Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського
Висвітлено наукову і педагогічну діяльність академіка НАН України С.В. Пелетминського, показано його риси як людини, вченого, наставника молоді, характеризуються формування і розвиток його наукової школи зі статистичної фізики. Освещена научная и педагогическая деятельность академика НАН Украины С....
Gespeichert in:
| Veröffentlicht in: | Наука та наукознавство |
|---|---|
| Datum: | 2007 |
| 1. Verfasser: | |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Ukrainian |
| Veröffentlicht: |
Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України
2007
|
| Schlagworte: | |
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49172 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського / А.С. Литвинко // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 85-101. — Бібліогр.: 44 назв. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-49172 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Литвинко, А.С. 2013-09-13T17:47:28Z 2013-09-13T17:47:28Z 2007 Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського / А.С. Литвинко // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 85-101. — Бібліогр.: 44 назв. — укр. 0374-3896 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49172 Висвітлено наукову і педагогічну діяльність академіка НАН України С.В. Пелетминського, показано його риси як людини, вченого, наставника молоді, характеризуються формування і розвиток його наукової школи зі статистичної фізики. Освещена научная и педагогическая деятельность академика НАН Украины С. В. Пелетминского, показаны его черты как человека, ученого, наставника молодежи, характеризуются формирование и развитие его научной школы по статистической физике. The paper studies scientific and lecturing work of S.V. Peletminsky, an academician of the National Academy of Sciences of Ukraine, shows his qualities as a human, a scientist, a tutor of youth, and describes processes reflecting establishment and development of his academic school in statistical physics. uk Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України Наука та наукознавство Історія науки і техніки Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського Формирование и развитие научной школы статистической физики академика НАН Украины С. В. Пелетминского Establishment and Development of Academician S.V. Peletminsky’s Academic School in Statistical Physics Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського |
| spellingShingle |
Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського Литвинко, А.С. Історія науки і техніки |
| title_short |
Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського |
| title_full |
Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського |
| title_fullStr |
Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського |
| title_full_unstemmed |
Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського |
| title_sort |
формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка нан україни с.в. пелетминського |
| author |
Литвинко, А.С. |
| author_facet |
Литвинко, А.С. |
| topic |
Історія науки і техніки |
| topic_facet |
Історія науки і техніки |
| publishDate |
2007 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Наука та наукознавство |
| publisher |
Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України |
| format |
Article |
| title_alt |
Формирование и развитие научной школы статистической физики академика НАН Украины С. В. Пелетминского Establishment and Development of Academician S.V. Peletminsky’s Academic School in Statistical Physics |
| description |
Висвітлено наукову і педагогічну діяльність академіка НАН України С.В. Пелетминського, показано його риси як людини, вченого, наставника молоді, характеризуються формування і розвиток його наукової школи зі статистичної фізики.
Освещена научная и педагогическая деятельность академика НАН Украины С. В. Пелетминского, показаны его черты как человека, ученого, наставника молодежи, характеризуются формирование и развитие его научной школы по статистической физике.
The paper studies scientific and lecturing work of S.V. Peletminsky, an academician of the National Academy of Sciences of Ukraine, shows his qualities as a human, a scientist, a tutor of youth, and describes processes reflecting establishment and development of his academic school in statistical physics.
|
| issn |
0374-3896 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49172 |
| citation_txt |
Формування та розвиток наукової школи статистичної фізики академіка НАН України С.В. Пелетминського / А.С. Литвинко // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 85-101. — Бібліогр.: 44 назв. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT litvinkoas formuvannâtarozvitoknaukovoíškolistatističnoífízikiakademíkananukraínisvpeletminsʹkogo AT litvinkoas formirovanieirazvitienaučnoiškolystatističeskoifizikiakademikananukrainysvpeletminskogo AT litvinkoas establishmentanddevelopmentofacademiciansvpeletminskysacademicschoolinstatisticalphysics |
| first_indexed |
2025-11-25T20:39:14Z |
| last_indexed |
2025-11-25T20:39:14Z |
| _version_ |
1850525238056452096 |
| fulltext |
0
������ ������������ ���
À.Ñ. Ëèò âèí êî
����
���� � ���������������� ����������1�����
�����
���"� ���+������������
�����)��'����� �
��.���������
��
����#�
Âèñâ³òëå íî íà óêî âó ³ ïå äà ãîã³÷íó ä³ÿëüí³ñòü àêà äåì³êà ÍÀÍ Óêðà¿ íè Ñ.Â. Ïå ëåò ìè -
íñüêî ãî, ïî êà çà íî éîãî ðèñè ÿê ëþ äè íè, â÷å íî ãî, íà ñòàâ íè êà ìî ëîä³, õà ðàê òå ðè çó -
þòü ñÿ ôîð ìó âàí íÿ ³ ðîç âè òîê éîãî íà óêî âî¿ øêî ëè ç³ ñòà òèñòè÷ íî¿ ô³çèêè.
Çíà÷ íèé âíå ñîê ó ðîç âè òîê ìå òîä³â ñòà -
òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè íå çâî ðîò íèõ ïðî öåñ³â,
ùî áà çó þòü ñÿ íà ³äå¿ ñêî ðî ÷å íî ãî îïè ñó
íåð³âíî âàæ íèõ áà ãà òî ÷àñ òèí êî âèõ ñèñ -
òåì, à òà êîæ ó çà ñòî ñó âàí íÿ öèõ ìå òîä³â â
ãà ëóç³ íàä ïëèí íîñò³, íàä ïðîâ³äíîñò³,
òåî𳿠ïëàç ìè, ô³çèêè ìàãí³òíèõ ³ ñï³íî -
âèõ ÿâèù ó òâåð äèõ ò³ëàõ íà ëå æèòü àêà -
äåì³êó ÍÀÍ Óêðà¿ íè, çà ñëó æå íî ìó ä³ÿ÷ó
íà óêè ³ òåõí³êè Óêðà¿ íè, ëà ó ðå à òó äåð -
æàâ íèõ òà ³ìåí íèõ ïðåì³é Óêðà¿ íè â ãà -
ëóç³ íà óêè ³ òåõí³êè Ñåðã³þ Âî ëî äè ìè ðî -
âè ÷ó Ïå ëåò ìè íñüêî ìó. Âå ëè êà ÷àñ òè íà
éîãî äîñë³äæåíü ïðè ñâÿ ÷å íà óçà ãàëü íåí -
íþ ð³âíÿí íÿ Áî ëüöìà íà òà îá´ðóí òó âàí -
íþ ñôå ðè éîãî çà ñòî ñó âàíü. Íàñ òóï íèé
êðîê áóëî çðîá ëå íî Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì
ó âèð³øåíí³ ïðî áëå ìè íåð³âíî âàæ íî¿ åí -
òðîﳿ, äå â³í óçà ãàëü íèâ ôîð ìó ëó Áî -
ëüöìà íà åí òðîﳿ ³äå àëü íî ãî ãàçó äëÿ ãàçó
÷àñ òè íîê, ùî âçàºìîä³þòü. Âèâ ÷åí íÿ
òåð ìî äè íàì³÷íèõ âëàñ òè âîñ òåé ðå ëÿ -
òèâ³ñòñüêî ãî ãàçó åëåê òðîí³â, ïî çèò ðîí³â
òà ôî òîí³â, ïðî âå äåí³ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè í -
ñüêèì, äîç âî ëè ëè òà êîæ ðîç ãëÿ íó òè ê³íå -
òè êó ÷îð íî ãî âèï ðîì³íþ âàí íÿ.
Íà ó êî âèé äî ðî áîê Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè -
ðî âè ÷à ñêëà äຠïî íàä 250 íà óêî âèõ
ïðàöü, â òîìó ÷èñë³ 5 ìî íîã ðàô³é, ñå ðåä
ÿêèõ òðè ïå ðå êëà äå íî àíãë³éñüêîþ ìî -
âîþ. «ßñêðà âèé òà ëàíò ô³çèêà-òå î ðå òè -
êà, âè ñîê³ ìî ðàëüí³ ÿêîñò³ òà íà óêî âà
ïðè íöè ïîâ³ñòü ñòâî ðè ëè éîìó çà ñëó æå -
íèé àâ òî ðè òåò ³ ïî âà ãó ñå ðåä êî ëåã òà
ó÷í³â», — ïè ñà ëè ïðî â÷å íî ãî àêà äåì³êè
ÍÀÍ Óêðà¿ íè Â.Ã.Áàð ’ÿõ òàð, Â.Â.Åðå -
ìåí êî òà Â.Ô.Çå ëå íñüêèé [1, c. 526].
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
� À.Ñ. Ëèò âèí êî, 2007
«Õà ðàê òåð íà ðèñà íà óêî âî¿ ä³ÿëü íîñò³
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñòêî ãî — ïðàã íåí íÿ äî
âèð³øåí íÿ íàéá³ëüø ñêëàä íèõ ïðî áëåì
òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè, ÿêå ïîºäíóºòüñÿ ó
íüî ãî ç âå ëè êîþ ãëè áè íîþ ³ ÿñí³ñòþ ó
ðî çóì³íí³ ïðè ðî äè ÿâè ùà òà øè ðî òîþ ó
çà ñòî ñó âàíí³ ìå òîä³â äîñë³äæåí íÿ», —
äîäຠàêà äåì³ê ÍÀÍ Óêðà¿ íè Â.ª.²âà -
íîâ [2].
«Âè, ÿê ³ Âàø â÷è òåëü Î.².Àõ³ºçåð,
ô³çèê- òå î ðå òèê — óí³âåð ñàë. Âàø³ äî -
ñë³äæåí íÿ îõîï ëþ þòü ìàé æå âñ³ ðîç ä³ëè
òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè — êâàí òî âó åëåê òðî -
äè íàì³êó ³ êâàí òî âó òåîð³þ ïî ëÿ, òåîð³þ
ÿâèù ïå ðå íî ñó ó òâåð äèõ ò³ëàõ, òåîð³þ
ìàã íå òèç ìó, òåîð³þ íàä ïëèí íîñò³ é íàä -
ïðîâ³äíîñò³, óçà ãàëü íåí íÿ ìàãí³òíî¿
ã³äðî äè íàì³êè íà âè ïàä êè ïðóæ íèõ ò³ë ³
íå é òðîí íî¿ ìà òåð³¿, òåîð³þ åëåê òðîí íî¿
ïëàç ìè ³ òåîð³þ êâàðê-ãëþ îí íî¿ ïëàç ìè,
ðå ëÿ òèâ³ñòñüêó êîñ ìî ëîã³þ», — ïè ñà ëè ó
â³òàëü íî ìó àä ðåñ³ íà ÷åñòü 75-ð³÷íî ãî
þâ³ëåþ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî êî ëå ãè ç
²íñòè òó òó ô³çèêè ïëàç ìè Íàö³îíàëü íî ãî
íà óêî âî ãî öåí òðó «Õàðê³âñüêèé ô³çèêî-
òåõ í³÷ íèé ³íñòè òóò».
Ó÷åíü Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî ÷ëåí-êî -
ðåñ ïîí äåíò ÍÀÍ Óêðà¿ íè Å.Ã.Ïåò ðîâ
ïðè ãà äó âàâ: «Ìîÿ äèï ëîì íà ðî áî òà áó ëà
ïðè ñâÿ ÷å íà ç’ÿ ñó âàí íþ ðóõó ñèí ãó ëÿð -
íîñ òåé ó ãðàâ³òàö³éíèõ ïî ëÿõ ñôå ðè÷ íî¿
ñè ìåòð³¿. Òàì ÿ âïåð øå ïî áà ÷èâ, ÿêèì
÷è íîì Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ ñòà âèòü
çà äà ÷ó ³ ÿêèì ìå òî äîì çà äà ÷à ðîç â’ÿ -
çóºòüñÿ. Ïîò³ì, âæå íà â÷à þ ÷èñü â àñ -
ï³ðàí òóð³ ï³ä êåð³âíèö òâîì Ñ.Â.Ïå ëåò -
ìè íñüêî ãî, ÿ çðî çóì³â, íàñê³ëüêè ãëè áî -
êî Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ âíè êຠó ïðî á -
ëå ìó, íàñê³ëüêè äîñ êî íà ëèì º éîãî
âì³ííÿ ïðî âî äè òè ñêëàäí³ òå î ðå òè÷í³
ðîç ðà õóí êè òà íàñê³ëüêè øè ðî êèé ä³àïà -
çîí éîãî íà óêî âèõ ³íòå ðåñ³â. ßêùî ìîÿ
äèï ëîì íà ðî áî òà áóëà ïî â’ÿ çà íà ç
ãðàâ³òàö³ºþ, òî âæå äèñ åð òàö³éíà ðî áî òà
â³äíî ñè ëàñü äî çîâñ³ì ³íøî¿ ãà ëóç³
ô³çèêè, ô³çèêè ìàã íå òèç ìó òâåð äèõ ò³ë».*
«ßêùî ïî äè âè òèñü íà ðî áî òè Ñåðã³ÿ
Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à, òî ìîæ íà â³äçíà ÷è òè
¿õ õà ðàêò åðí ó îñîá ëèâ³ñòü: âîíè íà ïè -
ñàí³, ÿê ãî âî ðÿòü ô³çèêè, íà îñ íîâ³ ïåð -
øèõ ïðèí öèï³â ç ÷³òêîþ ïîñò àí îâê îþ
çà äà÷³ òà ôîð ìó ëþ âàí íÿ îäåð æà íèõ ðå -
çóëü òàò³â, ³ öå ñèëüí³ ðå çóëü òà òè. Âñå öå
äî çâî ëÿº ââà æà òè Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî -
âè ÷à ïîñë³äîâ íè êîì Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà â
ñòà òè ñòè÷í³é ô³çèö³, òåîð³ÿõ íàä ïëèí -
íîñò³ é íàä ïðîâ³äíîñò³. ϳäêðåñ ëþþ,
îä íèì ç íàéá³ëüø òà ëà íî âè òèõ ïðî äîâ -
æó âà÷³â éîãî ñïðà âè», — ïè ñàâ êî ëå ãà
Ñ.Â.Ïå ëåò ìèí ñü êî ãî ÷ëåí-êî ðåñ ïîí -
äåíò ÍÀÍ Óê ðà¿ íè Ê.Ì.Ñòå ïà íîâ. ³ä -
çíà ÷àþ÷ è õà ðàêò åðí³ ðèñè Ñ.Â.Ïå ëåò -
ìèí ñü êî ãî ÿê â÷å íî ãî, Ê.Ì.Ñòå ïà íîâ
ïðî äîâ æóº: «Â³äïîâ³ì íà öå çà ïè òàí íÿ
ïî ïóíêò àõ: 1. Ïå ðå äóñ³ì òà ëàíò äîñë³ä -
íè êà, äè âî âèæ íà ïðî áèâ íà ñèëà ïðè
ðîç’ÿçàíí³ êîí êðåò íèõ çà äà÷. Ö³ ÿêîñò³
äî çâî ëè ëè éîìó îäåð æà òè éîãî íàé âàæ -
ëèâ³ø³ íàó êîâ³ ðå çóëü òà òè. 2. Øè ðî òà
íàó êî âèõ ³íòå ðåñ³â. ³í ç êî ãîð òè ô³çè -
ê³â-óí³âåð ñàë³â, ÿê³ ìîã ëè òâîð ÷î ïðà -
öþ âà òè ó áà ãà òüîõ ðîçä³ëàõ òåî ðå òè÷ íî¿
ô³çèêè ³ îäåð æó âà òè â íèõ âàæ ëèâ³ ðå -
çóëü òà òè, ³ ÿêèõ, íà æàëü, ç ÷à ñîì ñòàº
âñå ìåí øå. 3. ³ääàí³ñòü ñâî¿é ñïðàâ³.
Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ ââà æຠòåî ðå -
òè÷ íó ô³çèêó íàé âè ùîþ ç óñ³õ íàóê,
íàé åôåêò èâí³øîþ ó ï³çíàíí³ òàºìíèöü
ïðè ðî äè, ³ ñëóæ³ííÿ ¿é — ñâÿ òîþ ñïðà -
âîþ. 4. Äè âî âèæ íà ïðà öå çäàòí³ñòü ³
äèñ ö èïë³íî âàí³ñòü ó âñ³õ ñïðà âàõ.
5. Ñêðîìí³ñòü. Ïðî ñèëó éîãî òà ëàí òó
ãî âî ðÿòü, ìîæå áóòè, òàê³ ôàêò îð è: â³í
âåäå òåî ðå òè÷ íó âè êëàä êó (âè âå äåí íÿ
ôîð ìóë äëÿ âå ëè ÷èí, ùî îïè ñó þòü äàíå
ÿâè ùå) ìàé æå çðà çó, íà ÷èñò î, íå ðîá ëÿ -
÷è ïî ìè ëîê; â³í ìîæå îïà íó âà òè, çðî -
çóì³òè, ùî çðîá ëå íî, áóäü- ÿêó òåîð -
ô³çè÷ íó ðî áî òó; â³í ìຠêàë³ãðàô³÷íèé
ïî ÷åðê — ðèñà, ïðè òà ìàí íà, çà äóì êîþ
äåÿ êèõ, òà ëà íî âè òèì ëþ äÿì. Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìèí ñüêèé ïðî òÿ ãîì áà ãà òüîõ ðîê³â
÷è òàâ êóðñ «Êâàí òî âà åëåê òðîä èí àì³êà»
ñòó äåí òàì 4-ãî êóð ñó ô³çè êî- òåõí³÷íî ãî
ôà êóëü òå òó Õàðê³â ñüêî ãî äåð æàâ íî ãî
óí³âåð ñè òå òó, äâ³ ïåðø³ ïàðè ïî ñó áî òàõ,
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
À.Ñ. Ëèò âèí êî
* Òóò ³ äàë³ ïðè âàò íå ïîâ³äîì ëåí íÿ àâ òî ðó.
ÿ íà ñòóïí³ äâ³ ïàðè ÷è òàâ êóðñ «Ô³çèêà
ïëàç ìè» ³ ÷àñò î ìè ëó âàâ ñÿ äîâ ãè ìè
ð³âíè ìè ôîð ìó ëà ìè, íà ïè ñà íè ìè íà
äîøö³ êà ë³ãðà ô³÷íèì ïî ÷åð êîì Ñ.Â. Íà
æàëü, â îñ òàíí³ ðîêè ïî ÷åðê Ñ.Â. ñòàâ
á³ëüø äð³áíèì, àëå âñå îäíî âè ïè ñàí³
ôîð ìó ëè êðà ñèâ³. Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî -
âè÷ âæå ð³ê íå ÷èòຠöåé êóðñ…
Ðîç êà æó ïðî äåÿê³ åï³çîäè éîãî íà -
óêî âî¿ á³îãðàô³¿. ϳñëÿ çàê³í÷åí íÿ 4-ãî
êóð ñó Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ ï³äõî äèòü
äî ìåíå ³ ïðî ñèòü äàòè éîìó êíè ãó Ãàé -
òëå ðà «Òåîð³ÿ âèï ðîì³íþ âàí íÿ», ïå ðå -
êëàä ç àíãë³éñüêî¿, 1940 ð. Öå â³äî ìèé
ï³äðó÷ íèê ç êâàí òî âî¿ åëåê òðî äè íàì³êè.
Ñàì Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ âæå ïðî -
ñëó õàâ êóðñ êâàí òî âî¿ ìå õàí³êè, à íà
5-ìó êóðñ³ ìàâ ïðî ñëó õà òè êóðñ «Êâàí -
òî âà åëåê òðî äè íàì³êà», ÿêèé ÷è òàâ
Ë.Ðî çåí öâåéã çà ðó êî ïè ñîì òîä³ ùå íå
âè äà íî¿ ìî íîã ðàô³¿ Î.².Àõ³ºõåðà òà
Â.Á.Áå ðåñ òåöü êî ãî «Êâàí òî âà åëåê òðî -
äè íàì³êà». ×å ðåç äâà ì³ñÿö³ (ïðî é øëè
ëè ïåíü òà ñåð ïåíü 1952 ð.) â³í ïðè íî -
ñèòü ìåí³ âçÿ òó êíè ãó. ß áóâ çäè âî âà -
íèé, ùî çà öåé ÷àñ Ñ.Â. ïî äî ëàâ ð³÷íèé
êóðñ, àëå â³í â³äïîâ³â, ùî âñå ïðî ÷è òàâ,
òà ïîä ÿ êó âàâ çà êíè ãó. Äîñ³ íå ìîæó
çðîçóì³òè, êîëè â³í çì³ã ïîäîëàòè
íàéñêëàäí³øèé ïî òèõ ÷àñàõ ìàòåð³àë.
Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ ÿâëÿº ñî áîþ
ïðè êëàä äèñ öèïë³íî âà íî ãî ðîá³òíè êà:
êîæ íèé äåíü ð³âíî î 9 ðàí êó ïðè õî äèòü
íà ðî áî òó, î 18 ãî äèí³ ÷è ï³çí³øå çàê³í÷óº
ñâ³é ðî áî ÷èé äåíü. Òàê òðè âຠç 1956
ðîêó, á³ëüøå 50 ðîê³â. Éîãî ñï³âðîá³òíè -
êè, ÿêùî ò³ëüêè ìî æóòü, íàñë³äó þòü
éîãî. Íà ðî áîò³ â³í ðî áèòü óñ³ âèê ëàä êè.
 éîãî êàá³íåò³ 4 ÷è 5 ïèñü ìî âèõ ñòîë³â,
çà ÿêè ìè ïðà öþ þòü éîãî ñï³âðîá³òíè êè.
ß äó ìàþ, ùî ðî áî òà â îä íî ìó êàá³íåò³
äåê³ëüêîõ ñï³âðî á³òíèê³â ïîã³ðøóº ðî áî -
÷ó àò ìîñ ôå ðó, àëå âñ³ áà ãà òîð³÷í³ ðîç ìî âè
³ç Ñ.Â. íà öþ òåìó í³ äî ÷îãî íå ïðè âå ëè.
Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ çà ñâîºþ ñóò òþ
äå ìîê ðàò ³ íå ââà æຠìîæ ëè âèì äëÿ ñåáå
ìàòè îêðå ìèé êàá³íåò».
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé íà ðî äèâ ñÿ 14 ëþ -
òî ãî 1931 ð. ó ñåë³ Òüîòê³íî Êó ðñüêî¿
îáë. (Ðîñ³ÿ). Ó 1953 ð. çàê³í÷èâ Õàðê³â -
ñüêèé óí³âåð ñè òåò, ï³ñëÿ ÷îãî íà â÷àâ ñÿ
â àñï³ðàí òóð³ óí³âåð ñè òå òó ï³ä êåð³âíèö -
òâîì àêà äåì³êà Î.².Àõ³ºçåðà. Ç 1957 ð.
â³í ó Õàðê³âñüêî ìó ô³çèêî-òåõ í³÷íî ìó
³íñòè òóò³, äå âõî äèòü äî ãðó ïè ìî ëî äèõ
òà ëà íî âè òèõ òå î ðå òèê³â, ÿêó Î.².Àõ³ºçåð
ñôîð ìó âàâ ó 50-ò³ ðîêè (Â.Ô.Àëåêñ³í,
Â.Ã.Áàð ’ÿõ òàð, Ä.Â.Âîë êîâ, Ê.Í.Ñòå ïà -
íîâ, Ï.².Ôîì³í òà ³íø³). Ó öåé ÷àñ
ïðàê òè÷ íî âñ³ ñï³âðîá³òíè êè â³ää³ëó
Î.².Àõ³ºçåðà çà é ìà ëèñü òåîð³ºþ òà ðîç -
ðà õóí êà ìè ë³í³éíèõ ïðè ñêî ðþ âà÷³â
åëåê òðîí³â ³ âàæ êèõ ÷àñ òè íîê. Çà ñëî âà -
ìè Ê.Ì. Ñòå ïà íî âà, ñòâî ðåí íÿ òà êèõ
ïðè ñêî ðþ âà÷³â áóëî îäí³ºþ ç íà é âàæ -
ëèâ³øèõ çà äà÷, ïî ñòàâ ëå íèõ Ô³çèêî-
òåõ í³÷íî ìó ³íñòè òó òó êåð³âíèö òâîì ðà -
äÿ íñüêî ãî àòîì íî ãî ïðî åê òó. «Êåð³âíè -
êè òå î ðå òè÷ íèõ â³ää³ë³â Î.².Àõ³ºçåð òà
².Ì.˳ôøèöü ââà æà ëè, ùî òå î ðå òè êè
³íñòè òó òó ïî âèíí³ äîñë³äæó âà òè ïðî -
áëå ìè, ùî ñòî ÿòü ïå ðåä åê ñïå ðè ìåí òà -
òî ðà ìè ÔÒ² ÀÍ ÑÐÑÐ, ³ ïðî âî äè ëè öþ
íà óêî âó ïî ë³òèêó íå íàâ ’ÿç ëè âî, àëå äî -
ñèòü òâåð äî. Ïðî âå äåí íÿ òà êî¿ ïîë³òèêè
áóëî îäí³ºþ ³ç ñèëü íèõ ñòîð³í íà óêî âî¿
ðî áî òè òå î ðå òèê³â ³íñòè òó òó. ² ñüî ãîäí³
âîíà óñ ï³øíî ïðî âî äèòü ñÿ â ²íñòè òóò³
òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè ³ì.Î.².Àõ³ºçåðà Íà -
ö³î íàëü íî ãî íàóêîâîãî öåíòðó «Õàð ê³â -
ñüêèé ô³çèêî-òåõí³÷íèé ³íñòè òóò»,— çà -
çíà ÷àâ Ê.Ì. Ñòå ïà íîâ.
Ñïî ÷àò êó Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ ïðà -
öþ âàâ íà óêî âèì ñï³âðîá³òíè êîì â³ää³ëó
òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè, ó 1971—1988 ð. —
çàâ³äó âà ÷åì ëà áî ðà òîð³¿, ó 1989—1997 ðð.
— íà ÷àëü íè êîì òå î ðå òè÷ íî ãî â³ää³ëó, ó
1997—2003 ðð. — â³ää³ëó êâàí òî âî¿ òåîð³¿
ïîëÿ ³ ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè. Çà õè ùຠêàí -
äè äà òñüêó (1959) òà äîê òî ðñüêó (1966)
äèñ åð òàö³¿, ñòຠïðî ôå ñî ðîì (1969), çà -
ñëó æå íèì ä³ÿ÷åì íà óêè ³ òåõí³êè Óêðà¿ íè
(1998), îá è ðàºòüñÿ ÷ëå íîì-êî ðåñ ïîí äåí -
òîì (1978) òà àêà äåì³êîì ÍÀÍ Óêðà¿ íè
(1990). Ïðî íà óêî âèé àâ òî ðè òåò Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêî ãî ñâ³ä÷èòü òå, ùî éîãî êàí -
äè äà òó ðà áóëà âè ñó íó òà â àêà äåì³êè ÍÀÍ
Óêðà¿ íè íà óêî âî-òåõí³÷íîþ ðà äîþ ÕÔÒ²
òà îñî áèñ òî àêà äåì³êîì Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî -
âèì, ï³äòðè ìà íà â÷å íè ìè ðà äè ìè Ðàä³î -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
àñ òðî íîì³÷íî ãî ³íñòè òó òó, ²íñòè òó òó
ô³çèêè, ²íñòè òó òó ÿäåð íèõ äîñë³äæåíü
ÍÀÍ Óêðà¿ íè, à òà êîæ àêà äåì³êîì
².Ð.Þõ íî âñüêèì [3].
Ñâî¿ ìè âðà æåí íÿ ìè ïðî ñï³ëüíèé ïî -
÷à òîê æèòòºâîãî òà íà óêî âî ãî øëÿ õó
ä³ëèòü ñÿ áëèçü êèé äðóã, êî ëå ãà òà ñï³â -
àâ òîð Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî ç³ ñòó ä åíò -
ñüêèõ ÷àñ³â àêà äåì³ê ÍÀÍ Óêðà¿ íè
Â.Ã.Áàð ’ÿõ òàð: «Ìè ³ç Ñåð㳺ì Âî ëî äè -
ìè ðî âè ÷åì Ïå ëåò ìè íñüêèì ðàç îì íà -
â÷à ëèñü. Çíà éî ìñòâî íàøå â³äáó ëîñü ó
1951 ð. Éîãî ïå ðå âå ëè ó Õàðê³âñüêèé
óí³âåð ñè òåò ç Âî ðî íåçü êî ãî óí³âåð ñè òå -
òó, à ìåíå â òîé æå ÷àñ ç Ëåí³íãðà äñüêî -
ãî óí³âåð ñè òå òó. Ìè æèëè ðàçîì ç íèì ó
ãóðòîæèòêó íà âóëèö³ Àðòåìà, 49.
Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ ùå ó ñòó -
äåíòñüê³ ðîêè ñå ðåä íàñ âèä³ëÿâ ñÿ ñâî¿ -
ìè ãëè áî êè ìè çíàí íÿ ìè ô³çèêè —
êâàí òî âî¿ ìå õàí³êè, ñïåö³àëü íî¿ òåîð³¿
â³äíîñ íîñò³, çà ãàëü íî¿ òåî𳿠â³äíîñ -
íîñò³. Éîãî âèð³çíÿ ëà ãëè áè íà ïðî íèê -
íåí íÿ, äëÿ íüî ãî ä³éñíî íå áóëî ïðî -
áëåì ç ìà òå ìà òè êîþ, ÿêó â³í ïðå êðàñ íî
ñõîï ëþ âàâ ³ ðî çóì³â. Öå äóæå ãëè áî êà
ëþ äè íà, ³ ÿ äóæå ðà äèé, ùî äîëÿ äàëà
ìåí³ ìîæ ëèâ³ñòü ç íèì áàãàòî ðîê³â
ñï³âïðàöþâàòè.
Ìè îä íî ÷àñ íî âñòó ïè ëè äî àñï³ðàí òó -
ðè, Îëåê ñàíäð ²ëë³÷ ïî ñòà âèâ ïå ðåä
íàìè çà äà ÷ó ïðî äîñë³äæåí íÿ ðàä³àö³é -
íèõ ÿâèù ó êâàí òîâ³é åëåê òðî äè íàì³ö³.
Ïðî âî äè ëè âå ëè ÷åçí³ îá ñÿ ãè ðîç ðà -
õóíê³â, ïðî ñòî êî ëî ñàëüí³, ïðà öþ âà ëè,
ÿê ïðà âè ëî, äî äåâ ’ÿ òè-äå ñÿ òè âå ÷î ðà
êî æåí äåíü. ² íà ñå ðå äè íó 1955 ðîêó ó
íàñ áóëà ãî òî âà äóæå âå ëè êà ðî áî òà. Öå
áóâ ä³éñíî äóæå íà òõíåí íèé ÷àñ, êîëè
ìè äóæå áà ãà òî ðîç³áðà ëè ³ç Ñåð㳺ì Âî -
ëî äè ìè ðî âè ÷åì, äóæå áà ãà òî ïðî äó ìà -
ëè. Ìè äóæå áà ãà òî ÷îìó íà â÷è ëèñü
òîä³, öå áóâ ïî òóæ íèé ïðî ôåñ³éíèé ð³ñò
íàñ ÿê òå î ðå òèê³â. Ìè ðî áè ëè òîä³, à òà -
êîæ ïîò³ì âñå æèò òÿ, ïîêè ïðà öþ âà ëè ³ç
Ñåð㳺ì Âî ëî äè ìè ðî âè ÷åì, âñå ðàç îì,
öå áóëà ä³éñíî íàä çâè ÷àé íî äðóæ íà
ïðà öÿ. Îñê³ëüêè âñ³ â÷åí³ äî ñèòü ÷åñ òî -
ëþáí³ ëþäè, òî íàøà ñï³âïðà öÿ áóëà
äóæå íåòðèâ³àëüíîþ, ³ öå, áåçóìîâíî,
ïîâ’ÿçàíî ç ïðèâàáëèâ³ñòþ îñîáèñòîñò³
Ñåðã³ÿ Âîëîäèìèðîâè÷à.
Çàñ ëó ãîþ Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à ñòà -
ëî ðî çóì³ííÿ òîãî, ùî äî íà øèõ
äîñë³äæåíü òðå áà ï³äõî äè òè, âè êî ðèñ òî -
âó þ ÷è òåõí³êó Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà. Ó 1961
ð. ìè ïî ¿õà ëè äî Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà, â³í
íàñ ïðè é íÿâ ó Äóáí³, é ìè äâ³ ãî äè íè äî -
ïîâ³äàëè. Ç òèõ ÷àñ³â ó íàñ âñòà íî âè ëèñü
äóæå ò³ñí³ òâîð÷³ êîí òàê òè ç Ìè êî ëîþ
Ìè êî ëà éî âè ÷åì, ÿêèé äóæå âè ñî êî ö³íó -
âàâ Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à, îñîá ëè âî
éîãî ðî áî òè ïî äî âå äåí íþ ³ñíó âàí íÿ åí -
òðîﳿ ó áóäü-ÿêî ìó ïî ðÿä êó òåî𳿠çáó -
ðåíü, ïî êâàí òî âèì ð³äè íàì, ìî íîã ðàô³þ
ç³ ñòà òèñ òè÷ íî¿ ìå õàí³êè, íà ïè ñà íó
Àõ³ºçå ðîì òà Ïå ëåò ìè íñüêèì.
Ç ðîá³ò Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à ÿ á
âèä³ëèâ ïåðø çà âñå äîñë³äæåí íÿ íàä -
ïëèí íèõ åëåê òðîí íèõ ð³äèí, à òà êîæ äî -
âå äåí íÿ ðîñ òó åí òðîﳿ — âè äàòí³ ðå çóëü -
òà òè, áåç ñóìí³âó, ñâ³òî âî ãî êëà ñó, ÿê³ ìà -
þòü çà ãàëü íîô³ëî ñî ôñüêå çíà ÷åí íÿ.
Âîíè âàæ ëèâ³ äëÿ âèð³øåí íÿ ïðî áëå ìè
ïå ðå õî äó â³ä âïî ðÿä êî âà íî ãî ðóõó äî õà î -
ñó — îäí³º¿ ç öåí òðàëü íèõ ïðî áëåì ñüî -
ãîäí³. гñò åí òðîﳿ º îäíèì ç ìå òîä³â
ïðî ñë³äêó âà òè, ÿê ç îá îðîò íî¿ ìå õàí³êè
âè íè êà þòü íå î áî ðîòí³ ÿâè ùà, ôîð -
ìóºòüñÿ ñòð³ëà ÷àñó. Çâè ÷àé íî, â ñòà òèñ -
òè÷í³é ô³çèö³ º ³íø³ íà ïðÿ ìè. Íàï ðÿì,
ùî ðîç ðîá ëÿ ëè ìîñ êîâñüê³ ìà òå ìà òè êè,
íà ïðèê ëàä ѳíàé. Äóæå ñèëüí³ ðå çóëü òà -
òè íà ëå æàòü ².Ì.˳ôøè öþ â ãà ëóç³
á³îëî㳿 òà â ãà ëóç³ ê³íå òè êè â ìå òà ëàõ.
Ïà øèöü êèé ó Êèºâ³, Êó ëèê òà Ãà ëàé êî ó
Õàð êîâ³. Çà ðàç áóì ó âñüî ìó ñâ³ò³ —
áîçå-åéíøòåéí³âñüêà êîí äåí ñàö³ÿ. Òóò
òà êîæ º ïåð øîê ëàñí³ ðî áî òè — Ëîêòºâ,
Ìåë êîâ. Öå ñó ÷àñ íà ñòà òèñ òè÷ íà ô³çèêà.
Íà æàëü, äîñ³ í³õòî íå çðî çóì³â ïðè ðî äó
âè ñî êî òåì ïå ðà òóð íî¿ íàä ïðîâ³äíîñò³, íå
âèð³øåíà ïðî áëå ìà âè íèê íåí íÿ õà î ñó ó
äè íàì³÷íèõ ñèñ òå ìàõ. ª äóæå áà ãà òî ÿñ -
êðà âèõ ðå çóëü òàò³â, àëå ìåí³ ïðèºìíî, ùî
äåÿê³ ç íèõ íà ëå æàòü îñî áèñ òî Ñåðã³þ Âî -
ëî äè ìè ðî âè ÷ó — ìîºìó äðóãîâ³.
Ó Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à º äóæå õî -
ðî øà ÿê³ñòü — â³í â쳺 îá ãî âî ðþ âà òè
íà óêîâ³ ïðî áëå ìè. ² íå ò³ëüêè ç òå î ðå òè -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
À.Ñ. Ëèò âèí êî
êà ìè, à òà êîæ ç åê ñïå ðè ìåí òà òî ðà ìè. Ó
íüî ãî áà ãà òî ñï³ëüíî¿ ä³ÿëü íîñò³ ó ðî -
çóì³íí³ íå ñò³ëüêè ïóáë³êàö³é, ñê³ëüêè
îá ãî âî ðåíü. Ó ðå çóëü òàò³ â³í ñòàâ çà êîí -
íèì ñï³âàâ òî ðîì äâîõ äåð æàâ íèõ
ïðåì³é. Ó íüî ãî áà ãà òî áëèñ êó ÷èõ ó÷í³â.
Öå âè íÿò êî âî ãëè áî êèé äîñë³äíèê, ìà -
òå ìà òèê åêñòðàê ëà ñó, â ÿêî ãî âè íÿò êî âà
ô³çè÷ íà ³íòó¿ö³ÿ, ³íîä³ â³í ïðî ñòî çäî ãà -
äó âàâ ñÿ. Îäíî ãî ðàçó ùå ó ñòó äåíòñòâ³
íàì òðå áà áóëî çíàé òè ð³âí³ íå é òðî íà.
³äîìî, ùî ó íå é òðî íà º ò³ëüêè îäèí
ð³âåíü çâ’ÿ çà íèõ ñòàí³â. Äå â³í ðîç òà øî -
âà íèé: á³ëÿ âå ðõíüî ãî êðàþ ïî òåíö³àëü -
íî¿ ÿìè ÷è á³ëÿ íè æíüî ãî? ß ââà æàâ,
ùî á³ëÿ íè æíüî ãî, à Ñåðã³é ñêà çàâ, ùî
á³ëÿ âå ðõíüî ãî, ³ âè ÿ âèâ ñÿ ïðà âèì. Ìè
òîä³ ùå íå çíà ëè ãëè áî êî ÿäåð íî¿
ô³çèêè, àëå ïàì ’ÿ òàþ, ÿê â³í ñêà çàâ:
«Â³í æå ïîò³ì ðîç âà ëèòü ñÿ. Òàê êîëè
éîìó ëåãøå ðîçâàëèòèñü: êîëè ð³âåíü íà
äí³ ÷è êîëè ð³âåíü íà âåðõ³âö³? Òðîõè
äîäàâ åíåð㳿 — ³ â³í ðîçâàëèâñÿ!»
Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ — íàä çâè ÷àé -
íà îñî áèñò³ñòü. Öå íà é êðà ùà ëþ äè íà
(ï³ñëÿ Àõ³ºçåðà), ç ÿêîþ ó ìåíå áóëî
ùàñ òÿ çóñòð³÷à òè ñÿ ó æèòò³. Ìè òî âà ðè -
øó âà ëè ñ³ì’ÿ ìè, ÿ äîá ðå çíàâ éîãî
áàòüê³â òà â³äâ³äó âàâ ¿õ ãîñ òèí íèé ä³ì.
×ó äî âà ìàìà, ïðå êðàñ íèé áàòü êî —
³íæå íåð, ÿêèé ïðà öþ âàâ íà öóê ðî âèõ
çà âî äàõ òà ïðè ùå ïèâ Ñåðã³þ ³íòå ðåñ äî
âè ùî¿ ìà òå ìà òè êè. Òà é ñàì Ñåðã³é Âî -
ëî äè ìè ðî âè÷ — öå òà ëþ äè íà, ç ÿêîþ,
êîëè ïîñï³ëêóºøñÿ, òî ïî ÷è íàºø
â³ðèòè, ùî âñå æ òàêè â ñâ³ò³ ³ñíóº ñïðà -
âåä ëèâ³ñòü, â³ðíà áà ãà òîð³÷íà äðóæ áà,
âè ñîê³ ³äå à ëè. ² ÿêùî ñë³äó âà òè öèì
³äåàëàì, òî æèòòÿ â³äáóäåòüñÿ, ÿê ó
Ñåðã³ÿ Âîëîäèìèðîâè÷à.
³í ïðè âàá ëþ âàâ ñâî¿ì ðî çó ìîì òà
ëþ áîâ ’þ äî íà óêè, äîá ðî çè÷ ëè âèì
ñòàâ ëåí íÿì, àëå òà êîæ ³ âè ìîã ëèâ³ñòþ.
²íîä³ äî âî äèòü ñÿ ÷óòè, ùî Ïå ëåò ìè -
íñüêèé äîá ðèé ³ ìîæå ïîä à ðó âà òè ñâî¿
ðå çóëü òà òè. Îäíàê â³í òà êîæ äóæå âè -
ìîã ëè âèé, âè ìà ãຠïîñò³éíî¿ ðî áî òè,
òîìó ëå äàð ÷è ëþ äè íà, íå â³ääà íà íàóö³,
ïî ðÿä ç íèì íå ìîæå óæè òèñü. Õî÷ â³í
íå ëàº, íå êðè ÷èòü, àëå º ì³ëüéîí ñïî -
ñîá³â ïî êà çà òè, ç êèì ïðèºìíî ïðà öþ -
âà òè, à ç êèì — í³.
Âåñü ÷àñ ïî ÷è íà þ ÷è ç 1959 ðîêó, êîëè
íàñ çà ëó ÷èâ äî ïå äà ãîã³÷íî¿ ä³ÿëü íîñò³
Îëåê ñàíäð ²ëë³÷, ìè ïðà öþ âà ëè íà
ô³çèêî-òåõí³÷íî ìó ôà êóëü òåò³ Õàðê³â -
ñüêî ãî óí³âåð ñè òå òó. Ñåðã³é Âî ëî äè ìè -
ðî âè÷ ëèøå ìè íó ëî ãî ðîêó çà ñòà íîì
çäî ðîâ ’ÿ â³äìî âèâ ñÿ â³ä ïå äà ãîã³÷íî¿
ä³ÿëü íîñò³. Öå äà âà ëî, áå çó ìîâ íî, íàì
ìîæ ëèâ³ñòü â³äáè ðà òè êðà ùèõ, àäæå äëÿ
ñòâî ðåí íÿ øêî ëè íå îáõ³äíî ïîºäíàí íÿ
íà óêè òà ïå äà ãîã³÷íî ãî ïðî öå ñó. ², çâè -
÷àé íî, ñåì³íàðè. Öå òà êîæ êî ëî ñàëü íà
ä³ÿëüí³ñòü Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à.
Âîíè â³äáó âà ëè ñÿ ðàç íà òèæ äåíü ó Áó -
äèí êó â÷å íèõ Õàð êî âà, ÷àñ òî çàê³í ÷ó âà -
ëèñü ñï³ëüíèì îá³äîì, íà ÿêîìó ïðî -
äîâ æó âà ëîñü îáãîâîðåííÿ íà óêè».
Ñåì³íàðè òà íà óêîâ³ ôî ðó ìè, êå ðî âàí³
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì, ñòà ëè íàä çâè ÷àé íî
àâ òî ðè òåò íè ìè. Öå ïåðø çà âñå ñåì³íàð
â³ää³ëó ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè òà êâàí òî âî¿
òåî𳿠ïîëÿ, ì³ñüêèé ñåì³íàð ç òå î ðå òè÷ -
íî¿ ô³çèêè, ÿêèé ïðî âî äèâ ñÿ äî ïî ÷àò êó
90-õ ðîê³â ó Áó äèí êó â÷å íèõ Õàð êî âà,
ì³æíà ðîä íà êîí ôå ðåíö³ÿ «Ñó ÷àñí³ ïðî -
áëå ìè ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè» (1991), äå
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé î÷î ëþ âàâ îðãêî -
ì³òåò, ïåð øà òà äðó ãà ì³æíà ðîäí³ êîí ôå -
ðåíö³¿ «Êâàí òî âà åëåê òðî äè íàì³êà ³ ñòà -
òèñ òè÷ íà ô³çèêà» (2001, 2006), äå â³í áóâ
â³äïîâ³äíî çà ñòóï íè êîì êåð³âíè êà îðã -
êî ì³òåòó òà ÷ëå íîì ̳æíà ðîä íî ãî êîí -
ñóëü òà òèâ íî ãî êîì³òåòó. Ñ.Â.Ïå ëåò ìè í -
ñüêèé âõî äèâ òà êîæ äî ñêëà äó îðã êî -
ì³òåò³â ³íøèõ ÷èñ ëåí íèõ êîí ôå ðåíö³é,
ïðè ñâÿ ÷å íèõ ð³çíèì ïðî áëå ìàì ñà ìî¿
ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè ÷è âèá ðà íèì ïè òàí -
íÿì ³íøèõ ãà ëó çåé òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè
êîí äåí ñî âà íèõ ñå ðå äî âèù, ó äî ñëi äæåí -
í³ ÿêèõ àê òèâ íî âè êî ðèñ òî âó þòü ñÿ ìå òî -
äè ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè.
«Ìåí³ äî âî äè ëî ñÿ â³äâ³äó âà òè ì³æíà -
ðîä íèé ñèì ïîç³óì (íà ïî ÷àò êó 90-õ
ðîê³â) ç³ ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè, ÿêèé
îðãàí³çî âó âàâ ñÿ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì. ²
ÿ ïî âè íåí â³äçíà ÷è òè äóæå ïî òóæ íèé
ñêëàä ó÷àñ íèê³â òà âè ñî êèé ð³âåíü
ïðåä ñòàâ ëå íèõ äî ïîâ³äåé. Êð³ì òîãî, ÿ
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
âèñ òó ïàâ ç äî ïîâ³äÿìè íà äåê³ëüêîõ íà -
óêî âèõ ñåì³íà ðàõ â³ää³ëó, î÷î ëþ âà íî ãî
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì. гâåíü ïè òàíü, ÿê³
ñòà âè ëè ñÿ, áóâ íàä çâè ÷àé íî âè ñî êèì, à
àò ìîñ ôå ðà ñåì³íàðó õà ðàê òå ðè çó âà ëàñü
âèùèì ñòóïåíåì äîáðîçè÷ëèâîñò³», —
ïè ñàâ Å.Ã.Ïåòðîâ.
Ó ïåð³îä ³íòåí ñèâ íî ãî ðîç âèò êó ïëàç -
ìî âèõ äîñë³äæåíü ó 60-ò³ ðîêè Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêèé ñï³ëüíî ç Â.Ã.Áàð ’ÿõ òà ðîì
òà Â.Ô.Àëåêñ³íèì ï³ä êåð³âíèö òâîì
Î.².Àõ³ºçåðà çâåð òà þòü ñÿ äî ïî áó äî âè
òåî𳿠ïëàç ìè. Ö³ ðî áî òè ïðè ñâÿ ÷åí³
òåî𳿠ðàä³àö³éíèõ åôåêò³â ó ïðî öå ñàõ ðå -
ëàê ñàö³¿ òà ïå ðå íî ñó â ïëàçì³, ÿêà çíà õî -
äèòü ñÿ ó ñèëü íî ìó ìàãí³òíî ìó ïîë³, à òà -
êîæ êâàí òî âèì åôåê òàì â åëåê òðî äè -
íàì³ö³ ðå ëÿ òèâ³ñòñüêî¿ åëåê òðîí-³îí íî¿
òà åëåê òðîí-ïî çèò ðîí-ôî òîí íî¿ ïëàç ìè.
Îñîá ëè âå ì³ñöå ñå ðåä öèõ äîñë³äæåíü íà -
ëå æèòü ñï³ëüí³é ç Î.².Àõ³ºçå ðîì ïðàö³
1960 ð. «Çàñ òî ñó âàí íÿ ìå òîä³â êâàí òî âî¿
òåî𳿠ïîëÿ äî äîñë³äæåíü òåð ìî äè -
íàì³÷íèõ âëàñ òè âîñ òåé ãàçó åëåê òðîí³â òà
ôî òîí³â» [4]. Òóò áóëî çà ïðî ïî íî âà íî íî -
âèé ìå õàí³çì ðå ëàê ñàö³¿ åëåê òðîí³â ó
ïëàçì³, ïî â’ÿ çà íèé ç ïðî öå ñà ìè âèï -
ðîì³íþ âàí íÿ òà ïî ãëè íàí íÿ ôî òîí³â
åëåê òðî íà ìè â ìàãí³òíî ìó ïîë³, à òà êîæ
âèâ ÷å íî ³íòåã ðàë ç³òêíåíü åëåê òðîí³â
ïëàç ìè, ÿêèé âðà õî âóº ïðî öå ñè âèï -
ðîì³íþ âàí íÿ òà ïî ãëè íàí íÿ ôî òîí³â.
Öåé ìå õàí³çì ñòàâ âèç íà ÷àëü íèì äëÿ ðå -
ëàê ñàö³¿ åëåê òðîí³â ³ ÿâèù ïå ðå íî ñó â
ïëàçì³ â îá ëàñò³ ìà ëèõ ãóñ òèí ³ âè ñî êèõ
òåì ïå ðà òóð, òîìó çíàé äå íèé ³íòåã ðàë
ç³òêíåíü ó âè ïàä êó ãà ðÿ ÷î¿ ïëàç ìè âè ÿ -
âèâ ñÿ á³ëüø ñóòòºâèì, í³æ çâè ÷àé íèé
³íòåã ðàë ç³òêíåíü Ëàí äàó. Âàæ ëè âî, ùî
îäåð æàí³ ðå çóëü òà òè áóëè øè ðî êî âè êî -
ðèñ òàí³ äëÿ äîñë³äæåíü ðå ëÿ òèâ³ñòñüêî¿
(åëåê òðîí-ïî çèò ðîí íî¿) ïëàç ìè, à ó 80-ò³
ðîêè ÕÕ ñò. âè ÿ âè ëè ñÿ àê òó àëü íè ìè ó
çâ’ÿç êó ç äîñë³äæåí íÿ ìè âëàñ òè âîñ òåé
êâàðê³â òà ïî øó êà ìè êâàðê-ãëþ îí íî¿
ïëàç ìè. Õà ðàê òå ðè çó þ ÷è öåé öèêë ðîá³ò,
Ê.Ì.Ñòå ïà íîâ ïè ñàâ: «Çó ïè íþñü êî ðîò -
êî íà àíàë³ç³ ðî áî òè Î.².Àõ³ºçåðà,
Â.Ô.Àëåêñ³íà, Â.Ã.Áàðü ÿõ òà ðà òà Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêî ãî, à òà êîæ äâîõ íà ñòóï íèõ
ðîá³ò Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à, â ÿêèõ
âîíè ïî êà çà ëè, ùî ðå ëàê ñàö³ÿ â åëåê -
òðîí íî ìó ãàç³ ó ñèëü íî ìó ìàãí³òíî ìó
ïîë³ ìîæå çä³éñíþ âà òèñü çà âäÿ êè îáì³íó
ì³æ åëåê òðî íà ìè òà ìàãí³òî òîð ìîç íè ìè
ôî òî íà ìè. Ó òàê³é ïëàçì³ ìîæå âè íèê íó -
òè åëåê òðè÷ íèé îï³ð âíàñë³äîê ïî ãëè -
íàí íÿ (ç³òêíåí íÿ) âêà çà íî ãî ôî òî íó ç
íåð³âíîñ òÿ ìè ïî âåðõí³ êà ìå ðè. Öåé
åôåêò áóëî âè êî ðèñ òà íî Äæ. Äî ó ñî íîì
(J.Dowson) òà Ï.Êî (P.Kaw) äëÿ ï³äòðè -
ìàí íÿ ñòðó ìó ð³âíî âà ãè ó òî êà ìà êó. Öÿ
ðî áî òà áóëà ïðî äîâ æå íà Ñ.Â.Êà ñè ëî âèì
(ÍÍÖ ÕÔÒ²) òà éîãî êî ëå ãîþ ç ²íñòè òó òó
òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè Òåõí³÷íî ãî óí³âåð ñè -
òå òó Ãðà öà (Àâñòð³ÿ) Â.Êåð íáèõ ëå ðîì
(W.Kernbichler), ÿê³ çíàé øëè «îïòè ìàëü -
íå» ãîô ðè ðó âàí íÿ ïîâåðõí³ êàìåðè».
Çíà÷ íè ìè ñòà ëè ðî áî òè Ñ.Â.Ïå ëåò ìè -
íñüêî ãî òà êîæ äëÿ òåî𳿠ìàã íå òèç ìó,
âèç íà ÷èâ øè ñó ÷àñ íèé ð³âåíü òåîð³¿
ê³íå òè÷ íèõ ³ ðå ëàê ñàö³éíèõ ÿâèù â
ìàãí³òîâ ïî ðÿä êî âà íèõ êðèñ òà ëàõ. Ó
60-ò³ ðîêè íèì ðàç îì ç Î.².Àõ³ºçå ðîì òà
Â.Ã.Áàð ’ÿõ òà ðîì íà îñíîâ³ ðîç âè íó òî ãî
Î.².Àõ³ºçå ðîì ó 1946 ð. óÿâ ëåí íÿ ïðî
ìàã íî íè ÿê ñï³íîâ³ õâèë³, ÿê³
âçàºìîä³þòü, âïåð øå áóëè âè êî íàí³
äîñë³äæåí íÿ ìàãí³òîï ðóæ íèõ õâèëü ó
ôå ðî ìàã íå òè êàõ òà àí òè ôå ðî ìàã íå òè -
êàõ, ïî áó äî âà íà êâàí òî âà òåîð³ÿ ê³íå -
òè÷ íèõ, ðå ëàê ñàö³éíèõ òà âè ñî êî ÷àñ -
òîò íèõ ïðî öåñ³â ó ôå ðîä³åëåê òðè êàõ
(1959) ³ òåîð³ÿ çâ’ÿ çà íèõ ìàãí³òî à êóñ -
òè÷ íèõ õâèëü [5,6], à òà êîæ ó 1956 ð. ïå -
ðå äáà ÷å íî íîâå ÿâè ùå — ìàãí³òî à êóñ -
òè÷ íèé ðå çî íàíñ [7]. ³äêðèò òÿ ìàëî
íà çâó «ßâè ùå âçàºìî䳿 ã³ïåð çâó êî âèõ ³
ìàãí³òíèõ (ñï³íî âèõ) õâèëü ó ôåðî-,
ôåð³- òà àí òè ôå ðî ìàã íå òè êàõ (ìàãí³òî-
àêóñ òè÷ íèé ðå çî íàíñ)» òà áóëî çà -
ðåºñòðîâàíî â Ðåºñòð³ â³äêðèòò³â ÑÐÑÐ
ó 1966 ð. ç ïð³îðèòåòîì â³äêðèòòÿ 16 áå -
ðåç íÿ 1956 ð. (äèïëîì ¹ 46).
Ó öåé ïåð³îä Â.Ã.Áàð ’ÿõ òà ðîì òà
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì áóëî òà êîæ ðîç âè -
íó òî ì³êðîñ êîï³÷íó êâàí òî âî-ìå õàí³÷ -
íó òåîð³þ òåð ìî ãàëü âà íî ìàãí³òíèõ
ÿâèù â ìå òà ëàõ òà íàï³âïðîâ³äíè êàõ íà
îñíîâ³ êîí êðåò íî¿ ñòðóê òó ðè ³íòåã ðà ëà
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
À.Ñ. Ëèò âèí êî
ç³òêíåíü åëåê òðîí³â ç ôî íî íà ìè;
Î.².Àõ³ºçå ðîì òà Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì
áóëî ï³äíÿ òî òà ðîç â’ÿ çà íî ïè òàí íÿ ïðî
âñòà íîâ ëåí íÿ ðîç ïîä³ëó Ïëàíêà äëÿ
ôîòîí³â ó ñåðåäîâèù³ [8].
Ö³ ðå çóëü òà òè óâ³éøëè â ìî íîã ðàô³þ
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî, Î.².Àõ³ºçåðà òà
Â.Ã.Áàð ’ÿõ òà ðà 1967 ð. «Ñï³íîâ³ õâèë³»
[9], à òà êîæ áóëè â³äçíà ÷åí³ ïðå쳺þ ³ì.
Ê.Ä.Ñè íåëü íè êî âà ÍÀÍ Óêðà¿ íè çà
1978 ð. Çà öèêë ðîá³ò «Â³äêðèò òÿ ³ äî -
ñë³äæåí íÿ äè íàì³÷íèõ ÿâèù, ïî â’ÿ çà -
íèõ ç ôî íîí íè ìè âçàºìîä³ÿìè â ìàã -
í³òíèõ êðèñ òà ëàõ» Ñ.Â.Ïå ëåò ìè í ñüêî -
ìó, Â.Ã.Áàð ’ÿõ òà ðó òà Î.².Àõ³ºçåðó áóëî
ïðè ñóä æå íî Äåð æàâ íó ïðåì³þ Óêðà¿ íè
â ãàëóç³ íàóêè ³ òåõí³êè çà 1986 ð.
Ó ïîä àëü øî ìó â 60—70-ò³ ðîêè
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé âè êî íàâ ôóí äà -
ìåí òàëü íèé öèêë ðîá³ò â ãà ëóç³ ðîç áó äî -
âè ìå òî äî ëî㳿 ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè.
Íèì áóëî çà ïðî ïî íî âà íî ìå òîä îïè ñó
ê³íå òè÷ íèõ ïðî öåñ³â, äå çà âäÿ êè ïåâí³é
ñòðóê òóð³ ãàì³ëüòîí³àíó ñòàí â îá ëàñò³
âå ëè êèõ ÷àñ³â îïè ñóºòüñÿ ïåâ íèì íà áî -
ðîì ïà ðà ìåòð³â, ÿêèé âèç íà ÷àºòüñÿ åð -
ãî äè÷ íè ìè ñï³ââ³äíî øåí íÿ ìè. Âè êî -
ðèñ òî âó þ ÷è ìå òîä ï³äñó ìî âó âàí íÿ ñå êó -
ëÿð íèõ ÷ëåí³â, Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷
ç’ÿ ñó âàâ ô³çè÷ íó ³ ìà òå ìà òè÷ íó ïðè ÷è íè
ìîæ ëè âîñò³ òà êî ãî ñêî ðî ÷å íî ãî îïè ñó. Ó
öèõ ïðà öÿõ â³í ðîç âè âຠòà óçà ãàëü íþº
ìå òîä Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà ñêî ðî ÷å íî ãî
îïè ñó íåð³âíî âàæ íèõ ïðî öåñ³â äëÿ øè -
ðî êî ãî êëà ñó ìàê ðîñ êîï³÷íèõ ñèñ òåì,
âè êî ðèñ òî âó þ ÷è òàê³ çà ãàëüí³ ïðè íöè -
ïè, ÿê ïðè íöèï ïðî ñòî ðî âî ãî ïî ñëàá -
ëåí íÿ êî ðå ëÿö³é òà åð ãî äè÷í³ ñï³ââ³äíî -
øåí íÿ. Ç öüî ãî ïðè âî äó Î.².Àõ³ºçåð
íàâ³òü ãî âî ðèâ, ùî Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé
òà êîþ æ ñà ìîþ ì³ðîþ º ó÷íåì Ì.Ì.Áî -
ãî ëþ áî âà, ÿê ³ éîãî ó÷íåì. Î.².Àõ³ºçåð
ïè ñàâ: «Íà ó êî âà ñïàä ùè íà Ì.Ì.Áî ãî -
ëþ áî âà âå ëè ÷åç íà. Âîíà ñòî ñóºòüñÿ áà -
ãàòü îõ ãà ëó çåé òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè. ² ÿ
ìîæó ãîð äè òè ñÿ òèì, ùî ðîç âè òîê
äîñë³äæåíü â ãà ëóç³ ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè,
ïî â’ÿ çà íèõ ç ³ì’ÿì Ìè êî ëè Ìè êî ëà éî -
âè ÷à Áî ãî ëþ áî âà, ç âå ëè êèì óñï³õîì
ïðî äîâ æó þòü ñÿ â íà øî ìó ³íñòè òóò³ íàä -
çâè ÷àé íî òà ëà íî âè òèì â÷å íèì, àêà -
äåì³êîì Íàö³îíàëü íî¿ àêà äå쳿 íàóê
Óêðà¿ íè Ñåð㳺ì Âî ëî äè ìè ðî âè ÷åì Ïå -
ëåò ìè íñüêèì, ìî¿ì íà é ñòàð øèì ó÷íåì ³
íà é áëèæ ÷èì ñï³â ðî á³ò íè êîì. Ìè ðàç îì
³ç Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì íà ïè ñà ëè êíè ãó
«Ìå òî äè ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè». Ó ö³é
êíèç³ ìè â³ä çíà ÷àºìî çíà ÷åí íÿ âè äàò íèõ
ïðàöü Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà ç îò ðè ìàí íÿ
ê³íå òè÷ íèõ ð³âíÿíü òà îñíîâ ñòà òèñ òè÷ -
íî¿ ô³çèêè ».
«Íà ó êî âå êîð³ííÿ Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè -
ðî âè ÷à ëåæèòü ó øêîë³ éîãî â÷è òå ëÿ
Î.².Àõ³ºçåðà, ð³çíî ìàí³òí³ñòü òà øè ðî òà
òå ìà òè êè éîãî äîñë³äæåíü áå ðóòü ïî ÷à -
òîê ó ö³é øêîë³. Ñàì Ñ.Â. çà âæäè
ï³äêðåñ ëþ âàâ ñâîþ ïðè íà ëåæí³ñòü äî
øêî ëè òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè Î.².Àõ³ºçåðà,
ñòà âèâ ñÿ äî Îëåê ñàí äðà ²ëë³÷à ç ãëè áî -
êîþ ïî âà ãîþ. Ñàì æå Îëåê ñàíäð ²ëë³÷
íå îäíî ðà çî âî ãî âî ðèâ: « Ó ìåíå òðè
ñèíè: Ëåëÿ, ³òÿ òà Ñåðã³é». Öèìè ñëî -
âà ìè Îëåê ñàí äðà ²ëë³÷à âèñ ëîâ ëå íî âñþ
éîãî ãëè áî êó ïî âà ãó äî Ñåðã³ÿ Âî ëî äè -
ìè ðî âè ÷à ³ ³êòî ðà Ãðè ãî ðî âè ÷à, ¿õ òà -
ëàí òó, ¿õ ñòàâ ëåííÿ äî íàóêè òà ñóñï³ëü -
íèõ ÿâèù», — ïè ñàâ ç öüîãî ïðèâîäó
Ê.Ì.Ñòåïàíîâ.
Ó Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî áóëè êîí òàê òè
òà êîæ ³ ç ó÷íåì Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà
Ñ.Â.Òÿá ëè êî âèì, ÿêèé îä íî ãî ðàçó â
Äóáí³ ó êàá³íåò³ Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà ïî -
çíà éî ìèâ éîãî òà Â.Ã.Áàð ’ÿõ òà ðà, ùî
òà êîæ áóâ ó÷íåì Î.².Àõ³ºçåðà òà îä íî -
êóð ñíè êîì Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî, ç Ìè -
êî ëîþ Ìè êî ëà éî âè ÷åì, ³ â³äòîä³ ì³æ
íèìè âñòà íî âè ëèñü äîáð³ ðî áî÷³ êîí -
òàê òè. Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé íå ò³ëüêè
çíà÷ íî ðîç âè íóâ ³äå¿ Áî ãî ëþ áî âà â ñòà -
òèñ òè÷í³é ô³çèö³, â³í çíà éî ìèâ õàð -
ê³âñüêèõ òå î ðå òèê³â ç öèìè ³äå ÿ ìè ³ ãî -
âî ðèâ, ùî ìî íîã ðàô³ÿ Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî -
âà «Äè íàì³÷íà òåîð³ÿ â ñòà òèñ òè÷í³é
ô³çèö³» çà õî ïè ëà éîãî, ÿê õó äîæ íÿ ë³òå -
ðà òó ðà. Ùå íà â÷à þ ÷èñü â àñï³ðàí òóð³,
â³í îðãàí³çó âàâ ñåì³íàð ïî ö³é êíèç³.
Âàæ ëè âî, ùî ïðè ìà òå ìà òè÷ íî ìó
îá´ðóí òó âàíí³ ìå òî äó ñêî ðî ÷å íî ãî îïè -
ñó Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì áóëî ç’ÿ ñî âà íî
âèð³øàëü íó ðîëü ïðè íöè ïó ïðî ñòî ðî -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
âî ãî ïî ñëàá ëåí íÿ êî ðå ëÿö³é ì³æ ìî ëå -
êó ëà ìè, à òà êîæ åð ãî äè÷ íèõ ñï³ââ³äíî -
øåíü äëÿ íåð³âíî âàæ íî ãî ñòà òèñ òè÷ íî -
ãî îïå ðà òî ðó [10—12]. Îäåð æà íå ð³â -
íÿí íÿ Ïå ëåò ìè íñüêî ãî—ßöåí êî äëÿ
ñòà òèñ òè÷ íî ãî îïå ðà òî ðó ñòàëî çíà÷íèì
äîñÿãíåííÿì íåð³âíîâàæíî¿ ñòà òèñ òè÷ -
íî¿ ô³çèêè [13].
Îñê³ëüêè ìàê ðîñ êîï³÷íà ñèñ òå ìà ç âå -
ëè êèì ñòå ïå íåì òî÷ íîñò³ º ñèñ òå ìîþ ç
íåñê³í÷åí íî âå ëè êèì ÷èñ ëîì ñòó ïåí³â
â³ëüíîñò³, òî áóäü-ÿêèé ìàê ðîñ êîï³÷ -
íèé îïèñ òà êèõ ñèñ òåì ïî ñóò³ ìîæå
áóòè ò³ëüêè ñêî ðî ÷å íèì. Ïðè ÷î ìó çà
íà ÿâ íîñò³ ìà ëî ãî ïà ðà ìåò ðó ³äåÿ ñêî ðî -
÷å íî ãî îïè ñó ìîæå çà ñòî ñî âó âà òèñü íå
ò³ëüêè äî ñòàí³â ñòà òèñ òè÷ íî¿ ð³âíî âà ãè,
à òà êîæ äî øè ðî êî ãî êëà ñó íåð³âíî âàæ -
íèõ ñòàí³â [14]. Ïîê ëàâ øè â îñíî âó ðîç -
ðà õóí êî âî¿ ñõå ìè äîá ðå ðîç ðîá ëåí³
êâàí òî âî-ïî ëüîâ³ ìå òî äè, íà áàç³ çà ïðî -
ïî íî âà íî ãî ìå òî äó Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé
ïîáóäóâàâ êâàíòîâ³ ê³íåòè÷í³ ð³âíÿííÿ
äëÿ íîðìàëüíèõ òà âèðîäæåíèõ ñèñòåì.
Ó òèõ âè ïàä êàõ, êîëè õà ðàê òåð
âçàºìîä³é â ñèñ òåì³ íå äî ïóñ êຠê³íå -
òè÷ íî ãî åòà ïó åâî ëþö³¿, çà ëè øàºòüñÿ
ìîæ ëè âèì ã³äðî äè íàì³÷íèé åòàï (íà -
ïðèê ëàä ïðè ìà ëèõ ãðà䳺íòàõ ô³çè÷ íèõ
âå ëè ÷èí). Äëÿ öüî ãî âè ïàä êó Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêèé òà Â.Ã.Áàð ’ÿõ òàð ïî êà çà -
ëè, ùî ìå òîä ñêî ðî ÷å íî ãî îïè ñó äîç âî -
ëÿº îäåð æó âà òè ð³âíÿí íÿ ã³äðî äè íà -
ì³êè, à òà êîæ ³íø³ ìàê ðîñ êîï³÷í³
ð³âíÿí íÿ, ïðè ÷î ìó êîåô³ö³ºíòè ïå ðå -
íî ñó âè ðà æà þòü ñÿ â òåðì³íàõ ð³âíî âàæ -
íèõ ÷à ñî âèõ ôëóê òó àö³é ïî òîê³â ô³çè÷ -
íèõ âå ëè ÷èí [15—18]. Äà íèé ìå òîä
çíàé øîâ çà ñòî ñó âàí íÿ â îïèñ³ ã³äðî äè -
íàì³÷íî ãî åòà ïó åâî ëþö³¿ íàä ïëèí íî¿
ð³äèíè, òåî𳿠ðåëàêñàö³¿ ìàãí³òíîãî ìî -
ìåí òó ó ôåðîä³åëåêòðèêàõ, ê³íåòèêè
÷îð íî ãî âèïðîì³íþâàííÿ.
Ö³ ðå çóëü òà òè ñòà ëè âàæ ëè âè ìè äëÿ
ô³çèêè òâåð äî ãî ò³ëà, à ñàìå äëÿ òåîð³¿
ÿâèù ïå ðå íî ñó â ìå òà ëàõ ó ñèëü íèõ
ìàãí³òíèõ ïî ëÿõ, êîëè ñóòòºâèì º êâàí -
òó âàí íÿ ðóõó åëåê òðîí³â ó ìàãí³òíî ìó
ïîë³. Ñë³ä çà çíà ÷è òè, ùî â ë³òå ðà òóð³
âèñ ëîâ ëþ âàâ ñÿ ñóìí³â ó òîìó, ùî ïðè -
íöèï Îíçà ãå ðà òà ñï³ââ³äíî øåí íÿ
Åéíøòåé íà âè êî íó þòü ñÿ äëÿ êî ñèõ
êîì ïî íåíò ê³íå òè÷ íèõ êîåô³ö³ºíò³â â
óìî âàõ êâàí òó âàí íÿ ðóõó åëåê òðîí³â ó
ìàãí³òíî ìó ïîë³. Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì
áóëî ïî êà çà íî, ùî ÿêùî âðà õó âà òè ïî -
âåð õíåâ³ ä³àìàãí³òí³ ïî òî êè çà ðÿ äó òà
åíåð㳿, òî áó äóòü âè êî íó âà òèñü ÿê ïðè -
íöèï ñè ìåò𳿠ê³íåòè÷íèõ êîåô³ö³ºíò³â
Îíçàãåðà, òàê ³ ñï³ââ³äíîøåííÿ Åéí -
øòåé íà.
Ðîç ðîá ëå íèé ìå òîä ñêî ðî ÷å íî ãî îïè -
ñó, îá’ºäíà íèé ç ³íøèì ìå òî äîì òåîð³¿
áà ãàòü îõ ÷àñ òè íîê — ìå òî äîì ôóíêö³é
Ãð³íà, äîç âî ëèâ çíà õî äè òè àñèì ïòî -
òè÷í³ ïðåä ñòàâ ëåí íÿ îñòàíí³õ â ð³çíèõ
îá ëàñ òÿõ ÷àñ òîò òà õâèëü î âèõ âåê òîð³â,
äå ñòàí äàðòí³ ìå òî äè òåî𳿠çáó ðåíü íå -
çàñ òî ñîâí³. Òàê, Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì òà
Â.Ñ.Ùî ëî êî âèì áóëî äîñë³äæå íî àñèì -
ïòî òè÷í³ ïðåä ñòàâ ëåí íÿ åëåê òðî äè -
íàì³÷íèõ ôóíêö³é Ãð³íà, à òà êîæ îä íî -
÷àñ òêî âèõ ôóíêö³é Ãð³íà âèðîäæåíèõ
Áîçå- òà Ôåðì³-ñèñòåì [19—21].
ʳíå òè÷ íè ìè ÿâè ùà ìè â ôåðî- òà àí -
òè ôå ðî ìàã íå òè êàõ òà íåð³âíî âàæ íîþ
ìàò ðè öåþ ãóñ òè íè çà é ìàâ ñÿ ç 1967 ð.
îäèí ç ïåð øèõ ó÷í³â Ñ.Â.Ïå ëåò ìè í -
ñüêî ãî Å.Ã.Ïåò ðîâ [22]. Òå ïåð ö³ äî -
ñë³äæåí íÿ ó âèã ëÿä³ ê³íå òè÷ íèõ ð³âíÿíü
ó ñòî õàñ òè÷ íèõ ïî ëÿõ çà ñòî ñî âó þòü ñÿ
íèì äëÿ çà äà÷ ìî ëå êó ëÿð íî¿ ³ á³îìî ëå -
êó ëÿð íî¿ åëåêòðîí³êè (ïðîòÿæíèõ ìî -
ëå êóë) [23].
²äåÿ ñêî ðî ÷å íî ãî îïè ñó íåð³âíî âàæ -
íèõ ñòàí³â äîç âî ëè ëà òà êîæ ðîç ãëÿ íó òè
ïè òàí íÿ ïî áó äî âè ê³íå òè÷ íî¿ òåîð³¿
êðóï íî ìàñ øòàá íèõ ôëóê òó àö³é òà
âèð³øèòè òàêó ôóí äà ìåí òàëü íó ïðî áëå -
ìó ñòà òèñ òè÷ íî¿ ìå õàí³êè, ÿê ïî áó äî âà
íåð³âíî âàæ íî¿ êðóï íîñ òðóê òóð íî¿ åí -
òðîﳿ ñèñ òå ìè âçàºìîä³þ÷èõ ÷àñ òè íîê.
Öÿ ïðî áëå ìà çà ëè øà ëàñü íå ðîç â’ÿ çà -
íîþ ç ÷àñó âè íèê íåí íÿ ñòà òèñ òè÷ íî¿
ìå õàí³êè. Òîìó ðî áî òè Ñ.Â.Ïå ëåò ìè í -
ñüêî ãî 1974—1978 ðð., äå áóëî âèð³øåíî
öå ïè òàí íÿ ³ çíàé äå íî çà ãàëü íèé âè ðàç
äëÿ êðóï íîñ òðóê òóð íî¿ åí òðîﳿ, ÿêèé
óçà ãàëü íèâ ôîð ìó ëó Áî ëüöìà íà äëÿ åí -
òðîﳿ ³äå àëü íî ãî ãàçó, ñòà ëè ñóòòºâèì
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
À.Ñ. Ëèò âèí êî
âíåñ êîì ó ñâ³òîâó ñòà òèñ òè÷ íó ô³çèêó.
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì ç ó÷íÿ ìè Î.².Ñî -
êî ëî âñüêèì, Þ.Â.Ñëþ ñà ðåí êî òà
Â.².Ïðè õîäü êî áóëî çíàé äå íî óí³âåð -
ñàëü íó ñòðóê òó ðó ê³íå òè÷ íèõ ð³âíÿíü
äëÿ ôëóê òó àö³é, ïî áó äî âà íî ã³äðî äè -
íàì³÷íó òåîð³þ äîâãîõâèëüîâèõ ôëóê òó -
àö³é, à òàêîæ äîñë³äæåíî ñòåïåíåâ³
çàêîíè ðåëàêñàö³¿ ñèñòåìè äî ñòàíó
ñòàòèñòè÷íî¿ ð³âíîâàãè.
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ìó, Þ.Ï.³ð÷åí êî,
Î.².Ñî êî ëî âñüêî ìó òà Ì.Þ.Êî âà ëå -
âñüêî ìó âäà ëî ñÿ ç’ÿ ñó âà òè, ó ÷îìó ïî ëÿ -
ãຠð³çíè öÿ ì³æ äð³áíîñ òðóê òóð íîþ åí -
òðîﳺþ (åí òðîï³ÿ ôîí Íåé ìà íà) òà
êðóï íîñ òðóê òóð íîþ åí òðîﳺþ, ÿêà ç ÷à -
ñîì çðîñ òຠ[24—26]. Âè ÿ âè ëîñü, ùî
äð³áíîñ òðóê òóð íà åí òðîï³ÿ äëÿ îãðóá ëå -
íî ãî ñòà òèñ òè÷ íî ãî îïå ðà òî ðà ðîçá³ãà -
ºòüñÿ, ³ öå ïî â’ÿ çà íî ç ïå ðå õî äîì â³ä òî÷ -
íî ãî äî ñêî ðî ÷å íî ãî îïè ñó. Âè êî ðèñ òî -
âó þ ÷è â³äîì³ ì³ðêó âàí íÿ óááñà ïðî
ñòðóê òó ðó ôà çî âî ãî ïðî ñòî ðó â îá ëàñò³
âå ëè êèõ ÷àñ³â, â÷åí³ ïî áó äó âà ëè çðîñ òà þ -
÷ó ç ÷à ñîì êðóï íîñ òðóê òóð íó åí òðîï³þ,
â³ëüíó â³ä çãà äà íèõ ðîçá³æ íîñ òåé. Íèìè
áóëî ïî êà çà íî, ùî ïî áó äî âà íà íåð³âíî -
âàæ íà åí òðîï³ÿ çà äî âîëü íÿº âñ³ì ô³çè÷ -
íèì âè ìî ãàì, ùî ñòàâ ëÿòü ñÿ äî íå¿, òîá òî
ó ñòàí³ ð³âíî âà ãè âîíà ñï³âïà äຠç òåð ìî -
äè íàì³÷íîþ åí òðîﳺþ òà ðåàë³çóº ¿¿ ìàê -
ñè ìóì, à òà êîæ ïðè âî äèòü äî òåð ìî äè -
íàì³÷íèõ ñèë, ÿê³ çà äî âîëü íÿ þòü îñíîâ -
íî ìó ïðè íöè ïó íåð³âíî âàæ íî¿ òåð ìî äè -
íàì³êè — ïðè íöè ïó ñè ìåò𳿠ê³íå òè÷ íèõ
êîåô³ö³ºí ò³â. Áóëî ïî êà çà íî, ùî ïè òàí íÿ
ïî áó äî âè êðóï íîñ òðóê òóð íî¿ åí òðîﳿ
ìîæ íà ïî â’ÿ çà òè ç âèç íà ÷åí íÿì äî áóòê³â
óçà ãàëü íå íèõ ôóíêö³é ç³ ñï³âïà äà þ ÷è ìè
îñîá ëè âîñ òÿ ìè (ðåãóëÿðèçàö³ÿ).
²íøèé âàæ ëè âèé íà ïðÿ ìîê, ÿêèé ðîç -
ðîá ëÿºòüñÿ â ðî áî òàõ Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè -
ðî âè ÷à òà éîãî ó÷í³â (Í.Ì.Ëàâ ðè íåí êî,
Î.².Ñî êî ëî âñüêèé, Þ.Â.Ñëþ ñà ðåí êî,
Â.².Ïðè õîäü êî òà Î.Ì.Òà ðà ñîâ), ïî â’ÿ -
çà íèé ç ïî áó äî âîþ òåî𳿠ñèñ òåì ç³
ñïîí òàí íî ïî ðó øå íîþ ñè ìåòð³ºþ, äî -
ñë³äæåí íÿì àñèì ïòî òè÷ íî¿ ïî âå ä³íêè
ôóíêö³é Ãð³íà òà êèõ ñèñ òåì òà ïî øè -
ðåí íÿì öèõ ðå çóëü òàò³â íà êâàí òî âî-ìå -
õàí³÷í³ ñèñ òå ìè, âè êî ðèñ òî âó þ ÷è êîí -
öåïö³þ êâàç³ñå ðåäí³õ. Äî òà êèõ ñèñ òåì
â³äíî ñÿòü ñÿ, íà ïðèê ëàä, íàä ïëèíí³
ð³äèíè òà íàä ïðîâ³äíè êè, ôå ðî ìàã íå òè -
êè, êâàí òîâ³ êðèñ òà ëè, ñï³ðàëüí³ ìàã -
í³ò í³ ñòðóê òó ðè. Ó 1986 ð. çà öèêë ðîá³ò
ç òåî𳿠ñèñ òåì ç³ ñïîí òàí íî ïî ðó øå íîþ
ñè ìåòð³ºþ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ìó áóëî
ïðèñóäæåíî ñï³ëüíî ç Ï.Ì.Áî ãî ëþ áî -
âèì òà ².Ð.Þõíîâñüêèì ïðåì³þ ³ìåí³
Ì.Ì.Êðèëîâà ÍÀÍ Óêðà¿íè.
Ó 80—90-õ ðî êàõ â ðî áî òàõ Ñ.Â.Ïå ëåò -
ìè íñüêî ãî òà éîãî ó÷í³â Î.Î.ßöåí êî,
Â.Â.Êðà ñèëü íè êî âà òà Î.Î.²ñàºâà íà
îñíîâ³ çà ïðî ïî íî âà íî¿ Ë.Ä.Ëàí äàó êîí -
öåïö³¿ ôåðì³-ð³äèíè îäåð æà ëà ðîç âè òîê
òåîð³ÿ ôåðì³-ð³äèíè òà áóëî ïî áó äî âà íî
óçà ãàëü íå íèé ôåðì³-ð³äèí íèé ï³äõ³ä
äëÿ íàä ïëèí íèõ ñèñ òåì [27—30]. Íà
áàç³ çíàé äå íî ãî â÷å íè ìè ïðî ñòî ãî âè -
ðà çó äëÿ åí òðîﳿ íåð³âíî âàæ íî ãî ãàçó
åëå ìåí òàð íèõ çáóä æåíü áóëî ïî áó äî âà -
íî ïðî ñòå ð³âíÿí íÿ ñà ìî óç ãîä æåí íÿ äëÿ
âèç íà ÷åí íÿ ð³âíî âàæ íèõ íîð ìàëü íî¿ òà
àíî ìàëü íî¿ ôóíêö³é ðîç ïîä³ëó. Öå
ð³âíÿí íÿ íå ïå ðå äáà ÷àº, ùî âçàºìîä³ÿ
ì³æ ÷àñ òèí êà ìè º ñëàá êîþ. Áóëà òà êîæ
ïî áó äî âà íà íàï³âôå íî ìå íî ëîã³÷íà òåî -
ð³ÿ íàä ïëèí íèõ ñèñ òåì ³ç ñèí ãëåò íèì òà
òðèï ëåò íèì ïà ðó âàí íÿì òà ðîç âè íó òà
ê³íå òè÷ íà òà ã³äðî äè íàì³÷íà òåîð³ÿ äîâ -
ãèõ (ìàê ðîñ êîï³÷íèõ) íåð³âíî âàæ íèõ
ôëóê òó àö³é. Çíàé äå íî óí³âåð ñàëü íó
ñòðóê òó ðó ê³íå òè÷ íèõ ð³âíÿíü äëÿ ôëóê -
òó àö³é, íà îñíîâ³ ÿêî¿ ïî áó äî âà íî ã³äðî -
äè íàì³÷íó òåîð³þ ôëóê òó àö³é; îäåð æàí³
ð³âíÿí íÿ ôëóê òó àö³éíî¿ ã³äðî äè íàì³êè
òà äîñë³äæå íî ñòå ïå íåâ³ çà êî íè ðå ëàê -
ñàö³¿. Âèâ ÷å íî ÿâè ùà íàä ïëèí íîñò³ òà
íàä ïðîâ³äíîñò³ ïðè íà ÿâ íîñò³ çâ’ÿ çà íèõ
ñòàí³â ôåðì³îí³â, ÿê³ ³ñíó þòü âèùå òî÷ -
êè ïå ðå õî äó (Î.².Àõ³ºçåð, Ñ.Â.Ïå ëåò ìè -
íñüêèé, Î.Î.ßöåí êî). Áóëî çà ïðî ïî íî -
âà íî ï³äõ³ä äî ïî áó äî âè ã³äðî äè íàì³êè
íàä ïëèí íî¿ ð³äèíè ç óðà õó âàí íÿì äèñ è -
ïà òèâ íèõ ïðî öåñ³â. Òà êèì ÷è íîì, ïî áó -
äî âà íà òåîð³ÿ º, ç îä íî ãî áîêó, óçà ãàëü -
íåí íÿì çâè ÷àé íî¿ òåî𳿠ôåðì³-ð³äèíè
Ëàí äàó—Ñè ëè íà íà íàä ïëèíí³ ñèñ òå ìè
(âêëþ ÷à þ ÷è Íå3), à ç ³íøî ãî áîêó, —
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
óçà ãàëü íåí íÿì òåî𳿠ÁÊØ Áî ãî ëþ áî âà
íà ñèñ òå ìè, â ÿêèõ âçàºìîä³ÿ íå ïå ðå ä -
áà ÷àºòüñÿ ñëàáêîþ.
Ç ³í³ö³àòè âè Î.².Àõ³ºçåðà ö³ ìå òî äè
áóëî òà êîæ çà ñòî ñî âà íî Ñ.Â.Ïå ëåò ìè -
íñüêèì ç ó÷íÿ ìè äëÿ äîñë³äæåí íÿ ôà çî -
âèõ ïå ðå õîä³â â ÿäåðí³é ìà òåð³¿. Ö³ ðî -
áî òè ñêëà äà þòü ïåð ñïåê òèâ íèé íà ïðÿì
íà ìåæ³ ÿäåð íî¿ ô³çèêè, ñòà òèñ òè÷ íî¿
ô³çèêè, àñ òðîô³çèêè òà ñïðÿ ìî âàí³ íà
äîñë³äæåí íÿ ô³çè÷ íèõ ïðî öåñ³â ó íå é -
òðîí íèõ çî ðÿõ (ïóëü ñà ðàõ). Çà öèêë
ðîá³ò «Ê³íå òè÷í³ ÿâè ùà â êâàí òî âèõ
ð³äè íàõ ³ êðèñ òà ëàõ» àêà äåì³êó Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêî ìó ç ãðó ïîþ â÷å íèõ áóëî
ïðè ñóä æå íî Äåð æàâ íó ïðåì³þ Óêðà¿ íè
â ãà ëóç³ íà óêè ³ òåõí³êè çà 1996 ð. Ó 2002
ð. ðàç îì ç Ë.À.Ïàñ òó ðîì òà Â.Ã.Êà äè øå -
âñüêèì â³í áóâ íà ãî ðîä æå íèé ïðå쳺þ
ÍÀÍ Óêðà¿ íè ³ì.Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà çà
öèêë ïðàöü «Òåîð³ÿ ïîëÿ òà òåîð³ÿ íå -
âïî ðÿä êî âà íèõ ñèñ òåì». Îñòàíí³ì ÷à -
ñîì Ñ.Â.Ïåëåòìèíñüêèé ðîçðîáëÿº òåî -
ð³þ ïåð³îäè÷íîãî áîçå-êîíäåíñàòó [31].
Äîñë³äæåí íÿ Ñ.Â.Ïå ëåò ìèí ñü êî ãî òà
éîãî ó÷í³â ùîäî çà ãàëü íèõ ìå òîä³â ñòà òè -
ñòè÷ íî¿ ìå õàí³êè òà ¿õ çà ñòî ñó âàíü äî
ôåðì³- òà áî çå-ñèñò åì óâ³éøëè ó ìî íî -
ãðà ô³þ 1977 ð. Î.².Àõ³ºçåðà òà Ñ.Â.Ïå ë åò -
ìèí ñü êî ãî «Ìå òî äè ñòà òè ñòè÷ íî¿ ô³çè -
êè» [32].
Çàé ìà þ ÷èñü ñòà òèñ òè÷ íîþ ô³çè êîþ,
âå ëè êó óâà ãó Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷
ïðèä³ëÿâ òà êîæ çà ñòî ñó âàí íÿì ìå òîä³â
êâàí òî âî¿ òåî𳿠ïîëÿ òà òåî𳿠åëå ìåí òàð -
íèõ ÷àñ òè íîê. Ó 80—90-õ ðî êàõ ÕÕ ñò.
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì òà Î.².Àõ³ºçå ðîì
áóëè íà ïè ñàí³ äâ³ âå ëèê³ ìî íîã ðà ô³¿ ç
êàí òî âî¿ òåî𳿠ïîëÿ, ÿê³ â³äîá ðà æà þòü
îñòàíí³ äî ñÿã íåí íÿ â öèõ ãà ëó çÿõ òå î ðå -
òè÷ íî¿ ô³çèêè, ïî â’ÿ çàí³ ç îá’ºäíàí íÿì
ñëàá êî¿, åëåê òðî ìàãí³òíî¿ òà ñèëü íî¿
âçàºìîä³é, â³äêðèò òÿì êâàðê³â, ââå äåí -
íÿì ñó ïåðñè ìåò𳿠[33,34].
Âîä íî ÷àñ ç ³íòåí ñèâ íèì íà óêî âèì
ïî øó êîì Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ â³ääàº
áà ãà òî ñèë ³ ÷àñó ï³äãî òîâö³ íî âèõ
êàäð³â. Âèê ëà äà òè ó Õàðê³âñüêî ìó óíi -
âåð ñè òåò³ Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ ïî ÷àâ
ùå ó 1956 ð., áó äó ÷è àñï³ðàí òîì. Á³ëüøå
40 ðîê³â â³í ÿê ïðî ôå ñîð êà ôåä ðè òå î -
ðå òè÷ íî¿ ÿäåð íî¿ ô³çèêè ÷èòຠñòó äåí -
òàì ô³çèêî-òåõí³÷íî ãî ôà êóëü òå òó ëåê -
ö³¿ ç êâàí òî âî¿ åëåê òðî äè íàì³êè, ô³çè÷ -
íî¿ ê³íå òè êè, à òà êîæ ñïåö êóðñ «Äî äàò -
êîâ³ ðîçä³ëè êâàí òî âî¿ ñòà òèñ òè êè».
Éîãî ëåêö³¿ çà âæäè âèð³çíÿ þòü ñÿ ÿñí³ñ -
òþ òà ãëè áè íîþ âèê ëà äåí íÿ.
Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ áà ãà òî çðî áèâ
äëÿ ñòà íîâ ëåí íÿ öüî ãî ôà êóëü òå òó, º
÷ëå íîì ñïåö³àë³çî âà íî¿ â÷å íî¿ ðàäè ïî
çà õèñ òó äîê òî ðñüêèõ äèñ åð òàö³é ïðè
ôà êóëü òåò³, âõî äèòü â ðå äàêö³éíó êî -
ëåã³þ «Â³ñíè êà Õàðê³âñüêî ãî íàö³î íàëü -
íî ãî óí³âåð ñè òå òó» (ñåð³ÿ ô³çè÷ íà,
«ßäðà, ÷àñ òèí êè, ïîëÿ»). Â³í — ÷ëåí
â÷å íèõ ðàä Ô³çèêî-òåõí³÷íî ãî ³íñòè òó òó
òà ²íñòè òó òó ìî íîê ðèñ òàë³â, òðè âà ëèé
÷àñ êå ðó âàâ ô³ëîñîôñüêèì ñåì³íàðîì
Ô³çèêî-òåõí³÷íîãî ³íñòèòóòó.
Çà ñëî âà ìè Å.Ã.Ïåò ðî âà, Ñ.Â.Ïå ëåò -
ìè íñüêî ãî ÿê íà óêî âî ãî ë³äåðà ³ ëþ äè íó
õà ðàê òå ðè çóº «ãëè áî êà ïî ðÿäí³ñòü,
â³ääàí³ñòü íàóö³, ðå òåëüí³ñòü òà àêó -
ðàòí³ñòü ó âè êî íàíí³ äîñë³äæåíü, ôóí -
äà ìåí òàëüí³ñòü ó ï³äõîä³ äî âèð³øåí íÿ
ïðî áëå ìè, äóæå ³íòåë³ãåí òíå, äåë³êàò íå
òà ð³âíå ïî âîä æåí íÿ ç ó÷íÿ ìè, â³äñóò -
í³ñòü ñíîá³çìó».
Â.Â.Êðà ñèëü íè êîâ çà çíà ÷àº, ùî
«Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé íàä çâè ÷àé íî âè -
ìîã ëè âèé äî ñåáå ÿê â÷å íèé, âî ëî䳺
ñèëü íî ðîç âè íå íîþ íà óêî âîþ ³íòó¿ö³ºþ
òà òè òàí³÷íîþ ïðà öåç äàòí³ñòþ. ßê â÷è -
òå ëþ éîìó íåìຠð³âíèõ. ³í ïðå êðàñ -
íèé ïå äà ãîã, ïî ÿñ íþº ÿñíî, ÷³òêî òà
äîõ³äëè âî, çà âæäè ïî êà çóº îñî áèñ òèì
ïðè êëà äîì, ÿê òðå áà áî ðî òè ñÿ çà
ïðàâèëüí³ñòü íàóêîâîãî ðåçóëüòàòó.
Õà ðàê òåð ñï³ëêó âàí íÿ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè -
íñüêî ãî ç³ ñâî¿ ìè ó÷íÿ ìè äóæå ì’ÿ êèé
òà ïðî ñòèé. Ó÷íÿì çà âæäè ïðèºìíî
ñï³ëêó âà òèñü ³ç Ñ.Â., îñê³ëüêè â³í çà -
âæäè çíàº, ÿê âèé òè ç «òó ïè êà». Ïðè
öüî ìó â³í í³êîëè íå íà òÿ êຠ³ íå ï³ä -
êðåñ ëþº, ÿêèé â³í âå ëè êèé â÷å íèé ÷è
«âå ëè êèé íà ÷àëü íèê». ³í ð³âíèé ç³
ñâî¿ìè ó÷íÿìè».
«Âè äàò íèé â÷å íèé ñâ³òî âî ãî ð³âíÿ,
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé — ³íòåë³ãåí òíà, âè -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
À.Ñ. Ëèò âèí êî
íÿò êî âî äîá ðà òà òåð ïå ëè âà ëþ äè íà, â
ïðè íöè ïî âèõ ïè òàí íÿõ — íå âèç íàº
êîì ïðîì³ñ³â. Çàâ æäè ãî òî âèé ùåä ðî
ä³ëè òè ñÿ ³äå ÿ ìè òà çíàí íÿ ìè ³ ç ó÷íÿ ìè,
³ ç êî ëå ãà ìè. Ãî ëîâ íà ðèñà ÿê â÷å íî ãî —
áåçì³ðíà ëþ áîâ äî íà óêè òà ³íòå ðåñ
ïðàê òè÷ íî äî âñ³õ ãà ëó çåé ô³çèêè, âè -
ìîã ëèâ³ñòü äî ð³âíÿ íà óêî âèõ ðå çóëü -
òàò³â òà ìà òå ìà òè÷ íî¿ òî÷ íîñò³ ¿õ îäåð -
æàí íÿ. Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé ùèðî ëþ -
áèòü ñâî¿õ ó÷í³â, ï³êëóºòüñÿ ïðî íèõ.
³äíîñ íî íà óêè — âè ìîã ëè âèé â÷è òåëü
òà êî ëå ãà, çà âæäè ãî òî âèé ïîä³ëè òè ñÿ ó
ðàç³ íå îáõ³äíîñò³ ïî ðà äîþ ÷è ³äå ÿ ìè.
Éîìó ä³éñíî ö³êàâî ñï³ëêó âà òèñü ç
ó÷íÿ ìè. ³í çà âæäè ïðà öþº ñàì íàâ³òü
³ç íà é ìî ëîä øè ìè ñå ðåä ñâî¿õ ó÷í³â, ïî -
÷àòê³âöÿ ìè. Çàâ æäè âè ìà ãຠâ³ä ñâî¿õ
ó÷í³â ïðà öþ âà òè íàä ï³äòâåð äæåí íÿì
ñâî ãî çðîñ òà þ ÷î ãî íà óêî âî ãî ð³âíÿ (çà -
õèñò äèñåðòàö³é òà îäåðæàííÿ íàóêîâèõ
çâàíü)», — òà êèì áà÷èòü ñâîãî â÷èòåëÿ
Þ.Â.Ñëþñàðåíêî.
«ßê â÷è òå ëÿ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî
â³äð³çíÿº äîñ òóïí³ñòü òà ïðî ñòî òà ó
ñï³ëêó âàíí³, äîá ðî çè÷ ëèâ³ñòü ³ ïðàã íåí -
íÿ äî ïî ìîã òè ³ íà â÷è òè, îñîá ëè âî ìî ëî -
äèõ ó÷í³â, ÿê³ ïî ÷è íà ëè ñâîþ íà óêî âó ðî -
áî òó ï³ä éîãî êåð³âíèö òâîì. Ðà çîì ç òèì
â³í óñ³ëÿêî â³òຠòà çà îõî ÷óº ïî òÿã äî ñà -
ìîñò³éíîñò³ ó äîñë³äíèöüê³é ðî áîò³, àëå
ïðè öüî ìó ç íåçì³ííîþ âè ìîã ëèâ³ñòþ äî
äî ñèòü âè ñî êî ãî ð³âíÿ òå î ðå òè÷ íèõ ìå -
òîä³â, âè êî ðèñ òà íèõ ó ðî áîò³. Ðå çóëü òó -
þ÷³ ôîð ìó ëè ìà þòü áóòè äî ñèòü êðà ñèâ³ ç
ìà òå ìà òè÷ íî¿ òî÷ êè çîðó, ³ â öüî ìó, ÿê
ïðà âè ëî, çà ïî ðó êà ¿õ ñïðà âåä ëè âîñò³. ßê
â÷å íî ãî Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî âèä³ëÿº òà -
êîæ ïðè íöè ïîâ³ñòü ó íà óêî âèõ ïè òàí íÿõ.
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé îõî ÷å êîí ñóëü òóº ç
ð³çíèõ ïè òàíü òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè âñ³õ,
õòî çâåð òàºòüñÿ äî íüî ãî çà ïî ðà äîþ.
Ùîäî ñòè ëÿ ðî áî òè Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî
ÿê â÷å íî ãî ñë³ä â³äçíà ÷è òè òàê³ éîãî
ÿêîñò³, ÿê øè ðî òà íà óêî âèõ ³íòå ðåñ³â,
âì³ííÿ ÷³òêî ñôîð ìó ëþ âà òè çà äà ÷ó íà -
óêî âî ãî äîñë³äæåí íÿ òà ìà òå ìà òè÷ íî
êðà ñè âî ¿¿ ðîç ’ÿ çà òè. Éîãî âèð³çíÿº ñà ìî -
äèñ öèïë³íà, ñâî¿ì ñòàâ ëåí íÿì äî ðî áî òè
â³í ìîæå ñëó ãó âà òè ïðè êëà äîì íå ò³ëüêè
äëÿ ñâî¿õ ó÷í³â, àëå ³ äëÿ ³íøèõ ñï³â -
ðîá³òíèê³â», — ïè ñàâ Î.Ì.Òà ðà ñîâ.
«Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷, çà ëó ÷à þ ÷è
ñï³âðîá³òíèê³â äî ñï³ëüíî¿ ðî áî òè (ìî -
ëî äèõ àáî òèõ, õòî âæå ç äîñâ³äîì ðî áî -
òè), ìຠïðè áëèç íèé ïëàí ïî ñòà íîâ êè
çà äà÷³, âè áî ðó âèõ³äíèõ ð³âíÿíü òà ìå -
òîä³â ¿õ àíàë³çó, âñþ ãî ëîâ íó ÷àñ òè íó
äîñë³äæåíü âè êî íóº ñàì. Ñëóæ áîâ³ ñòî -
ñóí êè ç³ ñï³âðîá³òíè êà ìè ð³âí³, òî âà -
ðèñüê³. Äóæå äåë³êàò íèé: íå ìîæå çðî -
áè òè çà óâà æåí íÿ ñï³âðîá³òíè êó íàâ³òü ó
òèõ âè ïàä êàõ, êîëè òîé éîãî çà ñëó ãî âóº.
Ñâî¿ì ïðè êëà äîì ïî êà çóº, ÿê ïî âèí íà
âè êî íó âà òèñü ðî áî òà ô³çèêà-òå î ðå òè -
êà», — ðîç ïîâ³äàâ Ê.Ì.Ñòå ïà íîâ.
Âè ñâ³ò ëåí³ ðèñè îñî áèñ òîñò³ Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè í ñüêî ãî âèê ëè êà ëè ïî âà ãó, íàâ³òü
çà õîï ëåí íÿ â éîãî ó÷í³â. «Ìè, ó÷í³, ðî -
çóì³ëè, ñê³ëüêè çíàíü, âì³ííÿ, ñèë â³í
íàì â³ääàº. Ìè íà ìà ãà ëèñü éîìó ó âñüî -
ìó ñë³äó âà òè, ³ ïåðø çà âñå ó â³äïî -
â³äàëü íîñò³ çà îäåð æà íèé íà óêî âèé ðå -
çóëü òàò. Ìè îá îæíþ âà ëè éîãî. Ìè
ëþáèëè ³ ëþáèìî éîãî ³ çàðàç, õî÷à äîëÿ
ðîçêèäàëà íàñ ïî á³ëîìó ñâ³òó», — ïè ñàâ
Â.Â.Êðàñèëüíèêîâ.
Ïë³äíà íà óêî âà òà ïå äà ãîã³÷íà ä³ÿëü -
í³ñòü, ñêðîìí³ñòü ³ ñåð äå÷í³ñòü ó ñï³ëêó -
âàíí³ ïðè âå ëè äî ñòâî ðåí íÿ Ñ.Â.Ïå ëåò -
ìè íñüêèì â³äî ìî¿ â ñâ³ò³ øêî ëè ç³ ñòà òèñ -
òè÷ íî¿ ô³çèêè. Ñå ðåä éîãî ó÷í³â 12 äîê -
òîð³â òà 7 êàí äè äàò³â íàóê. Öå ÷ëåí- êî ðåñ -
ïîí äåíò ÍÀÍÓ Å.Ã.Ïåò ðîâ, äîê òî ðè íàóê
Î.Î.ßöåí êî, Â.².Ïðè õîäü êî, Þ.Ï.³ð -
÷åí êî, Î.².Ñî êî ëî âñüêèé, Ì.Þ.Êî âà ëå â -
ñüêèé, Í.Ì.Ëàâ ðè íåí êî, Â.Â.Êðà ñèëü íè -
êîâ, Ì.Â.Ëàñê³í, Þ.Â.Ñëþ ñà ðåí êî,
Î.Î.²ñà ºâ, Ä.Ä.Öõà êàÿ, êàí äè äà òè íàóê
Â.Ä.Öó êà íîâ, Î.Ì.Òà ðà ñîâ, Â.Ñ.Ùî ëî -
êîâ, Ñ.Ñ. Ïëî õîâ, Å.À. ²âàí ÷åí êî,
Â.Ï. Ñêðèï íèê, À.À. Ðîæ êîâ.
Õà ðàê òåð íè ìè ðè ñà ìè íà óêî âî¿ øêî -
ëè àêà äåì³êà Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî º
«øè ðî êèé ñïåêòð ô³çè÷ íèõ ïðî áëåì:
ô³çèêà êîí äåí ñî âà íî ãî ñòà íó ðå ÷î âè íè,
ÿäåð íà ô³çèêà, ìàã íå òèçì, íàä ïðîâ³ä -
í³ñòü. Ðî áî òàì ïðè òà ìàí íèé ôóí äà ìåí -
òàëü íèé õà ðàê òåð, âè êî ðèñ òî âó þòü ñÿ
íà é ñó ÷àñí³ø³ ìå òî äè äîñë³äæåíü, çà ïî -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
çè ÷åí³ ÿê ç êâàí òî âî¿ òåî𳿠ïîëÿ, òàê ³ç
ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè», — ïè ñàâ Å.Ã.Ïåò -
ðîâ. Þ.Â.Ñëþ ñà ðåí êî òàê õà ðàê òå ðè çóº
ñòèëü öüî ãî íå ôîð ìàëü íî ãî òâîð ÷î ãî
êî ëåê òè âó: «Âè ìîã ëèâ³ñòü äî ð³âíÿ ñâî¿õ
äîñë³äæåíü òà äîñë³äæåíü êî ëåã, âè ñî -
êèé ð³âåíü íà óêî âèõ ðå çóëü òàò³â, àêó -
ðàòí³ñòü òà òî÷í³ñòü ôîð ìó ëþ âàíü âè -
õ³äíèõ ïî ëî æåíü òà ðå çóëü òàò³â, ¿õ ìà òå -
ìà òè÷ íà âè øó êàí³ñòü òà çà âåð øåí³ñòü.
Âè ñîê³ âè ìî ãè äî ïðàöü, ùî äðó êó þòü -
ñÿ, âè ìî ãè ïîñò³éíî¿ àï ðî áàö³¿ ðå çóëü -
òàò³â øëÿ õîì ¿õ ïóáë³êàö³¿ â ïðå ñòèæ íèõ
æóð íà ëàõ òà äî ïîâ³äåé íà àâòîðèòåòíèõ
â³ò÷èçíÿíèõ òà çàðóá³æíèõ íàóêîâèõ
ôî ðó ìàõ. Äîáðîçè÷ëèâ³ñòü ³ òî âà ðèñü -
êèé äóõ ó êîëåêòèâ³, âçàºìî äî ïî ìî ãà».
«Äî îñîá ëè âîñ òåé äîñë³äæåíü ó íà -
óêîâ³é øêîë³ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî ìîæ -
íà â³äíåñ òè íà ñòóïí³: íà é âèù³é ìà òå ìà -
òè÷ íèé ð³âåíü, ôóí äà ìåí òàëüí³ñòü
ï³äõî äó äî ðîç â’ÿ çàí íÿ òå î ðå òè÷ íèõ
ïðî áëåì, â³äïîâ³äàëüí³ñòü çà îäåð æà íèé
ðå çóëü òàò, àê òó àëüí³ñòü çà äà÷, ÿê³ ðîç -
ãëÿ äà þòü ñÿ. Ùîäî ñòè ëþ òà ìå òîä³â
äîñë³äæåíü, òî òóò êèäàºòüñÿ ó â³÷³ ïåðø
çà âñå âè ñî êà åðó äèö³ÿ â÷å íî ãî ó ñâî¿é
ãà ëóç³, âî ëîä³ííÿ áà ãà òñòâîì ïàë³òðè
ìà òå ìà òè÷ íèõ òà òå îðô³çè÷ íèõ ìå òîä³â,
ïðè íöè ïîâ³ñòü çàéìàíî¿ ïîçèö³¿», —
äîäຠÂ.Â.Êðàñèëüíèêîâ.
«Äîñë³äæåí íÿ ó÷í³â Ñåðã³ÿ Âî ëî äè -
ìè ðî âè ÷à ³ éîãî ñà ìî ãî õà ðàê òå ðè çó þòü
÷³òêà ïî ñòà íîâ êà çà äà÷³, âè êî ðèñ òàí íÿ
îñíîâ íèõ ð³âíÿíü òà ìå òîä³â ¿õ ðîç â’ÿç -
êó â ÿêî ìî ãà á³ëüø çà ãàëü íî ìó âèã ëÿä³
(âèá³ð ìà ëèõ ïà ðà ìåòð³â, ãðà íè÷ íèõ
àñèì ïòî òè÷ íèõ ðîç â’ÿçê³â, ðîç ãëÿä ðîç -
â’ÿçê³â ó îêðå ìèõ âèïàäêàõ)», — çà çíà -
÷àâ Ê.Ì.Ñòåïàíîâ.
Î.Ì.Òà ðà ñîâ ï³äêðåñ ëþº, ùî «Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêî ãî òà á³ëüøó ÷àñ òè íó ïðåä -
ñòàâ íèê³â éîãî íà óêî âî¿ øêî ëè â ãà ëóç³
ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè â³äð³çíÿº ïðàã íåí íÿ
îäåð æó âà òè çà ãàëüí³ ðå çóëü òà òè, ÿê³ ìà -
þòü, ÿê ïðà âè ëî, ôóí äà ìåí òàëü íèé õà -
ðàê òåð, íà îñíîâ³ çà ãàëü íèõ ìå òîä³â ñòà -
òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè ³ êâàí òî âî¿ òåî𳿠ïîëÿ ç
âè êî ðèñ òàí íÿì àíàë³òè÷ íèõ ìà òå ìà òè÷ -
íèõ ìå òîä³â. Ïðî òÿ ãîì ïðè áëèç íî îñ òàí -
í³õ 15 ðîê³â ï³ñëÿ òîãî, ÿê ó íàñ ç’ÿ âè ëàñü
ìîæ ëèâ³ñòü êî ðèñ òó âà òè ñÿ ïåð ñî íàëü íè -
ìè êîì ï’þ òå ðà ìè, âîä íî ÷àñ ç öèìè ìå -
òî äà ìè âñå á³ëüø àê òèâ íî òà ÷àñò³øå âè -
êî ðèñ òî âó þòü ñÿ ³ ðîç ðà õóí êîâ³ ìîæ ëè -
âîñò³ êîì ï’þ òå ðîâ (îñîá ëè âî á³ëüø ìî -
ëî äè ìè ïðåä ñòàâ íè êà ìè øêî ëè Ñåðã³ÿ
Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à).
Ïðè öüî ìó ñàì Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèé
â³ääຠïå ðå âà ãó àíàë³òè÷ íèì ìà òå ìà -
òè÷ íèì ðîç ðà õóí êàì ó ñòèë³ àêà äåì³êà
Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà, îñê³ëüêè â³äíî ñèòü
ñåáå òà ñâî¿õ íà é áëèæ ÷èõ ó÷í³â äî ÷èñ ëà
ïîñë³äîâ íèê³â ³ ïåâ íîþ ì³ðîþ ïðî äîâ -
æó âà÷³â ñïðà âè Ì.Ì.Áî ãî ëþ áî âà â ãà -
ëóç³ ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè, ïðè âíî ñÿ ÷è
òà ðîç âè âà þ ÷è òàêîæ ñâî¿ ìåòîäè äî -
ñë³äæåííÿ».
Óâàæ íå ñòàâ ëåí íÿ Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî -
âè ÷à äî âñ³õ ó÷í³â ñïðè ÿ ëî òîìó, ùî â êî -
ëåê òèâ³ ïðè ðîä íèì ÷è íîì â³äáó âàâ ñÿ íà -
óêî âèé ð³ñò ìî ëî äèõ â÷å íèõ. Å.Ã.Ïåò ðîâ
ðîç ïîâ³äàâ ïðî öå: «Çíà éî ìñòâî â³äáó ëî -
ñÿ ó 1963 ð., êîëè ÿ, áó äó ÷è ñòó äåí òîì Âî -
ðî íåçü êî ãî äåð æàâ íî ãî óí³âåð ñè òå òó,
ïðè ¿õàâ ïðî õî äè òè êóð ñî âó ïðàê òè êó â
òå î ðå òè÷ íî ìó â³ää³ë³ ÕÔÒ² ÀÍ ÓÐÑÐ.
Ïîò³ì ó 1964 ð. êóð ñî âà ïðàê òè êà ïå ðåé -
øëà â äèï ëîì íó ïðàê òè êó. ϳñëÿ âñòó ïó
äî àñï³ðàí òó ðè ÕÔÒ² òåìà äèñ åð òàö³¿
áóëà çà ïðî ïî íî âà íà Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì
óæå ÿê êåð³âíèêîì».
Òàê, íà óêîâ³ ðå çóëü òà òè Å.Ã.Ïåò ðî âà
ñòî ñó þòü ñÿ ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè, ìî ëå -
êó ëÿð íî¿ åëåê òðîí³êè, á³îô³çèêè, ìàã -
íå òèç ìó. Íèì ðîç âè íó òî òåîð³þ ìàãí³ò -
íèõ åê ñè òîí³â íà êëàñ íå êîë³íå àð íèõ
ìàãí³òîâ ïî ðÿä êî âà íèõ êðèñ òàë³â, ùî
äîç âî ëè ëî ïî ÿñ íè òè ñïåê òðàëüí³ âëàñ -
òè âîñò³ àí òè ôå ðî ìàã íå òèê³â ó ñèëü íèõ
ìàãí³òíèõ ïî ëÿõ [22,35,36]. Âå ëè êèé
öèêë éîãî ðîá³ò ïðè ñâÿ ÷å íèé òà êîæ äî -
ñë³äæåí íþ ê³íå òè êè òðàíñ ïîð òó åëåê -
òðîí³â ó íèç ü êî ðîçì³ðíèõ ìî ëå êó ëÿð -
íèõ ñïî ëó êàõ, çîê ðå ìà á³îëîã³÷íî ãî ïî -
õîä æåí íÿ. Òóò äëÿ îäåð æàí íÿ ê³íå òè÷ -
íèõ ð³âíÿíü, ÿê³ îïè ñó þòü ïðóæí³ òà íå -
ïðóæí³ øëÿ õè òðàíñ ïîð òó åëåê òðîí³â,
áóëè âè êî ðèñ òàí³ ³äå¿ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñü -
êî ãî ïðè âè êî ðèñ òàíí³ ìå òî äó íåð³âíî -
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
À.Ñ. Ëèò âèí êî
âàæ íî¿ ìàò ðèö³ ãóñ òè íè. Ó ðå çóëü òàò³
Å.Ã.Ïåò ðî âèì áóëî ðîç ðîá ëå íî äî íîð-
àê öåï òîð íó ìî äåëü ïå ðå íî ñó åëåê òðîí³â
ó á³ëêî âèõ ñïî ëó êàõ, ùî äîç âî ëè ëî çðî -
çóì³òè ìå õàí³çì äèñ òàíö³éíî ãî òðàíñ -
ìåì áðàí íî ãî åëåê òðîí íî ãî òðàíñ ïîð òó,
ô³çèêó ðîçä³ëåí íÿ çà ðÿä³â íà ïåð âèí íèõ
ñòàä³ÿõ ôî òî ñèí òå çó, à òà êîæ êî î ïå ðà -
òèâí³ñòü îêèñ ëþ âàëü íî-â³äíîâ ëþ âàëü -
íèõ ðå àêö³é ó ôåð ìåí òàõ. Ö³ ðî áî òè
áóëî óçà ãàëü íå íî ó ïî áó äîâ³ ê³íå òè÷ íî -
ãî ï³äõî äó äî îïè ñó òðàíñ ïîð òó çàðÿä³â
÷åðåç ìîëåêóëè, â ðàìêàõ ÿêîãî âè ÿâ ëå -
íî âàæëèâó ðåãóëÿòîðíó ðîëü ñòðèá êî -
âèõ ïðîöåñ³â ó òóíåëþâàíí³ åëåêòðîí³â
òà ä³ðîê ïðè ðåçîíàíñíîìó ðåæèì³
òðàíñì³ñ³¿ çàðÿä³â [37].
Êîí òàê òè ì³æ Å.Ã.Ïåò ðî âèì ³ Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêèì ï³äòðè ìó þòü ñÿ ïîñò³éíî,
õî÷à Å.Ã.Ïåò ðîâ îäðà çó ï³ñëÿ çàê³í÷åí -
íÿ àñï³ðàí òó ðè ïî ÷àâ ïðà öþ âà òè â
²íñòè òóò³ òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè ÍÀÍ
Óêðà¿ íè, äå çà ðàç êåðóº â³ää³ëîì. Íàï -
ðèê ëàä, âîíè ñï³âïðà öþ âà ëè ïî òå ìàõ
«Ôóí äà ìåí òàëüí³ äîñë³äæåí íÿ ç³ ñòà -
òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè íåð³âíî âàæ íèõ ïðî -
öåñ³â» (ïðî åêò ÄÊÍÒ ¹ 2/151,
1992—1993 ðð.) òà «Ôóí äà ìåí òàëüí³
ïðî áëå ìè íåð³âíî âàæ íèõ ïðî öåñ³â ó
êîí äåí ñî âà íèõ ñåðåäîâèùàõ» (ïðî åêò
ÃÊÍÒ ¹ 2.3/657, 1994—1995 ðð.).
Ïðî ôå ñîð Þ.Â.Ñëþ ñà ðåí êî òà êîæ
ñêëàâ ñÿ ÿê íà óêî âåöü ó áåç ïî ñå ðåä íüî -
ìó ñï³ëêó âàíí³ ³ç Ñ.Â.Ïå ëå òè íñüêèì ç³
ñòó ä åíòñüêèõ ðîê³â. ³í ñëó õàâ ëåêö³¿
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî ç êâàí òî âî¿ åëåê -
òðî äè íàì³êè òà ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè íà
4-ìó êóðñ³ ô³çèêî-òåõí³÷íî ãî ôà êóëü òå -
òó Õàðê³âñüêî ãî óí³âåð ñè òå òó, ï³äãî òó -
âàâ ï³ä éîãî êåð³âíèö òâîì òðè êóð ñî âèõ
³ äèï ëîì íó ðî áî òó, íà â÷àâ ñÿ â àñï³ðàí -
òóð³ óí³âåð ñè òå òó ó Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî -
âè ÷à, çà õèñ òèâ êàí äè äà òñüêó òà äîê òî ð -
ñüêó äèñ åð òàö³¿. ϳçí³øå ïðî âî äèâ
ñï³ëüí³ íà óêîâ³ äîñë³äæåí íÿ ³ç Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêèì íà êà ôåäð³ òå î ðå òè÷ íî¿
ÿäåð íî¿ ô³çèêè Õàðê³âñüêî ãî óí³âåð ñè -
òå òó òà ó òå î ðå òè÷ íî ìó â³ää³ë³ ÕÔÒ², òà -
êîæ ñòàâ íà ñòóï íè êîì Ñåðã³ÿ Âî ëî äè -
ìè ðî âè ÷à ó êåð³âíèöòâ³ òå î ðå òè÷ íèì
â³ää³ëîì òà ñï³ââè êî íàâ öåì äîñë³äíèõ
ïðî ãðàì, çîê ðå ìà ðîçä³ëó «Òå î ðå òè÷í³
äîñë³äæåí íÿ ç ïðî áëåì ñòà òèñ òè÷ íî¿
ìåõàí³êè êîíäåíñîâàíèõ ñèñòåì ³ òåîð³¿
ïîëÿ» ó ïðîãðàì³ «Àòîìíà íàóêà ³ òåõ -
í³êà» äëÿ ÍÍÖ ÕÔÒ² (1996—2005).
Þ.Â.Ñëþ ñà ðåí êó íà ëå æèòü óçà ãàëü -
íåí íÿ ìå òî äó ñêî ðî ÷å íî ãî îïè ñó íà âè -
ïà äîê ñèñò åì ç íåð³âíî âàæ íè ìè êðóï íî -
ìàñ øòàá íè ìè ôëóêò óà ö³ÿìè, à òà êîæ
ñèñò åì ç³ ñïîí òàí íî ïî ðó øå íîþ ñè -
ìåòð³ºþ (êðè ñòàë³÷í³ ñòðóêò óð è, ôå ðî- òà
àí òè ôå ðî ìàã íå òè êè, ìàãí³òîà êó ñòè÷ í³
ñèñò åì è). Çîêð åì à, íèì ïî áó äî âà íî çà -
ãàëü íó ìàêð îñ êîï³÷íó òåîð³þ äîâ ãî õâè -
ëüî âèõ ôëóêò óà ö³é òà ðîç ãëÿ íó òî ¿¿ çà ñòî -
ñó âàí íÿ â òåî𳿠òóð áó ëåíò íîñò³
(Þ.Â.Ñëþ ñà ðåí êî, Ñ.Â.Ïå ëåò ìèí ñü -
êèé), âè êî íà íî ï³îíåð ñüêó ðî áî òó ç äî -
ñë³äæåí íÿ áî çå-åéí øòåéí³âñüêî¿ êîí -
äåí ñàö³¿ ÷àñò èí îê ç ö³ëèì ñï³íîì ó çîâ -
í³øíüî ìó ìàãí³òíî ìó ïîë³ (Þ.Â.Ñëþ ñà -
ðåí êî, Ñ.Â.Ïå ëåò ìèí ñüêèé, Î.².Àõ³ºçåð),
çà äî ïî ìî ãîþ ìå òî äó êâàç³ñå ðåäí³õ äî âå -
äå íî ³ñíó âàí íÿ ïðî ñòî ðî âî-ïåð³îäè÷ íèõ
ñòàí³â áî çå-åéí øåéí³âñüêî ãî êîí äåí ñà -
òó, ïå ðåä áà ÷å íî ðÿä íå òðà äèö³éíèõ ôà çî -
âèõ ïå ðå õîä³â ó íîð ìàëü íèõ ôåðì³-ð³äè -
íàõ òà â³äêðè òî åôåêò íà áóò òÿ ñèñò åì îþ
ôåðì³îí³â ñïîí òàí íî¿ øâèä êîñò³ âíà -
ñë³äîê íå òðà äèö³éíî ãî ôà çî âî ãî ïå ðå õî -
äó (àíà ëîã åôåêò ó Åéí øòåé íà—äå Ãàà çà)
(Ñ.Â.Ïå ëåò ìèí ñüêèé, À.Ñ.Ïå ëåò ìèí ñü -
êèé), âèâ ÷å íî àä ñîðáö³éíî-äå ñîðáö³éíó
ð³âíî âà ãó íà ïî âåðõí³ ìå òàë³â, ùî çíà õî -
äÿòü ñÿ ó ðîçð³äæåí³é àò ìî ñôåð³ êèñ íþ â
óìî âàõ áîì áàð äó âàí íÿ ïî âåðõí³ ³îí íèì
ïó÷ êîì, ðîç â’ÿçàíî çà äà ÷ó ïðî çà -
ëåæí³ñòü âè õî äó âòî ðèí íèõ òîê³â â³ä òîêó
ïåð âèí íî ãî ïó÷ êà, à òà êîæ çà äà ÷ó ïðî
âïëèâ çîâí³øíüî ãî åëåê òðè÷í îã î ïîëÿ íà
åíåð ãå òè÷ íèé ñïåêòð âòî ðèí íèõ ³îí³â,
ðîç ðîá ëå íî ìî äåëü îïè ñó ïî ÷àò êî âî¿
ñòà䳿 òà åâî ëþö³¿ òîí êîïë³âêî âèõ ïî -
êðèòò³â â óìî âàõ áîì áàð äó âàí íÿ ïî âåðõí³
âàæ êè ìè ³îíà ìè òà âñòà íîâë åí³ óìî âè
ôîð ìó âàí íÿ çà ðîäê³â ó âè ãëÿä³ ñôå ðè÷ -
íèõ êó ïîë³â [38—42].
«Äîñ³ ó íàñ º ñï³ëüí³ íà óêîâ³ ³íòå ðå ñè,
íà óêî âå ñï³âðîá³òíèö òâî, ñï³ëüí³ íà -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
óêîâ³ ïóáë³êàö³¿. ß ïðî äîâ æóþ ðîç ðîá -
ëÿ òè ³äå¿ Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî, ïðà öþ -
þ ÷è ÿê ó ñï³âàâ òîðñòâ³ ç íèì, òàê ³ ñà -
ìîñò³éíî, çîê ðå ìà ç òî÷ êè çîðó ¿õ çà ñòî -
ñó âàíü ó ñóì³æíèõ ãà ëó çÿõ ô³çèêè. Íàï -
ðèê ëàä, â ãà ëóç³ ô³çèêè ïî âåðõí³ òà
âçàºìî䳿 ç ïî âåð õíåþ çà ðÿä æå íèõ
÷àñòèíîê», — ïèñàâ Þ.Â.Ñëþñàðåíêî.
Îäíèì ç ó÷í³â Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî º
â³äî ìèé ôàõ³âåöü â ãà ëóç³ íå î áî ðîò íèõ
ïðî öåñ³â ó ìà òåð³àëîç íàâñòâ³ ïðî ôå ñîð
Â.Â.Êðà ñèëü íè êîâ. ³í ðîç âè íóâ ê³íå -
òè÷ íó òåîð³þ åëåê òðîí íèõ ñèñ òåì ç ïà ðà -
ìàãí³òíè ìè äîì³øêà ìè, â ÿê³é îá ÷èñ ëå -
íî ê³íå òè÷í³ êîåô³ö³ºíòè, çîê ðå ìà àíî -
ìàëü íó ïî âåä³íêó åëåê òðîï ðîâ³ä íî ñò³ çà
ðà õó íîê ³íòåð ôå ðåíö³¿ åëåê òðîí- äîì³ø -
êî âî¿ òà êó ëîí³âñüêî¿ âçàºìîä³é, îïè ñà íî
ñï³íîâ³ õâèë³. Âèâ ÷èâ òà êîæ âïëèâ íå -
ïðÿ ìî ãî îáì³íó ìàãí³òíèõ äîì³øîê íà
ñï³íîâ³ õâèë³ â åëåê òðîíí³é ôåðì³-ð³äèí³,
ðîç ãëÿ íóâ îñîá ëè âîñò³ íèç ü êî ÷àñ òîò íî¿
åëåê òðîï ðîâ³äíîñò³ â ãà ëóç³ íèç ü êèõ òåì -
ïå ðà òóð, ðîç âè íóâ òåîð³þ åëåê òðîí íî¿
ôåðì³-ð³äèíè ç ïà ðà ìàãí³òíè ìè äîì³ø -
êà ìè, ôåðì³- ð³äèí íó òåîð³þ äâî ôàç íèõ
íàä ïðîâ³ä íèê³â, ÿêà çà ñòî ñî âóºòüñÿ ó âè -
ñî êî òåì ïå ðà òóðí³é íàä ïðîâ³äíîñò³. Ïî -
êà çàâ ìîæ ëèâ³ñòü ôà çî âèõ ïå ðå õîä³â ïåð -
øî ãî ðîäó â ìî äåë³ íàä ïëèí íî¿ ôåðì³-
ð³äèíè òà ïî áó äó âàâ ôå íî ìå íî ëîã³÷íó
ôåðì³- ð³äèí íó òåîð³þ âàæ êî ôåðì³îí íèõ
ñïîëóê.
Â.Â.Êðà ñèëü íè êîâ òàê çãà äó âàâ ïðî
ïî ÷à òîê ñâî ãî íà óêî âî ãî øëÿ õó: «²ç
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì ìîº çíà éî ìñòâî
â³äáó ëîñü ó Õàðê³âñüêî ìó ô³çèêî-òåõ -
í³÷ íî ìó ³íñòè òóò³ ó 1968 ð. Ó òîé ÷àñ ÿ
çà é ìàâ ñÿ òå î ðå òè÷ íîþ ÿäåð íîþ ô³çè -
êîþ, òîá òî ïðà öþ âàâ ó ãà ëóç³, äî âîë³ äà -
ëåê³é â³ä ³íòå ðåñ³â Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî -
âè ÷à. Ïðî Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî ÿ âæå
÷óâ íà òîé ÷àñ ÿê ïðî òà ëà íî âè òî ãî ìî -
ëî äî ãî â÷å íî ãî, ÿêèé çà é ìàºòüñÿ
íåð³âíî âàæ íîþ ñòà òèñ òè÷ íîþ ô³çè êîþ.
Îáñòà âè íè ñïðè ÿ ëè ìîºìó çíà éî ìñòâó
³ç Ñ.Â., îñê³ëüêè ÿ âçíàâ, ùî ìè ïðà -
öþºìî ç íèì ó ñóñ³äí³õ ê³ìíà òàõ îä íî ãî
é òîãî æ áó äèí êó. Íåâ äîâç³ ìàã íå òèçì
â÷å íî ãî òà îñî áèñ òîñò³ «çà òÿã íó ëè»
ìåíå â ëà áî ðà òîð³þ Ñ.Â., ³ ÿ ïî ÷àâ ïðà -
öþ âà òè ï³ä éîãî êåð³âíèö òâîì ó ãà ëóç³
ê³íå òè÷ íî¿ òåî𳿠åëåê òðîí-äîì³øêî âèõ
ñèñ òåì. Ìîÿ ðî áî òà ï³ä êåð³âíèö òâîì
Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî òðè âà ëà áëèçü êî
30 ðîê³â ³ îá óìî âè ëà âèá³ð òåî𳿠íå î áî -
ðîò íèõ ïðî öåñ³â ó ñòà òèñ òè÷í³é ô³çèö³
ÿê âóçü êî¿ ñïåö³àë³çàö³¿ òà òåìè äèñ åð -
òàö³¿ «Ôåðì³-ð³äèííèé ï³äõ³ä äî îïèñó
òåðìîäèíàì³÷íèõ òà ê³íåòè÷íèõ ïðî -
öåñ³â ó êîíäåíñîâàíèõ ñåðåäîâèùàõ».
Ïðî òÿ ãîì ñï³ëüíî¿ ïðàö³ ÿ âåñü ÷àñ
â÷èâ ñÿ ó Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à, â³ä -
â³äó âàâ éîãî ëåêö³¿ â Õàðü êîâ ñü êî ìó
óí³âåð ñè òåò³, ïðè éìàâ ó÷àñòü ó âñ³õ
ñåì³íà ðàõ, íà ÿêèõ Ñ.Â. âè ñòó ïàâ ç äî -
ïîâ³äÿìè, íà ïðèêë àä ì³ñüêèé ñåì³íàð â
Äîì³ â÷å íèõ, ÿêèé ïðî õî äèâ ï³ä êåð³â -
íèöòâîì Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à, à òà -
êîæ ì³æíà ðîä íó êîí ôå ðåíö³þ ç³ ñòà òè -
ñòè÷ íî¿ ô³çèêè ó ÕÔÒ² ó 1991 ð., ÿêó
ïðî âî äèâ îðã êîì³òåò íà ÷îë³ ç àêà -
äåì³êîì Ñ.Â.Ïå ëåò ìèí ñüêèì. Çà õèñò èâ
êàí äè äàò ñüêó ³ äîêò îðñ üêó äè ñåð òàö³¿
ïðè éîãî àê òèâí³é ï³äòðèìö³. Ó áà ãà -
òüîõ íàó êî âèõ ïðà öÿõ, íàä ðó êî âà íèõ ó
öåí òðàëüí èõ íàó êî âèõ æóð íà ëàõ, áóëî
ïðè ñóòíº êåð³âíèöòâî Ñ.Â. Öå êåð³â -
íèöòâî âò³ëþ âà ëîñü ïå ðå äóñ³ì â àê òó -
àëüí³é ïîñò àí îâö³ äà íî¿ êîí êðåò íî¿ çà -
äà÷³ é, çâè ÷àé íî, ó äî ñÿã íåíí³ òåî ðå -
òè÷ íî ãî ðå çóëü òà òó âè ñî êî¿ çíà ÷è ìîñò³.
Ñüî ãîäí³ ÿ ïðà öþþ â ³íø³é ãà ëóç³
ô³çèêè, à ñàìå â ãà ëóç³ ìà òåð³àëîç íà â -
ñòâà, îäíàê çíàí íÿ òà íà âè÷ êè, íà áóò³
ï³ä ÷àñ ðî áî òè ç Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêèì,
ìåí³ äóæå äî ïî ìà ãà þòü».
Ïðåä ñòàâ íè êîì ìî ëîä øî ãî ïî -
êîë³ííÿ ó÷í³â Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî º
ñòàð øèé íà óêî âèé ñï³âðîá³òíèê â³ää³ëó
ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè òà êâàí òî âî¿ òåîð³¿
ïîëÿ Õàðê³âñüêî ãî ô³çèêî-òåõí³÷íî ãî
³íñòè òó òó Î.Ì.Òà ðà ñîâ. Ãà ëóçü éîãî íà -
óêî âî¿ ñïåö³àë³çàö³¿ — ð³âíî âàæ íà òà
íåð³âíî âàæ íà ìå õàí³êà êâàí òî âèõ áà ãà -
òî ÷àñ òèí êî âèõ ñèñ òåì ç³ ñïîí òàí íî ïî -
ðó øå íè ìè ñè ìåòð³ÿìè, ïåðø çà âñå
íàä ïëèí íèõ áîçå- òà ôåðì³-ð³äèí (ÿê ³ç
ñèí ãëåò íèì, òàê ³ ç òðèï ëåò íèì çà
ñï³íîì ïà ðó âàí íÿì ôåðì³îí³â), à òà êîæ
�� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
À.Ñ. Ëèò âèí êî
ìàãí³òíèõ ñèñ òåì. ßê áîçå-ñèñ òå ìè
Î.Ì.Òà ðà ñî âèì âèâ ÷àâ ñÿ 4Íå òà ñèñ òå -
ìè êâàç³÷àñ òè íîê ç äîâ³ëüíèì çà êî íîì
äèñ ïåðñ³é ó êîí äåí ñî âà íèõ ñå ðå äî âè -
ùàõ, ÿê ôåðì³-ð³äèíè ç òðèï ëåò íèì ïà -
ðó âàí íÿì — íèç ü êî òåì ïå ðà òóðí³ íàä -
ïëèíí³ ôàçè ð³äêî ãî 3Íå â ìàãí³òíî ìó
ïîë³, à òà êîæ ôàçè íàä ãóñ òî¿ íå é òðîí íî¿
ð³äèíè, ùî ³ñíóº âñå ðå äèí³ íå é òðîí íèõ
ç³ð, ÿê³ âè ÿâ ëÿ þòü âëàñ òè âîñò³ íàä ïëèí -
íîñò³ íóê ëîí³â òà ìà þòü ñèëü íå ìàã -
í³òíå ïîëå [43, 44].
Òàê, íèì âè âå äåí³ ê³íå òè÷í³ ð³âíÿí íÿ
äëÿ ÷àñ òè íîê íèç ü êèõ åíåðã³é (íå é òðîí³â
òà çà ðÿä æå íèõ ÷àñ òè íîê), ÿê³ âçàºìî -
ä³þòü ç êî ëåê òèâ íè ìè çáóä æåí íÿ ìè ó
êîí äåí ñî âà íèõ ñå ðå äî âè ùàõ. Ó ìåæ àõ
ì³êðîñ êîï³÷íî ãî ï³äõî äó íà îñ íîâ³ ìå òî -
äó êâàç³ñå ðåäí³õ òà ìå òî äó ñêî ðî ÷å íî ãî
îïè ñó íåð³âíî âàæ íèõ ïðî öå ñ³â çà ïðî ïî -
íî âà íî âè âå äåí íÿ òåð ìî äè íàì³÷íèõ
ñï³ââ³äíî øåíü òà ð³âíÿíü ã³ä ðî äè íàì³êè
äëÿ íàä ïëèí íèõ áîçå- ñèñ òåì, òà êèõ ÿê
4Íå, äëÿ ñèñ òåì êâàç³÷àñ òè íîê ç äîâ³ëü -
íèì çà êî íîì äèñ ïåðñ³¿ ó ð³çíèõ êîí äåí -
ñî âà íèõ ñå ðå äî âè ùàõ òà äëÿ ðå ëÿ -
òèâ³ñòñüêèõ íàä ïëèí íèõ áîçå- ð³äèí, à òà -
êîæ äëÿ íàä ïëèí íèõ ôåðì³- ñèñ òåì ³ç
ñèí ãëåò íèì òè ïîì êó ïåð³â ñüêî ãî ïà ðó -
âàí íÿ. Äëÿ öèõ æå ñèñ òåì çíàé äå íî çà -
ãàëü íèé âèã ëÿä íèç ü êî ÷àñ òîò íèõ àñèì -
ïòî òèê çàï³çí³ëèõ ôóíêö³é Ãð³íà (ÿê³
îïè ñó þòü â³äãóê ñèñ òå ìè íà çîâí³øíº
çáó ðåí íÿ), ùî ïî áó äî âàí³ ç äîâ³ëüíèõ
êâàç³ëî êàëü íèõ îïå ðà òîð³â. Äëÿ íèç ü êî -
òåì ïå ðà òóð íèõ íàä ïëèí íèõ ôàç ð³äêî ãî
ãåë³þ 3Íå, â ÿêèõ â³äáó âàºòüñÿ òðèï ëåò íå
êó ïåð³âñüêå ïà ðó âàí íÿ àòîì³â 3Íå, ïî áó -
äî âàí³ ð³âíÿí íÿ ã³äðî äè íàì³êè íà îñíîâ³
ìå òî äó êâàç³ñå ðåäí³õ òà ìå òî äó ñêî ðî ÷å -
íî ãî îïè ñó íåð³âíî âàæ íèõ ïðî öåñ³â. Ó
öüî ìó æ ï³äõîä³ îäåð æàí³ ð³âíÿí íÿ «ã³ä -
ðî äè íà ì³êè» òà êîæ äëÿ áà ãà òîï³ä ðåø³ò -
êî âèõ ìàã íå òèê³â.
Âè êî ðèñ òî âó þ ÷è çà ãàëü íèé ôåðì³-
ð³äèí íèé ï³äõ³ä, Î.Ì.Òà ðà ñî âèì äëÿ
íàä ïëèí íèõ ôàç 3Íå ïðè òåì ïå ðà òó ðàõ
ïî áëè çó òåì ïå ðà òó ðè ïå ðå õî äó ç íîð -
ìàëü íî ãî ó íàä ïëèí íèé ñòàí äàíî âè âå -
äåí íÿ ð³âíÿíü óíçáóð ãà—Ëàí äàó ç óðà -
õó âàí íÿì çîâí³øíüî ãî ìàãí³òíî ãî ïîëÿ
òà ïëè íó ãåë³þ-3. Îäåð æàí³ òà êîæ çà -
ãàëüí³ âè ðà çè äëÿ ôóíêö³é ðîç ïîä³ëó
êâàç³÷àñ òè íîê ó íàä ïëèí íèõ ôà çàõ
ôåðì³-ð³äèíè ç òðèï ëåò íèì çà ñïè íîì
ïà ðó âàí íÿì ïðè íà ÿâ íîñò³ äîñ òàò íüî
ñèëü íî ãî ìàãí³òíî ãî ïîëÿ òà ïëè íó
ð³äèíè. Ö³ âè ðà çè äîç âî ëè ëè îäåð æà òè
òåð ìî äè íàì³÷í³ ôóíêö³¿ òà êèõ ôåðì³-
ð³äèí, ÿê íàä ïëèíí³ ôàçè ãåë³þ-3, à òà -
êîæ íàä ïëèíí³ ôàçè ó ãóñò³é íå é -
òðîíí³é ìà òåð³¿, ÿêà ³ñíóº âñå ðå äèí³
ñèëü íî íà ìàãí³÷å íèõ íå é òðîí íèõ ç³ð.
Çîê ðå ìà, îäåð æàí³ àíàë³òè÷í³ âè ðà çè
äëÿ òåì ïå ðà òóð ôà çî âî ãî ïå ðå õî äó öèõ
ôåðì³-ð³äèí ç íîð ìàëü íî ãî ñòà íó ó ð³çí³
íàä ïëèíí³ ôàçè ç òðèï ëåò íèì çà ñï³íîì
ïà ðó âàí íÿì ó ìàãí³òíî ìó ïîë³, à òà êîæ
âè ðà çè äëÿ ù³ëèíè â åíåð ãå òè÷ íî ìó
ñïåêòð³ êâàç³÷àñ òè íîê â íàä ïëèí íèõ
ôà çàõ. Ö³ íàä ïëèíí³ ôåðì³-ð³äèíè âè -
ÿâ ëÿ þòü ö³êàâ³ ìàãí³òí³ âëàñ òè âîñò³ é
òîìó áóëè îäåð æàí³ âè ðà çè òà êîæ äëÿ ¿õ
ìàãí³òíî¿ ñïðèé íÿò ëè âîñò³.
Øëÿõ Î.Ì.Òà ðà ñî âà â íà óêó áóâ òè ïî -
âèì äëÿ ïðåä ñòàâ íèê³â øêî ëè Ñ.Â.Ïå -
ëåò ìè íñüêî ãî çà âäÿ êè ïë³äí³é ïå äà -
ãîã³÷í³é ïðàö³ Ñåðã³ÿ Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à.
«Ïîç íà éî ìè ëèñü ìè ³ç Ñåð㳺ì Âî ëî äè -
ìè ðî âè ÷åì ó âå ðåñí³ 1976 ðîêó. Òîä³ ÿ
áóâ ñòó äåí òîì ÷åò âåð òî ãî êóð ñó ô³çèêî-
òåõí³÷íî ãî ôà êóëü òå òó Õàðê³âñüêî ãî
óí³âåð ñè òå òó ³ íà â÷àâ ñÿ íà êà ôåäð³ òå î -
ðå òè÷ íî¿ ÿäåð íî¿ ô³çèêè, à Ñ.Â.Ïå ëåò -
ìè íñüêèé ÷è òàâ íàì êóðñ êâàí òî âî¿
åëåê òðî äè íàì³êè. Ó òîé æå ïåð³îä ÷àñó
íå îáõ³äíî áóëî âè êî íà òè êóð ñî âó íà -
óêî âó ðî áî òó, ³ ÿ çâåð íóâ ñÿ äî Ñåðã³ÿ
Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à ç ïðî õàí íÿì áóòè
ìî¿ì íà óêî âèì êåð³âíè êîì. ³í ïî ãî -
äèâ ñÿ ³ çà ïðî ïî íó âàâ ìåí³ ö³êàâó òåìó ç
íåë³í³éíî¿ ñêà ëÿð íî¿ åëåê òðî äè íàì³êè.
×å ðåç ð³ê, âæå íà 5-ìó êóðñ³, ï³ñëÿ òîãî,
ÿê íàì ïðî ÷è òà ëè êóðñ ëåêö³é ç³ ñòà òèñ -
òè÷ íî¿ ô³çèêè, ÿ âèð³øèâ, ùî áóäó
ñïåö³àë³çó âà òè ñÿ ñàìå â ãà ëóç³ ñòà òèñ -
òè÷ íî¿ ô³çèêè ³ ïî ïðî ñèâ Ñåðã³ÿ Âî ëî -
äè ìè ðî âè ÷à äî ïî ìîã òè ìåí³ îá ðà òè
òåìó äëÿ íà óêî âî¿ ðî áî òè â ö³é ãà ëóç³
òå î ðå òè÷ íî¿ ô³çèêè. Áóëà âè êî íà íà
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ��
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
ñïî ÷àò êó êóð ñî âà, à ïîò³ì äèï ëîì íà ðî -
áî òà ç³ ñòà òèñ òè÷ íî¿ ô³çèêè ï³ä êåð³â -
íèö òâîì Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî. Ç 1979 ð.
ÿ áóâ ïðè é íÿ òèé íà ðî áî òó â Õàðê³â ñü -
êèé ô³çèêî-òåõí³÷íèé ³íñòèòóò ó òå î ðå -
òè÷ íèé â³ää³ë Î.².Àõ³ºçåðà, â ëà áî ðà òî -
ð³þ, ÿêîþ êåðóâàâ Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî -
âè÷», — ïðè ãà äó âàâ Î.Ì.Òàðàñîâ.
Âçàºìíà ïî âà ãà, ïà íó þ÷à â êî ëåê òèâ³,
òà ò³ñí³ òâîð÷³ êîí òàê òè, áå çó ìîâ íî,
ñâ³ä÷àòü ïðî ìî íîë³òí³ñòü, çãóð òî -
âàí³ñòü òà ïîñò³éíèé ðîç âè òîê íà óêî âî¿
øêî ëè àêà äåì³êà Ñ.Â.Ïå ëåò ìè íñüêî ãî,
ÿêà ñòà ëà ÿñ êðà âîþ ñòîð³íêîþ ³ñòîð³¿
ô³çè÷íî¿ íàóêè â Óêðà¿í³.
1. Ñåðã³é Âî ëî äè ìè ðî âè÷ Ïå ëåò ìè íñüêèé (äî 75-ð³÷÷ÿ â³ä äíÿ íà ðîä æåí íÿ)//Óêð. ô³ç. æóðí. — 2006.
— Ò.51, ¹ 5. — Ñ.527—528.
2. Ìà òåð³àëè äî îá ðàí íÿ Ñ.Â.Ïå ëå òìè íñüêî ãî ó ÷ëå íè-êî ðåñ ïîí äåí òè ÍÀÍ Óêðà¿ íè. — Àðõ³â â³ää³ëó
íà óêî âèõ ³ êåð³âíèõ êàäð³â Ïðå çè䳿 ÍÀÍ Óêðà¿ íè.
3. Ìà òåð³àëè äî îá ðàí íÿ Ñ.Â.Ïå ëå òìè íñüêî ãî ó àêà äåì³êè ÍÀÍ Óêðà¿ íè. — Àðõ³â â³ää³ëó íà óêî âèõ ³
êåð³âíèõ êàäð³â Ïðå çè䳿 ÍÀÍ Óêðà¿ íè.
4. Àõèåçåð À.È., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Î ïðè ìå íå íèè ìå òî äîâ êâàí òî âîé òå î ðèè ïîëÿ ê èñ ñëå äî âà íèþ
òåð ìî äè íà ìè ÷åñ êèõ ñâîéñòâ ãàçà ýëåê òðî íîâ è ôî òî íîâ // Æóðí. ýêñ ïå ðèì. è òå î ðåò. ôè çè êè. — 1960.
— Ò.38, âûï.6. — Ñ.1316—1322.
5. Àõèå çåð À.È., Áàðü ÿõ òàð Â.Ã., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Ê òåî ðèè ðå ëàê ñà öè îí íûõ ïðî öåñ ñîâ â ôåð ðî äè -
ýëåê òðè êàõ ïðè íèç êèõ òåì ïå ðà òó ðàõ // Òàì æå. — 1959. —Ò.36, âûï.1. — Ñ.216—224.
6. Àõèåçåð À.È., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Î ïî âå äå íèè ôåð ðî ìàã íå òè êîâ è àí òè ôåð ðî ìàò íå òè êîâ â áûñ òðî
îñöèë ëè ðó þ ùåì ìàã íèò íîì ïîëå // Ôè çè êà òâåð äî ãî òåëà. — 1968. — Ò.10, ¹ 11. — Ñ.3301—3309.
7. Àõèåçåð À.È., Áàðü ÿõ òàð Â.Ã., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Ñâÿ çàí íûå ìàã íè òî óï ðó ãèå âîë íû â ôåð ðî ìàã íå -
òè êàõ è ôåð ðî à êóñ òè ÷åñ êèé ðå çî íàíñ // Æóðí. ýêñ ïå ðèì. è òå î ðåò. ôè çè êè. — 1958. — Ò.35, âûï.1. —
Ñ.228—236.
8. Àõèåçåð À.È., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Êè íå òè êà ÷åð íî ãî èç ëó ÷å íèÿ // Äîêë. ÀÍ ÑÑÑÐ. — 1971. — Ò.200,
¹ 6. — Ñ.1317—1320.
9. Àõèåçåð À.È., Áàðü ÿõ òàð Â.Ã., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Ñïè íî âûå âîë íû. — Ì.: Íà ó êà, 1967. — 368 ñ.
10. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ïðè õîäü êî Â.È. Ìå òîä àñèì ïòî òè ÷åñ êèõ îïå ðà òî ðîâ â ñòà òèñ òè ÷åñ êîé ìå õà -
íè êå. I //Òå î ðåò. è ìàò. ôèçè êà. — 1972. — Ò.12, ¹ 1.— Ñ.88—103.
11. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ïðè õîäü êî Â.È. Ìå òîä àñèì ïòî òè ÷åñ êèõ îïå ðà òî ðîâ â ñòà òèñ òè ÷åñ êîé ìå õà -
íè êå. II //Òàì æå. — 1972. — Ò.12, ¹ 2. — Ñ.283—291.
12. Ëàñ êèí Í.Â., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ïðè õîäü êî Â.È. Ñòà òèñ òè ÷åñ êàÿ ìå õà íè êà ñèñ òåì â ñëó ÷àé íûõ
ïî ëÿõ. — Êèåâ, 1977. — 36 ñ. — (Ïðåï ðèíò ÈÒÔ 77-133Ð).
13. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., ßöåí êî À.À. Ê êâàí òî âîé òå î ðèè êè íå òè ÷åñ êèõ è ðå ëàê ñà öè îí íûõ ïðî öåñ ñîâ
// Æóðí. òå î ðåò. è ìàò. ôè çè êè. — 1967. —Ò.53, âûï.4. — Ñ.1327—1335.
14. Âèð ÷åí êî Þ.Ï., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Êâàí òî âûå âè ðè àëü íûå ðàç ëî æå íèÿ â òå î ðèè êè íå òè ÷åñ êèõ
óðàâ íå íèé // Òå î ðåò. è ìàò. ôèçè êà. — 1976. — Ò.27, ¹ 1. — Ñ. 94—101.
15. Áà ðüÿõ òàð Â.Ã., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Êè íå òè êà ñëà áî íå îä íî ðîä íûõ ñî ñòî ÿ íèé â ñèñ òå ìàõ ìíî ãèõ
÷àñ òèö. I. — Ê., 1969. — 55 ñ. — (Ïðåï ðèíò ÈÒÔ-69-66).
16. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Êè íå òè êà ñëà áî íå îä íî ðîä íûõ ñî ñòî ÿ íèé â ñèñ òå ìàõ ìíî ãèõ ÷àñ òèö. II. — Ê.,
1969. — 44 ñ. — (Ïðåï ðèíò ÈÒÔ-69-58).
17. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Öó êà íîâ Â.Ä. Ê êè íå òè êå ïðî ñòðà íñòâåí íî-íå îäíî ðîä íûõ ñî ñòî ÿ íèé// Òå î -
ðåò. è ìàò. ôè çèêà. — 1971. — Ò.6, ¹ 2. — Ñ.238—247.
18. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Öó êà íîâ Â.Ä., ßöåí êî À.À. Ê êè íå òè êå ïðî ñòðà íñòâåí íî-íå îäíî ðîä íî ãî
áîçå-êîí äåí ñà òà. — Êèåâ, 1968. — 39 ñ. — (Ïðåï ðèíò ÈÒÔ-68-51).
19. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ùå ëî êîâ Â.Ñ. Íèç êî ÷àñ òîò íàÿ àñèì ïòî òè êà ýëåê òðî äè íà ìè ÷åñ êèõ ôóíê öèé
Ãðè íà // Òå î ðåò. è ìàò. ôè çèêà. — 1975. — Ò.25, ¹ 1. — Ñ.71—80.
20. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ñî êî ëîâ ñêèé À.È., Ùå ëî êîâ Â.Ñ. Íèç êî ÷àñ òîò íàÿ àñèì ïòî òè êà ôóíê öèé Ãðè -
íà â ìå òî äå ñî êðà ùåí íî ãî îïè ñà íèÿ. — Ê., 1975. — 21 ñ. — (Ïðåï ðèíò ÈÒÔ-75-129Ð).
21. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ñî êî ëîâ ñêèé À.È., Ùå ëî êîâ Â.Ñ. Óðàâ íå íèå ãèä ðî äè íà ìè êè ñâåðõ òå êó ÷åé
áîçå-æèä êîñ òè â ìî äå ëè ñî ñëà áûì âçà è ìî äå éñòâè åì. — Êèåâ, 1975. — 33 ñ. — (Ïðåï ðèíò
ÈÒÔ-75-130Ð).
22. Áàðü ÿõ òàð Â.Ã., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ïåò ðîâ Ý.Ã. Óðàâ íå íèÿ äâè æå íèÿ äëÿ íà ìàã íè ÷åí íîñ òè è
óðàâ íå íèå äëÿ èç ìå íå íèÿ òåì ïå ðà òó ðû ôåð ðî ìàã íå òè êà // Ôè çè êà òâåð äî ãî òåëà. — 1967. — Ò.9, ¹ 9.
— Ñ. 2568—2578.
23. Áàðü ÿõ òàð Â.Ã., Ïåò ðîâ Ý.Ã. Êè íå òè ÷åñ êèå ÿâ ëå íèÿ â òâåð äûõ òå ëàõ. — Êèåâ.: Íàóê. äóì êà, 1989.
— 294 ñ.
��� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
À.Ñ. Ëèò âèí êî
24. Âèð ÷åí êî Þ.Ï., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Íå ðàâ íî âåñ íàÿ ýí òðî ïèÿ ñèñ òå ìû âçà è ìî äå éñòâó þ ùèõ ÷àñ -
òèö â ïðè áëè æå íèè ìà ëîé ïëîò íîñ òè. — Ê., 1976. — 26 ñ. — (Ïðåï ðèíò Èíñòè òó òà òå î ðå òè ÷åñ êîé ôè çè -
êè ÀÍ ÓÑÑÐ- 76-140 Ð.)
25. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ñî êî ëîâ ñêèé À.È. Ê âîï ðî ñó î ïî ñòðî å íèè íå ðàâ íî âåñ íîé ýí òðî ïèè // Òå î -
ðåò. è ìàò. ôè çè êà — 1974. — Ò.20, ¹ 1. — Ñ.85—94.
26. Ïåëåòìèíñêèé Ñ.Â., Ñîêîëîâñêèé À.È. Íåðàâíîâåñíàÿ ýíòðîïèÿ è îïðåäåëåíèå ïðîèçâåäåíèÿ
îáîáùåííûõ ôóíêöèé // Òàì æå. —1974. — Ò.20, ¹ 3. — Ñ.381—389.
27. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., ßöåí êî À.À. Ìå òîä ïðî èç âî äÿ ùå ãî ôóíê öè î íà ëà äëÿ ñïè íî âûõ ïå ðå ìåí íûõ.
— Êèåâ, 1972. — 23 ñ. — (Ïðåï ðèíò ÈÒÔ-72-30Ð).
28. Êðà ñèëü íè êîâ Â.Â., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., ßöåí êî À.À. Êè íå òè ÷åñ êèå óðàâ íå íèÿ äëÿ ýëåê òðî íîâ è
ñòà òè ÷åñ êèõ ïðè ìåñ íûõ öåí òðîâ. — Õàðü êîâ, 1979. — 19 ñ. — (Ïðåï ðèíò ÕÔÒÈ ÀÍ ÓÑÑÐ; 79-5).
29. Ê òå î ðèè ñâåðõ òå êó ÷åé ôåð ìè-æèä êîñ òè / Ñ.Â.Ïå ëåò ìèí ñêèé, Â.Â.Êðà ñèëü íè êîâ, À.À.ßöåí êî,
À.À.Ðîæ êîâ //Ôè çè êà ýëå ìåíò. ÷àñ òèö è àòîìí. ÿäðà. — 1988. — Ò.19, âûï. 6, ¹ 4. — Ñ.1440—1466.
30. Àõèåçåð À.È., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., ßöåí êî À.À. Î ôåð ìè-æèä êîñ òíîé ìî äå ëè ñâåðõ ïðî âî äè ìîñ òè
ïðè íà ëè ÷èè ñâÿ çàí íûõ ñî ñòî ÿ íèé ôåð ìè î íîâ. — Êèåâ, 1990. — 9 ñ. — (Ïðåïð. / ÀÍ ÓÑÑÐ. Èí-ò òåîð.
ôè çè êè; ÈÒÔ-90-28Å).
31. Ïå ëåò ìèí ñêèé À.Ñ., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ñëþ ñà ðåí êî Þ.Â. Ê òå î ðèè ïðî ñòðà íñòâåí íî-ïå ðè î äè -
÷åñ êî ãî êîí äåí ñà òà â ìî äå ëè ñëà áî íå è äå àëü íî ãî áîçå-ãàçà// Òå î ðåò. è ìàò. ôè çè êà. — 2000 — T. 125,
¹ 1. — C.152—176.
32. Àõèåçåð À.È., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Ìå òî äû ñòà òèñ òè ÷åñ êîé ôè çè êè. — Ì.: Íà ó êà, 1977. — 367 ñ.
33. Àõèåçåð À.È., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Ïîëÿ è ôóí äà ìåí òàëü íûå âçà è ìî äå éñòâèÿ. — Êèåâ: Íàóê. äóì êà,
1986. — 552 ñ.
34. Àõèåçåð À.È., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â. Òå î ðèÿ ôóí äà ìåí òàëü íûõ âçà è ìî äå éñòâèé. — Êèåâ: Íàóê. äóì -
êà, 1993. — 570 ñ.
35. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ïåò ðîâ Ý.Ã., ßöåí êî À.À. Îá óðàâ íå íè ÿõ äâè æå íèÿ ñèí ãó ëÿð íîñ òåé // Óêð.
ôèç. æóðí. — 1966. — Ò.11, ¹ 2. — Ñ. 124—132.
36. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ïåò ðîâ Ý.Ã. Âëè ÿ íèå òåï ëîï ðî âîä íîñ òè íà âû ñî êî ÷àñ òîò íûå ñâî éñòâà ôåð -
ðî ìàã íå òè êîâ // Ôè çè êà òâåð äî ãî òåëà. — 1966. — Ò.8, ¹ 10. — Ñ. 2951—2957.
37. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ïåò ðîâ Ý.Ã. Îá óðàâ íå íè ÿõ äëÿ ìàò ðè öû ïëîò íîñ òè ïîä ñèñ òåì ñ êî íå÷ íûì
÷èñ ëîì ñòå ïå íåé ñâî áî äû. — Êèåâ, 1968. — Ñ. 1—11. — (Ïðåï ðèíò ÈÒÔ-68-20).
38. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ëàâ ðè íåí êî Í.Ì., Ñëþ ñà ðåí êî Þ.Â. Ãèä ðî äè íà ìè êà ñâåðõ òå êó ÷åé æèä êîñ òè â
ìî äå ëè ñî ñëà áûì âçà è ìî äå éñòâè åì // Ôè çè êà íèç êèõ òåì ïå ðà òóð. — 1983. — T.9, ¹ 8. — C.795—803.
39. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ñëþ ñà ðåí êî Þ.Â. Ê òå î ðèè ðå ëàê ñà öè îí íûõ ïðî öåñ ñîâ â àí òè ôåð ðî ìàã íå òè -
êàõ // Óêð. ôèç. æóðí. — 1989. — T. 34, ¹ 8. — C. 1216—1219.
40. Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ñëþ ñà ðåí êî Þ.Â. Ìå òîä ñî áñòâåí íûõ ôóíê öèé èí òåã ðà ëà ñòîë êíî âå íèé Áî -
ëüöìà íà â êè íå òè ÷åñ êîé òå î ðèè äëèí íî âîë íî âûõ ôëóê òó à öèé // Òå î ðåò. è ìàò. ôè çè êà. — 1996. —
T.106, ¹ 3. — C.469—488.
41. Ïå ëåò ìèí ñêèé À.Ñ., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ñëþ ñà ðåí êî Þ.Â. Î ôà çî âûõ ïå ðå õî äàõ â ôåð ìè-æèä êîñ -
òè. I. Ïå ðå õî äû, ñâÿ çàí íûå ñ íà ðó øå íè åì âðà ùà òåëü íîé ñèì ìåò ðèè â èì ïó ëüñíîì ïðî ñòðà íñòâå //
Ôè çè êà íèç êèõ òåì ïå ðà òóð. — 1999. — Ò. 25, ¹ 3. — Ñ.211—221.
42. Ïå ëåò ìèí ñêèé À.Ñ., Ïå ëåò ìèí ñêèé Ñ.Â., Ñëþ ñà ðåí êî Þ.Â. Î ôà çî âûõ ïå ðå õî äàõ â ôåð ìè-æèä êîñ -
òè. II. Ïå ðå õîä, ñâÿ çàí íûé ñ íà ðó øå íè åì òðàíñ ëÿ öè îí íîé èí âà ðè àí òíîñ òè // Òàì æå. — 1999. — Ò. 25,
¹ 5. — Ñ.417—431.
43. Ïå ëåò ìèí cêèé Ñ.Â., Òà ðà ñîâ À.Í. Ê òå î ðèè êè íå òè ÷åñ êèõ óðàâ íå íèé äëÿ ÷àñ òèö, âçà è ìî äå éñòâó þ -
ùèõ ñ âå ùåñ òâîì // Óêð. ôèç. æóðí. — 1981. — Ò.26, ¹ 3. — Ñ.473—479.
44. Ê ìèê ðîñ êî ïè ÷åñ êîé òå î ðèè ñâåðõ òå êó ÷èõ æèä êîñ òåé / Í.Í.Áî ãî ëþ áîâ (ìë.), Ì.Þ.Êî âà ëåâ ñêèé,
À.Ì.Êóð áà òîâ, Ñ.Â.Ïå ëåò ìèí ñêèé, À.Í.Òà ðà ñîâ // Óñïå õè ôèç. íàóê. — 1989. — Ò.159, âûï. 4. —
Ñ.585—620.
Îäåð æà íî 01.06.2007
À.Ñ. Ëèò âèí êî
Ôîð ìè ðî âà íèå è ðàç âè òèå íà ó÷íîé øêî ëû ñòà òèñ òè ÷åñ êîé ôè çè êè àêà äå ìè êà
ÍÀÍ Óêðà è íû Ñ.Â. Ïå ëåò ìèí ñêî ãî
Îñâå ùå íà íà ó÷íàÿ è ïå äà ãî ãè ÷åñ êàÿ äå ÿ òåëü íîñòü àêà äå ìè êà ÍÀÍ Óêðà è íû Ñ.Â. Ïå ëåò ìèí ñêî ãî, ïî êà -
çà íû åãî ÷åð òû êàê ÷å ëî âå êà, ó÷å íî ãî, íà ñòàâ íè êà ìî ëî äå æè, õà ðàê òå ðè çó þò ñÿ ôîð ìè ðî âà íèå è ðàç âè òèå
åãî íà ó÷íîé øêî ëû ïî ñòà òèñ òè ÷åñ êîé ôè çè êå.
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ���
������
�����
�����������
����� �+��
����
�����&�� ��"����(((
|