿ ãî ñó äà ð -
ñòâîì ïðî öåñ ñîâ ñòðóê òóð íûõ èç ìå íå -
íèé, ïî ñêîëü êó òå èç ìå íå íèÿ, êî òî ðûå
ïðî èñ õî äÿò â óêðà èí ñêîé ýêî íî ìè êå
ïîä âîç äå éñòâè åì ðû íî÷ íîé ñòè õèè,
äå ìî íñòðè ðó þò òåí äåí öèè, ïðî òè âî ïî -
ëîæ íûå òåì, êî òî ðûå íå îá õî äè ìû äëÿ
ïî ñòðî å íèÿ ýêî íî ìè êè, îñíî âàí íîé íà
çíà íè ÿõ.
Âîñ ñòà íîâ ëå íèå äî âå ðèÿ íà ñå ëå íèÿ ê ãî ñó äà ðñòâó è âëàñ òè
Ê ñî æà ëå íèþ, çíà ÷å íèå ýòîé ïðî áëå -
ìû, îñî áåí íî â ïëà íå ïåð ñïåê òèâ íî ãî
ðàç âè òèÿ ýêî íî ìè êè è îá ùå ñò âà, ó íàñ
ïîêà ïëî õî ïî íè ìà åò ñÿ. Êî íå÷ íî, â ëþ -
áîé ñòðà íå ñòå ïåíü äî âå ðèÿ íà ñå ëå íèÿ ê
ãî ñó äàð ñò âó â ëèöå âëà ñòè íå äîñ òè ãà åò
áîëü øèõ âû ñîò. Íî â Óê ðàè íå îíî íà -
ñòîëü êî ñèëü íî ïî äîð âà íî, ÷òî ïðè âå ëî
âñå íàøå îá ùå ñò âî ê êðè òè ÷å ñêè áî ëåç -
íåí íî ìó ñî ñòîÿ íèþ è ê óñ òà íîâ ëå íèþ
êëè ìà òà «âñå îá ùå ãî íå äî âå ðèÿ». Íè ãî -
ñó äàð ñò âó, íè ïî ëè òè ÷å ñêèì ñè ëàì, íè
ðó êî âî äè òå ëÿì ñòðà íû, íè áàí êàì, íè
êà ïè òà ëó íà ñå ëå íèå íå âå ðèò. Ýòî åñ òå ñò -
âåí íàÿ ðàñ ïëà òà çà îá ìàí íîå ëè øå íèå
ëþ äåé èõ äîëè â îá ùå íà ðîä íîé ñîá ñò -
âåí íî ñòè, çà òî òàëü íóþ êîí ôè ñêà öèþ
ñáå ðå æå íèé ïó òåì ñîç äà íèÿ èñ êóñ ñò âåí -
íîé èí ôëÿ öèè, çà «øî êî âóþ òå ðà ïèþ»
ïðè âõî æ äå íèè â ðû íîê, çà îò êàç ãî ñó -
äàð ñò âà îò îáåñ ïå ÷å íèÿ â ïîë íîì îáú å ìå
êîí ñòè òó öè îí íûõ ïðàâ ãðà æ äàí â îá ëàñ -
òè òðó äà, îá ðà çî âà íèÿ, çäðà âî îõðà íå íèÿ,
çà áåç îò âåò ñò âåí íûå îáå ùà íèÿ è íå ñî -
áëþ äåí íûå ñî öè àëü íûå ãà ðàí òèè è ìíî -
ãîå äðó ãîå.
Íî ÷å ëî âå ÷åñ êàÿ èñ òî ðèÿ ñâè äå ò åëü -
ñòâó åò, ÷òî íå ìî æåò áûòü çäî ðî âîé,
ðàñ òó ùåé ýêî íî ìè êè â íå çäî ðî âîì îá -
ùåñ òâå. Ïðè ÷åì ñè òó à öèÿ ñó ùåñ òâåí íî
óõóä øà åò ñÿ, êîã äà âëàñ òè ïû òà þò ñÿ íà -
âÿ çàòü òà êî ìó îá ùåñ òâó äîê òðè íó íå î -
ëè áå ðàëü íîé ýêî íî ìè êè. Èìåí íî ýòî è
õà ðàê òåð íî äëÿ ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ -
êî ãî ðàç âè òèÿ Óêðà è íû â ïî ñëåä íèå äâà
äå ñÿ òè ëå òèÿ.
Âîñ ñòà íîâ ëå íèå äî âå ðèÿ íà ðî äà ê ãî -
ñó äà ðñòâó è âëàñ òè — ýòî íå âîï ðîñ èäå -
î ëî ãèè èëè òå î ðå òè ÷åñ êèõ ðàñ ñóæ äå -
íèé. Ýòî âîï ðîñ ñå ãî äíÿø íåé óêðà èí -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
ñêîé ðå àëü íîñ òè, âîï ðîñ, êî òî ðûé ïðî -
èñ òå êà åò èç îá ûê íî âåí íî ãî çäðà âî ãî
ñìûñ ëà. Óâå ðåí, ÷òî êàæ äûé óêðà èí -
ñêèé ãðàæ äà íèí ìûñ ëåí íî çà äà åò ñåáå
âîï ðîñ, ïî ÷å ìó ìû æè âåì õóæå, ÷åì
ìíî ãèå äðó ãèå íà ðî äû, íà ïðè ìåð òå æå
ñêàí äè íà âû, ñ êî òî ðû ìè ìû ïëîò íî èñ -
òî ðè ÷åñ êè ïå ðå ñå êà ëèñü åùå ñî âðå ìåí
ñòà íîâ ëå íèÿ íà øåé ïåð âîé ãî ñó äà ð -
ñòâåí íîñ òè âî âðå ìå íà Êè åâ ñêîé Ðóñè?
Èëè ïî ÷å ìó âëàñòü ïðå âðà òè ëà ãî ñó äà ð -
ñòâî â ñëó æàí êó êà ïè òà ëà è çà áû ëà î
ñâî åì ãëàâ íîì ïðåä íàç íà ÷å íèè — ñëó -
æèòü âñå ìó íà ðî äó, òåì ñà ìûì ïî òå ðÿâ
ó íåãî äî âå ðèå.
Íå ñîì íåí íî, ðå øå íèå ïðî áëå ìû âîñ -
ñòà íîâ ëå íèÿ äî âå ðèÿ ê ãî ñó äà ðñòâó è
âëàñ òè — âàæ íîå óñëî âèå óëó÷ øå íèÿ
ýêî íî ìè ÷åñ êîé è ñî öè àëü íîé æèç íè
óêðà èí öåâ. Íî ýòî î÷åíü ñëîæ íàÿ è
êîì ïëåê ñíàÿ ïðî áëå ìà, êî òî ðàÿ âêëþ -
÷à åò êàê ýêî íî ìè ÷åñ êèå, òàê è ïî ëè òè -
÷åñ êèå, ñî öè àëü íî-êóëü òóð íûå è äðó ãèå
ôàê òî ðû.
Äëÿ ðå øå íèÿ óêà çàí íîé ïðî áëå ìû ìû
íå ìî æåì ïðè ãëà ñèòü íà ãî ñó äà ðñòâåí -
íûé òðîí, êàê â èñ òî ðè ÷åñ êîì ïðî øëîì,
âà ðÿ ãîâ-íîð ìà ííîâ. Íî ìû ìî æåì îá ðà -
òèòü ñÿ ê îïû òó èõ ñå ãî äíÿø íèõ íà ñëåä -
íè êîâ, êàê è ê îïû òó íà ðî äîâ äðó ãèõ
ñòðàí, ñî âåð øèâ øèõ çà êî ðîò êèé ïå ðè îä
ïðî ðûâ â ñâî åì ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ -
êîì ðàç âè òèè. Òîëü êî íàø óêðà èí ñêèé
ïðî ðûâ äîë æåí ñòàòü íå î÷å ðåä íûì ïî -
ëè òè ÷åñ êèì «ïè à ðîì», à ðå àëü íûì äå ëîì
âñå ãî íà ðî äà, âñåõ âåò âåé âëàñ òè, âñåõ ïî -
ëè òè ÷åñ êèõ ñèë.
Íà îñíî âå èç ó÷å íèÿ ìè ðî âî ãî îïû òà
ðå à ëè çà öèè âëàñ òÿ ìè óñè ëèé ïî ñî çäà -
íèþ ýêî íî ìè ÷åñ êè ýô ôåê òèâ íî ãî ãî ñó -
äà ðñòâà, ñî ÷å òà þ ùå ãî â ñåáå îä íî âðå -
ìåí íî è ÷åð òû ãî ñó äà ðñòâà îá ùå ãî äîñ -
òàò êà, ìîæ íî âû âåñ òè ðÿä àíà ëè òè ÷åñ êèõ
óðî êîâ, êî òî ðûå ìî ãóò áûòü èñ òî÷ íè êîì
ðàç äó ìèé è, âîç ìîæ íî, äàæå ïðè íÿ òèÿ
ñî îò âå òñòâó þ ùèõ ðå øå íèé äëÿ Óêðà è íû.
Âî-ïåð âûõ, ïðè âñåé êà æó ùåé ñÿ ïðî -
ñòî òå ïî äî áíî ãî øàãà ðó êî âî äñòâó ñòðà -
íû (à íå èäó ùèì íà âû áî ðû ïî ëè òè ÷åñ -
êèì ñè ëàì), âè äè ìî, íå îá õî äè ìî íà -
áðàòü ñÿ ìó æåñ òâà è íå òîëü êî ïðè çíàòü
îøè áî÷ íîñòü è âðå äî íîñ íîñòü ñïî ñî áîâ
îñó ùå ñòâëå íèÿ ïðè âà òè çà öèè, êîí ôèñ -
êà öèè ñáå ðå æå íèé è äðó ãèõ ìåð, êî òî -
ðûå â ÿâ íîì èëè ñêðû òîì âèäå áûëè íà -
ïðàâ ëå íû ïðî òèâ ýêî íî ìè ÷åñ êèõ èí òå -
ðå ñîâ îñíîâ íîé ÷àñ òè íà ñå ëå íèÿ ñòðà -
íû, íî è äàòü ïðà âî âûå ãà ðàí òèè èñ -
ïðàâ ëå íèÿ îøè áîê è íå äî ïó ùå íèÿ ïî -
äî áíî ãî â áó äó ùåì. Åñëè íà òà êîé øàã
Âåð õîâ íûé Ñî âåò íå ïî é äåò, òî ýòî íà -
äî ñäå ëàòü Ïðå çè äåí òó ñòðà íû.
Âî-âòî ðûõ, ïðè âà òè çà öèÿ ïðî äîë æà -
åò îñòà âàòü ñÿ âàæ íåé øèì íà ïðàâ ëå íè -
åì, íà êî òî ðîì äîëæíû áûòü ñî ñðå äî -
òî ÷åíû óñè ëèÿ ãî ñó äà ðñòâà. Ïðè ÷åì
ðå÷ü èäåò íå îá îêîí ÷à òåëü íîé ïðè âà -
òè çà öèè îñ òàâ øåé ñÿ åùå îá ùå íà ðîä -
íîé ñî á ñòâåí íîñ òè, à î íå îá õî äè ìîñ òè
ðà äè êàëü íî ãî ïî âû øå íèÿ ýô ôåê òèâ -
íîñ òè âñå ãî ïðî öåñ ñà ïðè âà òè çà öèè
êàê êëþ ÷å âî ãî ñïî ñî áà ïðî âå äå íèÿ ðû -
íî÷ íîé ëè áå ðà ëè çà öèè. Íàñ òà ëî âðå ìÿ
ïðå âðà òèòü ïðî öåññ ïðè âà òè çà öèè èç
èñ òî÷ íè êà îá ùåñ òâåí íî ãî íå äî â îëü -
ñòâà, ïðè âåä øå ãî ê ðåç êî ìó óõóä øå -
íèþ ìî ðàëü íî ãî êëè ìà òà â îá ùåñ òâå,
ðîñ òó öè íèç ìà, àïà òèè, ðàñ òå ðÿí íîñ òè
è îùó ùå íèþ âñå îá ùåé îá ìà íó òîñ òè, â
ýêî íî ìè ÷åñ êîå áëà ãî äëÿ âñåõ ëþ äåé.
Äëÿ ýòî ãî ïðåä ëà ãà åò ñÿ:
v âëàñ òÿì îá åñ ïå ÷è âàòü îá ùå íà ðîä -
íóþ ãëàñ íîñòü è ïðî çðà÷ íîñòü ïðî -
âå äå íèÿ ïðè âà òè çà öèè. Â íå îá õî äè -
ìûõ ñëó ÷à ÿõ âëàñòü äîë æíà èíè öè è -
ðî âàòü îá ùåñ òâåí íûå äèñ êóñ ñèè îò -
íî ñè òåëü íî öå ëå ñî îá ðàç íîñ òè è ýô -
ôåê òèâ íîñ òè ïðî âå äå íèÿ ïðè âà òè çà -
öèè òîãî èëè èíî ãî îá ú åê òà;
v ñðå äñòâà îò ïðè âà òè çà öèè îá ú åê òîâ
ïðî ìûø ëåí íîñ òè, òðàíñ ïîð òà, ñâÿ çè
è äðó ãèõ ñôåð äîë æíû ïî ëíîñ òüþ
íà ïðàâ ëÿòü ñÿ íà òåõ íî ëî ãè ÷åñ êîå
îá íîâ ëå íèå ïðî èç âî äñòâà è ïðî äóê -
öèè, ñî çäà íèå íî âûõ ðà áî ÷èõ ìåñò â
âû ñî êî òåõ íî ëî ãè ÷åñ êèõ ïðî èç âî äñò -
âàõ, îñó ùå ñòâëå íèå ñòðóê òóð íûõ èç -
ìå íå íèé â ýêî íî ìè êå;
v óñòà íî âèòü ãî ñó äà ðñòâåí íûå íîð ìà -
òè âû íà ðàç äå ëå íèå äî õî äîâ, ïî ëó ÷à -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
å ìûõ îò ïå ðå äàí íûõ â ÷àñ òíîå ïî ëü -
çî âà íèå ïðè ðîä íûõ ðå ñóð ñîâ, âêëþ -
÷àÿ òàê æå çåì ëþ, âî äî å ìû è äðó ãèå
ðåí òî îá ðà çó þ ùèå ðå ñóð ñû, â ïðî ïîð -
öè ÿõ, êî òî ðûå ïî çâî ëÿò ñî áñòâåí íè -
êó ðåí òà áåëü íî èõ èñ ïîëü çî âàòü, à
îá ùåñ òâó îùó ùàòü ðå àëü íóþ îò äà ÷ó
îò èõ ïðè âà òè çà öèè. Èç ìå íå íèå ôîð -
ìû ñî áñòâåí íîñ òè íà ïðè ðîä íûå ðå -
ñóð ñû íå äîë æíî ïðè âî äèòü ê ïî òå ðå
îá ùåñ òâîì èõ ðåí òíî ãî ïî òåí öè à ëà.
Ïðè âà òè çà öèÿ èìå åò ñâî åé öåëüþ ñî -
êðà ùå íèå ðàñ õî äîâ ãî ñó äà ðñòâà è óâå -
ëè ÷å íèå äî õî äîâ. Åñëè óêà çàí íîå íå
ïðî èñ õî äèò, òî âîç ìîæ íà íà öè î íà ëè çà -
öèÿ. Îñî áåí íî ýòî êà ñà åò ñÿ òåõ ñëó ÷à åâ,
êîã äà âîç íè êà åò âîï ðîñ î êîì ïåí ñà öèè
çà ñ÷åò ãî ñó äà ðñòâåí íî ãî âìå øà ò åëüñòâà
îøè áîê ðû íî÷ íîé ýêî íî ìè êè. Êàê ïî -
êà çû âà åò ìè ðî âîé îïûò, ÷àùå âñå ãî òà -
êèå îøèá êè âîç íè êà þò â åñ òåñ òâåí íûõ
ìî íî ïî ëè ÿõ.  ïî äî áíûõ ñëó ÷à ÿõ ãî ñó -
äà ðñòâî ìî æåò âû ñòó ïèòü êàê óïðàâ ëÿ -
þ ùèé, ëó÷ øèé, ÷åì ÷àñ òíûé ïðåä ïðè -
íè ìà òåëü, ïî ñêîëü êó åãî çà äà ÷à íå òîëü -
êî ïî ëó ÷àòü ïðè áûëü, íî è äå éñòâî âàòü
â ýêî íî ìè ÷åñ êèõ, ñî öè àëü íûõ è ïî ëè -
òè ÷åñ êèõ èí òå ðå ñàõ âñå ãî îá ùåñ òâà.
Â-òðåòü èõ, äëÿ âîñ ñòà íîâ ëå íèÿ ñïðà -
âåä ëè âîñ òè è äî âå ðèÿ íà ðî äà ê âëàñ òè
íå îá õî äè ìî îñó ùåñ òâèòü ðå øè òåëü íûå
ìåðû ïî âîç âðà ùå íèþ ãðàæ äà íàì ïî òå -
ðÿí íûõ èìè âêëà äîâ. Ê ñî æà ëå íèþ, âñå
ïðåä ëà ãà å ìûå è äàæå ðå à ëè çó å ìûå ñåé -
÷àñ ñïî ñî áû ðå øå íèÿ ýòîé ïðî áëå ìû,
îñíî âàí íûå íà ñó ùåñ òâó þ ùåì áþä æåò -
íîì ïîä õî äå èñ ïîëü çî âà íèÿ äå íåã, íå
òîëü êî íå ýô ôåê òèâ íû, íî è ñî öè àëü íî
íå ñïðà âåä ëè âû. Ôàê òè ÷åñ êè ãðàæ äà íå
èç çà ðà áî òàí íûõ èìè ñå ãî äíÿ ñðåäñòâ
äîë æíû îò äàòü îïðå äå ëåí íóþ ÷àñòü íà
òî, ÷òî áû âîç âðà òèòü ñà ìèì ñåáå êîí -
ôèñ êî âàí íûå ó íèõ ãî ñó äà ðñòâîì âêëà -
äû. Òà êîé ñïî ñîá îñî áåí íî íå ñïðà âåä -
ëèâ ïî îò íî øå íèþ ê ìî ëî äî ìó ïî êî ëå -
íèþ, êî òî ðîå ãî ñó äà ðñòâî íå çà êîí íî
ýêî íî ìè ÷åñ êè íà êà çû âà åò è ïå ðå êëà äû -
âà åò íà íåãî ôè íàí ñî âóþ îò âå òñòâåí -
íîñòü çà ñî âåð øåí íûå âëàñ òüþ îøèá êè
â ïðî âå äå íèè ðå ôîðì.
Ïî ý òî ìó âàæ íà íå òîëü êî ñàìà öåëü
âîç âðà ùå íèÿ ëþ äÿì ïî òå ðÿí íûõ âêëà -
äîâ, à äîñ òè æå íèå ýòîé öåëè ñ ïî -
ìîùüþ òà êèõ ñïî ñî áîâ, êî òî ðûå ïî ìî -
ãóò âîñ ñòà íî âèòü ñî öè àëü íóþ ñïðà âåä -
ëè âîñòü è, òåì ñà ìûì, äî âå ðèå ê ãî ñó äà -
ðñòâó. Íå î ëè áå ðà ëèçì íå ïðè çíà åò òà -
êóþ ôóí äà ìåí òàëü íóþ ÷å ëî âå ÷åñ êóþ
öåí íîñòü, êàê ñïðà âåä ëè âîñòü. Îäíà êî
èñ òî ðèÿ ôîð ìè ðî âà íèÿ ÷å ëî âå ÷åñ êèõ
îò íî øå íèé ñâè äå ò åëüñòâó åò, ÷òî ýòîé
öåí íîñ òè óäå ëÿ ëîñü âíè ìà íèå èç äàâ íà.
 ïî ý ìå «Òðó äû è äíè» Ãå ñè î äà (VIII â.
äî í.ý.) ÷åò êî âû ñêà çû âà åò ñÿ ìûñëü, ÷òî
ñïðà âåä ëè âîñòü — ýòî áîðü áà ñ èç ëè -
øåñ òâîì [8]. À óæå â ÕÕ ñòî ëå òèè èç -
âåñ òíûé èòàëü ÿí ñêèé ýêî íî ìèñò ïðåä -
ðå êàë, ÷òî «îá ùåñ òâî, èç êî òî ðî ãî èç ãî -
íÿ þò ñïðà âåä ëè âîñòü è ìî ðàëü, íå â ñî -
ñòî ÿ íèè âû æèòü» [9].
Èìåí íî íà ïðè íöè ïå ñïðà âåä ëè âîñ òè
Ãå ñè î äà è ïðåä ëà ãà åò ñÿ ðå øèòü ïðî áëå ìó
âîç âðà ùå íèÿ ëþ äÿì ïî òå ðÿí íûõ âêëà -
äîâ. Äëÿ ýòî ãî ïðåä ñòàâ ëÿ åò ñÿ öå ëå ñî îá -
ðàç íûì ñî çäàòü ñïå öè àëü íûé ãî ñó äà ðñò -
âåí íûé ôîíä (Ôîíä ñî öè àëü íîé ñïðà -
âåä ëè âîñ òè), èç êî òî ðî ãî áó äóò ôè íàí ñè -
ðî âàòü ñÿ ñðå äñòâà íà âû ïëà òó îá åñ öå íåí -
íûõ âêëà äîâ. Èñòî÷ íè êà ìè ôè íàí ñè ðî -
âà íèÿ ýòî ãî ôîí äà äîë æíû ñòàòü:
v ñðå äñòâà îò ââå äå íèÿ ïðî ãðåñ ñèâ íî ãî
íà ëî ãà íà äî ðî ãóþ íå äâè æè ìîñòü è
ñðå äñòâà ðîñ êî øè. Ýòî, íà êî íåö, ïî -
çâî ëèò çà ïóñ òèòü â äå éñòâèå ëî çóíã
Ïðå çè äåí òà ñòðà íû «áî ãà òûå ïî ìî -
ãóò áåä íûì»;
v ÷àñòü ñðåäñòâ îò íà ëî ãà íà äî õî äû
ôè çè ÷åñ êèõ ëèö, îá ðà çó å ìàÿ çà ñ÷åò
ââå äå íèÿ ïðî ãðåñ ñèâ íîé ñòàâ êè íà -
ëî ãî îá ëî æå íèÿ íà äî õî äû ôè çè ÷åñ -
êèõ ëèö, èñ ÷èñ ëÿ å ìàÿ êàê ðàç íè öà
ìåæ äó âå ëè ÷è íîé ñðåäñòâ îò íà ëî ãî -
îá ëî æå íèÿ ïî íî âîé ïðî ãðåñ ñèâ íîé
ñèñ òå ìå è íûíå äå éñòâó þ ùåé. Ïðîã -
ðåñ ñèâ íàÿ ñèñ òå ìà íà ëî ãî îá ëî æå íèÿ
äîë æíà ââî äèòü ñÿ äëÿ ëèö, èìå þ ùèõ
äî õî äû, ïðå âû øà þ ùèå â 5—7 ðàç ìè -
íè ìàëü íûå äî õî äû ãðàæ äàí ñòðà íû;
v âñå ôè íàí ñî âûå ñðå äñòâà, êî òî ðûå
îá ðà çó þò ñÿ â ðå çóëü òà òå íå çà êîí íîé
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
ýêî íî ìè ÷åñ êîé äå ÿ òåëü íîñ òè è âû -
ÿâ ëÿ þò ñÿ ñ ïî ìîùüþ íà ëî ãî âûõ, òà -
ìî æåí íûõ è äðó ãèõ ãî ñó äà ðñòâåí íûõ
ñëóæá, ò.å. ñðå äñòâà, ôîð ìàëü íî ÿâ -
ëÿ þ ùè å ñÿ ïî ñâî åé ïðè ðî äå âíå áþä -
æåò íû ìè;
v ìå öå íàò ñêèå ñðå äñòâà îò îò äåëü íûõ
ôè çè ÷åñ êèõ ëèö, íà ïðàâ ëÿ å ìûå öå ëå -
âûì íà çíà ÷å íè åì â óêà çàí íûé ôîíä.
Ïðåä ëà ãà å ìûé ñïî ñîá âîç âðà ùå íèÿ
ëþ äÿì âêëà äîâ, îñíî âàí íûé íà ïðè íöè -
ïàõ òîð æåñ òâà ñïðà âåä ëè âîñ òè, öå íåí
òàê æå òåì, ÷òî â ðå çóëü òà òå åãî ðå à ëè çà -
öèè ñó ùåñ òâåí íî ìî æåò âîç ðàñ òè èí âåñ -
òè öè îí íûé ïî òåí öè àë ñòðà íû äëÿ ðàñ -
øè ðåí íî ãî âîñ ïðî èç âî äñòâà, ïî ñêîëü êó
ïðî è çîé äåò ïå ðå îðè åí òà öèÿ çíà ÷è òåëü -
íûõ ñðåäñòâ îò âëî æå íèÿ â ðîñ êîøü âî
âëî æå íèÿ â ïðî èç âî äñòâî. È ýòî ñòà íåò
òàê æå ñâî å îá ðàç íîé îá ùåñ òâåí íîé àì -
íèñ òè åé òåõ, êòî íà êî ïèë áî ãà òñòâî çà
ñ÷åò îá åä íå íèÿ íà ðî äà.
Â-÷åò âåð òûõ, íå îá õî äè ìî ñî çäàòü íà -
ä åæ íûé ãî ñó äà ðñòâåí íûé ìå õà íèçì,
îá åñ ïå ÷è âà þ ùèé ãà ðàí òèè áàí êîâ ñêèõ
âêëà äîâ, à òàê æå ñòè ìó ëè ðó þ ùèé èí -
âåñ òè öè îí íîå êðå äè òî âà íèå â òåõ íî ëî -
ãè ÷åñ êîå îá íîâ ëå íèå è ðàç âè òèå íà óêî -
åì êî ãî ïðî èç âî äñòâà â ïåð âóþ î÷å ðåäü
çà ñ÷åò àê êó ìó ëÿ öèè ñðåäñòâ îò å ÷åñ -
òâåí íûõ âêëàä ÷è êîâ. Òîëü êî òîã äà, êîã -
äà ñðå äñòâà íà ñå ëå íèÿ ñòðà íû ïî é äóò íà
ðàç âè òèå îò å ÷åñ òâåí íîé ýêî íî ìè êè, à
íå íà ñïå êó ëÿ òèâ íûå âëî æå íèÿ è èí -
âåñ òè ðî âà íèå çà ðó áåæ íûõ ïðî èç âî äè òå -
ëåé, ìîæ íî áó äåò ñ÷è òàòü, ÷òî äî âå ðèå
íà ðî äà ê ãî ñó äà ðñòâó âîñ ñòà íîâ ëå íî, à
ýêî íî ìè êà íîð ìàëü íî ðàç âè âà åò ñÿ.
Íà êî íåö, êðî ìå âîñ ñòà íîâ ëå íèÿ äî âå -
ðèÿ íà ðî äà ê ãî ñó äà ðñòâó ïî âîï ðî ñàì
ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ïëà íà, íå îá õî äè ìî îá ú -
åê òè âè çè ðî âàòü âîç ìîæ íîñ òè è ðå àëü íûå
ìåðû ïî îá åñ ïå ÷å íèþ ãî ñó äà ðñòâåí íîé
ñî öè àëü íîé çà ùè òû ãðàæ äàí. Êëþ ÷å âûì
íà ïðàâ ëå íè åì çäåñü äîë æåí ñòàòü ïå ðå -
õîä îò íå ýô ôåê òèâ íîé, áåñ êîí òðîëü íîé
è âî ìíî ãîì êîð ðóï öè îí íîé ñèñ òå ìû
ïî âàëü íûõ ëüãîò ê óñòà íîâ ëå íèþ îá î -
ñíî âàí íûõ ñèñ òåì îïëà òû òðó äà, ïåí ñèé
è äðó ãèõ âû ïëàò, ðàç ìåð êî òî ðûõ áó äåò
îá ú åê òèâ íî îòî áðà æàòü âêëàä ãðàæ äà íè -
íà â ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êîå ðàç âè òèå
ñòðà íû.
Ñå ãîä íÿø íÿÿ ìàñ øòàá íàÿ ñèñ òå ìà
ëüãîò ïî ñó ùåñ òâó ìàëî âëè ÿ åò íà äîñ -
òîé íîå óäîâ ëåò âî ðå íèå æèç íåí íûõ ïî -
òðåá íîñ òåé ëþ äåé. Áî ëåå òîãî, äëÿ çíà -
÷è òåëü íîé ÷àñ òè íà ñå ëå íèÿ ëüãî òû â
óñëî âè ÿõ áå çîò âå òñòâåí íîé áþ ðîê ðà òèè
ïðå âðà ùà þò ñÿ â óíè æà þ ùåå ÷å ëî âå ÷åñ -
êîå äîñ òî è íñòâî ñðå äñòâî, à äëÿ íå êî òî -
ðûõ ñòà íî âÿò ñÿ ôàê òî ðîì, íå ãà òèâ íî
âëè ÿ þ ùèì íà èõ òðó äî âóþ è ñî öè àëü -
íóþ àê òèâ íîñòü.
Îñî áåí íî íå äî ïóñ òè ìû â íà øåì îá -
ùåñ òâå ëüãî òû, êî òî ðûå óñòà íàâ ëè âà þò -
ñÿ âû ñøèì ÷è íàì ãî ñó äà ðñòâåí íîé
âëàñ òè, íà ðîä íûì äå ïó òà òàì è äðó ãèì
ïðåä ñòà âè òå ëÿì áþ ðîê ðà òèè. Îáùåñ òâî
äîë æíî óñòà íàâ ëè âàòü ëüãî òû òîëü êî
äëÿ ëþ äåé, êî òî ðûå íå â ñî ñòî ÿ íèè ñâî -
èì òðó äîì çà ðà áà òû âàòü ñåáå íà íîð -
ìàëü íóþ æèçíü. Íà òà êèõ ëþ äåé äîë -
æíà ðàñ ïðîñ òðà íÿò ñÿ ãî ñó äà ðñòâåí íàÿ
îïå êà, â òîì ÷èñ ëå è â âèäå ëüãîò.
È, êî íå÷ íî æå, ãî ñó äà ðñòâî äîë æíî
îá åñ ïå ÷èòü âû ïîë íå íèå âñåõ ñî öè àëü -
íûõ ãà ðàí òèé, ïðåä óñìîò ðåí íûõ Êîí -
ñòè òó öè åé. Îòêàç âëàñ òåé îò ïî ëíî ãî
âû ïîë íå íèÿ çà ïè ñàí íûõ â Êîí ñòè òó -
öèè ñî öè àëü íûõ ãà ðàí òèé äîë æåí ïðå -
ñëå äî âàòü ñÿ ïî çà êî íó.
Ïðå î äî ëå íèå êðè çèñ íî ãî ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî äèñ áà ëàí ñà íà ñå ëå íèÿ
Êàê áûëî ïî êà çà íî âûøå, îäíèì èç
ïðàê òè ÷åñ êèõ ðå çóëü òà òîâ íà ñàæ äå íèÿ
ïðà âèë íå îëè áå ðàëü íîé ýêî íî ìè êè ÿâ -
ëÿ åò ñÿ íà ðàñ òà íèå ðàç ðû âà â óðîâ íå
æèç íè íà ñå ëå íèÿ. Ïîñ êîëü êó ñî ãëàñ íî
ïðè íöè ïàì íå îëè áå ðà ëèç ìà ãî ñó äà ðñò -
âî íå âìå øè âà åò ñÿ â ïðî öåññ êîí öåí -
òðà öèè êà ïè òà ëà è ñëà áî èëè âî îá ùå íå
êîí òðî ëè ðó åò ñïî ñî áû åãî íà êîï ëå íèÿ,
òî íà ïðàê òè êå ýòî ïî çâî ëÿ åò ðàñ ïðå äå -
ëÿòü íà öè î íàëü íîå áî ãà òñòâî, èã íî ðè -
ðóÿ ïðè íöèï ñïðà âåä ëè âîñ òè. Ýòî ïðî -
èñ õî äèò ïîä ïðè êðû òè åì òå î ðå òè ÷åñ -
êîé êîí öåï öèè íå îëè áå ðà ëèç ìà, ñòåð -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
æíåì êî òî ðîé ÿâ ëÿ åò ñÿ íå îãðà íè ÷åí íàÿ
ñâî áî äà ðûí êà.
Ôàê òè ÷åñ êè ýòà êîí öåï öèÿ, ñòàâ øàÿ
äëÿ êà ïè òà ëà ñî âðå ìåí íîé ýêî íî ìè ÷åñ -
êîé «áèá ëè åé», èñ ïîëü çó åò ñÿ â êà ÷åñ òâå
íà óêî îá ðàç íîé ñèñ òå ìû îïðàâ äà íèÿ è
ëå ãè ìè òè çà öèè ëþ áûõ ñðåäñòâ, ñïî ñî á -
ñòâó þ ùèõ äîñ òè æå íèþ öåëè íà êîï ëå -
íèÿ êà ïè òà ëà ó ýêî íî ìè ÷åñ êîé ýëè òû, â
ðå çóëü òà òå ÷åãî è ïðî èñ õî äèò óñè ëå íèå
ðàç ðû âà â óðîâ íÿõ æèç íè íà ñå ëå íèÿ.
Óñè ëå íèå ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî äèñ áà ëàí ñà
ãðàæ äàí ñòðà íû ñî çäà åò ñåðü åç íûå ïðî á -
ëå ìû íå òîëü êî â ýêî íî ìè ÷åñ êîì ïëà íå,
íî è â ñî öè àëü íîì, è ïî ëè òè ÷åñ êîì. Íå -
ñ ïðà âåä ëè âîå ðàç ìå æå âà íèå ëþ äåé ïî
óðîâ íþ æèç íè ïîä òà ÷è âà åò îñíî âû óò -
âåð æäå íèÿ äå ìîê ðà òè ÷åñ êî ãî îá ùåñ òâà,
ñòè ìó ëè ðó åò ðîñò ñî öè àëü íîé íå ñòà -
áèëü íîñ òè, ñëó æèò èñ òî÷ íè êîì ñî öè àëü -
íîé è ïðî ôåñ ñè î íàëü íîé àïà òèè. Îíî
ïðè âî äèò ê íà ðàñ òà íèþ ñî öè àëü íîé èçî -
ëè ðî âàí íîñ òè çíà ÷è òåëü íî ãî ÷èñ ëà
ãðàæ äàí, îñî áåí íî èìå þ ùèõ íà è áî ëåå
íèç êèé óðî âåíü äî õî äîâ.
Îïàñ íû ìè è äàæå êðè çèñ íû ìè äëÿ
îá ùåñ òâà ýòè ïðî ÿâ ëå íèÿ ñòà íî âÿò ñÿ
ïðè äîñ òè æå íèè îïðå äå ëåí íî ãî çíà ÷å -
íèÿ óðîâ íÿ ðàç ðû âà. Ñ÷è òà åò ñÿ, ÷òî ïî -
ðî ãî âûì çíà ÷å íè åì äëÿ ñðû âà â ñåðü åç -
íûé êðè çèñ ñî öè àëü íîé óñòîé ÷è âîñ òè
ÿâ ëÿ åò ñÿ ñî îò íî øå íèå äî õî äîâ 20% íà -
è áî ëåå áî ãà òûõ è 20% íà è áî ëåå áåä íûõ,
ïðå âû øà þ ùåå 10 : 1.
Ïðè ýòîì ñëå äó åò èìåòü â âèäó, ÷òî
êàê ïðå âû øå íèå çíà ÷å íèÿ ýòî ãî ïî êà -
çà òå ëÿ, òàê è «óðàâ íè ëîâ êà» ïî óðîâ íþ
æèç íè îäè íà êî âî îïàñ íû äëÿ ñî öè àëü -
íîé óñòîé ÷è âîñ òè, î ÷åì, â ÷àñ òíîñ òè,
ñâè äå ò åëüñòâó åò îïûò ëåã êî ðàç âè âàâ -
øå ãî ñÿ ÑÑÑÐ ñ ìîë ÷à ëè âî ãî ñî ãëà ñèÿ
«íî âîé èñ òî ðè ÷åñ êîé îá ùíîñ òè» —
óðàâ íåí íî ãî ïî äî õî äàì ñî âåò ñêî ãî íà -
ðî äà. Ñòðà íó, êî òî ðàÿ äëè òåëü íî ýêî íî -
ìè ÷åñ êè óíè æà ëà ñïî ñîá íûõ, äå ÿ òåëü -
íûõ è ñî öè àëü íî-àê òèâ íûõ òðó äÿ ùèõ -
ñÿ, íè êòî èç íèõ íå çà õî òåë çà ùè òèòü îò
êðà õà.
 Óêðà è íå, ãäå ýòî ñî îò íî øå íèå ïå -
ðå âà ëè ëî çà ïðåä åëü íîå çíà ÷å íèå, ñè òó -
à öèÿ çíà ÷è òåëü íî îá îñòðÿ åò ñÿ ñî ÷å òà -
íè åì âû ñî êî ãî ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî äèñ áà -
ëàí ñà ñ òåì, ÷òî çíà ÷è òåëü íàÿ ÷àñòü ìà -
ëî è ìó ùå ãî íà ñå ëå íèÿ íà õî äèò ñÿ çà ÷åð -
òîé áåä íîñ òè. Ïðè ÷åì áåä íîñòü îõâà òû -
âà åò áîëü øóþ äîëþ ðà áî òà þ ùèõ ëþ äåé,
êî òî ðàÿ ñî ñòàâ ëÿ åò áî ëåå ÷åò âåð òè
(îêî ëî 3 ìëí.), ïî ëó ÷à þ ùèõ çà ðïëà òó
ìåíü øå ðå àëü íî ãî ïðî æè òî÷ íî ãî ìè íè -
ìó ìà.
 äóõå íå îëè áå ðàëü íîé òå î ðèè ýêî íî -
ìè ÷åñ êàÿ äèô ôå ðåí öèÿ ôîð ìè ðó åò ñÿ è
íà ìåæ îò ðàñ ëå âîì, âíóò ðè îò ðàñ ëå âîì è
ìåæ ðå ãè î íàëü íîì óðîâ íå. Â ðÿäå îò ðàñ -
ëåé çà ðïëà òû â 2—2,5 ðàçà îò ëè ÷à þò ñÿ
îò ñðåä íåé ïî ñòðà íå. Â òî æå âðå ìÿ
ôîí äî âûé êî ýô ôè öè åíò äèô ôå ðåí öè à -
öèè çà ðïëà òû, íà ïðè ìåð â ñå ëüñêîì õî -
çÿ éñòâå, ñî ñòàâ ëÿ åò 32, â êóëü òó ðå è èñ -
êó ññòâå — 29. Ðàç íè öà ìåæ äó íà è áîëü -
øåé è íà è ìåíü øåé ñðåä íåé çà ðïëà òîé
ïî ðå ãè î íàì ñî ñòàâ ëÿ åò 2,38 ðàçà [4].
Ïî âàëü íàÿ áåä íîñòü íà ñå ëå íèÿ Óêðà -
è íû, ñëî æèâ øà ÿ ñÿ â ðå çóëü òà òå âíåä ðå -
íèÿ ìî äå ëè íå îëè áå ðàëü íîé ýêî íî ìè -
êè, ñåðü åç íî èç ìå íè ëà äå ìîã ðà ôè ÷åñ -
êóþ ñè òó à öèþ â ñòðà íå. Çà 16 ëåò Óêðà -
è íà ôè çè ÷åñ êè ïî òå ðÿ ëà òà êóþ ÷èñ ëåí -
íîñòü íà ñå ëå íèÿ (5 ìëí. ÷åë.), êî òî ðàÿ
ðàâ íà ÷èñ ëåí íîñ òè íà ñå ëå íèÿ öå ëîé åâ -
ðî ïåé ñêîé ñòðà íû, òà êîé, íà ïðè ìåð,
êàê Äà íèÿ èëè Ôèí ëÿí äèÿ. Ýòî ñëó ÷è -
ëîñü ãëàâ íûì îá ðà çîì çà ñ÷åò ïî âû øå -
íèÿ ñìåð òíîñ òè â ñòðà íå è óìåíü øå íèÿ
äå òî ðîæ äà å ìîñ òè.
Òà êîé ïå ÷àëü íûé èòîã çà êî íî ìå ðåí,
åñëè ó÷åñòü, ÷òî ïî ñòà òèñ òè ÷åñ êèì äàí -
íûì äàæå ñå ãî äíÿ, êîã äà ïðî è çîø ëî íå -
êî òî ðîå óëó÷ øå íèå óðîâ íÿ æèç íè íà ñå -
ëå íèÿ ñòðà íû, ñó ùåñ òâåí íî ñî êðà òè -
ëîñü ïî ñðàâ íå íèþ ñ 1990 ãî äîì ïî -
òðåá ëå íèå óêðà èí öà ìè îñíîâ íûõ ýëå -
ìåí òîâ ïè òà íèÿ, êî òî ðûå èìå þò îñíî -
âî ïî ëà ãà þ ùåå âëè ÿ íèå íà ñî ñòî ÿ íèå
çäî ðîâüÿ ëþ äåé — ïðî òå è íà, æè ðîâ,
êàëü öèÿ, ðå òè íî ëà, æå ëå çà è ìíî ãèõ
äðó ãèõ. Òî, ÷òî â Óêðà è íå àï òå êè ðàñ -
òóò, êàê ãðè áû ïî ñëå äîæ äÿ, ÷òî â èäå à -
ëå äîë æíî ïîä òâåð æäàòü òîð æåñ òâî
ïðè í öè ïîâ ñâî áîä íî ãî ðûí êà, íà ñà -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
ìîì äåëå ñâè äå ò åëüñòâó åò î ðåç êîì
óõóä øå íèè ñî ñòî ÿ íèÿ çäî ðîâüÿ óê ðà èí -
öåâ è äîë æíî çà ñòà âèòü ãî ñó äà ðñòâî
ñåðü åç íî îò íåñ òèñü ê âû ïîë íå íèþ ôóí -
äà ìåí òàëü íûõ îá ÿ çà òåëüñòâ ïî îò íî øå -
íèþ ê íà ðîä íî ìó çäðà âî îõ ðà íå íèþ.
Îäíèì èç ñïî ñî áîâ ðå à ëè çà öèè òà êèõ
îá ÿ çà òåëüñòâ êàê ðàç ÿâ ëÿ åò ñÿ ðå ãó ëè ðî -
âà íèå ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî äèñ áà ëàí ñà íà -
ñå ëå íèÿ ñ öåëüþ íå äî ïó ùå íèÿ ïå ðå êî -
ñîâ, ïî ðîæ äà å ìûõ ðûí êîì, îñî áåí íî
íå îëè áå ðàëü íûì.
×òî íå îá õî äè ìî ñäå ëàòü äëÿ ðå øå íèÿ
ýòîé ñëîæ íåé øåé ïðî áëå ìû, ÷òî áû íî -
âàÿ Óêðà è íà îá ðå ëà ñòà òóñ ñòðà íû âñå îá -
ùå ãî äîñ òàò êà è ðàç âè òîé ýêî íî ìè êè?
Êëþ ÷å âûì ìî ìåí òîì â ýòîì ÿâ ëÿ åò ñÿ ñî -
çäà íèå äå éñòâåí íî ãî ïðà âî âî ãî ìå õà íèç -
ìà äëÿ ïî ëíî ãî îá åñ ïå ÷å íèÿ êîí ñòè òó -
öè îí íî ãî ïðà âà ãðàæ äàí íà òðóä, íà ðàâ -
íûå âîç ìîæ íîñ òè â âû áî ðå è îá ðå òå íèè
ïðî ôåñ ñèè, äîñ òîé íî ãî äëÿ ïðî æè âà íèÿ
ðàç ìå ðà çà ðà áîò íîé ïëà òû.
Íå îá õî äè ìî òàê æå ñî çäàòü è çà ïóñ òèòü
â äå éñòâèå ãî ñó äà ðñòâåí íûé ìå õà íèçì
ïå ðåðàñ ïðå äå ëå íèÿ äî õî äîâ, îñíî âàí -
íûé íà ïðè íöè ïå ñïðà âåä ëè âîñ òè, êî òî -
ðûé â ñî ñòî ÿ íèè ñáà ëàí ñè ðî âàòü èí òå ðå -
ñû ðàç íûõ ãðóïï îá ùåñ òâà è ñî õðà íÿòü
ïðè ýòîì âû ñî êóþ ýô ôåê òèâ íîñòü èñ -
ïîëü çî âà íèÿ êà ïè òà ëà. Ìå ðè ëîì ñïðà -
âåä ëè âîñ òè, êàê óñòà íî âèë åùå â äðåâ -
íîñ òè Àðèñòîòåëü, ÿâ ëÿ åò ñÿ ïðà âî. Óêðà -
èí ñêî ìó ïðà âó íàäî ïðåä îñòà âèòü âñå
âîç ìîæ íîñ òè ðå à ëè çî âàòü ýòó ñâîþ ãëàâ -
íóþ ôóíê öèþ.
Ñ ýòîé öåëüþ ïðåä ëà ãà åò ñÿ:
1. Çà êî íî äà òåëü íî óíîð ìè ðî âàòü çíà -
÷å íèå òà êèõ êëþ ÷å âûõ äëÿ îá åñ ïå ÷å íèÿ
äîñ òîé íîé çà ðïëà òû òðó äÿ ùèõ ñÿ è ñòè -
ìó ëè ðî âà íèÿ ðîñ òà ïðî èç âî äè òåëü íîñ -
òè è êà ÷åñ òâà òðó äà ýêî íî ìè ÷åñ êèõ ïî -
êà çà òå ëåé:
v äîëÿ îïëà òû òðó äà â ÂÂÏ — äî âåñ òè
äî 65%;
v äîëÿ çà ðà áîò íîé ïëà òû â åäè íè öå ñå -
áåñ òî è ìîñ òè ïðî äóê öèè — íå ìåíü -
øå 25—30%;
v ãà ðàí òè ðî âàí íàÿ ïî ÷à ñî âàÿ îïëà òà
òðó äà — íå ìåíü øå 3 åâðî (íîð ìà òèâ
äîë æåí ïå ðå ñìàò ðè âàòü ñÿ êàæ äûå
2—3 ãîäà â âîç ðàñ òà þ ùóþ ñòî ðî íó);
v ðàç ðûâ ìåæ äó ìè íè ìàëü íîé è ìàê -
ñè ìàëü íîé çà ðïëà òîé â áþä æåò íîé
ñôå ðå — 1:5.
2. Ðàç ðà áî òàòü è ðå à ëè çî âàòü êîì -
ïëåêñ çà êî íî äà òåëü íûõ ìåð ïî ñî êðà -
ùå íèþ òå íè çà öèè çà íÿ òîñ òè â ÷àñ òè
ëèê âè äà öèè ñèñ òå ìû ïî ëó ÷å íèÿ çà ðà -
áîò íîé ïëà òû «â êîí âåð òàõ», îá ú åê òè -
âè çà öèè è âêëþ ÷å íèÿ â çà êî íî äà òåëü -
íîå íà ëî ãî âîå ïîëå çà ðà áîò êîâ îãðîì -
íîé àð ìèè íå îôè öè àëü íûõ «çà ðî áèò -
÷àí», îñî áåí íî ìíî ãî ÷èñ ëåí íûõ çà ðó -
áå æîì, à â ñòðà íå íà ñòðîé êàõ, òðàíñ -
ïîð òå è â ñôå ðå óñëóã.
3. Ãî ñó äà ðñòâî è îñî áåí íî ïî ëè òè ÷åñ -
êèå ñèëû äîë æíû ñî äå éñòâî âàòü ñî çäà -
íèþ â ñòðà íå äå éñòâåí íî ãî ìå õà íèç ìà
âçà è ìî âû ãîä íî ãî äëÿ òðó äà è êà ïè òà ëà
âçà è ìî äå éñòâèÿ â ñôå ðå ýêî íî ìè ÷åñ êèõ
îò íî øå íèé. Ïðè ýòîì âàæ íî, ÷òî áû îä -
íî âðå ìåí íî áûëè ñôîð ìè ðî âà íû ñèëû
è ìå õà íèç ìû äå ìîê ðà òè ÷åñ êî ãî ñî ïðî -
òèâ ëå íèÿ ðà áîò íè êîâ â äåëå íå äî î öåí -
êè ïðåä ïðè íè ìà òå ëÿ ìè è ðó êî âî äè òå -
ëÿ ìè ó÷ðåæ äå íèé èõ òðó äà è íå î áîñ íî -
âàí íî ãî óñòà íîâ ëå íèÿ íèç êîé çà ðà áîò -
íîé ïëà òû.
Äëÿ îá åñ ïå ÷å íèÿ ðîñ òà çà ðïëà òû òðó -
äÿ ùèõ ñÿ ãî ñó äà ðñòâî íà ïðÿ ìóþ äîë æíî
èõ ïîä äåð æè âàòü, ïî ñêîëü êó ðîñò çà ð -
ïëàò ïî âû øà åò ñïðîñ íà òî âà ðû è óñëó -
ãè, à ýòî â ñâîþ î÷å ðåäü ïî âû øà åò âíóò -
ðåí íèé èí âåñ òè öè îí íûé ïî òåí öè àë
ñòðà íû, ðå à ëè çà öèÿ êî òî ðî ãî ïðè âî äèò
ê ðîñ òó ýêî íî ìè êè. Â èòî ãå èí òåí ñèâ -
íî ãî ðîñ òà çà ðïëà òû âîç ðàñ òà åò ñïðîñ
íà ïðî äóê öèþ è òåì ñà ìûì ñâîþ âû ãî -
äó ïî ëó ÷àò è ïðåä ïðè íè ìà òå ëè.
Ïðè âå äåí íûå âûøå ìåðû ïî ñâî å ìó
õà ðàê òå ðó îò íî ñÿò ñÿ ê ðå ãó ëÿ òîð íîé
ôóíê öèè ãî ñó äà ðñòâà, íå îá õî äè ìîñòü
ðå à ëè çà öèè êî òî ðîé â óñëî âè ÿõ íå îëè -
áå ðàëü íîé ýêî íî ìè êè íå äîë æíà âû çû -
âàòü íè êà êèõ ñî ìíå íèé. Íî êàê áû ýô -
ôåê òèâ íî ãî ñó äà ðñòâî íå âû ïîë íÿ ëî ýòó
ôóíê öèþ, ðå øèòü ïðî áëå ìó êðè çèñ íî ãî
ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî äèñ áà ëàí ñà íà ñå ëå íèÿ
áåç ïå ðå õî äà îò ñûðü å âûõ èñ òî÷ íè êîâ
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðîñ òà ê òåõ íî ëî ãè ÷åñ -
êî ìó ïðî ãðåñ ñó íå âîç ìîæ íî.
Ñå ãîä íÿ òîëü êî òåõ íî ëî ãè ÷åñ êèé ïðî -
ãðåññ, îñíî âàí íûé íà ñà ìûõ ïå ðå äî âûõ
íà ó÷íûõ çíà íè ÿõ, â ñî ñòî ÿ íèè ðà äè -
êàëü íî âëè ÿòü íà èç äåð æêè ïðî èç âî ä -
ñòâà è òåì ñà ìûì ñî çäà âàòü ýêî íî ìè -
÷åñ êóþ áàçó äëÿ ïî âû øå íèÿ óðîâ íÿ
æèç íè ëþ äåé. Áåç âêëþ ÷å íèÿ ýòî ãî èñ -
òî÷ íè êà íå ìî æåò ýô ôåê òèâ íî ðà áî òàòü
è ñèñ òå ìà ãî ñó äà ðñòâåí íî ãî ðå ãó ëè ðî -
âà íèÿ ðàñ ïðå äå ëå íèÿ íà öè î íàëü íî ãî
áî ãà òñòâà.
Äëÿ äîñ òè æå íèÿ äàí íîé öåëè âàæ íû
âñå ñðå äñòâà, êî òî ðûå ïî çâî ëÿ þò îá åñ -
ïå ÷èòü çà íÿ òîñòü çà ñ÷åò ñî çäà íèÿ ïðè -
âëå êà òåëü íûõ ðà áî ÷èõ ìåñò, óâå ëè ÷èòü
äî õî äû è ïî òðåá ëå íèå, à òàê æå ðàñ øè -
ðèòü ïðî èç âî äñòâî. Â ýòîì ïëà íå âëàñòü
Óêðà è íû äîë æíà ïðî âî äèòü ãî ñó äà ð -
ñòâåí íóþ ïî ëè òè êó âìå øà ò åëüñòâà â
ýêî íî ìè êó, ïî äî áíóþ òîé, êî òî ðóþ
ïðî âî äèë â 30-å ãîäû ïðî øëî ãî âåêà â
ÑØÀ Ðóç âåëüò — ïî ëè òè êó êðóï íî ìàñ -
øòàá íûõ îá ùåñ òâåí íûõ ðà áîò. Òîëü êî
òà êàÿ ïî ëè òè êà â Óêðà è íå äîë æíà ïðî -
âî äèòü ñÿ äëÿ ñî çäà íèÿ ðà áî ÷èõ ìåñò â
èí íî âà öè îí íîé ñôå ðå, ÷òî íå îá õî äè ìî
äëÿ ïî ñòðî å íèÿ ñî öè àëü íî ýô ôåê òèâ -
íîé çíà íè å âîé ýêî íî ìè êè.
Âîç ðîæ äå íèå è ïî âû øå íèå ýô ôåê òèâ íîñ òè èñ ïîëü çî âà íèÿ èí òåë ëåê òó àëü íî ãî
ïî òåí öè à ëà íà öèè
Ïî íÿ òèå «èí òåë ëåê òó àëü íûé ïî òåí öè -
àë» ÷àùå âñå ãî ïðè íÿ òî èäåí òè ôè öè ðî -
âàòü ñ ïî íÿ òè åì «èí òåë ëè ãåí öèÿ», ñ÷è -
òàÿ åå ýëèò íîé ÷àñ òüþ íà öèè. Ýëè òàð íûé
ïîä õîä ê äèô ôå ðåí öè à öèè ãðàæ äàí èìå -
åò ãëó áî êèå èñ òî ðè ÷åñ êèå êîð íè. Ëþ áîå
îá ùåñ òâî âñåã äà îá ëà äà ëî ñâî åé ýëè òîé,
íî ýòî äà ëå êî íå âñåã äà îá åñ ïå ÷è âà ëî
ïðî ãðåññ ñòðà íû. Êëþ ÷å âîå çíà ÷å íèå äëÿ
ïðî ãðåñ ñà èìå ëà ñïî ñîá íîñòü ïðî èç âî -
äèòü è èñ ïîëü çî âàòü â îá ùåñ òâåí íîé
ïðàê òè êå çíà íèÿ è òåõ íî ëî ãèè.
Òàê, ïðî áóæ äå íèå Åâðî ïû â ïå ðè îä
Ïðîñ âå ùå íèÿ ïî ñëå ïî ëó òî ðà òû ñÿ ÷å -
ëåò íåé ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êîé ñòàã -
íà öèè â çíà ÷è òåëü íîé ñòå ïå íè ïðî è -
çîø ëî áëà ãî äà ðÿ øè ðî êî ìó ðàñ ïðîñ -
òðà íå íèþ âî ìíî ãèõ åâ ðî ïåé ñêèõ ñòðà -
íàõ äâè æå íèÿ çà îñâî áîæ äå íèå óíè âåð -
ñè òå òîâ îò ðå ëèê òîâ äîï ðîñ âå ùåí ñêî ãî
ñðåä íå âå êîâüÿ è æåñ òêî ãî êîí òðî ëÿ
êëå ðè êàëü íûõ ñèë. Èìåí íî ïðî è çî øåä -
øåå â òî âðå ìÿ îá ùåñ òâåí íîå îñîç íà -
íèå ðîëè íà ó÷íî ãî çíà íèÿ ñòà ëî êà òà -
ëè çà òî ðîì ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî è ñî öè àëü -
íî ãî ïðî ãðåñ ñà â ýòèõ ñòðà íàõ.
Ñ òåõ ïîð ìèð íà ÷àë äå ëèòü ñÿ íà ðàç âè -
òûå è ìå íåå ðàç âè òûå ñòðà íû âñëå äñòâèå
èõ ðàç ëè÷ íî ãî îò íî øå íèÿ ê íà óêå è èñ -
ïîëü çî âà íèþ íà ó÷íûõ ðå çóëü òà òîâ. Ýòîò
âû âîä óáå äè òåëü íî ïîä òâåð æäà åò ñÿ è íå -
äàâ íåé ýêî íî ìè ÷åñ êîé èñ òî ðè åé íà øåé
ñòðà íû. Íà ÷è íàÿ ñ 30-õ ãî äîâ ïðî øëî ãî
âåêà è ïðè ìåð íî äî ñå ðå äè íû 80-õ ãî äîâ
Óêðà è íà èìå ëà ïî ëî æè òåëü íóþ äè íà ìè -
êó ðîñ òà ÂÂÏ, êî òî ðàÿ áûëà ëó÷ øå äàæå,
÷åì â ÑØÀ. È ýòî íå óäè âè òåëü íî, åñëè
ó÷åñòü, êàê áóð íî ðàç âè âà ëàñü è êà êèå
äîñ òè æå íèÿ èìå ëà óêðà èí ñêàÿ íà óêà â òå
ãîäû è òî, ÷òî óæå íà íà ÷àëü íîì ýòà ïå
ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ïîä ú å ìà íà óêî å ìêîñòü
ÂÂÏ â Óêðà è íå (êàê è â ÑÑÑÐ â öå ëîì)
ñî ñòàâ ëÿ ëà 1,7%, à â ÑØÀ òîëü êî
0,2—0,6%. Â ÑØÀ ñòà áèëü íûé ðîñò âëî -
æå íèé â íà óêó íà ÷àë ñÿ ñ 1951 ãîäà è îñî -
áåí íî ïî ñëå 1958 ãîäà, êîã äà ÑÑÑÐ îïå -
ðå äèë ÑØÀ â êîñ ìè ÷åñ êîé ãîí êå. Óêðà -
è íà îá ëà äà ëà òàê æå ýô ôåê òèâ íîé îá ðà -
çî âà òåëü íîé ñèñ òå ìîé, êî òî ðàÿ îá åñ ïå -
÷è âà ëà åé ïå ðå äî âûå ïî çè öèè â ìèðå [6].
Ïðåâ ðà ùå íèå â íàøå âðå ìÿ íà ó÷íûõ
çíà íèé â ãëàâ íûé èñ òî÷ íèê ýêî íî ìè -
÷åñ êî ãî ðîñ òà ñäå ëà ëî èõ íà è öåí íåé -
øèì ðå ñóð ñîì, çà îâëà äå íèå êî òî ðûì
ïðî èñ õî äèò óñè ëè âà þ ùàÿñÿ áîðü áà íà
ãëî áà ëè çè ðî âàí íîì ïðî ñòðà íñòâå, íå
ìå íåå æåñ òêàÿ, ÷åì âå ëàñü â ïå ðè îä êî -
ëî íè çà öèè çà ïðè ðîä íîå ñûðüå è äå øå -
âóþ ðà áî ÷óþ ñèëó.
Ðàç ìåð íà óêî åì êîñ òè ÂÂÏ âìåñ òå ñ
äî ëåé çà òðàò â ÂÂÏ íà îá ðà çî âà íèå ñâè -
äå ò åëüñòâó þò î ñòå ïå íè èí òåí ñèâ íîñ òè
óñè ëèé ñòðà íû â îá ëàñ òè ôîð ìè ðî âà -
íèÿ èí òåë ëåê òó àëü íî ãî ïî òåí öè à ëà íà -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
öèè. Â íàøå âðå ìÿ â ñðåä íåì â ìèðå â
íà ó÷íóþ ñôå ðó èí âåñ òè ðó åò ñÿ áî ëåå
1,7% ÂÂÏ, â ñòðà íàõ ÎÝÑÐ — 2,2%, à â
íå êî òî ðûõ íà è áî ëåå ðàç âè òûõ ñòðà íàõ,
ñòàâ øèõ íà ïóòü ïî ñòðî å íèÿ ýêî íî ìè êè
è îá ùåñ òâà, îñíî âàí íûõ íà çíà íè ÿõ, —
äî 5%. Ïðè ýòîì ñî îò íî øå íèå çà òðàò íà
íà óêó è îá ðà çî âà íèå ñî ñòàâ ëÿ åò â ñðåä -
íåì 1:5, à ñî îò íî øå íèå çà òðàò íà èñ ñëå -
äî âà íèÿ, ðàç ðà áîò êè è êà ïè òàëü íûå
âëî æå íèÿ â îá íîâ ëå íèå ïðî èç âî äñòâà
ïî ÷òè ñðàâ íÿ ëîñü [6].
Ýêî íî ìè ÷åñ êîé îöåí êîé ýô ôåê òèâ -
íîñ òè èñ ïîëü çî âà íèÿ íà ó÷íûõ çíà íèé
ìî æåò ñëó æèòü âêëàä äàí íî ãî ôàê òî ðà â
îá åñ ïå ÷å íèå ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðîñ òà. Òà -
êîé âêëàä ñ÷è òà åò ñÿ âû ñî êèì, êîã äà
çíà ÷å íèå ýòî ãî ïî êà çà òå ëÿ ïðå âû øà åò
50%. Â íà è áî ëåå ðàç âè òûõ ñòðà íàõ îí
äî õî äèò äî 80—90% [3].
 áî ëåå øè ðî êîì ñî äåð æà òåëü íîì
ïëà íå, ïðè íè ìà þ ùåì âî âíè ìà íèå óðî -
âåíü ïðî ôåñ ñè î íàëü íîé ïîä ãî òîâ ëåí -
íîñ òè ÷ëå íîâ îá ùåñ òâà è èõ òâîð ÷åñ êóþ
àê òèâ íîñòü, ìî æåò ðàñ ñìàò ðè âàòü ñÿ òàê
íà çû âà å ìûé èí äåêñ ÷å ëî âå ÷åñ êî ãî ðàç -
âè òèÿ, â êî òî ðîì ýêî íî ìè ÷åñ êèé ðîñò
ó÷è òû âà åò íå òîëü êî èí òåë ëåê òó àëü íûå
õà ðàê òå ðèñ òè êè íà ñå ëå íèÿ, íî è ïðî -
äîë æè òåëü íîñòü æèç íè ëþ äåé.
Íå óìà ëÿÿ çíà ÷å íèÿ, áå çóñ ëîâ íî,
áîëü øî ãî âêëà äà â îá ùåñ òâåí íîå ðàç âè -
òèå ëþ äåé äðó ãèõ èí òåë ëåê òó àëü íûõ
ñôåð, ìû ñî ñðå äî òî ÷èì ñÿ íà îöåí êå
èí òåë ëåê òó àëü íî ãî ïî òåí öè à ëà Óêðà è -
íû èìåí íî ñ ïî çè öèé åãî êà ïè òà ëè çà -
öèè â ïðî öåññ èí íî âà öè îí íî ãî ðàç âè -
òèÿ ýêî íî ìè êè. À ýòî îçíà ÷à åò, ÷òî èí -
òåë ëåê òó àëü íûé ïî òåí öè àë ñëå äó åò ðàñ -
ñìàò ðè âàòü êàê ñóì ìó çíà íèé âñåõ ðà -
áîò íè êîâ, îá åñ ïå ÷è âà þ ùóþ êîí êó ðåí -
òîñ ïî ñîá íîñòü ñòðà íû. Äàí íûå ïî íÿ òèå
âêëþ ÷à åò â ñåáÿ ñôå ðó íà óêè, ñèñ òå ìó
îá ðà çî âà íèÿ, íà êîï ëåí íóþ è ñî çäà âà å -
ìóþ èí òåë ëåê òó àëü íóþ ñî áñòâåí íîñòü è
èí ôîð ìà öèþ, èñ ïîëü çó å ìûå â ñî çäà íèè
íî âûõ öåí íîñ òåé.
Íà ó÷ íûé ïî òåí öè àë. ×èñ ëåí íîñòü èñ -
ñëå äî âà òå ëåé â Óêðà è íå çà 15 ëåò ñî êðà -
òè ëàñü ïðè ìåð íî â 3 ðàçà è åäâà ñåé ÷àñ
ïðå âû øà åò 85 òûñ. ÷åë. Ïî êà çà òåëü íà -
ñû ùåí íîñ òè ðà áî ÷åé ñèëû èñ ñëå äî âà -
òå ëÿ ìè ñòàë ñó ùåñ òâåí íî íèæå ñðåä íå -
åâ ðî ïåé ñêî ãî. Ê òîìó æå ïî ÷òè ïî ëî âè -
íà íà ó÷íûõ ðà áîò íè êîâ Óêðà è íû èç-çà
íå âîñ òðå áî âàí íîñ òè â ñâî åé ñòðà íå âû -
íóæ äå íà ïðè ìå íÿòü ñâîè òâîð ÷åñ êèå
ñèëû äëÿ âû ïîë íå íèÿ çà ðó áåæ íûõ çà êà -
çîâ.  ýòîò ïðî öåññ âîâ ëå ÷å íû ëó÷ øèå
íà ó÷íûå ñèëû ñòðà íû. Èç îá ùå ãî ÷èñ ëà
ïðî æè âà þ ùèõ â Óêðà è íå äîê òî ðîâ è
êàí äè äà òîâ íàóê íå ïîñ ðå äñòâåí íî â íà -
ó÷íî-èñ ñëå äî âà òå ëüñêîé ñôå ðå çà äå é ñò -
âî âà íà òîëü êî òðåòüÿ ÷àñòü.
Ñëå äó åò çà ìå òèòü, ÷òî â òî âðå ìÿ, êîã -
äà íà ó÷íûé ïî òåí öè àë ñòðà íû ïëà íî -
ìåð íî ðàç ðó øàë ñÿ, ïðî èñ õî äè ëî íà ðà -
ùè âà íèå âû ñî êè ìè òåì ïà ìè ÷èñ ëåí -
íîñ òè áþ ðîê ðà òè ÷åñ êîé ñèñ òå ìû. Ïî ý -
òî ìó ñî êðà ùå íèå ÷èñ ëåí íîñ òè èñ ñëå äî -
âà òå ëåé îò íî ñè òåëü íî ÷èñ ëåí íîñ òè ãîñ -
ñëó æà ùèõ îêà çà ëîñü ïðî ñòî îøå ëîì ëÿ -
þ ùèì — â 8 ðàç. Ïðî âîç ãëà øàÿ èí íî âà -
öè îí íóþ ìî äåëü ðàç âè òèÿ, âìåñ òî ýòî ãî
â Óêðà è íå ðå àëü íî âû ñòðà è âà ëàñü áþ -
ðîê ðà òè ÷åñ êàÿ ìî äåëü. À ó÷è òû âàÿ òà -
êèå æå íå ãà òèâ íûå òåí äåí öèè â ñî îò íî -
øå íèè ÷èñ ëåí íîñ òè íà ó÷íûõ ðà áîò íè -
êîâ è ñè ëî âûõ ñòðóê òóð, à òàê æå ðå ëè -
ãè îç íûõ ñëó æè òå ëåé, íå îá õî äè ìî ïðè -
çíàòü, ÷òî ñòðà íà â ýòè ãîäû óâå ðåí íî
øëà ïî ïóòè ôîð ìè ðî âà íèÿ ïî ëè öåé -
ñêî-áþ ðîê ðà òè ÷åñ êîé è êëå ðè êàëü íîé
ìî äå ëè ñâî å ãî ðàç âè òèÿ, à íå èí íî âà öè -
îí íîé.
 ïîä òâåð æäå íèå òà êî ãî âû âî äà ìîæ -
íî ïðè âåñ òè è íå êî òî ðûå äàí íûå ôè -
íàí ñî âî ãî õà ðàê òå ðà. Ñå ãîä íÿ, êàê óæå
îò ìå ÷à ëîñü, ïî ÷òè ïÿ òàÿ ÷àñòü áþä æå òà
ñòðà íû òðà òèò ñÿ íà ñî äåð æà íèå ãî ñàï -
ïà ðà òà è ïðà âî îõ ðà íè òåëü íûõ îðãà íîâ.
Ýòî, íà ïðè ìåð, â 4—6 ðàç ïðå âû øà åò
àíà ëî ãè÷ íûé ïî êà çà òåëü â ÑØÀ è Ãåð -
ìà íèè. Äàæå â Ðîñ ñèè ñ åå òåð ðè òî ðè -
àëü íû ìè è íà öè î íàëü íû ìè ïðî áëå ìà -
ìè óêà çàí íûé ïî êà çà òåëü ïî ÷òè âäâîå
ìåíü øå, ÷åì â Óêðà è íå. Çàòî íà íà óêó
ïî ñðàâ íå íèþ ñ ãî ñàï ïà ðà òîì è ïðà âî -
îõ ðà íè òåëü íû ìè îðãà íà ìè â Óêðà è íå
òðà òèò ñÿ ïî ÷òè â 10 ðàç ìåíü øå ñðåäñòâ,
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
â òî âðå ìÿ êàê, íà ïðè ìåð, â ÑØÀ çà -
òðà òû íà íà óêó ïðå âû øà þò â 1,3 ðàçà
çà òðà òû íà ãî ñàï ïà ðàò è ïðà âî îõ ðà íè -
òåëü íûå îðãà íû [5].
Ðàç ìå ðû èí âåñ òè öèé, êî òî ðûå ñå ãî -
äíÿ âêëà äû âà þò ñÿ â îò å ÷åñ òâåí íóþ íà -
óêó, åäâà ïî çâî ëÿ þò åé âû ïîë íÿòü â
îïðå äå ëåí íîé ìåðå ñî öè àëü íóþ è ïî -
çíà âà òåëü íóþ ôóíê öèè. Íàøà íà óêà
èç-çà íèç êî ãî óðîâ íÿ ôè íàí ñè ðî âà íèÿ
ôàê òè ÷åñ êè ëè øå íà âîç ìîæ íîñ òè ðå à -
ëè çî âàòü ñâîþ ýêî íî ìè ÷åñ êóþ ôóíê -
öèþ, ÷òî íå ïîñ ðå äñòâåí íî ñâÿ çà íî ñ êà -
ïè òà ëè çà öè åé èí òåë ëåê òó àëü íûõ ðå ñóð -
ñîâ. Äëÿ ýòî ãî ñî ãëàñ íî ýì ïè ðè ÷åñ êèì
ðàñ ÷å òàì íà óêî åì êîñòü ÂÂÏ äîë æíà
äîñ òè÷ü çíà ÷å íèÿ íå ìå íåå 1,7% ÂÂÏ.
Íåñ ìîò ðÿ íà çà êî íî äà òåëü íî óñòà íîâ -
ëåí íûå âû ñî êèå íîð ìû, íà óêî åì êîñòü
ÂÂÏ íè êîã äà íå äîñ òè ãà ëà 1,7%, à â íà -
ñòî ÿ ùåå âðå ìÿ åå çíà ÷å íèå ñòà ëî ìåíü -
øå 1% [6].
Íî äàæå åñëè áû ñå ãî äíÿ è ïî øëè
áîëü øèå äåíü ãè â íàøó íà óêó, ïðî öåññ
êà ïè òà ëè çà öèè íà ó÷íûõ ðå çóëü òà òîâ
ñèëü íî íå óñêî ðèë ñÿ áû. Ñàìà îò å ÷åñ -
òâåí íàÿ íà óêà ñ åå óñòà ðåâ øåé îïûò -
íî-ýêñ ïå ðè ìåí òàëü íîé áà çîé, ïî òå ðÿâ -
øàÿ çíà ÷è òåëü íûé òâîð ÷åñ êèé ïî òåí -
öè àë è â îïðå äå ëåí íîé ìåðå äî âå ðèå ê
ñåáå, íóæ äà åò ñÿ â íå êî òî ðîì «ðå à áè ëè -
òà öè îí íîì» ïå ðè î äå âðå ìå íè äëÿ êà -
÷åñ òâåí íî íî âî ãî âîç ðîæ äå íèÿ. Íî âñå
æå ãëàâ íûì ïðå ïÿ òñòâè åì íà ýòîì ïóòè
îñòà åò ñÿ äî ìè íè ðî âà íèå â ñòðà íå ìà ëî -
íà ó êî åì êèõ ïðî èç âîäñòâ, ÷òî â êî íå÷ -
íîì èòî ãå îïðå äå ëÿ åò íèç êèé óðî âåíü
âîñ òðå áî âàí íîñ òè íà óêè.
Ïî ý òî ìó áåç ñåðü åç íûõ ñòðóê òóð íûõ
èç ìå íå íèé â ýêî íî ìè êå â ñòî ðî íó óâå -
ëè ÷å íèÿ äîëè íà óêî åì êèõ îò ðàñ ëåé íå
âîç ðàñ òåò è ïî òðåá íîñòü â íà ó÷íûõ ðå -
çóëü òà òàõ. Èç ñêà çàí íî ãî ñëå äó åò, ÷òî
õîòÿ ñå ãî äíÿ ñó ùåñ òâó åò ïî òðåá íîñòü â
ñî âåð øå íñòâî âà íèè îðãà íè çà öèè îò å -
÷åñ òâåí íîé íà óêè è â ðå ôîð ìè ðî âà íèè
íå êî òî ðûõ ìå õà íèç ìîâ åå ãî ñó äà ðñòâåí -
íîé ïîä äåð æêè è êîì ìåð öè î íà ëè çà öèè
íà ó÷íûõ ðå çóëü òà òîâ, âñå æå íå îá õî äè -
ìî ýòî äå ëàòü îä íî âðå ìåí íî ñ ïðî âå äå -
íè åì öå ëå íàï ðàâ ëåí íîé ãî ñó äà ðñòâåí -
íîé ïî ëè òè êè ïî íà óêî åì êîé ðåñ òðóê -
òó ðè çà öèè íà öè î íàëü íîé ýêî íî ìè êè.
Íå êî òî ðûå ïîä õî äû ê ðå øå íèþ ýòîé
ïðî áëå ìû è êîí êðåò íûå ðå êî ìåí äà öèè
ïî ýòî ìó ïî âî äó àâ òî ðîì ïðåä ëî æå íû â
ðÿäå ïóá ëè êà öèé [6].
Îá ðà çî âà òåëü íûé ïî òåí öè àë. Îá ðà çî -
âà íèå èã ðà åò èñ êëþ ÷è òåëü íóþ ðîëü â
ñèñ òå ìå òðåõ íàè áî ëåå òåñ íî âçàè ìî -
ñâÿ çàí íûõ ïî òåí öèà ëîâ îá ùå ñò âà — îá -
ðà çî âà òåëü íî ãî, íà ó÷ íî ãî è ïðî èç âîä -
ñò âåí íî ãî. Â ýòîé ñâÿç êå îá ðà çî âà òåëü -
íûé ïî òåí öè àë âû ñòó ïà åò îä íî âðå ìåí -
íî êàê èñ òî÷ íèê ïî ïîë íå íèÿ íàó êè
êàä ðà ìè è êàê ãëàâ íûé ôàê òîð îâ ëà äå -
íèÿ ðà áî ÷åé ñè ëîé ñî âðå ìåí íû ìè çíà -
íèÿ ìè, íå îá õî äè ìû ìè äëÿ îáåñ ïå ÷å íèÿ
âîñ ïðî èç âîä ñò âà íà íî âîé íà ó÷ íî-òåõ -
íè ÷å ñêîé áàçå.
Ïå ÷àëü íûé îïûò ðû íî÷ íûõ òðàíñ ôîð -
ìà öèé â Óêðà è íå áåç îðè åí òà öèè íà íà -
ó÷íî-òåõ íè ÷åñ êèé ïðî ãðåññ ïî êà çû âà åò,
÷òî òà êîé ðû íîê ñòà íî âèò ñÿ ñðå äñòâîì
òè ðà æè ðî âà íèÿ «ñå ðîñ òè» è â îá ðà çî âà -
íèè, è â òâîð ÷åñ êîé ñôå ðå, è â ïðî èç âî ä -
ñòâå. Ñëî æèâ øèé ñÿ â íà ñòî ÿ ùåå âðå ìÿ
óðî âåíü îá ðà çî âà òåëü íî ãî ïî òåí öè à ëà
Óêðà è íû ÿâ ëÿ åò ñÿ íå äîñ òà òî÷ íûì äëÿ
îá åñ ïå ÷å íèÿ ýô ôåê òèâ íîé ðå à ëè çà öèè
íà çâàí íûõ äâóõ ðî ëåé. Ïî òå ðÿ êà ÷åñ òâà
îá ðà çî âà òåëü íûì ïî òåí öè à ëîì, êî òî ðàÿ
ïðî è çîø ëà â õîäå ðû íî÷ íîé òðàíñ ôîð -
ìà öèè, ñâÿ çà íà â îñíîâ íîì ñ òðå ìÿ ïðè -
÷è íà ìè. Ïåð âàÿ: â ó÷åá íîì ïðî öåñ ñå íà
âñåõ ñòà äè ÿõ îá ðà çî âà òåëü íîé ñèñ òå ìû
çíà ÷è òåëü íî ñíè æå íà ðîëü ïðå ïî äà âà íèÿ
åñ òåñ òâåí íî íà ó÷ íûõ äèñ öèï ëèí, ÷òî â
ïðî øëîì îá åñ ïå ÷è âà ëî îá ùèé âû ñî êèé
óðî âåíü ôóí äà ìåí òàëü íîé ïîä ãî òîâ êè
ó÷à ùèõ ñÿ è ñòó äåí òîâ. Âòî ðàÿ: ïî ñó ùåñ -
òâó áûëî ëèê âè äè ðî âà íî ñðåä íåå çâå íî
ñèñ òå ìû ïðî ôåñ ñè î íàëü íîé ïîä ãî òîâ êè
— ïðî ôòå õó ÷è ëè ùà è òåõ íè êó ìû, êî òî -
ðûå âû ïîë íÿ ëè âàæ íóþ ôóíê öèþ â ôîð -
ìè ðî âà íèè ðà áî ÷åé ñèëû ïó òåì ñî å äè íå -
íèÿ ïå ðå äî âûõ çíà íèé è ñî âðå ìåí íûõ
òåõ íî ëî ãè ÷åñ êèõ íà âû êîâ. Èìåí íî â òà -
êèõ ñïå öè à ëèñ òàõ îùó ùà åò ñÿ ñåé ÷àñ â
ñòðà íå îñòðûé äå ôè öèò.
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
Íà êî íåö, ñèñ òå ìà ïîä ãî òîâ êè ñïå öè -
à ëèñ òîâ ñ âû ñøèì îá ðà çî âà íè åì ïðàê -
òè ÷åñ êè ïî ëíîñ òüþ ëè øè ëàñü íà -
ó÷íî-èñ ñëå äî âà òå ëüñêîé áàçû. Ýòî ïðè -
âå ëî ê òîìó, ÷òî ñåé ÷àñ íå òîëü êî ñòó -
äåí òû íå èìå þò âîç ìîæ íîñ òè ïðè îá -
ùàòü ñÿ ê íà ñòî ÿ ùåé èñ ñëå äî âà òå ëüñêîé
ðà áî òå, áåç ÷åãî ñòàòü õî ðî øèì ñïå öè à -
ëèñ òîì íå âîç ìîæ íî, íî è àñ ïè ðàí òû, è
äîê òî ðàí òû äå ëà þò ñâîè äèñ ñåð òà öèè
èñ êëþ ÷è òåëü íî ïî «êíèæ íîé íà óêå».
Êîì ìåð öè î íà ëè çà öèÿ îá ðà çî âà íèÿ,
îñî áåí íî âû ñøå ãî, ñó ùåñ òâåí íî óõóä -
øè ëà ñè òó à öèþ â ïëà íå êà ÷åñ òâà ïîä ãî -
òîâ êè ñïå öè à ëèñ òîâ. Îãðîì íûé ðîñò
÷èñ ëà ñòó äåí òîâ, ïðè íè ìà å ìûõ íà ó÷å áó
ïî ïëàò íûì êîí òðàê òàì, ïî òðå áî âàë
ðåç êî óâå ëè ÷èòü ÷èñ ëåí íîñòü ïðå ïî äà -
âà òå ëåé. Â îò âåò íà ýòó ïî òðåá íîñòü
âóçû ñòà ëè âû ñî êè ìè òåì ïà ìè ðàñ øè -
ðÿòü ñâîè àñ ïè ðàí òó ðû è äîê òî ðàí òó ðû,
íå èìåÿ äëÿ ýòî ãî äîñ òà òî÷ íîé íà -
ó÷íî-èñ ñëå äî âà òå ëüñêîé áàçû. Ïî ñó -
ùåñ òâó â âû ñøåé øêî ëå, çà èñ êëþ ÷å íè -
åì íå ñêîëü êèõ óíè âåð ñè òå òîâ, ñî õðà -
íèâ øèõ ñâîè íà ó÷íûå òðà äè öèè, îñó -
ùå ñòâëÿ åò ñÿ ïîä ãî òîâ êà íå íà ó÷íûõ ðà -
áîò íè êîâ, à ñó ãó áî ïðå ïî äà âà òå ëåé.
Èìåí íî ïî ý òî ìó áîëü øàÿ ÷àñòü âó çîâ -
ñêèõ ñî èñ êà òå ëåé ó÷å íûõ ñòå ïå íåé, ïî -
ëó ÷èâ èõ, â äàëü íåé øåì ïðàê òè ÷åñ êè íå
çà íè ìà åò ñÿ ñåðü åç íû ìè íà ó÷íû ìè èñ -
ñëå äî âà íè ÿ ìè. Äëÿ ýòî ãî íåò ïîä õî äÿ -
ùèõ óñëî âèé, à ó ìíî ãèõ êàí äè äà òîâ è
äîê òî ðîâ íàóê íåò òàê æå è âíóò ðåí íèõ
ìî òè âà öèé.
Íà äåæ äà íà òî, ÷òî íàì ïî ìî æåò óëó÷ -
øèòü êà ÷åñ òâî îá ðà çî âà òåëü íîé ñèñ òå -
ìû «Áî ëîí ñêèé ïðî öåññ», òîëü êî óâî -
äèò îò ðå àëü íî ãî ðå øå íèÿ íà êî ïèâ øèõ -
ñÿ â óêðà èí ñêîì îá ðà çî âà íèè ïðî áëåì.
Òî, ÷òî ïðåä ëà ãà åò ñÿ «Áî ëîí ñêèì ïðî -
öåñ ñîì», äîë æíî áûòü êîí êðåò íî «çà -
çåì ëå íî» íà íàøè ïðî áëå ìû è íàøè
âîç ìîæ íîñ òè. Íî óâëåê øèñü îñíî âà -
òåëü íî ðàç ãî âî ðà ìè îá ýòîì ïðî öåñ ñå,
ìû íå äîë æíû çà áû âàòü, ÷òî Óêðà è íà â
íå äà ëå êîì ïðî øëîì èìå ëà îäíó èç ëó÷ -
øèõ â ìèðå ñèñ òå ìó îá ðà çî âà íèÿ, êî òî -
ðàÿ îá åñ ïå ÷è âà ëà ïðè ìåð íî äî 80-õ ãî -
äîâ ïðî øëî ãî âåêà ôîð ìè ðî âà íèå íà -
öè î íàëü íî ãî îá ðà çî âà òåëü íî ãî ïî òåí -
öè à ëà íà ìè ðî âîì óðîâ íå òðå áî âà íèé.
Èíòåë ëåê òó àëü íàÿ ñî áñòâåí íîñòü.
Ïðî äóê òîì èí òåë ëåê òó àëü íî ãî ïî òåí -
öè à ëà ÿâ ëÿ åò ñÿ íî âèç íà. Ñó ùåñ òâó åò
íå ñêîëü êî ñïî ñî áîâ «ïîä ñ÷è òàòü íî âèç -
íó». Íàï ðè ìåð, êàê ðå çóëü òàò íà ó÷íîé è
èçî áðå òà òå ëüñêîé äå ÿ òåëü íîñ òè — ÷èñ -
ëî ïà òåí òîâ è ñòî è ìîñòü èõ ïðî äà æè.
Êàê ðå çóëü òàò îò èõ èñ ïîëü çî âà íèÿ —
äîëÿ îá ú å ìà ïðî äàæ íî âûõ èç äå ëèé è
óñëóã â îá ùåì îá ú å ìå ïðî äàæ èëè îá ú å -
ìû íî âîé íà óêî åì êîé ïðî äóê öèè, à
òàê æå êàê âà ëî âàÿ ïðè áûëü îò ïðî äóê -
öèè-íî âè íîê. Âàæ íûì èí òåã ðàëü íûì
ïî êà çà òå ëåì ÿâ ëÿ åò ñÿ îá ú åì äî áàâ ëåí -
íîé ñòî è ìîñ òè â îá ùåì îá ú å ìå ÂÂÏ
èëè â ñòî è ìîñ òè ïðî äóê öèè.
Äî ñå ðå äè íû 90-õ ãî äîâ Óêðà è íà èìå -
ëà âåñü ìà àê òèâ íûé èçî áðå òà òå ëüñêèé
ïî òåí öè àë. Îêî ëî 40% âñåõ èçî áðå òå -
íèé ÑÑÑÐ èìå ëè óêðà èí ñêîå ïðî èñ -
õîæ äå íèå. Ïî êî ëè ÷åñ òâó èçî áðå òå íèé
îò íî ñè òåëü íî ÷èñ ëåí íîñ òè íà ñå ëå íèÿ
Óêðà è íà ïî ÷òè íå îò ñòà âà ëà îò ëè äè ðó -
þ ùèõ â ýòîì ïëà íå ñòðàí [6]. Íî, êàê è
â ïðî øëîì, òàê è ñåé ÷àñ Óêðà è íà ñèëü -
íî îò ñòà åò ïî ïî êà çà òå ëþ çà ðó áåæ íî ãî
ïà òåí òî âà íèÿ. Ïðè ÷åì â íàøå âðå ìÿ
áîëü øàÿ ÷àñòü ïî òåí öè àëü íî çíà ÷è ìûõ
èçî áðå òå íèé, ïî ëó ÷åí íûõ óêðà èí ñêè ìè
ñïå öè à ëèñ òà ìè, çà ÿâ ëÿ þò ñÿ çà ðó áå æîì
áåç óêà çà íèÿ èõ ïðè íàä ëåæ íîñ òè ê Óê -
ðà è íå. Â ñòðà íå ñëî æè ëèñü íå áëà ãîï ðè -
ÿò íûå óñëî âèÿ íå òîëü êî äëÿ èçî áðå òà -
òå ëüñêîé äå ÿ òåëü íîñ òè, íî è äëÿ èñ -
ïîëü çî âà íèÿ ïà òåí òîâ â íà öè î íàëü íûõ
èí òå ðå ñàõ. Èçîá ðå òà ò åëüñòâî è ðà öè î -
íà ëè çà òî ðñòâî ïî òå ðÿ ëî ñâîé õà ðàê òåð
ìàñ ñî âî ãî äâè æå íèÿ, ñèëü íî îñëîæ íèâ
òåì ñà ìûì ïåð ñïåê òèâ íûå âîç ìîæ íîñ -
òè ñòðà íû â ïðî äâè æå íèè ïî ïóòè èí -
íî âà öè îí íî ãî ðàç âè òèÿ.
È âñå æå, íå ñìîò ðÿ íà ïî íå ñåí íûå
ïî òå ðè â èí òåë ëåê òó àëü íîì ïî òåí öèà -
ëå, Óê ðàè íà ñî õðà íÿ åò íå ïëî õèå âîç -
ìîæ íî ñòè îáåñ ïå ÷å íèÿ èí íî âà öè îí íî -
ãî ðàç âè òèÿ ñòðà íû ïî ìíî ãèì íà ó÷ íûì
íà ïðàâ ëå íè ÿì. Îòå ÷å ñò âåí íàÿ íàó êà íå
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
ïî òå ðÿ ëà ñïî ñîá íî ñòè ïî ëó ÷àòü íà ó÷ -
íûå ðå çóëü òà òû ìè ðî âî ãî óðîâ íÿ, â ÷à -
ñò íî ñòè, â íå êî òî ðûõ íî âåé øèõ ðàç äå -
ëàõ ìà òå ìà òè êè è òåî ðå òè ÷å ñêîé ôè çè -
êè; èñ ñëå äî âà íèè íà íî ñò ðóê òóð è ðàç -
ðà áîò êå íà íî òåõ íî ëî ãèé; ðà äèî ôè çè êå
ìèë ëè ìåò ðî âî ãî è ñóá ìèë ëè ìåò ðî âî ãî
äèà ïà çî íîâ; èì ìó íî áèî òåõ íî ëî ãèè,
áèî ñåí ñî ðè êå è ìî ëå êó ëÿð íîé äè àã íî -
ñòè êå; áèî òåõ íî ëî ãèè ðàñ òå íèé è áèî -
ôè çè êå, òåõ íî ëî ãè ÿõ áèî äå ãðà äà öèè;
êðèî áèî ëî ãèè è êðèî ìå äè öè íå; íåé ðî -
íàó êå, â òîì ÷èñ ëå â íåé ðî ôè çèî ëî ãèè;
èí ôîð ìà òè êå; ìèê ðî- è îï òî ýëåê òðî -
íè êå; àý ðî êîñ ìè ÷å ñêèõ òåõ íî ëî ãè ÿõ, à
òàê æå â öå ëîì ðÿäå äðó ãèõ íà ïðàâ ëå íèé
ôè çè êè, õè ìèè, áèî ëî ãèè.
Óêðà è íà ñî õðà íè ëà ðà áî òà þ ùèé íà
ìè ðî âîì óðîâ íå ïî òåí öè àë ìà òå ðè à ëî -
âåä ÷åñ êîé íà óêè â òà êèõ íà ïðàâ ëå íè ÿõ,
êàê óïðàâ ëå íèå ïðî öåñ ñà ìè ñòðóê òó ðî -
îá ðà çî âà íèÿ è ôîð ìè ðî âà íèÿ ñâîéñòâ
êî íñòðóê öè îí íûõ è èíñòðó ìåí òàëü íûõ
ìà òå ðè à ëîâ è èõ ñâàð êè; ðàç ðà áîò êà òåõ -
íî ëî ãèé ïðî èç âî äñòâà ôóíê öè î íàëü -
íûõ (â òîì ÷èñ ëå ñöèí òè ëÿ öè îí íûõ)
ìà òå ðè à ëîâ äëÿ ýëåê òðîíè êè, ëà çåð íîé
è äè àã íîñ òè ÷åñ êîé òåõ íè êè; ñî çäà íèå
íî âåé øèõ êîì ïî çèò íûõ ìà òå ðè à ëîâ è
èç ó÷å íèå ìå õà íè ÷åñ êèõ ñâîéñòâ ïî ñòðî -
åí íûõ íà èõ îñíî âå ñëîæ íûõ êî íñòðóê -
öèé è ñèñ òåì; ðàç ðà áîò êà òåõ íî ëî ãèé
ïðî èç âî äñòâà ñèí òå òè ÷åñ êèõ àë ìà çîâ è
äðó ãèõ ñâåðõ òâåð äûõ ìà òå ðè à ëîâ, à òàê -
æå èíñòðó ìåí òà íà èõ îñíî âå.
Íà ìè ðî âîì ðûí êå óæå ñå ãî äíÿ ïðè -
ñó òñòâó þò ñî çäàí íûå óêðà èí ñêè ìè ó÷å -
íû ìè è èí æå íå ðà ìè ñèí òå òè ÷åñ êèå àë -
ìà çû, óíè êàëü íûå ìî íîê ðèñ òàë ëû, òè -
òà íî âûå ñïëà âû è äðó ãàÿ âû ñî êî òåõ íî -
ëî ãè ÷åñ êàÿ ïðî äóê öèÿ. Ðÿä îò å ÷åñ òâåí -
íûõ ðàç ðà áî òîê óæå â áëè æàé øåå âðå ìÿ
ïðè îïðå äå ëåí íûõ óñëî âè ÿõ ìîã áû
êîí êó ðè ðî âàòü íà ýòîì ðûí êå. Ñðå äè
íèõ òåõ íî ëî ãèÿ è êîì ïëåêñ àï ïà ðà òó ðû
äëÿ ñâàð êè æè âûõ òêà íåé ïðè õè ðóð ãè -
÷åñ êèõ îïå ðà öè ÿõ; ïî ëè îð ãà íî ñè ëîê ñè -
íî âûå àä ñîð áåí òû; îò å ÷åñ òâåí íûå àí -
òè áè î òè êè — öèê ëîñ ïî ðè íû; ïî ëó ÷åí -
íûå íà îñíî âå îò å ÷åñ òâåí íûõ òåõ íî ëî -
ãèé òè òà íî âûå ñïëà âû; îò å ÷åñ òâåí íûå
ñâåðõ òâåð äûå ìà òå ðè à ëû è èíñòðó ìåíò
íà èõ îñíî âå è äð.
Îá ýòèõ âîç ìîæ íîñ òÿõ, êàê è î ñó ùåñ -
òâó þ ùèõ ïðî áëå ìàõ â ôîð ìè ðî âà íèè è
èñ ïîëü çî âà íèè èí òåë ëåê òó àëü íî ãî ïî -
òåí öè à ëà, äîë æíà çíàòü âëàñòü, äîë æåí
çíàòü áèç íåñ, äîë æíû çíàòü ñðå äñòâà
ìàñ ñî âîé èí ôîð ìà öèè, ÷òî áû ñî ñðå äî -
òî ÷èòü âñå âíè ìà íèå è âñå óñè ëèÿ îá -
ùåñ òâà íà ñî çäà íèè ñî áñòâåí íîé ìî äå -
ëè âõîæ äå íèÿ Óêðà è íû â ìè ðî âóþ ýêî -
íî ìè êó, ìî äå ëè, îñíî âàí íîé íà çíà íè -
ÿõ è ñïðà âåä ëè âîñ òè.
Ïå ðå õîä ê íî âîé êîí öåï öèè ýêî íî ìè ÷åñ êîé íà óêè
Òå î ðèÿ ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî íå îëè áå ðà -
ëèç ìà, âû òåñ íèâ øàÿ çà êî ðîò êîå âðå ìÿ
êåé íñè à íñòâî, ìàð êñèçì è äðó ãèå ýêî -
íî ìè ÷åñ êèå òå î ðèè, îêà çà ëàñü â èòî ãå
íå ýô ôåê òèâ íîé è äàæå âðåä íîé äëÿ öè -
âè ëè çà öè îí íî ãî ïðî ãðåñ ñà èç-çà ñâî åé
î÷åíü ñëà áîé îðè åí òè ðî âàí íîñ òè íà
îá ùå ÷å ëî âå ÷åñ êèå öåí íîñ òè. Ìàê ñè ìè -
çà öèÿ ïðè áû ëè êà ïè òà ëèñ òà ïó òåì
îðãà íè çà öèè àá ñî ëþò íî ñâî áîä íî ãî
ðûí êà — åäè íñòâåí íàÿ öåëü òå î ðå òè -
÷åñ êèõ àð ãó ìåí òà öèé íå îëè áå ðà ëîâ —
ñòà íî âèò ñÿ âñå áî ëåå íå æèç íåñ ïî ñîá -
íîé. Ðå àëü íàÿ æèçíü íå ðàç äî êà çû âà ëà
íå ñïî ñîá íîñòü ðû íî÷ íûõ ìå õà íèç ìîâ
îá åñ ïå ÷è âàòü óñòîé ÷è âîå ýêî íî ìè ÷åñ -
êîå ðàâ íî âå ñèå. Â ñè òó à öè ÿõ, êîã äà íå -
îá õî äè ìî ñó ùåñ òâåí íî ïî âû ñèòü ýêî -
íî ìè ÷åñ êóþ àê òèâ íîñòü è íà ïðà âèòü â
ðóñ ëî ðàç âè òèÿ ïðî èç âî äñòâà, îñî áåí íî
èí íî âà öè îí íî ãî, ìàê ñè ìàëü íûé ïî òîê
èí âåñ òè öèé, äîë æíà áûòü è àê òèâ íàÿ,
÷åò êî ïðî äó ìàí íàÿ ãî ñó äà ðñòâåí íàÿ ïî -
ëè òè êà âìå øà ò åëüñòâà â ýêî íî ìè êó.
Ê ñî æà ëå íèþ, íè ñî âðå ìåí íàÿ çà ðó -
áåæ íàÿ ýêî íî ìè ÷åñ êàÿ íà óêà, íè òåì
áî ëåå îò å ÷åñ òâåí íàÿ, êî òî ðàÿ ïî áîëü -
øåé ÷àñ òè ÿâ ëÿ åò ñÿ ñåé ÷àñ ëèøü ïëî õîé
êàëü êîé çà ðó áåæ íîé, íå ðàñ ïî ëà ãà þò
àð ãó ìåí òà ìè îò íî ñè òåëü íî òîãî, êà êîé
äîë æíà áûòü ãî ñó äà ðñòâåí íàÿ ýêî íî ìè -
÷åñ êàÿ ïî ëè òè êà â óñëî âè ÿõ ñâî áîä íî ãî
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
ðûí êà. Åäè íñòâåí íîå, íà ÷åì íà ñòà è âà -
þò òå î ðå òè êè íå îëè áå ðà ëèç ìà, ýòî ëþ -
áîå íå âìå øà ò åëüñòâî ãî ñó äà ðñòâà â ýêî -
íî ìè êó. Ê êà êèì ïå ÷àëü íûì ðå çóëü òà -
òàì äëÿ ïðî ãðåñ ñà öè âè ëè çà öèè ýòî
ïðè âî äèò, îñî áåí íî êîã äà âåñü èí òåë -
ëåê òó àëü íûé è ôè çè ÷åñ êèé ïî òåí öè àë
÷å ëî âå ÷åñ òâà, à òàê æå ïðè ðîä íûå ðå ñóð -
ñû èñ ïîëü çó þò ñÿ èñ êëþ ÷è òåëü íî â èí -
òå ðå ñàõ òîëü êî ýêî íî ìè ÷åñ êîé ýëè òû,
ñòà íî âèò ñÿ ÿñ íûì íå òîëü êî äëÿ îò -
äåëü íûõ îï ïî íåí òîâ íå îëè áå ðà ëèç ìà,
íî è äëÿ øè ðî êîé îá ùåñ òâåí íîñ òè.
Äâè æå íèå ñî ïðî òèâ ëå íèÿ íå îëè áå ðà -
ëèç ìó, êî òî ðîå ïîêà ðàñ òâî ðå íî â äâè -
æå íè ÿõ àí òèã ëî áà ëèñ òîâ, çå ëå íûõ, ëå -
âûõ è äðó ãèõ ñèë, íà áè ðà åò îá îðî òû.
Ñëî æèâ øè å ñÿ èñ òî ðè ÷åñ êèå óñëî âèÿ
â ðàç âè òèè ýêî íî ìè êè òðå áó þò ïå ðå -
ñìîò ðà ñå ãî äíÿø íåé äî ìè íè ðó þ ùåé
äîê òðè íû íå îëè áå ðà ëèç ìà è ñî çäà íèÿ
ïîä ëèí íûõ òå î ðå òè ÷åñ êèõ ïðè íöè ïîâ
ýêî íî ìè êè êàê íà óêè î ïî çíà íèè è ïðå -
îá ðà çî âà íèè ìèðà ÷å ëî âå ÷åñ êèì òðó äîì.
Ãëàâ íîé çà äà ÷åé òà êîé íà óêè äîë æíî
ñòàòü îñìûñ ëå íèå ñòðåì ëå íèé è ÷à ÿ íèé
êàæ äî ãî ÷å ëî âå êà (à íå òîëü êî ýêî íî ìè -
÷åñ êîé ýëè òû), åãî æèç íåí íûõ èí òå ðå ñîâ
è îá îñíî âà íèå ýêî íî ìè ÷åñ êèõ ñïî ñî áîâ
èõ óäîâ ëåò âî ðå íèÿ, îá åñ ïå ÷è âàÿ ïðè ýòîì
ñî öè àëü íóþ è ïðè ðîä íóþ ãàð ìî íè çà öèþ.
Íà ýòîé îñíî âå äîë æíà áûòü ñôîð ìè ðî -
âà íà êîí öåï öèÿ ïîä äåð æè âà å ìî ãî ãî ñó -
äà ðñòâîì è ñòè ìó ëè ðó å ìî ãî ðû íî÷ íîé
êîí êó ðåí öè åé äîë ãîâ ðå ìåí íî ãî ðàç âè -
òèÿ óêðà èí ñêîé ýêî íî ìè êè.
×òî áû â ïî ëíîé ìåðå ñî îò âå òñòâî âàòü
ýòèì òðå áî âà íè ÿì, îò å ÷åñ òâåí íàÿ ýêî -
íî ìè ÷åñ êàÿ íà óêà äîë æíà ðà äè êàëü íî
èç ìå íÿòü ñÿ. Ïåð âîñ òå ïåí íîé çà äà ÷åé
ÿâ ëÿ åò ñÿ îá ðà ùå íèå ïðè ñòàëü íî ãî âíè -
ìà íèÿ îò å ÷åñ òâåí íûõ ó÷å íûõ-ýêî íî -
ìèñ òîâ íà ôóí äà ìåí òàëü íûå ïðî áëå ìû
îðãà íè çà öèè ýêî íî ìè ÷åñ êîé æèç íè.
Ëåã êî îò ðå øèâ øèñü îò ìàð êñî âîé è
äðó ãèõ ôóí äà ìåí òàëü íûõ íà ó÷íûõ êîí -
öåï öèé âîñ ïðî èç âî äñòâåí íî ãî ïðî öåñ -
ñà è ýêî íî ìè ÷åñ êèõ îò íî øå íèé, áîëü -
øè íñòâî èç íèõ ïðî äîë æà åò áëóæ äàòü
ïî òåì íûì êî ðè äî ðàì íå îëè áå ðà ëèç ìà,
âñå áî ëåå îò ðû âà ÿñü îò èñ ñëå äî âà íèÿ
ðå àëü íîé ýêî íî ìè ÷åñ êîé æèç íè ëþ äåé
è îá ùåñ òâà. Îñíîâ íûì ìå òî äîì ýêî íî -
ìè ÷åñ êèõ èñ ñëå äî âà íèé, îñî áåí íî äèñ -
ñåð òà öè îí íûõ, ñòà ëî îïå ðè ðî âà íèå ñó -
õè ìè öèô ðà ìè. Íî â îò ñó òñòâèå ïðî -
÷íî ãî íà ó÷íî ãî ôóí äà ìåí òà êðàé íå
ñëîæ íî öèô ðû ïðå âðà òèòü â ýêî íî ìè -
÷åñ êîå çíà íèå. Òåì áî ëåå, ÷òî íàøà
ýêî íî ìè ÷åñ êàÿ ñòà òèñ òè êà î÷åíü äà ëå êà
îò îá ú åê òèâ íîñ òè.
Óêðà èí ñêàÿ ýêî íî ìè ÷åñ êàÿ íà óêà
ðàñ ïî ëà ãà åò äîñ òà òî÷ íûì êàä ðî âûì ïî -
òåí öè à ëîì äëÿ îñó ùå ñòâëå íèÿ ïðî ðû âà
íà íî âûå ðó áå æè ôóí äà ìåí òàëü íûõ
ýêî íî ìè ÷åñ êèõ èñ ñëå äî âà íèé. Ïî äàí -
íûì Ãîñ êîì ñòà òà Óêðà è íû â åå ñî ñòà âå
áî ëåå 200 äîê òî ðîâ è 700 êàí äè äà òîâ
ýêî íî ìè ÷åñ êèõ íàóê1.  àñ ïè ðàí òó ðå è
äîê òî ðàí òó ðå íàä äèñ ñåð òà öè ÿ ìè ïî
ýêî íî ìè êå ðà áî òà þò áî ëåå 5700 ñî èñ êà -
òå ëåé. Ýòî ñî ñòàâ ëÿ åò 18% âñåõ àñ ïè -
ðàí òîâ è äîê òî ðàí òîâ.
Îäíà êî ñåðü åç íîé ïðå ãðà äîé íà ïóòè
ïî âû øå íèÿ êà ÷åñ òâà ýêî íî ìè ÷åñ êèõ
èñ ñëå äî âà íèé ñòà ëà ÷ðåç ìåð íàÿ äèô ôå -
ðåí öè à öèÿ ýêî íî ìè ÷åñ êîé íà óêè, íà -
ðàñ òà íèå â åå ñî ñòà âå äèñ öèï ëèí ñó ãó áî
ïðè êëàä íî ãî è îïå ðà öè îí íî ãî ïëà íà è
óìåíü øå íèå âíè ìà íèÿ ê èç ó÷å íèþ
ôóí äà ìåí òàëü íûõ ýêî íî ìè ÷åñ êèõ çà êî -
íîâ. Ñå ãîä íÿø íÿÿ ýêî íî ìè ÷åñ êàÿ íà -
óêà ðàç âåò âëÿ åò ýêî íî ìè ÷åñ êèå çíà íèÿ
íà îò äåëü íûå ÷àñ òè, ðàñ ïðå äå ëÿ åò èõ ïî
ìà ëîñ âÿ çàí íûì äèñ öèï ëè íàð íûì ïî -
çè öè ÿì, ÷òî âñå áîëü øå è áîëü øå çà -
òðóä íÿ åò ïî íè ìà íèå èõ ôóí äà ìåí òàëü -
íîé ñóù íîñ òè êàê åäè íî ãî öå ëî ãî.
Èìåí íî ñèñ òåì íîå íå ñî âåð øå íñòâî
ýêî íî ìè ÷åñ êîé íà óêè îá óñëàâ ëè âà åò åå
òå î ðå òè ÷åñ êóþ ñëà áîñòü â îá ú åê òèâ íîì
îá ú ÿñ íå íèè è àð ãó ìåí òè ðî âàí íîì îá î -
ñíî âà íèè ñî âðå ìåí íûõ ïðî öåñ ñîâ ýêî -
íî ìè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ. Çàì êíó òîñòü íà
ñàìó ñåáÿ, ñëà áàÿ èí òåã ðè ðî âàí íîñòü â
ïðåä ìåò íûå ïîëÿ ãó ìà íè òàð íûõ, îá -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Á.À. Ìà ëèö êèé
1 Áåç ó÷å òà êàí äè äà òîâ è äîê òî ðîâ íàóê, ðà áî òà þ ùèõ â ìíî ãî îò ðàñ ëå âûõ ó÷ðåæ äå íè ÿõ è âó çàõ.
ùåñ òâåí íûõ, òåõ íî ëî ãè ÷åñ êèõ è åñ òåñ ò -
âåí íûõ íàóê ñó ùåñ òâåí íî ñíè æà þò
ôóí äà ìåí òàëü íûé ïî òåí öè àë ýêî íî ìè -
÷åñ êîé íà óêè.
Äëÿ ïðå îäî ëå íèÿ ýòèõ ñåðü åç íûõ íå -
äîñ òàò êîâ ýêî íî ìè ÷åñ êàÿ íà óêà äîë æíà
èí òåã ðè ðî âàòü ñåáÿ â îá ùóþ ïðî áëå ìà -
òè êó æèç íè ÷å ëî âå êà è îá ùåñ òâà. Ýòî ïî -
çâî ëèò áî ëåå ïî ëíî ó÷è òû âàòü â ýêî íî -
ìè ÷åñ êèõ èñ ñëå äî âà íè ÿõ ìíî ãèå îñòàâ -
ëÿ å ìûå ñåé ÷àñ áåç ïðè ñòàëü íî ãî âíè ìà -
íèÿ ôàê òî ðû, ðå àëü íî âëè ÿ þ ùèå íà ýêî -
íî ìè ÷åñ êóþ æèçíü ëþ äåé è ñòðàí íå â
ìåíü øåé ìåðå, ÷åì ðû íîê, ïðè áûëü, èí -
âåñ òè öèè, ìà òå ðè àëü íûå ðå ñóð ñû, ñâî áî -
äà âñå ïðî äà âàòü è ïî êó ïàòü è ò.ï.
* * *
Îñíîâ íîé âû âîä. Óêðà è íà èí íî âà öè îí -
íàÿ ñî õðà íÿ åò åùå øàíñ ñòàòü êîí êó ðåí -
òîñ ïî ñîá íîé ñòðà íîé, ñòðà íîé èí òåí -
ñèâ íî ãî ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ, ñòðà -
íîé îá ùå ãî äîñ òàò êà, èñ ïîëü çóÿ äëÿ ýòî -
ãî ñâîè ïðè ðîä íûå è òåð ðè òî ðè àëü íûå
ïðå è ìó ùåñ òâà, à òàê æå èí òåë ëåê òó àëü -
íûé ïî òåí öè àë è èñ òî ðè ÷åñ êèå òðà äè -
öèè. Óêðà è íà, êî òî ðàÿ áó äåò ïðî äîë æàòü
ñâîå íå îëè áå ðàëü íîå ýêî íî ìè ÷åñ êîå
ïëà âà íèå, áåç ýô ôåê òèâ íî ãî ãî ñó äà ð -
ñòâåí íî ãî óïðàâ ëå íèÿ è áåç ýêî íî ìè ÷åñ -
êî ãî äâè ãà òå ëÿ, ðà áî òà þ ùå ãî íà èñ ïîëü -
çî âà íèè ñî âðå ìåí íûõ çíà íèé è òåõ íî ëî -
ãèé, òà êî ãî øàí ñà íå èìå åò. Íàñ òà ëî âðå -
ìÿ ñäå ëàòü ïðà âèëü íûé âû áîð.
1. Õàð âè Äý âèä. Êðàò êàÿ èñ òî ðèÿ íå îëè áå ðà ëèç ìà. Àêòóàëüíîå ïðî ÷òå íèå / Ïåð. ñ àíãë. Í.Ñ.Áðà ãè -
íîé. — Ì.: Ïî êî ëå íèå, 2007. — 288 ñ.
2. A Fair Globalization: Creating Opportunities for All, World Commission on the Social Dimension of
Globalization. — Geneva: International Labour Office, 2004.
3. Êàñ òåëüñ Ìà íó åëü, Õ³ìà íåí Ïåêà. ²íôîð ìàö³éíå ñóñï³ëüñòâî òà äåð æà âà äîá ðî áó òó. Ô³íñüêà ìî äåëü
/ Ïåð. ç àíãë. — Ê.: Âèä-âî «Âàê ëåð», 2006. — 256 ñ.
4. Óêð à¿íñüêà åêî íîì³êà ñüî ãîäí³ — äî ñÿã íåí íÿ, ïðî áëå ìè, ïåð ñïåê òè âè /ß.À.Æàë³ëî, ß.Á.Áà çè ëþê,
ß.Â.Áåë³íñüêà òà ³í. — Ê.: ͲÑÄ, 2007. — 92 ñ.
5. Ìàë³öüêèé Á.À. ³ä ïîë³òèêè «ïå ðå òÿ ãó âàí íÿ» âëà äè äî ðå àëü íî¿ ïîë³òèêè ³ííî âàö³éíî ãî ðîç âèò êó
// Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî. — 2007. — ¹ 2. — Ñ. 3—6.
6. Ìàë³öüêèé Á.À. Ïðèê ëàä íå íà óêîç íà âñòâî. — Ê.: Ôåí³êñ, 2007. — 464 ñ.
7. Ñòþ àðò Òî ìàñ À. Èíòåë ëåê òó àëü íûé êà ïè òàë. Íî âûé èñ òî÷ íèê áî ãà òñòâà îðãà íè çà öèé / Ïåð. ñ
àíãë. Â.Íîç äðè íîé. — Ì.: Ïî êî ëå íèå, 2007. — 368 ñ.
8. Âñå ìèð íàÿ èë ëþñ òðè ðî âàí íàÿ ýí öèê ëî ïå äèÿ / Ïåð. ñ ôð. — Ì.: «Èçä-âî ÀÑÒ»; ÎÎÎ «Èçä-âî
Àñòðåëü», 2004. — 1392 ñ.
9. Polanyi Ê. The Great Transformation. — Boston: Beacon Press, 1954.
Ïî ëó ÷å íî 04.08.2007
Á.À. Ìàë³öüêèé
Òåîð³ÿ ³ ïðàê òè êà íåîë³áå ðàë³çìó â óêð à¿íñüêèõ ðåàë³ÿõ
Ðîç êðè âà þòü ñÿ ñóòí³ñòü òåî𳿠³ ïðàê òè êè íåîë³áå ðàë³çìó, ¿õ íå äîë³êè, õèáè ³ ïðî òèð³÷÷ÿ, ùî âè ÿâ ëÿ þòü -
ñÿ ïðè ðåàë³çàö³¿ â êðà¿ íàõ ñâ³òó, çãóáí³ñòü äëÿ Óêðà¿ íè, ¿¿ åêî íîì³êè ³ íà ñå ëåí íÿ çä³éñíåí íÿ íåîë³áå ðàëü íèõ
ïðè íöèï³â ó ñó ÷àñ íèõ óêð à¿íñüêèõ ðåàë³ÿõ. Íà âå äå íî äóì êè, ³äå¿, ïðî ïî çèö³¿ ³ êîí öåïö³¿ àâ òî ðà, ÿê³ ïî êà çó -
þòü, ùî òðå áà çðî áè òè äëÿ ïî áó äî âè òâîð ÷î¿ ìî ðàëü íî¿ åêî íîì³êè â Óêðà¿í³, çà ñíî âàí³é íà çíàí íÿõ, â³äíîâ -
ëåí íÿ äîâ³ðè ãðî ìà äÿí äî äåð æà âè ³ âëà äè, ïå ðå áî ðåí íÿ êðè çî âî ãî åêî íîì³÷íî ãî äèñ áà ëàí ñó íà ñå ëåí íÿ, â³äðîä -
æåí íÿ ³ ï³äâè ùåí íÿ âè êî ðèñ òàí íÿ ³íòå ëåê òó àëü íî ãî ïî òåíö³àëó íàö³¿.
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
��������� �
����
����
����
���
������
���������
���
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-49164 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 0374-3896 |
| language | Russian |
| last_indexed | 2025-12-07T17:58:42Z |
| publishDate | 2007 |
| publisher | Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Малицкий, Б.А. 2013-09-13T17:27:02Z 2013-09-13T17:27:02Z 2007 Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях / Б.А. Маліцький // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 3-27. — Бібліогр.: 9 назв. — рос. 0374-3896 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49164 Раскрываются сущность теории и практики неолиберализма, их недостатки, пороки и противоречия, проявляющиеся при реализации в странах мира, пагубность для Украины, ее экономики и населения осуществления неолиберальных принципов в современных украинских реалиях. Приведены мысли, идеи, предложения и концепции автора, показывающие, что надо сделать для построения созидательной нравственной экономики в Украине, основанной на знаниях, восстановления доверия граждан к государству и власти, преодоления кризисного экономического дисбаланса населения, возрождения и повышения использования интеллектуального потенциала нации. Розкриваються сутність теорії і практики неолібералізму, їх недоліки, хиби і протиріччя, що виявляються при реалізації в країнах світу, згубність для України, її економіки і населення здійснення неоліберальних принципів у сучасних українських реаліях. Наведено думки, ідеї, пропозиції і концепції автора, які показують, що треба зробити для побудови творчої моральної економіки в Україні, заснованій на знаннях, відновлення довіри громадян до держави і влади, переборення кризового економічного дисбалансу населення, відродження і підвищення використання інтелектуального потенціалу нації. The paper contains a discourse into the essence, drawbacks, faults and contradictions of the neoliberal theory and practice, coming into light in course of their implementation worldwide. The pernicious effects of neoliberal principles and practices applied to the Ukrainian realities, its economy and population are shown. The author shares his thoughts, ideas, propositions and concepts, to show what is required to be done build up a creative, moral and knowledge-based economy in Ukraine, to restore public trust in the state power bodies, to overcome the crisis-driven economic imbalance of the population, to revive and better exploit the nation’s intellectual capacities. ru Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України Наука та наукознавство Наука. Економіка. Суспільство Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях Теорія і практика неолібералізму в українських реаліях Theory and Practice of Neoliberalism in Ukrainian Realities Article published earlier |
| spellingShingle | Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях Малицкий, Б.А. Наука. Економіка. Суспільство |
| title | Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях |
| title_alt | Теорія і практика неолібералізму в українських реаліях Theory and Practice of Neoliberalism in Ukrainian Realities |
| title_full | Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях |
| title_fullStr | Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях |
| title_full_unstemmed | Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях |
| title_short | Теория и практика неолиберализма в украинских реалиях |
| title_sort | теория и практика неолиберализма в украинских реалиях |
| topic | Наука. Економіка. Суспільство |
| topic_facet | Наука. Економіка. Суспільство |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49164 |
| work_keys_str_mv | AT malickiiba teoriâipraktikaneoliberalizmavukrainskihrealiâh AT malickiiba teoríâípraktikaneolíberalízmuvukraínsʹkihrealíâh AT malickiiba theoryandpracticeofneoliberalisminukrainianrealities |