Принципы устойчивого развития России
Рассматриваются правовые, научно-теоретические и практические проблемы перехода России к устойчивому развитию. Розглядаються правові, науково-теоретичні та практичні проблеми переходу Росії до стійкого розвитку. The analysis concerns legal, science & technology and practical problems related wit...
Gespeichert in:
| Veröffentlicht in: | Наука та наукознавство |
|---|---|
| Datum: | 2007 |
| 1. Verfasser: | |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Russisch |
| Veröffentlicht: |
Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України
2007
|
| Schlagworte: | |
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49166 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Принципы устойчивого развития России / В.И. Назаров // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 35-42. — Бібліогр.: 16 назв. — рос. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1859653492038172672 |
|---|---|
| author | Назаров, В.И. |
| author_facet | Назаров, В.И. |
| citation_txt | Принципы устойчивого развития России / В.И. Назаров // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 35-42. — Бібліогр.: 16 назв. — рос. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Наука та наукознавство |
| description | Рассматриваются правовые, научно-теоретические и практические проблемы перехода России к устойчивому развитию.
Розглядаються правові, науково-теоретичні та практичні проблеми переходу Росії до стійкого розвитку.
The analysis concerns legal, science & technology and practical problems related with Russia’s transition to sustainable development.
|
| first_indexed | 2025-12-07T13:36:55Z |
| format | Article |
| fulltext |
íà ¿¿ òë³ âè ðîñ ëà ñâîºð³äíà ³ áà ãà òî áàð -
âíà êóëü òó ðà óêð à¿íñüêî ãî áà ðî êî, ÿêó
âæå íå ìîæ ëè âî çðî çóì³òè áåç óðà õó âàí-
íÿ òâîð ÷î ãî ñïðèé íÿò òÿ óêðà¿ íöÿ ìè
XVII ñò. êóëü òóð íèõ íàä áàíü òî ãî ÷àñ íî -
ãî Çàõ³äíîõ ðèñ òè ÿ íñüêî ãî ñâ³òó.
Îäåð æà íî 03.08.2007
Þ.Â. Ïàâ ëåí êî
Ôîð ìè ðî âà íèå îñíîâ óêðà èí ñêîé ìåí òàëü íîñ òè è íà öè î íàëü íîé êóëü òó ðû
Ôîð ìè ðî âà íèå îñíîâ óêðà èí ñêîé ìåí òàëü íîñ òè è íà öè î íàëü íîé êóëü òó ðû ñ õà ðàê òåð íû ìè äëÿ íèõ îñî -
áåí íîñ òÿ ìè è àð õå òè ïà ìè àíà ëè çè ðó åò ñÿ â èñ òî ðè ÷åñ êîì àñ ïåê òå â êîí òåê ñòå îá ùå ãî ïî íè ìà íèÿ ãå íå çè ñà
è ðàç âè òèÿ óêðà èí ñêî ãî íà ðî äà è åãî ïðåä êîâ. Ïî êà çà íû îò ëè ÷èÿ óêðà èí ñêî ãî ìè ðî âîñ ïðè ÿ òèÿ îò ìè ðî âîñ -
ïðè ÿ òèÿ äðó ãèõ íàðîäîâ.
Â.È. Íà çà ðîâ
��� ����� ��
��!�"�����#�������������$�
�
��
Ðàñ ñìàò ðè âà þò ñÿ ïðà âî âûå, íà ó÷íî-òå î ðå òè ÷åñ êèå è ïðàê òè ÷åñ êèå ïðî áëå ìû ïå ðå -
õî äà Ðîñ ñèè ê óñòîé ÷è âî ìó ðàç âè òèþ.
Ãëî áàëü íûé ýêî ëî ãè ÷åñ êèé êðè çèñ è
ðå àëü íàÿ óãðî çà ðàç ðó øå íèÿ ñà ìîé ñðå -
äû æèç íè âû íó äè ëè ìèð íà èñ õî äå ÕÕ
âåêà íà âñåã äà îò êà çàòü ñÿ îò áå çîã ëÿä íî -
ãî ðîñ òà ýêî íî ìè êè è ïðè çíàòü íå îá õî -
äè ìûì ïîä ÷è íèòü ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè -
÷åñ êîå ðàç âè òèå êàæ äîé ñòðà íû ïðè -
íöè ïàì åäè íîé ãëî áàëü íîé ñòðà òå ãèè.
Ýòà åäè íàÿ ñòðà òå ãèÿ øè ðî êî èç âåñ òíà
òå ïåðü ïîä íà çâà íè åì êîí öåï öèè óñ -
òîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ (ÓÐ) [1].
Ðàç ðà áî òàí íàÿ ëó÷ øè ìè óìà ìè ÷å ëî -
âå ÷åñ òâà, îíà ïî ëó ÷è ëà îäîá ðå íèå íà
âñå ìèð íûõ ôî ðó ìàõ ãëàâ ãî ñó äàðñòâ è
ïðà âè òåëüñòâ ïî îõðà íå îêðó æà þ ùåé
ñðå äû è ðàç âè òèþ â Ðèî-äå-Æà íåé ðî
(1992) è Éî õàí íåñ áóð ãå (2002) è ôàê òè -
÷åñ êè ñòà ëà ìè ðî âîé ïðî ãðàì ìîé ñïà -
ñå íèÿ ÷å ëî âå ÷åñ êîé öè âè ëè çà öèè. Ïðî -
òèâ âåð õî âå íñòâà ýòîé ïðî ãðàì ìû íàä
íà öè î íàëü íû ìè ïðî åê òà ìè ðàç âè òèÿ íå
âû ñòó ïè ëî íè îäíî ãî ñó äà ðñòâî. Ïîä
äî êó ìåí òà ìè îá îèõ ôî ðó ìîâ ñòî èò è
ïîä ïèñü Ðîññèè.
 «Äåê ëà ðà öèè», ïðè íÿ òîé â Ðèî-äå-
Æà íåé ðî, áûëè ïå ðå ÷èñ ëå íû 27 ïðè -
íöè ïîâ (òðå áî âà íèé) ÓÐ, îò ðà çèâ øèõ
ãàð ìî íè÷ íîå ñî ÷å òà íèå èí òå ðå ñîâ ýêî -
íî ìè êè, îá ùåñ òâà è îõðà íû îêðó æà þ -
ùåé ñðå äû. Ïîä òâåð äèâ èõ àê òó àëü -
íîñòü, ñàì ìèò â Éî õàí íåñ áóð ãå ïðè íÿë
«Ïëàí îñó ùå ñòâëå íèÿ ðå øå íèé», ãäå
áûëè óêà çà íû öåëè íà 2005—2015 ãã. â
êà ÷åñ òâå «Öå ëåé òû ñÿ ÷å ëå òèÿ» ïî ðå à -
ëè çà öèè ïå ðå õî äà ê ÓÐ, à â ðÿäå ñëó ÷à åâ
è ïóòè èõ ïðå òâî ðå íèÿ.
 öå ëîì áûëî äîñ òèã íó òî åäè íî äó øèå
â òîì, ÷òî ÓÐ äîëæ íî õà ðàê òå ðè çî âàòü -
ñÿ ýêî íî ìè ÷å ñêîé ýô ôåê òèâ íî ñòüþ,
ýêî ëî ãè ÷å ñêîé áåçî ïàñ íî ñòüþ è ñî öè -
àëü íîé ñïðà âåä ëè âî ñòüþ. Â êà æ äîé èç
ýòèõ ñôåð ñâîè ñòðà òå ãè ÷å ñêèå öåëè. Â
ýêî íî ìè ÷å ñêîé ñôå ðå — ýòî ñîç äà íèå
ñî öè àëü íî è ýêî ëî ãè ÷å ñêè ýô ôåê òèâ -
íîé ýêî íî ìè êè, îáåñ ïå ÷è âàþ ùåé äîñ -
òîé íûé óðî âåíü æèç íè ëþ äåé, êîí êó -
ðåí òî ñïî ñîá íîñòü ïðî äóê öèè, áû ñò ðóþ
ðû íî÷ íóþ àäàï òà öèþ.  ýêî ëî ãè ÷å ñêîé
ñôå ðå ñòðà òå ãè ÷å ñêàÿ öåëü — ýòî ðà öèî -
íàëü íîå èñ ïîëü çî âà íèå ïðè ðîä íûõ ðå -
ñóð ñîâ, ñî õðà íå íèå è âîñ ñòà íîâ ëå íèå
åñ òå ñò âåí íûõ ýêî ñè ñòåì, ñòà áè ëè çà öèÿ
è óëó÷ øå íèå êà ÷å ñò âà îê ðó æàþ ùåé ñðå -
äû, ñíè æå íèå åå çà ãðÿç íå íèÿ, ñî êðà ùå -
íèå è óòè ëè çà öèÿ îò õî äîâ. Â ñî öè àëü -
íîé ñôå ðå — îáåñ ïå ÷å íèå íå îá õî äè ìî -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
ð
���#� $�����%&���'���
�������������
© Â.È. Íà çà ðîâ, 2007
ãî êà ÷å ñò âà æèç íè, óâå ëè ÷å íèå åå ñðåä -
íåé ïðî äîë æè òåëü íî ñòè è ñíè æå íèå
ñìåðò íî ñòè, ïëà íè ðî âà íèå ñå ìüè, ðà -
çóì íîå ïî òðåá ëå íèå ìà òå ðè àëü íûõ áëàã
è ïðè çíà íèå ïðè îðè òå òà äó õîâ íûõ öåí -
íî ñòåé, îáåñ ïå ÷å íèå ðàâ íûõ âîç ìîæ íî -
ñòåé â ïî ëó ÷å íèè îá ðà çî âà íèÿ è ìå äè -
öèí ñêîé ïî ìî ùè âñåì ÷ëå íàì îá ùå ñò -
âà, ñî öè àëü íàÿ çà ùè òà ïðå ñòà ðå ëûõ è
èí âà ëè äîâ. Â ñî îò âåò ñò âèè ñ óêà çàí íû -
ìè îá ùè ìè öå ëÿ ìè êà æ äàÿ ñòðà íà ïðè -
çâà íà ðàç ðà áî òàòü ñâîþ íà öèî íàëü íóþ
ñòðà òå ãèþ, èëè ïðî ãðàì ìó ÓÐ, ñî îá ðàç -
íóþ ñî âî êóï íî ñòè ñâî èõ îò ëè ÷è òåëü -
íûõ îñî áåí íî ñòåé.
 òå ÷å íèå íå ñêîëü êèõ ëåò, ïðî øåä -
øèõ ïî ñëå ñàì ìè òà â Éî õàí íåñ áóð ãå,
áîëü øè íñòâî ñòðàí ìèðà óæå îá çà âå -
ëèñü ñî áñòâåí íû ìè ñòðà òå ãè ÿ ìè. Íå êî -
òî ðûå ýòî ñäå ëà ëè åùå äî ñàì ìè òà. Ðÿä
ñòðàí ïî äî øëè ê ýòîé çà äà ÷å â ñî îò âå ò -
ñòâèè ñ äó õîì ÓÐ, îò âå òñòâåí íî è òâîð -
÷åñ êè, äðó ãèå îá íà ðó æè ëè ïðè âåð æåí -
íîñòü ñìå íå ñòðà òå ãèè ìè ðî âî ãî ñî îá -
ùåñ òâà ëèøü ïî ôîð ìå, ñêðûâ çà íåé
íà ìå ðå íèå æèòü ïî òðà äè öè îí íîé öè -
âè ëè çà öè îí íîé ìîäåëè.
Ïî îá ùå ìó ïðè çíà íèþ ëó÷ øóþ è íà -
è áî ëåå ïî ëíóþ íà öè î íàëü íóþ ñòðà òå -
ãèþ ðàç âè òèÿ ïîä ãî òî âè ëè Íè äåð ëàí äû
(ïðî åêò «Óñòîé ÷è âûå Íè äåð ëàí äû»,
1995) [2]. Â ýòîì ïðî åê òå ñî äåð æèò ñÿ
äàæå ìå õà íèçì ðå øå íèÿ òà êîé òðóä íî -
ðàç ðå øè ìîé ïðî áëå ìû, êàê ðàñ ïðå äå -
ëå íèå ïðè ðîä íûõ áëàã â èí òå ðå ñàõ âñåõ
÷ëå íîâ îá ùåñ òâà.
Ðîñ ñèÿ òàê æå ðàç ðà áî òà ëà ñâîþ ïðî -
ãðàì ìó ïå ðå õî äà ê ÓÐ. Íî íàøà ñòðà íà —
íå Íè äåð ëàí äû. Íå òîëü êî ïî ðàç ìå ðó
òåð ðè òî ðèè è íà ñå ëå íèþ, íî è ïî î÷åíü
ìíî ãèì äðó ãèì ïî êà çà òå ëÿì ýòè äâå ñòðà -
íû — àí òè ïî äû. Íàäî ñêà çàòü, ÷òî êîí -
öåï öèÿ ÓÐ ñ ñà ìî ãî íà ÷à ëà áûëà áëà ãî -
æå ëà òåëü íî âñòðå ÷å íà âñå ìè êðó ãà ìè
ðîñ ñèé ñêî ãî îá ùåñ òâà — îò ãî ñó äà ð -
ñòâåí íûõ ÷è íîâ íè êîâ äî ðÿ äî âûõ ãðàæ -
äàí.  íà ó÷íîé ëè òå ðà òó ðå ýòî ìó ôàê òó
óæå äàíî óáå äè òåëü íîå îá ú ÿñ íå íèå [3].
Ñî äåð æà íèå ýòîé êîí öåï öèè îêà çà ëîñü
âåñü ìà ñî çâó÷ íûì îò å ÷åñ òâåí íîé èäå î -
ëî ãèè ðà öè î íàëü íî ãî ïðè ðî äî ïîëü çî âà -
íèÿ, óêî ðå íèâ øåé ñÿ â ñî çíà íèè íà øå ãî
îá ùåñ òâà â 1970-å ãîäû è áûñ òðî ïðî íèê -
øåé â ñôå ðó ãî ñó äà ð ñòâåí íî ãî óïðàâ ëå -
íèÿ.  ñëó ÷àå ñ êîí öåï öè åé ÓÐ ïî âòî ðè -
ëîñü íå ÷òî ïî äî á íîå: åå èäåè â èñ òî ðè -
÷åñ êè êî ðîò êèé ñðîê âîï ëî òè ëèñü â ãî ñó -
äà ðñòâåí íûå íîð ìà òèâ íûå äî êó ìåí òû,
ïðè çâàí íûå çà ëî æèòü îñíî âû íà öè î -
íàëü íîé ñòðà òå ãèè ÓÐ.
Õðî íî ëî ãè ÷åñ êè ïåð âûì ñòàë ïðî åêò
«Îñíîâ íûå ïî ëî æå íèÿ ãî ñó äà ðñòâåí -
íîé ñòðà òå ãèè Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå ðà öèè
ïî îõðà íå îêðó æà þ ùåé ñðå äû è îá åñ ïå -
÷å íèþ óñòîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ» (1994),
ïî ñëó æèâ øèé îá ðàç öîì äëÿ ðàç ðà áîò êè
áî ëåå åì êî ãî äî êó ìåí òà — « Êîí öåï -
öèè ïå ðå õî äà Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå ðà öèè ê
óñòîé ÷è âî ìó ðàç âè òèþ» [4], ââå äåí íî ìó
â äå éñòâèå óêà çîì Ïðå çè äåí òà ÐÔ îò
01.04.1996 ã. Ïîñ ëåä íèé îò ëè ÷à åò ñÿ
âçâå øåí íûì ñèñ òåì íûì ïîä õî äîì. Îí
îðè åí òè ðî âàë íà ñáà ëàí ñè ðî âàí íîå ðå -
øå íèå ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êèõ çà äà÷
è ïðî áëåì ñî õðà íå íèÿ áëà ãîï ðè ÿò íîé
îêðó æà þ ùåé ñðå äû è ïðè ðî äî ðå ñóð -
ñíî ãî ïî òåí öè à ëà. Ñóäÿ ïî òîìó, ÷òî â
ýòîò äî êó ìåíò âïåð âûå áûëè âêëþ ÷å íû
âàæ íåé øèå â ïðè íöè ïè àëü íîì îò íî øå -
íèè ýêî ëî ãè ÷åñ êèå òðå áî âà íèÿ, òîã -
äàø íèé ïðå çè äåíò Á.Í.Åëüöèí âñå öå ëî
îïè ðàë ñÿ íà ðå êî ìåí äà öèè ó÷å íûõ. Ýòî
âèä íî óæå èç ñà ìî ãî ÿçû êà ïåð âûõ
ñòðîê, ãäå ãî âî ðèò ñÿ, ÷òî «Óëó÷ øå íèå
êà ÷åñ òâà æèç íè ëþ äåé äîë æíî îá åñ ïå -
÷è âàòü ñÿ â ïðåä å ëàõ õî çÿ éñòâåí íîé åì -
êîñ òè áè îñ ôå ðû, ïðå âû øå íèå êî òî ðûõ
ïðè âî äèò ê ðàç ðó øå íèþ åñ òåñ òâåí íî ãî
áè î òè ÷åñ êî ãî ìå õà íèç ìà ðå ãó ëÿ öèè
îêðó æà þ ùåé ñðå äû è åå ãëî áàëü íûì
èç ìå íå íè ÿì». Îòñþ äà íå ìå íåå âàæ íîå
òðå áî âà íèå: áè îñ ôå ðó ñëå äó åò ðàñ ñìàò -
ðè âàòü íå òîëü êî êàê ïî ñòàâ ùè êà ðå ñóð -
ñîâ, à êàê ôóí äà ìåíò æèç íè, ñî õðà íå -
íèå êî òî ðî ãî äîë æíî áûòü íå ïðå ìåí -
íûì óñëî âè åì ôóíê öè î íè ðî âà íèÿ ñî -
öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êîé ñèñ òå ìû.
 äî êó ìåí òå íà õî äèò ìåñ òî è áè î ëî -
ãî-ãå îã ðà ôè ÷åñ êàÿ êîí êðå òè êà. Òàê, â
íåì ãî âî ðèò ñÿ, ÷òî ïå ðå õîä ê ÓÐ ïðåä -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Â.È. Íà çà ðîâ
ïî ëà ãà åò íå ïðå ìåí íîå ïî ñòå ïåí íîå
âîñ ñòà íîâ ëå íèå åñ òåñ òâåí íûõ ýêî ñèñ -
òåì äî óðîâ íÿ èõ ïðå æíå ãî ñî ñòî ÿ íèÿ,
ãà ðàí òè ðó þ ùå ãî ñòà áèëü íîñòü îêðó æà -
þ ùåé ñðå äû.
Äëÿ îá åñ ïå ÷å íèÿ ïå ðå õî äà íà ïðàê òè -
êå îò ìå ÷à ëàñü íå îá õî äè ìîñòü ñî çäà íèÿ
ñî îò âå òñòâó þ ùåé ïðà âî âîé îñíî âû, â
òîì ÷èñ ëå ðàç ðà áîò êè ýêî íî ìè ÷åñ êèõ
ìå õà íèç ìîâ, ðå ãó ëè ðó þ ùèõ ïðè ðî äî -
ïîëü çî âà íèå è îõðà íó îêðó æà þ ùåé ñðå -
äû; ïðî ïà ãàí äû èäåé ÓÐ è ôîð ìè ðî âà -
íèÿ íàä ëå æà ùåé ñèñ òå ìû âîñ ïè òà íèÿ è
îá ó÷å íèÿ. Áûëî ïðè çíà íî, ÷òî â ðàç ðà -
áîò êå ìå òî äî ëî ãè ÷åñ êèõ è òåõ íè ÷åñ êèõ
îñíîâ ïðå îá ðà çî âà íèé ãëàâ íàÿ ðîëü
ïðè íàä ëå æèò íà óêå, à ïðè èõ ïðå òâî ðå -
íèè â æèçíü â ñî îò âå òñòâèè ñ òðå áî âà -
íè ÿ ìè ÓÐ âîç ðàñ òà åò ðîëü ãî ñó äà ðñòâà,
êî òî ðîå âû ñòó ïà åò ãà ðàí òîì ýêî ëî ãè -
÷åñ êîé áå çî ïàñ íîñ òè.
Ãî ñó äàð ñò âåí íîå óïðàâ ëå íèå ïðî öåñ -
ñîì ïå ðå õî äà âêëþ ÷à åò ðàç ðà áîò êó ïðî -
ãðàìì íûõ äî êó ìåí òîâ — ñòðà òå ãèè äåé -
ñò âèé äîë ãî ñðî÷ íî ãî õà ðàê òå ðà, äîë ãî -
ñðî÷ íûõ è ñðåä íå ñðî÷ íûõ ïðî ãíî çîâ (â
òîì ÷èñ ëå èç ìå íå íèé ýêî ñè ñòåì ïîä âîç -
äåé ñò âè åì õî çÿé ñò âåí íîé äåÿ òåëü íî ñòè),
îò ëà æåí íóþ ñèñ òå ìó âçàè ìî äåé ñò âèÿ
öåí òðà è ðå ãèî íîâ.
Îäíî èç îñíîâ íûõ óñëî âèé ïå ðå õî äà ê
óñòîé ÷è âî ìó ðàç âè òèþ — îá åñ ïå ÷å íèå
ïðàâ è ñâî áîä ãðàæ äàí, ôîð ìè ðî âà íèå
îò êðû òî ãî îá ùåñ òâà, ñî ñòî ÿ ùå ãî èç ïðà -
âî âî ãî ãî ñó äà ðñòâà, ðû íî÷ íî ãî õî çÿ éñòâà
è ãðàæ äàí ñêî ãî îá ùåñ òâà.
Ïå ðå õîä ïî òðå áó åò ñî áëþ äå íèÿ íå ëåã -
êèõ îã ðà íè ÷å íèé: õî çÿé ñò âåí íûå ìå ðî -
ïðèÿ òèÿ ïðè äåò ñÿ ïðî âî äèòü ïðå èìó ùå -
ñò âåí íî íà óæå îñ âî åí íûõ òåð ðè òî ðè ÿõ,
íå îá õî äè ìî áó äåò îò êà çàòü ñÿ îò ñòðîè -
òåëü ñò âà ëþ áûõ îáú åê òîâ, íà íî ñÿ ùèõ íå -
âîñ ïîë íè ìûé óùåðá îê ðó æàþ ùåé ñðå äå
èëè ýêî ëî ãè ÷å ñêèå ïî ñëåä ñò âèÿ êî òî ðûõ
íå äîñ òà òî÷ íî èçó ÷å íû è ïð.
 «Êîí öåï öèè» óêà çà íû îñíîâ íûå
ïóòè, ñëå äóÿ êî òî ðûì ìîæ íî äî áèòü ñÿ
êî ðåí íî ãî óëó÷ øå íèÿ ñî ñòî ÿ íèÿ îêðó -
æà þ ùåé ñðå äû. Ê íèì îò íî ñÿò ñÿ: ýêî ëî -
ãè çà öèÿ ïðî èç âî äñòâåí íîé äå ÿ òåëü íîñ òè
è ñî çäà íèå åå íî âîé ìî äå ëè íà îñíî âå
âíåä ðå íèÿ ýíåð ãî- è ðå ñóð ñîñ áå ðå ãà þ -
ùèõ òåõ íî ëî ãèé, öå ëå íàï ðàâ ëåí íûõ èç -
ìå íå íèé ñòðóê òó ðû ýêî íî ìè êè, à òàê æå
ñòðóê òó ðû ëè÷ íî ãî è îá ùåñ òâåí íî ãî ïî -
òðåá ëå íèÿ.
 çà êëþ ÷å íèå âû ðà æà ëàñü óâå ðåí -
íîñòü, ÷òî äâè æå íèå ÷å ëî âå ÷åñ òâà ê ÓÐ
â êî íå÷ íîì ñ÷å òå ïðè âå äåò ê ôîð ìè ðî -
âà íèþ ïðåä ñêà çàí íîé Â.È. Âåð íàä ñêèì
ñôå ðû ðàç óìà (íî îñ ôå ðû), «êîã äà ìå ðè -
ëîì íà öè î íàëü íî ãî è èí äè âè äó àëü íî ãî
áî ãà òñòâà ñòà íóò äó õîâ íûå öåí íîñ òè è
çíà íèÿ ÷åëîâåêà, æèâóùåãî â ãàðìîíèè
ñ îêðóæàþùåé ñðåäîé».
Îòäà âàÿ äîë æíîå îñâå ùå íèþ ýêî ëî -
ãè ÷åñ êèõ çà äà÷ ïå ðå õî äà, õî òå ëîñü áû
îò ìå òèòü, ÷òî îíè ÿâíî ïå ðå âå øè âà þò
ïðî ÷èå åãî àñ ïåê òû, è ýòî ñî çäà åò íå -
ñêîëü êî îä íî áî êóþ êàð òè íó ÓÐ. Ïðàâ -
äà, â «Êîí öåï öèè» ôè ãó ðè ðó þò òà êèå
ñî öè àëü íûå ïî êà çà òå ëè, êàê ïðî äîë æè -
òåëü íîñòü æèç íè è ñî ñòî ÿ íèå çäî ðîâüÿ
íà ñå ëå íèÿ, äó øå âîé äî õîä è óðî âåíü çà -
íÿ òîñ òè, íî îíè, ê ñî æà ëå íèþ, èã ðà þò
ôîð ìàëü íóþ ðîëü, ïî ñêîëü êó íè êà êèõ
ðå àëü íûõ ïó òåé äëÿ óäëè íå íèÿ ïðî äîë -
æè òåëü íîñ òè æèç íè, ïî âû øå íèÿ äî õî -
äîâ è êà ÷åñ òâà æèç íè íå óêà çà íî. Òà êîé
ïîä õîä íà ïî ìè íà åò ïî ïûò êè ìíî ãèõ
ðàç âè âà þ ùèõ ñÿ ñòðàí âíåä ðÿòü ïðè í -
öè ïû ÓÐ ñòà ðû ìè, òðà äè öè îí íû ìè,
ìå òî äà ìè.
 1997 ã. ïî ïî ñòà íîâ ëå íèþ ïðà âè -
òåëü ñò âà áûë ïîä ãî òîâ ëåí ïðî åêò
«Ñòðà òå ãèÿ óñ òîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ Ðîñ -
ñèè». Îä íà êî åãî äî ñèõ ïîð íå óò âåð äè -
ëè, è ìû òàê åãî è íå âè äå ëè. Íåò è ãî -
ñó äàð ñò âåí íîé ñòðóê òó ðû, êî òî ðàÿ áû
ñïå öè àëü íî çà íè ìà ëàñü âî ïðî ñà ìè ÓÐ.
Ãîñ êî ìè òåò ïî ýêî ëî ãèè, êî òî ðûé ìîã
áû âçÿòü íà ñåáÿ ïî äîá íóþ ôóíê öèþ,
áûë ëè ê âè äè ðî âàí â 2000 ã.
Äà ëåå â ðàç ðà áîò êå ñòðà òå ãèè ïå ðå õî -
äà ê ÓÐ íà ñòó ïà åò ïà ó çà. Ðà áî òà â ýòîì
íà ïðàâ ëå íèè âîç îá íîâ ëÿ åò ñÿ òîëü êî â
2002 ã., íå ïîñ ðå äñòâåí íî â ïðåä äâå ðèè
ñàì ìè òà â Éî õàí íåñ áóð ãå, ÷òî ÿâíî
áûëî ðàñ ñ÷è òà íî íà òî, ÷òî áû ïðî èç -
âåñ òè âïå ÷àò ëå íèå íà ìè ðî âîå ñî îá ùåñ -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
���#� $�����%&���'���
�������������
òâî. Â ýòîì ãîäó ïî ÿâ ëÿ þò ñÿ òà êèå äî -
êó ìåí òû, êàê «Ýêî ëî ãè ÷åñ êàÿ äîê òðè íà
Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå ðà öèè», ôå äå ðàëü íàÿ
öå ëå âàÿ ïðî ãðàì ìà ÐÔ «Ýêî ëî ãèÿ è
ïðè ðîä íûå ðå ñóð ñû», ðàñ ñ÷è òàí íàÿ íà
2002—2010 ãã., à â 2003 ã. — «Ïðîã ðàì ìà
ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ
Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå ðà öèè íà ñðåä íåñ ðî÷ -
íóþ ïåð ñïåê òè âó», «Îáçîð íà öè î íàëü -
íûõ ïðè îðè òå òîâ îõðà íû æè âîé ïðè ðî -
äû Ðîñ ñèè» è «Ýíåð ãå òè ÷åñ êàÿ ñòðà òå -
ãèÿ Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå ðà öèè».
 «Ýêî ëî ãè ÷åñ êîé äîê òðè íå» áûëè
îïðå äå ëå íû öåëè, íà ïðàâ ëå íèÿ, çà äà ÷è
è ïðè íöè ïû ïðî âå äå íèÿ â Ðîñ ñèè åäè -
íîé ãî ñó äà ðñòâåí íîé ïî ëè òè êè â îá ëàñ -
òè ýêî ëî ãèè íà äëè òåëü íóþ ïåð ñïåê òè -
âó. Îíè â îñíîâ íîì ïî âòî ðè ëè àíà ëî -
ãè÷ íûå òå çè ñû, êî òî ðûå ñî äåð æà ëèñü â
«Êîí öåï öèè ïå ðå õî äà». Íî ïðè ýòîì
îòäåëüíûå ïîëîæåíèÿ ïîëó÷èëè ëî ãè -
÷åñ êîå çàâåðøåíèå.
Ñòðà òå ãè ÷åñ êîé öåëüþ ãî ñó äà ðñòâåí -
íîé ïî ëè òè êè â îá ëàñ òè ýêî ëî ãèè â
«Äîê òðè íå» ïðî âîç ãëà øà ëîñü ñî õðà íå -
íèå ïðè ðîä íûõ ñèñ òåì, ïîä äåð æà íèå èõ
öå ëîñ òíîñ òè è æèç íå î áåñ ïå ÷è âà þ ùèõ
ôóíê öèé äëÿ îá ùåñ òâà, ïî âû øå íèå êà -
÷åñ òâà æèç íè, óëó÷ øå íèå çäî ðîâüÿ è äå -
ìîã ðà ôè ÷åñ êîé ñè òó à öèè, îá åñ ïå ÷å íèå
ýêî ëî ãè ÷åñ êîé áå çî ïàñ íîñ òè ñòðà íû.
Ïðè ýòîì áûëî ïðÿ ìî çà ÿâ ëå íî, ÷òî ñî -
õðà íå íèå è âîñ ñòà íîâ ëå íèå ïðè ðîä íûõ
ñèñ òåì è óëó÷ øå íèå ñî ñòî ÿ íèÿ îêðó æà þ -
ùåé ñðå äû ÿâ ëÿ þò ñÿ ïðè îðè òåò íû ìè íà -
ïðàâ ëå íè ÿ ìè äå ÿ òåëü íîñ òè ãî ñó äà ðñòâà è
îá ùåñ òâà, à ãî ñó äà ðñòâåí íàÿ ïî ëè òè êà â
îá ëàñ òè ýêî ëî ãèè è ñòðà òå ãèÿ ñî öè àëü -
íî-ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ ñòðà íû
äîë æíû áûòü âçà èì íî óâÿ çà íû.
Åùå îäíî âàæ íîå íî âî ââå äå íèå: ãî ñó -
äà ðñòâî êëà äåò â îñíî âó ñâî åé ýêî ëî ãè -
÷åñ êîé ïî ëè òè êè ïðè íöèï ïðè î ðè òåò -
íîñ òè äëÿ îá ùåñ òâà æèç íå î áåñ ïå ÷è âà þ -
ùèõ ôóíê öèé áè îñ ôå ðû ïî îò íî øå íèþ ê
èñ ïîëü çî âà íèþ åå ðå ñóð ñîâ.
Äî êó ìåíò îðè åí òè ðî âàë íà ïå ðå õîä ê
ïðè ðî äî ïîëü çî âà íèþ íà ïëàò íîé îñíî -
âå è îá ÿ çà òåëü íîå âîç ìå ùå íèå óùåð áà,
íà íå ñåí íî ãî ïðè ðî äå è íà ñå ëå íèþ. Â
ýêî íî ìè ÷åñ êèå ïî êà çà òå ëè äîë æíà
áûòü âêëþ ÷å íà ïî ëíàÿ ñòî è ìîñòü ïðè -
ðîä íûõ îá ú åê òîâ ñ ó÷å òîì èõ ñðå äî îá -
ðà çó þ ùåé ôóíê öèè, à òàê æå ñòî è ìîñòü
ïðè ðî äî îõ ðàí íûõ ðà áîò — òðå áî âà íèå,
î íåîáõîäèìîñòè êîòîðîãî ãîâîðèëîñü
óæå ìíîãî ëåò íàçàä.
 ïîä ãî òîâ êå, îá ñóæ äå íèè, ïðè íÿ òèè
è ðå à ëè çà öèè ðå øå íèé â îá ëàñ òè îõðà -
íû îêðó æà þ ùåé ñðå äû è ðà öè î íàëü íî -
ãî ïðè ðî äî ïîëü çî âà íèÿ äîë æíî áûòü
îá åñ ïå ÷å íî ñâî áîä íîå ó÷àñ òèå ãðàæ äàí -
ñêî ãî îá ùåñ òâà. Äà ëåå ñ òî÷ êè çðå íèÿ
ýêî ëî ãè ÷åñ êèõ òðå áî âà íèé ðåã ëà ìåí òè -
ðó þò ñÿ îñíîâ íûå ñôå ðû äå ÿ òåëü íîñ òè.
Êà çà ëîñü áû, ïðî äåê ëà ðè ðî âàâ íå îá -
õî äè ìîñòü óâÿç êè ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè -
÷åñ êîé ñòðà òå ãèè ñ ýêî ëî ãè ÷åñ êîé ïî -
ëè òè êîé, ãî ñó äà ðñòâî äîë æíî áûëî áû
ïî ñëå äî âà òåëü íî ïðî âåñ òè ýòîò ïðè -
íöèï ÷å ðåç âñå ñâîè æå ñòðà òå ãè ÷åñ êèå
ïðî ãðàì ìû. Íà äåëå îêà çà ëîñü, ÷òî â
öå ëîì ðÿäå îñíî âî ïî ëà ãà þ ùèõ äî êó -
ìåí òîâ1 íåò ñïå öè àëü íûõ ðàç äå ëîâ ïî
ñî õðà íå íèþ îêðó æà þ ùåé ñðå äû, äà è
îñíîâ íûå ïî ëî æå íèÿ ÓÐ îêà çà ëèñü â
íèõ ðàç ìû òû ìè.
 «Îñíîâ íûõ íà ïðàâ ëå íè ÿõ ñî öè àëü -
íî-ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ ÐÔ íà äîë -
ãîñ ðî÷ íóþ ïåð ñïåê òè âó» (2001) áëîê ýêî -
ëî ãè ÷åñ êèõ âîï ðî ñîâ çà ìå íåí ñî öè àëü -
íûì, â êî òî ðîì ýêî ëî ãè ÷åñ êèå çà äà ÷è íå
çà òðà ãè âà þò ñÿ, íå ãî âî ðÿ óæå î ïðè çíà -
íèè èõ ïðè îðè òåò íû ìè. ×òî êà ñà åò ñÿ
ãëî áàëü íûõ ýêî ëî ãè ÷åñ êèõ ïðè îðè òå òîâ,
òà êèõ êàê ïðå îäî ëå íèå áåä íîñ òè, îá åñ ïå -
÷å íèå íà ñå ëå íèÿ ïèòü å âîé âî äîé è íàä -
ëå æà ùè ìè ñà íè òàð íû ìè óñëî âè ÿ ìè,
áîðü áà ñ äåã ðà äà öè åé çå ìåëü, ñî õðà íå íèå
áè î ðàç íî îá ðà çèÿ è ïð., òî â ñòðà òå ãè ÷åñ -
êèõ äî êó ìåí òàõ ïðà âè ò åëüñòâà îíè îò ðà -
æå íû ñî âåð øåí íî íåäîñòàòî÷íî.
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Â.È. Íà çà ðîâ
1 Ðå÷ü èäåò îá «Îñíîâ íûõ íà ïðàâ ëå íè ÿõ ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå ðà öèè
íà äîë ãîñ ðî÷ íóþ ïåð ñïåê òè âó» (2001), «Ïðîã ðàì ìå ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ Ðîñ ñèé -
ñêîé Ôå äå ðà öèè íà ñðåä íåñ ðî÷ íóþ ïåð ñïåê òè âó» (2003) è «Ýíåð ãå òè ÷åñ êîé ñòðà òå ãèè Ðîñ ñèé ñêîé
Ôå äå ðà öèè» (2003).
Îáðà òèì ñÿ ê ïî êà çà òåëü íîé ñóäü áå
åùå îä íî ãî äî êó ìåí òà — ôå äå ðàëü íîé
öå ëå âîé ïðî ãðàì ìû «Ýêî ëî ãèÿ è ïðè -
ðîä íûå ðå ñóð ñû Ðîñ ñèè (2002—2010
ãã.)», óòâåð æäåí íîé ïðà âè ò åëüñòâîì â
äå êàá ðå 2001 ã. Ýòà â öå ëîì ìíî ãî î áå -
ùà þ ùàÿ è ñî äåð æà òåëü íàÿ ïðî ãðàì ìà,
íî, ïî îöåí êå À.Â. ßáëî êî âà, ðà áî òàâ -
øàÿ ïëî õî («ïî òî ìó ÷òî áûëà ñî çäà íà
íå äëÿ äåëà, à äëÿ ïðî ïà ãàí äè ñòñêî ãî
ïðè êðû òèÿ ïðà âè ò åëüñòâà — äëÿ ãà ëî÷ -
êè»)(ñì. òàê æå [5,6]), ïðî ñó ùåñ òâî âà ëà
ïî ëñðî êà. Â íî ÿá ðå 2005 ã. âîï ðå êè
çäðà âî ìó ñìûñ ëó è ðàñ ñóä êó ïî ïðåä ëî -
æå íèþ Ìè íý êî íîì ðàç âè òèÿ ïðî ãðàì ìà
áûëà ñâåð íó òà ïîä íàä óìàí íûì ïðåä ëî -
ãîì ÿêî áû îò ñó òñòâèÿ «÷åò êîé ñèñ òå ìû
öå ëå âûõ ïî êà çà òå ëåé», ïî çâî ëÿ þ ùèõ
êîí òðî ëè ðî âàòü ðå çóëü òà òèâ íîñòü ïðî -
ãðàì ìû. Âìåñ òå ñ íåé îêà çà ëèñü çà êðû -
òû ìè è ýêî ëî ãè ÷åñ êèå ïîä ïðîã ðàì ìû
«Âîä íûå ðå ñóð ñû è âîä íûå îá ú åê òû»,
«Ñîõ ðà íå íèå ðåä êèõ è èñ ÷å çà þ ùèõ âè -
äîâ æè âîò íûõ è ðàñ òå íèé», «Îõðà íà
îçå ðà Áàé êàë», «Áå çî ïàñ íîñòü è ðàç âè -
òèå àòîì íîé ýíåð ãå òè êè», «Ýíåð ãî ýô -
ôåê òèâ íàÿ ýêî íî ìè êà» è äð.
Ñ ëèê âè äà öè åé óêà çàí íûõ ïðî ãðàìì,
ïî ìíå íèþ òîãî æå ßáëî êî âà, «èñ ÷å çà åò
ïî ñëåä íÿÿ íàä åæ äà íà ïå ðå ìå íû ê ëó÷ -
øå ìó — ïðî öåññ äå ý êî ëî ãè çà öèè ñòðà íû
ïî é äåò áóð íû ìè òåì ïà ìè» [7]. Ê ñî æà ëå -
íèþ, â ñïðà âåä ëè âîñ òè ýòèõ ñëîâ íå ïðè -
õî äèò ñÿ ñî ìíå âàòü ñÿ. Ïî äîá íàÿ ïåð -
ñïåê òè âà, ïî ìè ìî ñâåð òû âà íèÿ ýêî ëî ãè -
÷åñ êèõ ïðî ãðàìì, ïðåä îïðå äå ëå íà è ñëå -
äó þ ùè ìè äâó ìÿ îá ñòî ÿ ò åëüñòâà ìè. Â ôå -
äå ðàëü íîé ñëóæ áå ïî íàä çî ðó â ñôå ðå
ïðè ðî äî ïîëü çî âà íèÿ ñî ñòî ÿò âñå ãî 3 òû -
ñÿ ÷è ÷å ëî âåê [8] — è ýòî íà âñþ ñòðà íó! —
à ñàìà ñëóæ áà âõî äèò â Ìè íèñ òå ðñòâî
ïðè ðîä íûõ ðå ñóð ñîâ, êî òî ðîå â áîëü øîé
ìåðå êàê ðàç è ïî âèí íî â ðàç ðó øå íèè
îêðó æà þ ùåé ñðå äû. Â íà ñòî ÿ ùåå âðå ìÿ
íà åå îõðà íó è ïðî âå äå íèå ýêî ëî ãè ÷åñ êèõ
ìå ðîï ðè ÿ òèé òðà òèò ñÿ ìå íåå 0,3% ðàñ -
õîä íîé ÷àñ òè áþä æå òà ïðè ðå àëü íîé ïî -
òðåá íîñ òè â 2,5%. Äëÿ îùó òè ìî ãî óëó÷ -
øå íèÿ ýêî ëî ãè ÷åñ êîé ñè òó à öèè íóæ íî
íå ìåíåå 4% [Òàì æå].
Õðî íè ÷åñ êîå íå äî ôè íàí ñè ðî âà íèå
ïðè ðî äî îõ ðàí íûõ ðà áîò óæå âû ðà çè -
ëîñü â ðàç ðó øå íèè ôå äå ðàëü íîé ñèñ òå -
ìû ìî íè òî ðèí ãà ïî ìíî ãèì ïî êà çà òå -
ëÿì ñî ñòî ÿ íèÿ ïðè ðîä íîé ñðå äû, çà -
ìåä ëå íèè òåì ïîâ ðàç âè òèÿ îõðà íÿ å ìûõ
ïðè ðîä íûõ òåð ðè òî ðèé, äàëü íåé øåì
ðàç ðó øå íèè åñòåñòâåííûõ ýêîñèñòåì è
ñîêðàùåíèè áèîðàçíîîáðàçèÿ [9].
Âåð íåì ñÿ, îäíà êî, ê ãëàâ íîé òåìå è
êîñ íåì ñÿ åùå îä íî ãî êîí öåï òó àëü íî ãî
äî êó ìåí òà ïî ÓÐ Ðîñ ñèè. Â 2002 ã. èç äà -
ò åëüñòâî Ãîñ äó ìû âû ïóñ òè ëî â ñâåò
êíè ãó «Íà ó÷ íûå îñíî âû ñòðà òå ãèè óñ -
òîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå -
ðà öèè», ïîä ãî òîâ ëåí íóþ êîë ëåê òè âîì
àâ òî ðîâ ñ ó÷àñ òè åì ÷å òû ðåõ àêà äå ìè êîâ
ÐÀÍ è àêà äå ìè êà Àêàäåìèè íàóê Ìîë -
äî âû, øè ðî êî èç âåñ òíî ãî ñïå öè à ëèñ òà
ïî ÓÐ À.Ä.Óðñó ëà. Òðóä îõâà òû âà åò âñå
àñ ïåê òû ïå ðå õî äà íà øåé ñòðà íû ê íî -
âîé ïà ðà äèã ìå óñòîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ
îá ùåñ òâà â ãàð ìî íèè ñ ïðè ðî äîé.
Àâòîðû âè äÿò ýòó íî âóþ ïà ðà äèã ìó ïðå -
æäå âñå ãî â ó÷àñ òèè Ðîñ ñèè â îá ùåì
ïðî öåñ ñå ãëî áà ëè çà öèè, íà ïðàâ ëåí íîì
íà ñî çäà íèå íî âî ãî ìè ðî âî ãî ïî ðÿä êà â
ðàì êàõ íî âîé ìî äå ëè ñî öè àëü íî îðè åí -
òè ðî âàí íîé öè âè ëè çà öèè. Ýòî ìó äîë -
æíà ïî ñëó æèòü ãå î ïî ëè òè ÷åñ êàÿ ñïå öè -
ôè êà Ðîñ ñèè êàê «ñåð äöå âè íû Åâðà -
çèè» ñ åå âñå åùå áî ãà òû ìè èí òåë ëåê òó -
àëü íû ìè è ïðè ðîä íû ìè ðå ñóð ñà ìè.
Íî âàÿ ñòðà òå ãèÿ ðàç âè òèÿ — êàê äëÿ
Ðîñ ñèè, òàê è äëÿ âñåõ ñòðàí ìèðà —
óæå íå ìî æåò áûòü «ìî äåð íè çà öè îí -
íî-äî ãî íÿ þ ùåé», êî òî ðîé âñå åùå ñëå -
äó åò ìíî æåñ òâî ðàç âè âà þ ùèõ ñÿ ñòðàí.
×òî áû âïè ñàòü ñÿ â íî âóþ ïà ðà äèã ìó,
îíà äîë æíà ñòàòü « òðàíñ ôîð ìà öè îí -
íî-îïå ðå æà þ ùåé» [10].
 êíè ãå îá îñíî âû âà åò ñÿ íå îá õî äè -
ìîñòü ïî ñòðî å íèÿ åäè íîé ñî öè àëü íîé,
ýêî ëî ãè ÷åñ êîé è ýêî íî ìè ÷åñ êîé ñèñ òå -
ìû, ïðè ÷åì ñî çäà íèå áè îñ ôå ðî ñîâ ìåñ -
òè ìîé ýêî íî ìè êè äîë æíî ïðî õî äèòü
÷å ðåç «ãó ìà íè çà öèþ ñî öè àëü íî-ýêî íî -
ìè ÷åñ êîé æèç íè îá ùåñ òâà, îá åñ ïå ÷å -
íèå äå éñòâåí íî ãî êîí òðî ëÿ çà ýô ôåê -
òèâ íîñ òüþ èñ ïîëü çî âà íèÿ ïðè ðîä íî-
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
���#� $�����%&���'���
�������������
ðå ñóð ñíî ãî ïî òåí öè à ëà Çåì ëè â èí òå ðå -
ñàõ âñå ãî íà ñå ëå íèÿ ïëà íå òû, ñî áëþ äå -
íèÿ ïðàâ è ñâî áîä ãðàæ äàí, ñî öè àëü íîé
çàùèòû íàñåëåíèÿ íà ïóòÿõ áîëåå
ðàâíîìåðíîãî ðàñïðåäåëåíèÿ äî õî äîâ è
êàïèòàëîâ» (ñ. 91).
Ïðåä ïî ëà ãà åò ñÿ, ÷òî ýêî íî ìè êà âìåñ -
òå ñ áè îñ ôå ðîé ñî ñòà âèò ñà ìî îð ãà íè çó -
þ ùó þ ñÿ ñè íåð ãå òè ÷åñ êóþ ñèñ òå ìó, â
êî òî ðîé íà ðÿ äó ñ âû ïîë íå íè åì ïðÿ ìîé
ôóíê öèè ñìî æåò îá åñ ïå ÷èòü è îõðà íó
îêðó æà þ ùåé ñðå äû2. Ñà ìûì ýô ôåê òèâ -
íûì ìå õà íèç ìîì ñî öè àëü íî îðè åí òè -
ðî âàí íî ãî ÓÐ ïðè çíà åò ñÿ ïðè ðîä íàÿ
ðåí òà, íà äîëþ êî òî ðîé â Ðîñ ñèè ïðè -
õî äèò ñÿ 75% îá ùå ãî ïðè ðîñ òà ñî âî êóï -
íî ãî äî õî äà. Ðåí òíûé äî õîä íå îá õî äè -
ìî â ïåð âóþ î÷å ðåäü íà ïðà âèòü íà ðå à -
ëè çà öèþ öå ëåé ÓÐ è «Ýêî ëî ãè ÷åñ êîé
äîê òðè íû ÐÔ».
Îñíîâ íûì îðãà íè çó þ ùèì è êîí òðî -
ëè ðó þ ùèì èíñòðó ìåí òîì ïå ðå õî äà
Ðîñ ñèè ê ÓÐ ïðè çâà íî âû ñòó ïèòü ãî ñó -
äà ðñòâî â ëèöå îðãà íîâ âëàñ òè âñåõ
óðîâ íåé [11]. Îíî äîë æíî ïðî âî äèòü
àê òèâ íóþ ñî öè àëü íóþ ïî ëè òè êó, äî áè -
âà ÿñü ôîð ìè ðî âà íèÿ ãðàæ äàí ñêî ãî îá -
ùåñ òâà, â êî òî ðîì áûëè áû ñî ãëà ñî âà -
íû ïðàâà è æèçíåííûå èíòåðåñû
áîëüøèíñòâà åãî ÷ëåíîâ.
Îáðà çî âà íèå XXI âåêà äîë æíî íà
ïðî òÿ æå íèè íå ñêîëü êèõ ïî êî ëå íèé èç -
ìå íèòü ñî çíà íèå ëþ äåé, ñôîð ìè ðî âàòü
ó íèõ íî âûå îá ùåñ òâåí íûå öåí íîñ òè,
ðàç âèòü ñïî ñîá íîñòü ê ïðåä âè äå íèþ,
ïðåä óñìîò ðè òåëü íîñ òè è ãî òîâ íîñòü
ãðà ìîò íî äå éñòâî âàòü íà ñëó ÷àé âîç -
íèê íî âå íèÿ âñå âîç ìîæ íûõ êðè çè ñîâ.
Áûëî áû õî ðî øî, åñëè áû äàí íàÿ
êíè ãà ñòà ëà íå ïðî ñòî åùå îäíèì òå î ðå -
òè ÷åñ êèì äî êó ìåí òîì, äåê ëà ðè ðó þ ùèì
âîç ìîæ íîñòü ïå ðå õî äà Ðîñ ñèè ê ÓÐ, à
ïî ñëó æè ëà ðó êî âî äñòâîì ê äå éñòâèþ.
Æèçíü ïî êà çû âà åò, ÷òî íà ëè ÷èå íà öè î -
íàëü íîé ñòðà òå ãèè è øè ðî êàÿ ïîä äåð -
æêà ñà ìîé êîí öåï öèè ÓÐ â Ðîñ ñèè êàê
íà îôè öè àëü íîì, òàê è íà îá ùåñ òâåí -
íîì óðîâ íå åùå íå åñòü ãà ðàí òèÿ åå ðå à -
ëè çà öèè íà äåëå. Ïðè ÷è íà òà êî ãî ïà ðà -
äîê ñà îá ú ÿñ íÿ åò ñÿ ïî ïûò êà ìè ïî ñòðî å -
íèÿ ìå õà íèç ìà ÓÐ òðà äè öè îí íû ìè äëÿ
íàñ, íî íûíå èñ òî ðè ÷åñ êè óñòà ðåâ øè ìè
ñðå äñòâà ìè. Ðå÷ü èäåò îá èíñòðó ìåí òàõ,
èñ ïû òàí íûõ â ïå ðè îä âîï ëî ùå íèÿ êîí -
öåï öèè ðà öè î íàëü íî ãî ïðè ðî äî ïîëü çî -
âà íèÿ è äå éñòâåí íûõ â óñëî âè ÿõ ïðè -
íöè ïè àëü íî èíîé ñî öè àëü íî-ïî ëè òè -
÷åñ êîé ñèñ òå ìû. Ðîñ ñèÿ, áå çóñ ëîâ íî,
ñïî ñîá íà ñëå äî âàòü â ñâî åì ðàç âè òèè
ïðè íöè ïàì ÓÐ, íî ëèøü â ñëó ÷àå ñî îò -
âå òñòâèÿ åãî ìå õà íèç ìà ñî öè àëü íûì
óñëî âè ÿì ôóíê öè î íè ðî âà íèÿ.
Ïîä âî äÿ èòîã ñêà çàí íî ìó, ìîæ íî
êîí ñòà òè ðî âàòü, ÷òî â Ðîñ ñèè èìå åò ñÿ
äîñ òà òî÷ íàÿ òåî ðå òè ÷å ñêàÿ áàçà äëÿ
îñó ùå ñò â ëå íèÿ ïå ðå õî äà ê íî âîé öè âè -
ëè çà öè îí íîé ìî äå ëè. Íî ýòî ãî ìàëî.
Íóæ íà åùå áàçà ïðà âî âàÿ. Åå ñòåðæ íåì
äîë æåí ñòàòü ýêî íî ìè ÷å ñêèé ìå õà íèçì
ðåà ëè çà öèè ïðèí öè ïà ïëàò íî ñòè çà âñÿ -
êîå íå ãà òèâ íîå âîç äåé ñò âèå íà îê ðó -
æàþ ùóþ ñðå äó, ïðî ïè ñàí íûé êàê â
«Ýêî ëî ãè ÷å ñêîé äîê òðè íå», òàê è â çà -
êî íå «Îá îõ ðà íå îê ðó æàþ ùåé ñðå äû».
Íå êî òî ðûå ñïå öèà ëè ñòû ïðåä ëà ãà þò
äàæå ïðè íÿòü ýòîò ïðèí öèï â êà ÷å ñò âå
ñà ìî ñòîÿ òåëü íî ãî çà êî íà [12]. Íå îá õî -
äèì òàê æå íîð ìà òèâ íî-ïðà âî âîé ìå õà -
íèçì èñ ïîëü çî âà íèÿ ýêî ëî ãè ÷å ñêèõ
ïëà òå æåé è öå ëå âûõ áþä æåò íûõ ôîí äîâ
ñóáú åê òîâ Ôå äå ðà öèè. Íå ïåð âûé ãîä
îæè äà åò ñÿ ðàç ðà áîò êà è ïðè íÿ òèå ïî -
ðÿä êà îáÿ çà òåëü íî ãî ýêî ëî ãè ÷å ñêî ãî
ñòðà õî âà íèÿ è ïå ðå õî äà ê ñèñ òå ìå ðåíò -
íûõ ïëà òå æåé çà ïîëü çî âà íèå íå äðà ìè
è äðó ãè ìè ïðè ðîä íû ìè ðå ñóð ñà ìè.
 íà ñëå äñòâî îò ñòà ðîé ïëà íî âîé ýêî -
íî ìè êè äîñ òà ëàñü íàì òà êàÿ ôóí äà ìåí -
òàëü íàÿ ýêî íî ìè ÷åñ êàÿ ïðî áëå ìà, êàê
îò ñó òñòâèå öåí (èëè èõ çà íè æå íèå) íà
ìíî ãèå ïðè ðîä íûå ðå ñóð ñû è óñëó ãè.
Ýòî èñ êà æà åò ñòî è ìîñòü ïðî èç âî äè ìûõ
ïðî äóê òîâ, çà íè æàÿ èõ èñ òèí íóþ ñå áåñ -
òî è ìîñòü, íà ðó øà åò îá ú åê òèâ íóþ ðåï -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Â.È. Íà çà ðîâ
2 Íàì, îäíà êî, ïî äî áíàÿ ïåð ñïåê òè âà ïðåä ñòàâ ëÿ åò ñÿ åäâà ëè îñó ùåñ òâè ìîé ââè äó îãðîì íîé ñëîæ íîñ -
òè è íå áå çî ïàñ íîñ òè âêëþ ÷å íèÿ âñåõ îò õî äîâ ïðî èç âî äñòâà â åñ òåñ òâåí íûå áè î ãå î õè ìè ÷åñ êèå êðó ãî -
âî ðî òû.
ðå çåí òà òèâ íîñòü ñòà òèñ òè ÷åñ êèõ äàí -
íûõ. Ñëå äñòâè åì òà êî ãî ïî ëî æå íèÿ
îêà çû âà åò ñÿ îò ñó òñòâèå ñòè ìó ëîâ ê ýêî -
íî ìèè ðå ñóð ñîâ, èõ ïî òðåá ëå íèå â èç -
áû òî÷ íûõ êî ëè ÷åñ òâàõ, ÷òî â êî íå÷ íîì
ñ÷å òå âå äåò ê èõ èñ ÷åð ïà íèþ. Äðó ãîå
ñëå äñòâèå — ñíè æå íèå êîí êó ðåí òîñ ïî -
ñîá íîñ òè òî âà ðîâ è íà ðó øå íèå îïòè -
ìàëü íî ãî ôóíê öè î íè ðî âà íèÿ ðûí êà. Â
èòî ãå ìû èìå åì íè êàê îôè öè àëü íî íå
ó÷è òû âà å ìûå äî ïîë íè òåëü íûå íà ãðóç êè
íà ïðè ðî äó è â ïåð ñïåê òè âå, åñëè òàêîå
ïîëîæåíèå íå áóäåò èñïðàâëåíî, ðåçêîå
ñíèæåíèå ðåñóðñíîãî ïîòåíöèàëà è
âêëàäà â áèîñôåðíóþ óñòîé÷èâîñòü
ïðè ðîä íûõ ýêîñèñòåì ñòðàíû [13].
Ïðè íÿ òèå àäå ê âàò íîé íîð ìà òèâ íî-
ïðà âî âîé áàçû — ïðå ðî ãà òè âà çà êî íî äà -
òåëü íûõ îð ãà íîâ âëà ñòè. Òî, ÷òî ýòîò âî -
ïðîñ äî ñèõ ïîð íå âêëþ ÷åí â ïî âå ñò êó
äíÿ Ãîñ äó ìû, ñâè äå òåëü ñò âó åò î òîì, ÷òî
ïðî áëå ìû ýêî ëî ãè ÷å ñêîé áåçî ïàñ íî ñòè
è îõ ðà íû îê ðó æàþ ùåé ñðå äû îò íþäü íå
ÿâ ëÿ þò ñÿ ó íàñ ïðè îðè òåò íû ìè, êàê çà -
ïè ñà íî â îôè öè àëü íûõ äî êó ìåí òàõ. Ðå -
àëü íîå èõ ïî ëî æå íèå â ñèñ òå ìå ãî ñó äàð -
ñò âåí íûõ ïðè îðè òå òîâ, ïî íå êî òî ðûì
îöåí êàì [14], âû ðà æà åò ñÿ öèô ðà ìè
òðåòüå ãî äå ñÿò êà. Â ýòîì, íà íàø âçãëÿä,
çà êëþ ÷à åò ñÿ ãëàâ íûé êî ðåíü çëà. Êîëü
ñêî ðî íè â ãî ñó äàð ñò âåí íûõ ñòðóê òó ðàõ,
íè â îá ùå ñò âå íå ïðî ÿâ ëÿ åò ñÿ àê òèâ íî ãî
èí òå ðå ñà ê ýêî ëî ãè ÷å ñêèì ïðî áëå ìàì, à
ãî ñó äàð ñò âåí íîå óïðàâ ëå íèå èìè îñ ëàá -
ëå íî, â æèç íè è ïðî èñ õî äÿò ìàñ ñî âûå íà -
ðó øå íèÿ ïðè ðî äî îõðàí íî ãî çà êî íî äà -
òåëü ñò âà, âû ðà æàþ ùèå ñÿ â õèù íè ÷å ñêîì
èñ ïîëü çî âà íèè ïðè ðîä íûõ ðå ñóð ñîâ,
ñòðîè òåëü ñò âå îáú åê òîâ áåç ýêî ëî ãè ÷å -
ñêîé ýêñ ïåð òè çû, áðà êîíü åð ñò âå è ò.ï. Â
èòî ãå, ïîä ãî òî âèâ íà áó ìà ãå íå ïëî õèå
ïðî åê òû, ìû íå ïðî äâè ãà åì ñÿ ê ÓÐ, à
óäà ëÿ åì ñÿ îò íåãî.
 ýòèõ óñëî âè ÿõ êëþ ÷å âàÿ çà äà ÷à, ñòî ÿ -
ùàÿ ïå ðåä íà øèì îá ùåñ òâîì, âè äèò ñÿ â
òîì, ÷òî áû ïðî áó äèòü âîëþ âñåõ ôîðì ãî -
ñó äà ðñòâåí íîé âëàñ òè ê ðå à ëè çà öèè ñî á -
ñòâåí íûõ ïðî åê òîâ è äî âå äå íèþ èõ äî ïî -
ëó ÷å íèÿ îùó òè ìûõ ïðàê òè ÷åñ êèõ ðå çóëü -
òà òîâ. Íî, ÷òî áû ñïðà âèòü ñÿ ñ íåé, îá ùåñ -
ò âî ñàìî äîë æíî äî áèòü ñÿ ìàñ ñî âî ãî è öå -
ëå íàï ðàâ ëåí íî ãî ó÷àñ òèÿ ãðàæ äàí âî âñåõ
ñî áû òè ÿõ ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êîé è
ýêî ëî ãè ÷åñ êîé æèç íè ñòðà íû.
Õî òå ëîñü áû ñïå öè àëü íî îò ìå òèòü,
÷òî âåñü ïðî öåññ ïå ðå âî äà ÷å ëî âå ÷åñ êî -
ãî îá ùåñ òâà íà íî âóþ ìî äåëü öè âè ëè çà -
öè îí íî ãî ðàç âè òèÿ äîë æåí ïðî òå êàòü â
ñî îò âå òñòâèè ñ ïðè íöè ïà ìè ñèñ òåì íîñ -
òè. Îáùàÿ åãî ìè ðî âàÿ ñòðà òå ãèÿ ñî çäà -
íà öåí òðà ëè çî âàí íûì ïó òåì. Íà åå
îñíî âå êàæ äàÿ ñòðà íà ðàç ðà áà òû âà åò
ñâîþ ñòðà òå ãèþ è ïðî ãðàì ìó åå ðå à ëè -
çà öèè ñî îá ðàç íî âñåé ñî âî êóï íîñ òè
ñâî èõ ãå îã ðà ôè ÷åñ êèõ, íà öè î íàëü íûõ,
êóëü òóð íî-èñ òî ðè ÷åñ êèõ è ïðî ÷èõ îñî -
áåí íîñ òåé. Â ñòðà íàõ ñ òà êîé îãðîì íîé
òåð ðè òî ðè åé, ðàç ìå ùà þ ùåé ñÿ â íå -
ñêîëü êèõ êëè ìà òè ÷åñ êèõ ïî ÿ ñàõ, êàê
Ðîñ ñèÿ, êàæ äûé ðå ãè îí (ñóá ú åêò ôå äå -
ðà öèè) â ðàì êàõ åäè íîé íà öè î íàëü íîé
ñòðà òå ãèè è ïðî ãðàì ìû ïðè íè ìà åò ñî á -
ñòâåí íûå. Äà ëåå îíè êîí êðå òè çè ðó þò ñÿ
íà óðîâ íÿõ êðàÿ, îá ëàñ òè, ðà éî íà,
âïëîòü äî êàæ äî ãî ïðåä ïðè ÿ òèÿ. Ýòî
îçíà ÷à åò, ÷òî åäè íàÿ âîëÿ ìè ðî âî ãî ñî -
îá ùåñ òâà (áîëü øàÿ ñèñ òå ìà) êàê ãëàâ -
íîå îðãà íè çó þ ùåå íà ÷à ëî ïî ñëå äî âà -
òåëü íî äî âî äèò ñÿ äî ñà ìûõ íå áîëü øèõ
òåð ðè òî ðèé (ïîä ñèñ òåì è èõ êîì ïî íåí -
òîâ), ãäå îá îãà ùà åò ñÿ âñå ìè ìåñ òíû ìè
òâîð ÷åñ êè ìè íî âà öè ÿ ìè. Ïî ìè ìî ýòî -
ãî, äëÿ òîãî, ÷òî áû ïðî ãðàì ìû ðå ãè î -
íîâ ðà áî òà ëè â óíè ñîí ñ îá ùåé ñòðà òå -
ãè åé, íå îá õî äè ìà èõ óâÿç êà ïî îò ðàñ ëÿì
ïðî èç âî äñòâà (âè äàì äå ÿ òåëü íîñ òè).
Îòñþ äà âèä íî, íà ñêîëü êî ñëîæ íåå,
ìàñ øòàá íåå çà äà ÷à ïå ðå âî äà òà êîé ñòðà -
íû, êàê Ðîñ ñèÿ, íà ðåëü ñû ÓÐ [15, 16].
Óæå ïî õîäó äåëà ïðè äåò ñÿ âû ïðàâ ëÿòü
ïå ðå êî ñû äâè æå íèÿ, äî ïó ùåí íûå
îøèá êè è ïðî ñ÷å òû, è íà âñå ýòî ïî òðå -
áó åò ñÿ íå ìà ëî âðå ìå íè. Óñïåõ áó äåò çà -
âè ñåòü îò òîãî, íà ñêîëü êî áûñ òðî óäàñ ò -
ñÿ ïðè âèòü íà ñå ëå íèþ íîâîå ñîçíàíèå ñ
íîâûìè öåííîñòÿìè è ìîðàëüþ.
 ýòîé ñâÿ çè ïåð âóþ ñêðèï êó ïðè çâà -
íà ñûã ðàòü ñèñ òå ìà âîñ ïè òà íèÿ, îá ðà çî -
âà íèÿ è ïðî ñâå ùå íèÿ. Ðîëü ýòèõ
èíñòðó ìåí òîâ óæå â ïî ëíîé ìåðå îñîç -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
���#� $�����%&���'���
�������������
íà íà â Åâðî ïåé ñêîì Ñî þ çå, ãäå ýêî ëî -
ãè ÷åñ êîå îá ðà çî âà íèå áûëî ïî âåð íó òî
ëè öîì ê öå ëÿì ÓÐ è ïî ëó ÷è ëî íà çâà íèå
«îá ðà çî âà íèÿ äëÿ óñòîé ÷è âî ãî ðàç âè -
òèÿ». Ñ óäîâ ëåò âî ðå íè åì õî ÷åò ñÿ îò ìå -
òèòü, ÷òî çà Åâðî ïîé áûñ òðî ïî ñëå äî âà -
ëà è Ðîñ ñèÿ. Ïðàê òè ÷åñ êè âî âñåõ åå
êðóï íûõ âó çàõ ñåé ÷àñ óæå ÷è òà þò ñÿ èëè
ñî çäà þò ñÿ ñïå öè àëü íûå êóð ñû ïî ÓÐ,
ãî òî âÿò ñÿ ñî îò âå òñòâó þ ùèå ñïå öè à ëèñ -
òû, èç äà þò ñÿ ó÷åá íè êè è êíè ãè, îðãà -
íè çó þò ñÿ êîí ôå ðåí öèè, âû ñòàâ êè è ïð.
È â ýòîì âè äèò ñÿ ëó÷ øèé çà ëîã òîãî,
÷òî Ðîñ ñèÿ îá ðå òåò â XXI âåêå ñòà áèëü -
íîå è ëó÷ øåå áó äó ùåå è ÷òî «êîí öà ñâå -
òà» íå áó äåò.
1. Íàøå îá ùåå áó äó ùåå. Äîê ëàä Ìåæ äó íà ðîä íîé êî ìèñ ñèè ïî îêðó æà þ ùåé ñðå äå è ðàç âè òèþ. — Ì.:
Ïðîã ðåññ, 1989.
2. Ïëàí äå éñòâèé — «Óñòîé ÷è âûå Íè äåð ëàí äû». — Ì.: Ýêîï ðåññ-3Ì, 1995.
3. Êà ñè ìîâ Í.Ñ., Ìà çó ðîâ Þ.Ë., Òè êó íîâ Â.Ñ. Êîí öåï öèÿ óñòîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ: âîñ ïðè ÿ òèå â Ðîñ ñèè
//Âåñòí. ÐÀÍ. — 2004. — Ò. 74, ¹ 1. — Ñ. 28—36.
4. Êîí öåï öèÿ ïå ðå õî äà Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå ðà öèè ê óñòîé ÷è âî ìó ðàç âè òèþ// Ðîñ ñèé ñêàÿ ãà çå òà. — 1996.
— 9 àï ðå ëÿ.
5. Ýêî ëî ãè ÷åñ êàÿ áå çî ïàñ íîñòü, óñòîé ÷è âîå ðàç âè òèå è ïðè ðî äî îõ ðàí íûå ïðî áëå ìû. — Ì., 1999.
6. Ìà ëà õîâ Â.Ò. Óñòîé ÷è âîå ðàç âè òèå è îá åñ ïå ÷å íèå ýêî ëî ãè ÷åñ êîé áå çî ïàñ íîñ òè Ðîñ ñèè // Ýêîñ-èí -
ôîðì. — 2005. — ¹ 6. — Ñ. 29—37.
7. Ýêî ëî ãè ÷åñ êàÿ äîê òðè íà Ðîñ ñèé ñêîé Ôå äå ðà öèè (ïðî åêò). — Ì.:ÌÏÐ, 2002.
8.  Ðîñ ñèè ñâî ðà ÷è âà þò ñÿ ýêî ëî ãè ÷åñ êèå ïðî ãðàì ìû // Ãðà íè. ðó. 26.07.2005.
9. Çà ëè õà íîâ Ì.È. Êòî â ýêî ñå õî çÿ èí // Ïàð ëà ìå íòñêàÿ ãà çå òà. — 2006. — 4 ìàÿ (¹ 69). — Ñ. 1.
10. ßáëî êîâ À.Â. Ýêî ëî ãèÿ Ðîñ ñèè: ñî ñòî ÿ íèå è ïåð ñïåê òè âû // Áè î ëî ãèÿ â øêî ëå. — 2005. — ¹ 8. —
Ñ. 5—12.
11. Ðå òå þì À.Þ. Äâå íàä öàòü ëåò èç æèç íè ñòðà íû. — Ì.: Õî ðè îí, 2004.
12. Íà ó÷ íûå îñíî âû ñòðà òå ãèè óñòîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ. — Ì.: Èçä-âî Ãîñ äó ìû, 2002.
13. Óðñóë À.Ä. Ñòðà òå ãèÿ óñòîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ öè âè ëè çà öèè III òû ñÿ ÷å ëå òèÿ // Ãëî áàëü íûå ïðî áëå -
ìû áè îñ ôå ðû. ×òå íèÿ ïà ìÿ òè àêà äå ìè êà À.Ë. ßíøè íà. — Ì.: Íà ó êà, 2003. — Âûï.1. — Ñ. 175—194.
14. Óðñóë À.Ä. Ãî ñó äà ðñòâî è ñòðà òå ãèÿ óñòîé ÷è âî ãî ðàç âè òèÿ. — Ì.: ÐÀÃÑ, 2000.
15. ×åð íûõ Â.Ä., Øêëÿð Ì.Ô. Ïðîá ëå ìû îá åñ ïå ÷å íèÿ ïðè ðî äî îõ ðàí íîé äå ÿ òåëü íîñ òè â Ðîñ ñèè //
Àãðîïðîìûøëåííîå ïðî èç âî äñòâî: îïûò, ïðî áëå ìû è òåí äåí öèè ðàç âè òèÿ. — Ì.,2003. — ¹ 1. —
Ñ. 57— 66.
16. Òèø êîâ À.À. Ðîñ ñèÿ â ñèñ òå ìå îöå íîê ãëî áàëü íûõ «öå ëåé òû ñÿ ÷å ëå òèÿ» è èí äè êà òî ðîâ åå óñòîé ÷è -
âî ãî ðàç âè òèÿ // Èñïîëü çî âà íèå è îõðà íà ïðè ðîä íûõ ðå ñóð ñîâ â Ðîñ ñèè. — 2005. — ¹ 3. — Ñ. 52—67.
Ïî ëó ÷å íî 17.12.2006
Â.². Íà çà ðîâ
Ïðèí öè ïè ñò³éêî ãî ðîç âèò êó Ðîñ³¿
Ðîç ãëÿ äà þòü ñÿ ïðà âîâ³, íà óêî âî-òå î ðå òè÷í³ òà ïðàê òè÷í³ ïðî áëå ìè ïå ðå õî äó Ðîñ³¿ äî ñò³éêî ãî ðîç âèò êó.
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Â.È. Íà çà ðîâ
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-49166 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 0374-3896 |
| language | Russian |
| last_indexed | 2025-12-07T13:36:55Z |
| publishDate | 2007 |
| publisher | Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Назаров, В.И. 2013-09-13T17:31:15Z 2013-09-13T17:31:15Z 2007 Принципы устойчивого развития России / В.И. Назаров // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 35-42. — Бібліогр.: 16 назв. — рос. 0374-3896 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49166 Рассматриваются правовые, научно-теоретические и практические проблемы перехода России к устойчивому развитию. Розглядаються правові, науково-теоретичні та практичні проблеми переходу Росії до стійкого розвитку. The analysis concerns legal, science & technology and practical problems related with Russia’s transition to sustainable development. ru Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України Наука та наукознавство Наука. Економіка. Суспільство Принципы устойчивого развития России Принципи стійкого розвитку Росії Principles of the Sustained Development of Russia Article published earlier |
| spellingShingle | Принципы устойчивого развития России Назаров, В.И. Наука. Економіка. Суспільство |
| title | Принципы устойчивого развития России |
| title_alt | Принципи стійкого розвитку Росії Principles of the Sustained Development of Russia |
| title_full | Принципы устойчивого развития России |
| title_fullStr | Принципы устойчивого развития России |
| title_full_unstemmed | Принципы устойчивого развития России |
| title_short | Принципы устойчивого развития России |
| title_sort | принципы устойчивого развития россии |
| topic | Наука. Економіка. Суспільство |
| topic_facet | Наука. Економіка. Суспільство |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49166 |
| work_keys_str_mv | AT nazarovvi principyustoičivogorazvitiârossii AT nazarovvi principistíikogorozvitkurosíí AT nazarovvi principlesofthesustaineddevelopmentofrussia |