Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження)
Описано наукову та організаційну діяльність академіка Д.І. Багалія (1857—1932), аналізується його наукова спадщина. Описана научная и организационная деятельность академика Д. И. Багалия (1857—1932), анализируется его научное наследие. The paper studies scientific and organizational work of academic...
Gespeichert in:
| Veröffentlicht in: | Наука та наукознавство |
|---|---|
| Datum: | 2007 |
| 1. Verfasser: | |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Ukrainisch |
| Veröffentlicht: |
Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України
2007
|
| Schlagworte: | |
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49177 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) / Т.О. Щербань // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 132-135. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1860002955482103808 |
|---|---|
| author | Щербань, Т.О. |
| author_facet | Щербань, Т.О. |
| citation_txt | Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) / Т.О. Щербань // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 132-135. — укр. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Наука та наукознавство |
| description | Описано наукову та організаційну діяльність академіка Д.І. Багалія (1857—1932), аналізується його наукова спадщина.
Описана научная и организационная деятельность академика Д. И. Багалия (1857—1932), анализируется его научное наследие.
The paper studies scientific and organizational work of academician D.I. Bahalyi (1857—1932) and his scientific legacy.
|
| first_indexed | 2025-12-07T16:36:58Z |
| format | Article |
| fulltext |
1. Èñòî ðè ÷åñ êèé àð õèâ Ýñòî íèè, ô.402, îï.3, ä.1335, ë. 74—80.
2. Òàð òóñ êèé óíè âåð ñè òåò è Óêðà è íà / Ïîä ðåä. Â.Îíîï ðè åí êî è Õ.Òàí êëå ðà. — Êèåâ, 2004. — 211 ñ.
3. Ñîâ ðå ìåí íè êè. Àëüáîì áè îã ðà ôèé Í.È.Àôàíàñüåâà. — Ì., 1910. — Ò.2. — Ñ.339.
4. Ðóäà Ñ.Ï. Âè õî âà íåöü Æè òî ìè ðñüêî¿ êëà ñè÷ íî¿ ã³ìíà糿 ïðî ôå ñîð Â.Â.ϳäâè ñîöü êèé // Âå ëè êà
Âî ëèíü. — 1997. — Ò.17. — Ñ.120—121.
5. Ëè íè ÷åí êî È.À. Ïðî ôåñ ñîð Â.Â.Ïîä âû ñîö êèé êàê ñòó äåíò-òî âà ðèù. — Îäåñ ñà, 1913. — 11 ñ.
6. Ïîä âû ñîö êèé Â. Î êå ôè ðå //Ïðè ëî æå íèÿ ê ïðî òî êî ëàì çà ñå äà íèé Îá-âà êè åâ ñêèõ âðà ÷åé çà
1882—1883 ãã. — Êèåâ, 1884. — Ñ.27—61.
7. Äåð æàâ íèé àðõ³â ì. Êèºâà, ô.16 (Êè¿âñüêèé óí³âåð ñè òåò), ñïð. 4806, îï.465, àðê.23.
8. Âðà÷. — 1886. — Ò. 7. — ¹ 44. — C.793.
9. Âà ñèëü åâ Ê.Ã., Ãå ðà ñè ìî âà Ë.Â. Â.Â.Ïîä âû ñîö êèé â Îäåñ ñå // Ïåð âûå ÷òå íèÿ èì. Â.Â.Ïîä âû ñîö êî -
ãî. — Îäåñ ñà, 2002. — Ñ.15—24.
10. Ñè ðî òè íèí Í.Í. Î äâóõ âå äó ùèõ ðóñ ñêî-óêðà èí ñêèõ øêî ëàõ ïà òî ëî ãîâ // Î÷åð êè èñ òî ðèè ìå äè öèí -
ñêîé íà óêè è çäðà âî îõ ðà íå íèÿ íà Óêðà è íå. — Êèåâ: Ãî ñóä. èçä-âî ìåä. ë-ðû ÓÑÑÐ, 1954. — Ñ. 241—245.
11. Çà áî ëîò íûé Ä.Ê. Â.Â.Ïîä âû ñîö êèé êàê ïðî ôåñ ñîð Êè åâ ñêî ãî óíè âåð ñè òå òà // Èçáð. òð. — Êèåâ:
Èçä-âî ÀÍ ÓÑÑÐ, 1956. — Ñ. 285—287.
12. Ëèõ òåí øòåéí Ò.Ã. Ê èñ òî ðèè îò å ÷åñ òâåí íîé ìèê ðî áè î ëî ãèè: Ìà òå ðè à ëû ïî èñ òî ðèè ðàç âè òèÿ
ìå äè öèí ñêîé ìèê ðî áè î ëî ãèè â ã.Êè å âå â äî ðå âî ëþ öè îí íûé ïå ðè îä: Àâò. äèñ. ... êàíä. áèîë. íàóê. —
Êèåâ, 1958. — 14 ñ.
13. Âà ñèëü åâ Ê.Ã., Çà ïî ðî æàí Â.Í., Çàí ÷åâ ñêàÿ Ò.À. Âëà äè ìèð Âà ëå ðè à íî âè÷ Ïîä âû ñîö êèé. Èñòî ðè -
êî-áè îã ðà ôè ÷åñ êèé î÷åðê. — Îäåñ ñà: Îäåñ. ãîñ. ìåä. óí-ò, 2003. — 134 ñ.
14. Öå äåð áà óì Â.È. Ïà ìÿ òè ïðî ôåñ ñî ðà Â.Â.Ïîä âû ñîö êî ãî // Ðóñ ñêèé âðà÷. — 1913. — ¹ 5. —
C. 164—165.
15. Öåí òðàëü íèé äåð æàâ íèé ³ñòî ðè÷ íèé àðõ³â Óêðà¿ íè, ô.708, îï.337, ñïð.49.
Îäåð æà íî 11.09.2007
Ñ.Ï. Ðó äàÿ
Ïðî ôåñ ñîð Â.Â. Ïîä âû ñîö êèé (ê 150-ëå òèþ ñî äíÿ ðîæ äå íèÿ)
Ðàñ ñêà çû âà åò ñÿ î æèç íè, íà ó÷íîé è îðãà íè çà òîð ñêîé äå ÿ òåëü íîñ òè óêðà èí ñêî ãî è ðóñ ñêî ãî ïà òî ëî ãà
Â.Â.Ïîä âû ñîö êî ãî (1857—1913).
Ò.Î. Ùåð áàíü
>
������0��� ����"�?��#���!
2���<=4%��""������� �� ������7� � �6
Îïè ñà íî íà óêî âó òà îðãàí³çàö³éíó ä³ÿëüí³ñòü àêà äåì³êà Ä.².Áà ãàë³ÿ (1857—1932),
àíàë³çóºòüñÿ éîãî íà óêî âà ñïàä ùè íà.
Öüî ãî ðîêó âè ïîâ íþºòüñÿ 150 ðîê³â â³ä
äíÿ íà ðîä æåí íÿ âè äàò íî ãî â÷å íî ãî-³ñòî -
ðè êà Äìèò ðà ²âà íî âè ÷à Áà ãàë³ÿ. Çà ðà äÿ -
íñüêèõ ÷àñ³â òâîð ÷à ñïàä ùè íà àêà äåì³êà,
êîò ðà íà ðà õî âóº ïî íàä 500 ïðàöü ³ ïðè -
ñâÿ ÷å íà ðåã³îíàëüí³é ³ñòî𳿠Óêðà¿ íè, à
òà êîæ ³ñòî𳿠óêð à¿íñüêî¿ êóëü òó ðè, íà -
óêè, îñâ³òè, àð õå î ëî㳿, ³ñ òî ðè÷í³é ãå îã -
ðàô³¿, àð õå îã ðàô³¿, äæå ðå ëîç íà âñòâó,
³ñòîð³îãðàô³¿, á³îãðà ô³ñ òèö³, áóëà ìàé æå
âè ëó ÷å íà ç íà óêî âî ãî îá³ãó. Ïî î äè íîê³
çãàä êè íà óêî âî ãî äî ðîá êó Ä.².Áà ãàë³ÿ â
äðó êî âà íèõ âè äàí íÿõ íå äà âà ëè ö³ë³ñíî ãî
óÿâ ëåí íÿ ïðî éîãî âíå ñîê ó ðîç âè òîê
³ñòî ðè÷ íî¿ íà óêè. Ãëè áî êå ³ ñèñ òå ìà òè çî -
âà íå âèâ ÷åí íÿ íà óêî âî-ïå äà ãîã³÷íî¿ òà
ãðîìà ä ñüêî- ïîë³òè÷ íî¿ ä³ÿëü íîñò³ Ä.².Áà -
ãàë³ÿ ðîç ïî ÷à ëî ñÿ â îñòàííº äå ñÿ òèë³òòÿ
ÕÕ ñò. çà âäÿ êè ïóáë³êàö³ÿì Â.Â.Êðàâ ÷åí -
êà, Â.².Çà ðó áè, Î.Ï.Òî ëî÷ êà òà ³íøèõ äî -
ñë³äíèê³â, ùî ñïðè ÿ ëî ðîç âèò êó óêð à¿í -
ñüêî¿ ³ñòî ðè÷ íî¿ íà óêî âî¿ äóì êè, à òà êîæ
��� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
ð
��"�
����&��
'
"%�,60����)/.778�9.6�6:8�:;�/06�<=:�:84
© Ò.Î. Ùåð áàíü, 2007
ïî ïó ëÿ ðè çàö³¿ íà óêî âèõ çäî áóòê³â àêà -
äåì³êà ñå ðåä øè ðî êèõ âåðñòâ ñóñ ï³ëüñòâà.
Âàæ ëè âå çíà ÷åí íÿ äëÿ ôàõ³â ö³â ó ãà ëóç³
³ñòî𳿠Óêðà¿ íè ìຠçà ïî ÷àò êî âà íå ó íàø
÷àñ ïå ðå âè äàí íÿ íà óêî âèõ ïðàöü Ä.².Áà -
ãàë³ÿ.
Äìèò ðî ²âà íî âè÷ Áà ãàë³é íà ðî äèâ ñÿ 7
ëèñ òî ïà äà 1857 ð. ó Êèºâ³. Ùå çà äè òÿ ÷èõ
ðîê³â õëîï ÷èê âòðà òèâ áàòüê³â ³ âè õî âó -
âàâ ñÿ ó ðî äèí³ ò³òêè. Ó 1875 ð. Äìèò ðî
çàê³í÷èâ êè¿âñüêó ã³ìíàç³þ, à â 1880 ð.
óí³âåð ñè òåò Ñâ.Âî ëî äè ìè ðà. ϳñ ëÿ çà -
õèñ òó â 1882 ð. ìàã³ñòå ðñüêî¿ äèñ åð òàö³¿
«Èñòî ðèÿ Ñå âåð ñêîé çåì ëè äî ïî ëî âè íè
Õ²V ñò.» Äìèò ðî ²âà íî âè÷ ïå ðå ¿õàâ äî
Õàð êî âà ó çâ’ÿç êó ç îá ðàí íÿì éîãî øòàò -
íèì äî öåí òîì êà ôåä ðè ðîñ³éñüêî¿ ³ñòîð³¿
Õàðê³âñüêî ãî óí³âåð ñè òå òó. Ó 1887 ð.
Ä.².Áà ãàë³é ó Ìîñ êî âñüêî ìó óí³âåð ñè òåò³
çà õèñ òèâ äîê òî ðñüêó äèñ åð òàö³þ «Î êî -
ëî íè çà öèè ñòåï íîé îêðà è íû Ìîñ êîâ -
ñêî ãî ãî ñó äà ðñòâà» ³ áóâ çà òâåð äæå íèé ó
ïðî ôå ñî ðñüêî ìó çâàíí³.
Íàï ðó æå íó íà óêî âî-ïå äà ãîã³÷íó ðî -
áî òó Äìèò ðî ²âà íî âè÷ ïîºäíó âàâ ç
àäì³í³ñòðà òèâ íîþ, ïîë³òè÷ íîþ, ãðî ìà -
äñüêîþ ä³ÿëüí³ñòþ. Ó 1906—1911 ðð. â³í
îá³éìàâ ïî ñà äó ðåê òî ðà Õàðê³âñüêî ãî
óí³âåð ñè òå òó, â 1906 ð. áóâ îá ðà íèé ÷ëå -
íîì Äåð æàâ íî¿ ðàäè â³ä óñ³õ ðîñ³éñüêèõ
óí³âåð ñè òåò³â òà Àêàäå쳿 íàóê, âïðî -
äîâæ 1911—1914 ðð. âõî äèâ äî ñêëà äó
Äåð æàâ íî¿ ðàäè, ïðî òÿ ãîì 1914—1917
ðð. î÷î ëþ âàâ Õàðê³âñüêó ì³ñüêó äóìó.
Êð³ì òîãî, Ä.².Áà ãàë³é áðàâ àê òèâ íó
ó÷àñòü ó ï³äãî òîâö³ òà ïðî âå äåíí³ àð õå î -
ëîã³÷íèõ ç’¿çä³â, áóâ ãî ëî âîþ ïðàâë³ííÿ
Õàðê³âñüêî¿ ãðî ìà äñüêî¿ êíè ãîçá³ðí³ òà
âè äàâ íè ÷î ãî êîì³òåòó Õàðê³âñüêî ãî òî -
âà ðèñ òâà ãðà ìîò íîñò³.
Ïàâ ëî Ñêî ðî ïà äñüêèé âè ñî êî ö³íó âàâ
îðãàí³çà òîðñüê³ çä³áíîñò³ Ä. ².Áà ãàë³ÿ —
éîãî åðó äèö³þ, øëÿ õåòí³ñòü, òî ëå ðàíò -
í³ñòü, òîìó ê³ëüêà ðàç³â ïðî ïî íó âàâ
Äìèò ðó ²âà íî âè ÷ó âçÿ òè íà ñåáå îá îâ’ÿç -
êè ïðå ì’ºð-ì³í³ñòðà ³ ñôîð ìó âà òè óðÿä,
àëå â÷å íèé â³äõè ëÿâ òàê³ ïðî ïî çèö³¿, ïî -
ñè ëà þ ÷èñü íà áà æàí íÿ çà é íÿ òè ñÿ íà óêî -
âè ìè ñïðà âà ìè, îñê³ëüêè ïå ðåé ìàâ ñÿ
òîä³ ³äåºþ çà ñíó âàí íÿ Óêð à¿íñüêî¿ àêà -
äå쳿 íàóê. ³í ðàç îì ç À.Þ.Êðè ìñüêèì,
Å.Ê.Òèì ÷åí êîì òà Ã.Ã.Ïàâ ëóöü êèì ñêëà -
äàâ ïðî åê òè ñòðóê òó ðè, øòàò³â, áþä æå òó
ïåð øî ãî — ²ñòî ðè÷ íî-ô³ëî ëîã³÷íî ãî —
â³ä ä³ëó ÓÀÍ. Äìèò ðî ²âà íî âè÷ âèç íà ÷èâ
îñíîâí³ çà âäàí íÿ â³ää³ëó òà ïð³îðè òåò íó
íà óêî âî- äîñë³äíó ïðî áëå ìà òè êó. Ðà çîì ç
Â.².Âåð íà äñüêèì òà Â.Ë.Ìîä çà ëå âñüêèì
â³í ðîç ðîá ëÿâ ïðî åê òè ñòà òó òó ÓÀÍ òà çà -
êî íîï ðî åêò ïðî ¿¿ çà ñíó âàí íÿ.
14 ëèñ òî ïà äà 1918 ð. Ä.².Áà ãàë³é óâ³é -
øîâ äî ñêëà äó ä³éñíèõ ÷ëåí³â Óêð à¿í -
ñüêî¿ àêà äå쳿 íàóê, 8 ãðóä íÿ ñòàâ ãî ëî -
âîþ ²ñòî ðè÷ íî-ô³ëî ëîã³÷íî ãî â³ää³ëó
àêà äå쳿. Ó 1919 ð. Ä.².Áà ãàë³é î÷î ëèâ
àðõ³âíó ñåêö³þ íî âî óòâî ðå íî ãî Ãó á åðí -
ñüêî ãî êîì³òåòó îõî ðî íè ïàì ’ÿ òîê ³ñ -
òî𳿠³ êóëü òó ðè, ó ëþ òî ìó 1920 ð. óâ³é -
øîâ äî ñêëà äó Îñîá ëè âî¿ âñå óê ð à¿í -
ñüêî¿ àðõ³âíî¿ êîì³ñ³¿, îðãàí³çî âà íî¿ ïðè
Âñå óê ð à¿íñüêî ìó ðå âî ëþö³éíî ìó êî -
ì³òåò³. Ó òðàâí³ 1920 ð. Ä.².Áà ãàë³é áóâ
çà ëó ÷å íèé äî ðî áî òè â êîì³ñ³¿, ñòâî -
ðåí³é ïðè Íà ðîä íî ìó êîì³ñàð³àò³ îñâ³òè
äëÿ ðîç ðîá ëåí íÿ ïðî åê òó ðå ôîð ìè âè -
ùî¿ øêî ëè Óêðà¿ íè. Öÿ ðå ôîð ìà ìàëà
íå ãà òèâí³ íàñë³äêè, îñê³ëüêè çðóé íó âà -
ëà äîá ðå íà ëà ãîä æå íó ñèñ òå ìó âè ùî¿
îñâ³òè â êðà¿í³. Àëå Ä.².Áà ãàë³é êå ðó âàâ -
ñÿ òîä³ øëÿ õåò íîþ ìå òîþ. ³í ââà æàâ
êîí ÷å ïîòð³áíèì çâ³ëüíè òè óí³âåð ñè òå -
òè â³ä çà ñèë ëÿ óêðà¿ íî ôîá³â ³ ïå ðå òâî -
ðè òè âèù³ íà â÷àëüí³ çà êëà äè íà âîã íè -
ùà óêð à¿íñüêî¿ íà óêè ³ êóëüòóðè.
Ïðî ãî ëî øå íèé êî ìóí³ñòè÷ íîþ ïàð -
ò³ºþ íà ïî ÷àò êó 20-õ ðîê³â êóðñ íà óê -
ðà¿í³çàö³þ ³ìïî íó âàâ àêà äåì³êó ³ â³í ïî -
÷àâ âèñ òó ïà òè ç ïóáë³÷íè ìè çà ÿ âà ìè íà
ï³äòðèì êó ðà äÿ íñüêî¿ âëà äè, çà õî äèâ ñÿ
óäîñ êî íà ëþ âà òè ñâî¿ çíàí íÿ óêð à ¿í -
ñüêî¿ ìîâè, îïà íî âó âà òè ìàð êñ èñòñüêó
ìå òî äî ëîã³þ. Çãî äîì Äìèò ðî ²âà íî âè÷
ñòàâ ïîì³÷àòè, ùî ñòà íî âè ùå Àêàäå쳿
íàóê ç ðîêó â ð³ê ïîã³ðøó âà ëî ñÿ. Óêðà¿ -
íîç íàâ ÷à ïðî áëå ìà òè êà ñêî ðî ÷ó âà ëà ñÿ,
óñòà íî âó ëè õî ìà íè ëè ÷èñ ëåíí³ ÷èñ òêè
òà ðåï ðåñ³¿, â÷å íèõ çìó øó âà ëè çà é ìà òè -
ñÿ ñà ìî áè ÷ó âàí íÿì, à òà êîæ íà íà óêî -
âèõ çà õî äàõ êðè òè êó âà òè êî ëåã çà «ïñåâ -
äî ìàð êñèçì» ³ ò.³í. Íà àêà äåì³êà Ä.².Áà -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ���
�������"�
����&��
'
"%�,60����)/.778�9.6�6:8�:;�/06�<=:�:84
ãàë³ÿ ÿê äè ðåê òî ðà Íà ó êî âî-äîñë³äíî ãî
³íñòè òó òó ³ñòî𳿠Óê ðà¿ íè, ñòâî ðå íî ãî
1930 ðîêó íà îñíî â³ â³äêðè òî¿ â 1921
ðîö³ ï³ä éîãî êåð³âíèö òâîì êà ôåä ðè
³ñòî𳿠óêð à¿íñüêî¿ êóëü òó ðè, âæå î÷³êó -
âà ëî ÷åð ãî âå ïóáë³÷íå êà ÿò òÿ çà ïî ìèë -
êè, ïðè ïó ùåí³ ó ðî áîò³, íà íà ðàä³ óêð -
à¿íñüêèõ ³ñòîðèê³â, àëå äîëÿ âðÿòóâàëà
àêàäåì³êà â³ä íå çà ñ ëó æå íî¿ ãàíüáè. 9
ëþòîãî 1932 ð. Ä.².Áàãàë³é ïîìåð â³ä
çàïàëåííÿ ëåãåí³â.
Àêàäåì³ê Ä.².Áà ãàë³é íå ñòâî ðèâ óçà -
ãàëü íþ þ ÷î¿ ïðàö³ ç ³ñòî𳿠Óêðà¿ íè (õî -
÷à ³ çáè ðàâ ñÿ íà ïè ñà òè òàêó ìî íîã ðà -
ô³þ), àëå óâ³éøîâ ó â³ò÷èç íÿ íó ³ñòî ð³î -
ãðàô³þ ÿê íà é âè äàòí³øèé äîñë³äíèê
ðå ã³îíàëü íî¿ ³ñòî𳿠Óêðà¿íè.
Ó äî ðå âî ëþö³éíó äîáó Ä. ².Áà ãàë³é
äîñë³äæó âàâ ³ñòîð³þ ˳âî áå ðåæ íî¿ Óêðà¿ -
íè. Ó ñòàòò³ «Çàé ìàí ùè íà â Ëå âî áå ðåæ -
íîé Óêðà è íå ÕV²²—ÕV²²² ñò.» (1883), íà -
ïðèê ëàä, â³í äîâ³â, ùî íà ˳âî áå ðåæí³é
Óêðà¿í³ â³äáó âà ëî ñÿ ³íòåí ñèâ íå çàêð³ïà -
÷åí íÿ ñå ëÿí ùå çà äîâ ãî äî öà ðñüêî ãî óêà -
çó 1783 ð. ïðî âïðî âàä æåí íÿ êð³ïî ñíî ãî
ïðà âà. Â÷å íèé ñòâåð äæó âàâ, ùî îñíîâ -
íîþ ôîð ìîþ ïî çå ìåëü íèõ â³äíî ñèí íà
˳âî áå ðåææ³ áóëà çà é ìàí ùè íà, êîò ðà ïî -
ñòó ïî âî ðîç êëà äà ëà ñÿ ï³ä âïëè âîì ñî -
ö³àëü íî-åêî íîì³÷íî¿ íåð³âíîñò³ é íà -
ïðèê³íö³ ÕV²² — íà ïî ÷àò êó ÕV²²² ñò. ìà -
ëî çå ìåëüí³ òà áåç çå ìåëüí³ ñå ëÿ íè òà êî çà -
êè ñêëà äà ëè á³ëüø³ñòü íà ñå ëåí íÿ öüî ãî
êðàþ.
Ö³êà âèâ ñÿ Ä.².Áà ãàë³é ³ ñîö³àëü íî-
þðè äè÷ íîþ ïðî áëå ìà òè êîþ, çîê ðå ìà
âèâ ÷àâ ³ñòîð³þ ìàã äå áó ðçüêî ãî ïðà âà.
Â÷å íèé ââà æàâ, ùî ìàã äå áó ðçüêå ïðà âî
ó ì³ñòàõ ˳âî áå ðåæ íî¿ Óêðà¿ íè ìàëî îá -
ìå æå íèé õà ðàê òåð âíàñë³äîê ïî òóæ íî ãî
òèñ êó ç áîêó ñòàð øè íñüêî¿ àäì³í³ñò ðà -
ö³¿, à òà êîæ ñëàá êîñò³ ì³ñüêî¿ ãðî ìà äè.
Ðà çîì ç òèì Äìèò ðî ²âà íî âè÷ ï³äêðåñ -
ëþ âàâ æèòòºçäàòí³ñòü ìàã äå áó ðçüêî ãî
ïðàâà ³ éîãî ïîçèòèâíó ðîëü íà ˳âî áå -
ðåææ³.
²ñòîð³ÿ Ñëîá³äñüêî¿ Óêðà¿ íè ïîñ³äàëà
öåí òðàëü íå ì³ñöå â íà óêîâ³é ä³ÿëü íîñò³
Ä.².Áà ãàë³ÿ. Ó ìî íîã ðàô³¿ «Î÷åð êè èç èñ -
òî ðèè êî ëî íè çà öèè è áûòà ñòåï íîé îêðà -
è íû Ìîñ êîâ ñêî ãî ãî ñó äà ðñòâà» (1887) â³í
ïî ðó øèâ ïðî áëå ìè ç ãà ëóç³ ³ñ òî ðè÷ íî¿ ãå -
îã ðàô³¿, ðîç ãëÿ íóâ ïîë³òè êî- àäì³í³ñòðà -
òèâí³ ïè òàí íÿ òîùî. Ïîò³ì Äìèò ðî ²âà -
íî âè÷ îïóáë³êó âàâ öèêë ñòà òåé, ùî ñòî -
ñó âà ëè ñÿ òîð ãî âåëü íèõ â³ä íî ñèí, äó õîâ -
íî¿ ³ ìà òåð³àëü íî¿ êóëü òó ðè, çåì ëå âî -
ëîä³ííÿ Ñëî áî æàí ùè íè. Ìà òå ð³àë öèõ
ïóáë³êàö³é óâ³éøîâ äî äâî òîì íèõ «Î÷åð -
êîâ èç ðóñ ñêîé èñ òî ðèè» (Ò.1 — 1911; Ò.2
— 1913).
Âèç íà÷ íîþ ïî䳺þ â ³ñòî ðè÷í³é íàóö³
ñòàâ âèõ³ä ó ñâ³ò ´ðóí òîâ íî¿ äâî òîì íî¿
«Èñòî ðèè ãî ðî äà Õàðü êî âà çà 250 ëåò åãî
ñó ùåñ òâî âà íèÿ» (1905), íà ïè ñà íî¿ ó ñï³â -
àâ òîðñòâ³ ç Ä.Ï.̳ëëå ðîì. «²ñòîð³ÿ Ñëî -
á³äñüêî¿ Óêðà¿ íè» (1918) ñòà ëà ïåð øîþ
óçà ãàëü íþ þ ÷îþ ìî íîã ðàô³ºþ Ä.².Áà ãà -
ë³ÿ, ïðè ñâÿ ÷å íîþ Ñëî áî æàí ùèí³.
Ó ïðà öÿõ ç ³ñòî𳿠Ñëîá³äñüêî¿ Óêðà¿ -
íè àêà äåì³ê ïðî ñòå æèâ äîëþ öüî ãî
êðàþ ïî ÷è íà þ ÷è ³ç ñè âî¿ äàâ íè íè. ³í
äîâ³â, çîê ðå ìà, ùî ï³ä òèñ êîì â³éñüêà
Áàòèºâà óêð à¿íñüêèé íà ðîä, ùî ìåø êàâ
íà Ñëî áî æàí ùèí³, çà ëè øèâ ð³äí³ äî -
ì³âêè, à ï³ñëÿ çâ³ëüíåí íÿ ç-ï³ä çî ëî òî -
îð äè íñüêî ãî ïà íó âàí íÿ êîð³ííèé íà ðîä
ïî âåð íóâ ñÿ íà çãà ðè ùå, çà õî äèâ ñÿ
ï³ä³é ìà òè ç ðó¿ íè ³ â³äáóäîâóâàòè çåìë³
ñâî¿õ ïðàùóð³â.
Áà ãà òî óâà ãè â÷å íèé ïðèä³ëÿâ ïè òàí -
íÿì êî ëîí³çàö³¿ Ñëî áî æàí ùè íè ³ ðîç -
ð³çíÿâ òðè îñíîâí³ ¿¿ ôîð ìè: íà ðîä íó,
äåð æàâ íó, âëàñ íèöü êó, ç ÿêèõ íà é å ôåê -
òèâí³øîþ ââà æàâ íà ðîä íó. Ðà çîì ç òèì
ï³ä ÷àñ âèç íà ÷åí íÿ ñï³ââ³äíî øåí íÿ åò -
í³÷íî ãî ³ ñîö³àëü íî ãî ôàê òîð³â ó ïðî öå -
ñ³ çà ñå ëåí íÿ Ñëîá³äñüêî¿ Óêðà¿ íè Äìèò -
ðî ²âà íî âè÷ ä³éøîâ âèñ íîâ êó, ùî ðî -
ñ³é ñüêà êî ëîí³çàö³ÿ ìàëà ïåðåâàæíî
äåð æàâ íèé õàðàêòåð.
Îñíî âîþ çå ìåëü íî¿ âëàñ íîñò³ íà Ñëî -
á³äñüê³é Óêðà¿í³, íà äóì êó Ä.².Áà ãàë³ÿ,
áóëà çà é ìàí ùè íà. ³í â³äòâî ðèâ ó ñâî¿õ
ïðà öÿõ åâî ëþö³þ äð³áíî ãî çà ¿ìî÷ íî ãî
ãîñ ïî äà ðñòâà, äîê ëàä íî ðîç ãëÿ íóâ ïðî -
öåñ ôîð ìó âàí íÿ âå ëè êî ãî çåì ëå âî ëî -
ä³ííÿ, ïî ÿñ íèâ ïî õîä æåí íÿ ð³çíèõ ñóñ -
ï³ëüíèõ âåðñòâ, çîê ðå ìà äîâ³â, ùî äâî -
ðÿ íñòâî áà ãàòü îõ ñòàð øèí ÷àñ òî-ãóñ òî
��� Science and Science of Science, 2007, ¹ 3
Ò.Î. Ùåð áàíü
áóëî âè ãà äà íèì, îñê³ëüêè ¿õ ðîäîâîäè
ñÿãàëè ïðîñòîãî êîçàöòâà.
Íå îá³éøîâ óâà ãîþ Ä.².Áà ãàë³é ³ ïè -
òàíü, ïî â’ÿ çà íèõ ç ðîç âèò êîì íà Ñëî áî -
æàí ùèí³ ñ³ëüñüêî ãî ãîñ ïî äà ðñòâà —
ñêî òà ðñòâà, çåì ëå ðî áñòâà, îãî ðîä íèö ò -
âà ³ ò.³í. Â÷å íèé îõà ðàê òå ðè çó âàâ ó ñâî¿õ
ðîç â³äêàõ ïîë³òèêî-àäì³í³ñòðà òèâ íèé
óñò ð³é Ñëîá³äñüêî¿ Óêðà¿ íè, âèç íà ÷èâ
ð³âåíü ðîç âèò êó äó õîâ íî¿ ³ ìà òåð³àëü íî¿
êóëü òó ðè, â³äòâî ðèâ ïî ñòóï øê³ëüíî¿
îñ â³òè òîùî.
Äîñë³äæåí íÿ Ä.².Áà ãàë³ÿ ç ³ñòî𳿠Ñëî -
á³äñüêî¿ Óêðà¿ íè ñòà ëè âåð øè íîþ äî -
ñÿã íåíü ó â³ò÷èç íÿí³é ³ñòîð³îãðàô³¿ ³ ìà -
þòü íå ìè íó ùå íà óêî âå çíà÷åííÿ.
ʳëüêà çì³ñòîâ íèõ ïðàöü Ä.².Áà ãàë³ÿ
ñòî ñó âà ëè ñÿ ³ñòî𳿠ï³âäåí íî¿ Óêðà¿ íè.
Ó ìî íîã ðàô³¿ «Êî ëî íè çà öèÿ Íî âî ðîñ -
ñèé ñêî ãî êðàÿ è ïåð âûå øàãè åãî ïî
ïóòè êóëü òó ðû» (1889) â÷å íèé çðî áèâ
äîê ëàä íèé ³ñòî ðè êî-ãå îã ðàô³÷íèé îã -
ëÿä Íî âî ðîñ³¿, ïðî ñòå æèâ ðîç âè òîê ìà -
òåð³àëü íî¿ ³ äó õîâ íî¿ êóëü òó ðè ó ö³é ÷àñ -
òèí³ Óêðà¿ íè. Ó ìî íîã ðàô³¿ «Çà ñå ëåí íÿ
ϳâäåí íî¿ Óêðà¿ íè ³ ïåðø³ ïî ÷àò êè ¿¿
êóëü òóð íî ãî ðîç âèò êó» (1920) â³í äîâ³â,
ùî îñíî âîþ íà ðîä íî¿ êî ëîí³çàö³¿
ï³âäíÿ Óêðà¿ íè ñòà ëà Çà ïîð³çüêà ѳ÷, äî
òîãî æ çà äîâ ãî äî âïðî âàä æåí íÿ óðÿ äî -
âèõ çà õîä³â, ñïðÿ ìî âà íèõ íà çà ñå ëåí íÿ
öüî ãî êðàþ. Äìèò ðî ²âà íî âè÷ ââà æàâ,
ùî Çà ïîð³çüêà ѳ÷ ñïî ÷àò êó ìàëà ñóòî
â³éñüêî âèé õà ðàê òåð, à ïîò³ì ïî ñòó ïî âî
íà áðà ëà ðèñ ãîñ ïî äà ðñüêî¿ îðãàí³çàö³¿,
îñê³ëüêè á³ëüø³ñòü êî çàê³â çà é ìà ëè ñÿ
ìèð íîþ ïðà öåþ. Â÷å íèé âèç íà âàâ âå -
ëèê³ çà ñëó ãè êî çàö òâà ó ñïðàâ³ êî ëî í³çà -
ö³¿ Íî âî ðîñ³¿ ³ çà ñóä æó âàâ ë³ê â³äàö³þ
öà ðà òîì Çà ïîð³çüêî¿ Ñ³÷³. Êíè ãà ì³ñ òè -
ëà áà ãà òèé ìà òåð³àë ç ³ñòî𳿠êóëü òó ðè
ï³â äåí íî¿ ÷àñ òè íè Óêðà¿ íè.
Íèç êà íà óêî âèõ ïóáë³êàö³é Ä.².Áà -
ãàë³ÿ ïðè ñâÿ ÷å íà ³ñòî𳿠óêð à¿íñüêî¿ íà -
óêè ³ îñâ³òè. Â÷å íèé äîñë³äæó âàâ æèò òÿ
³ ä³ÿëüí³ñòü Ã.Ñ.Ñêî âî ðî äè ³ â 1894 ð.
ñòàâ ³í³ö³àòî ðîì âè äàí íÿ ç³áðàí íÿ òâî -
ð³â âè äàò íî ãî ô³ëî ñî ôà, ïðî ñâ³òè òå ëÿ ³
ïî å òà. Ó ïðà öÿõ Ä.².Áà ãàë³ÿ ïî ñòà ëà ãà -
ëå ðåÿ íà óêî âèõ ïî ðòðåò³â ïîåò³â, ïèñü -
ìåí íèê³â, â÷å íèõ, ÷èÿ ä³ÿëüí³ñòü áóëà
ïî â’ÿ çà íà ç Õàð êî âîì. Áëèçü êî 40 íà -
óêî âèõ ïóá ë³êàö³é Äìèò ðà ²âà íî âè ÷à
ïðè ñâÿ ÷å íî ³ñòî𳿠Õàðê³âñüêî ãî óí³âåð -
ñè òå òó, îäí³ºþ ç íà é çì³ñòîâí³øèõ ç
ÿêèõ áóâ âè äà íèé ó ñï³âàâ òîðñòâ³ ç
Ì.Ô.Ñóì öî âèì òà Â.Ï.Áó çåñ êó ëîì
«Êðàò êèé î÷åðê èñ òî ðèè Õàðü êîâ ñêî ãî
óíè âåð ñè òå òà çà ïåð âûå ñòî ëåò åãî ñó -
ùåñ òâî âà íèÿ» (1906).
ϳñëÿ ðå âî ëþö³¿ Ä. ².Áà ãàë³é ïðè ñòàâ
íà ïî çèö³¿ ìàð êñèç ìó ³ íà ìà ãàâ ñÿ â³ä ïî -
â³äàòè çà ïè òàì ðà äÿ íñüêî¿ âëà äè. Ö³íîþ
íå à áè ÿ êèõ êîì ïðîì³ñ³â Ä.².Áà ãàë³é íà -
ìà ãàâ ñÿ çáå ðåã òè êóëü òóð íó ñïàä ùè íó
Óêðà¿ íè, çà õèñ òè òè ³ñòî ðè÷í³ óñòà íî âè
â³ä îñòà òî÷ íî ãî ðóé íó âàí íÿ. Íàï ðè -
ê³íö³ 20-õ ðîê³â â³í ïå ðå ãëÿ íóâ äåÿê³
ñâî¿ ïðàö³, äî ïîâ íèâ ¿õ ìà òåð³àëîì ùî -
äî êëà ñî âî¿ áî ðîòü áè óêð à¿íñüêî ãî íà -
ðî äó òà ³íøè ìè îá îâ’ÿç êî âè ìè àò ðè áó -
òà ìè ðà äÿ íñüêî¿ ³ñòîð³îãðàô³¿. Ó âñòóï³
äî äðó ãî ãî âè äàí íÿ «Íà ðè ñó ³ñ òî𳿠Óê -
ðà¿ íè íà ñîö³àëü íî-åêî íî ì³÷íî ìó ´ðóí -
ò³» â³í ï³äòðè ìàâ ãàñ ëî ùîäî ïàðò³é -
íîñò³ íà óêè ³ âèñ òó ïèâ ïðî òè îá’ºêòèâ -
íîñò³ íà óêî âî ãî ï³çíàí íÿ, ïðè òà ìàí íî -
ãî «ñòà ðî ìó áóð æó àç íî ìó ñâ³òî ã ëÿ äó».
Òà ïî ïðè âè ìó øåí³ êîì ïðîì³ñè ³ ïî -
ñòóï êè ïðàâ ëÿ ÷î ìó ðå æè ìó, àêà äå ì³ê
Äìèò ðî ²âà íî âè÷ Áà ãàë³é óñå ñâîº æèò -
òÿ çà ëè øàâ ñÿ «íà ñòî ðîæ³ óêð à¿í ñüêî¿
êóëü òó ðè» ïî ñå ðåä áóð õëè âèõ ïî ä³é
ñóñï³ëüíî-ïîë³òè÷ íî ãî æèò òÿ.
Îòðè ìà íî 26.02.2006
Ò.À. Ùåð áàíü
Äìèò ðèé Èâà íî âè÷ Áà ãà ëèé (ê 150-ëå òèþ ñî äíÿ ðîæ äå íèÿ)
Îïè ñà íà íà ó÷íàÿ è îðãà íè çà öè îí íàÿ äå ÿ òåëü íîñòü àêà äå ìè êà Ä.È. Áà ãà ëèÿ (1857—1932), àíà ëè çè ðó åò ñÿ
åãî íà ó÷íîå íà ñëå äèå.
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2007, ¹ 3 ���
�������"�
����&��
'
"%�,60����)/.778�9.6�6:8�:;�/06�<=:�:84
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-49177 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 0374-3896 |
| language | Ukrainian |
| last_indexed | 2025-12-07T16:36:58Z |
| publishDate | 2007 |
| publisher | Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Щербань, Т.О. 2013-09-13T18:16:50Z 2013-09-13T18:16:50Z 2007 Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) / Т.О. Щербань // Наука та наукознавство. — 2007. — № 3. — С. 132-135. — укр. 0374-3896 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49177 Описано наукову та організаційну діяльність академіка Д.І. Багалія (1857—1932), аналізується його наукова спадщина. Описана научная и организационная деятельность академика Д. И. Багалия (1857—1932), анализируется его научное наследие. The paper studies scientific and organizational work of academician D.I. Bahalyi (1857—1932) and his scientific legacy. uk Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України Наука та наукознавство Ювілеї. Пам’ятні дати Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) Дмитрий Иванович Багалий (к 150-летию со дня рождения) Dmitry Ivanovich Bahalyi (to the 150th Anniversary since the Birth) Article published earlier |
| spellingShingle | Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) Щербань, Т.О. Ювілеї. Пам’ятні дати |
| title | Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) |
| title_alt | Дмитрий Иванович Багалий (к 150-летию со дня рождения) Dmitry Ivanovich Bahalyi (to the 150th Anniversary since the Birth) |
| title_full | Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) |
| title_fullStr | Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) |
| title_full_unstemmed | Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) |
| title_short | Дмитро Іванович Багалій (до 150-річчя від дня на родження) |
| title_sort | дмитро іванович багалій (до 150-річчя від дня на родження) |
| topic | Ювілеї. Пам’ятні дати |
| topic_facet | Ювілеї. Пам’ятні дати |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49177 |
| work_keys_str_mv | AT ŝerbanʹto dmitroívanovičbagalíido150ríččâvíddnânarodžennâ AT ŝerbanʹto dmitriiivanovičbagaliik150letiûsodnâroždeniâ AT ŝerbanʹto dmitryivanovichbahalyitothe150thanniversarysincethebirth |