Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України
Проаналізовано результати прогнозно-аналітичного дослідження на основі експертних оцінок в межах Державної програми прогнозування науково-технологічного та інноваційного розвитку України за напрямком «Засоби і технології лікування найпоширеніших захворювань», до якого увійшли і проблеми прогнозуванн...
Збережено в:
| Опубліковано в: : | Наука та наукознавство |
|---|---|
| Дата: | 2006 |
| Автор: | |
| Формат: | Стаття |
| Мова: | Ukrainian |
| Опубліковано: |
Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України
2006
|
| Теми: | |
| Онлайн доступ: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49604 |
| Теги: |
Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Цитувати: | Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України / О.А. Мех // Наука та наукознавство. — 2006. — № 3. — С. 71-79. — Бібліогр.: 2 назв. — укр. |
Репозитарії
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-49604 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Мех, О.А. 2013-09-22T13:11:31Z 2013-09-22T13:11:31Z 2006 Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України / О.А. Мех // Наука та наукознавство. — 2006. — № 3. — С. 71-79. — Бібліогр.: 2 назв. — укр. 0374-3896 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49604 Проаналізовано результати прогнозно-аналітичного дослідження на основі експертних оцінок в межах Державної програми прогнозування науково-технологічного та інноваційного розвитку України за напрямком «Засоби і технології лікування найпоширеніших захворювань», до якого увійшли і проблеми прогнозування науково-технологічного розвитку фармацевтичної галузі. Проанализированы результаты прогнозно-аналитического исследования на основе экспертных оценок в рамках Государственной программы прогнозирования научно-технологического и инновационного развития Украины по направлению "Средства и технологии лечения наиболее распространенных заболеваний", в который вошли и проблемы прогнозирования научно-технологического развития фармацевтической отрасли. The paper contains an analysis of results from a prognosticating & analytical study on the basis of expert judgments on line of the State Program for S&T and Innovation Forecasting in Ukraine, for the area “Techniques and Technologies for Treatment of Most Common Deceases”, which incorporated problems of S&T forecasting for pharmaceutical industry. uk Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України Наука та наукознавство Перспективи розвитку окремих тематичних напрямів державної програми прогнозування науково-технологічного та інноваційного розвитку Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України Прогнозно-аналитические исследования проблем и возможностей фармацевтической отрасли Украины Prognosticating & Analytical Studies of Problems and Capabilities in the Ukrainian Pharmaceutical Industry Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України |
| spellingShingle |
Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України Мех, О.А. Перспективи розвитку окремих тематичних напрямів державної програми прогнозування науково-технологічного та інноваційного розвитку |
| title_short |
Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України |
| title_full |
Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України |
| title_fullStr |
Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України |
| title_full_unstemmed |
Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України |
| title_sort |
прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі україни |
| author |
Мех, О.А. |
| author_facet |
Мех, О.А. |
| topic |
Перспективи розвитку окремих тематичних напрямів державної програми прогнозування науково-технологічного та інноваційного розвитку |
| topic_facet |
Перспективи розвитку окремих тематичних напрямів державної програми прогнозування науково-технологічного та інноваційного розвитку |
| publishDate |
2006 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Наука та наукознавство |
| publisher |
Центр досліджень науково-технічного потенціалу та історії науки ім. Г.М. Доброва НАН України |
| format |
Article |
| title_alt |
Прогнозно-аналитические исследования проблем и возможностей фармацевтической отрасли Украины Prognosticating & Analytical Studies of Problems and Capabilities in the Ukrainian Pharmaceutical Industry |
| description |
Проаналізовано результати прогнозно-аналітичного дослідження на основі експертних оцінок в межах Державної програми прогнозування науково-технологічного та інноваційного розвитку України за напрямком «Засоби і технології лікування найпоширеніших захворювань», до якого увійшли і проблеми прогнозування науково-технологічного розвитку фармацевтичної галузі.
Проанализированы результаты прогнозно-аналитического исследования на основе экспертных оценок в рамках Государственной программы прогнозирования научно-технологического и инновационного развития Украины по направлению "Средства и технологии лечения наиболее распространенных заболеваний", в который вошли и проблемы прогнозирования научно-технологического развития фармацевтической отрасли.
The paper contains an analysis of results from a prognosticating & analytical study on the basis of expert judgments on line of the State Program for S&T and Innovation Forecasting in Ukraine, for the area “Techniques and Technologies for Treatment of Most Common Deceases”, which incorporated problems of S&T forecasting for pharmaceutical industry.
|
| issn |
0374-3896 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/49604 |
| citation_txt |
Прогнозно-аналітичні дослідження проблем та можливостей фармацевтичної галузі України / О.А. Мех // Наука та наукознавство. — 2006. — № 3. — С. 71-79. — Бібліогр.: 2 назв. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT mehoa prognoznoanalítičnídoslídžennâproblemtamožlivosteifarmacevtičnoígaluzíukraíni AT mehoa prognoznoanalitičeskieissledovaniâproblemivozmožnosteifarmacevtičeskoiotrasliukrainy AT mehoa prognosticatinganalyticalstudiesofproblemsandcapabilitiesintheukrainianpharmaceuticalindustry |
| first_indexed |
2025-11-25T22:45:34Z |
| last_indexed |
2025-11-25T22:45:34Z |
| _version_ |
1850571730034098176 |
| fulltext |
Î.À. Ìåõ
Ïðîã íîç íî-àíàë³òè÷í³ äîñë³äæåí íÿ ïðî áëåì
òà ìîæ ëè âîñ òåé ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³
Óêðà¿ íè
Ïðî à íàë³çî âà íî ðå çóëü òà òè ïðî ãíîç íî-àíàë³òè÷ íî ãî äîñë³äæåí íÿ íà îñíîâ³ åê ñïåð -
òíèõ îö³íîê â ìåæ àõ Äåð æàâ íî¿ ïðî ãðà ìè ïðî ãíî çó âàí íÿ íà óêî âî-òåõ íî ëîã³÷íî ãî òà
³ííî âàö³éíî ãî ðîç âèò êó Óêðà¿ íè çà íà ïðÿì êîì «Çà ñî áè ³ òåõ íî ëî㳿 ë³êó âàí íÿ íà é ïî -
øè ðåí³øèõ çà õâî ðþ âàíü», äî ÿêî ãî óâ³éøëè ³ ïðî áëå ìè ïðî ãíî çó âàí íÿ íà óêî âî-òåõ íî -
ëîã³÷íî ãî ðîç âèò êó ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³.
Ïî áó äî âó åêî íîì³êè, ôóí äà ìåí òàëü -
íèì ðå ñóð ñîì ÿêî¿ âèñ òó ïà þòü àâàí -
ãàðäí³ íà óêîâ³ çíàí íÿ, øâèäê³ñòü ïî -
ïîâ íåí íÿ êîò ðèõ ïîñò³éíî çðîñ òàº, âèç -
íà íî ïð³îðè òåò íèì íà ïðÿ ìîì ðîç âèò êó
Óêðà¿ íè. Çíàí íÿ, âò³ëåí³ â ³ííî âàö³¿, ÿê
íà é âà ãîì³ø³ ÷èí íè êè ñòà ëî ãî åêî -
íîì³÷íî ãî ðîç âèò êó íà áó ëè çíà÷ íî ãî
ïî øè ðåí íÿ â á³ëüøîñò³ ãà ëó çåé ñâ³òî âî -
ãî ãîñ ïî äà ðñòâà, ÷èì ³ñòîò íî ïî ñè ëè ëè
êîí êó ðåíö³þ òà ñêî ðî òè ëè òåðì³íè
îíîâ ëåí íÿ ïðî äóêö³¿. ³äïîâ³äíî ïðè é -
íÿò òÿ â ñó ÷àñ íèõ óìî âàõ åôåê òèâ íèõ
óïðàâë³íñüêèõ ð³øåíü ïðè êå ðó âàíí³
³ííî âàö³éíèì ïðî öå ñîì âè ìà ãຠíà ÿâ -
íîñò³ ïðî ãíîç íî¿ ³íôîð ìàö³¿. Àêòóàëü -
íîþ æ ïðî áëå ìîþ äëÿ Óêðà¿ íè º â³ä -
ñóòí³ñòü ñèñ òå ìè, ñïðî ìîæ íî¿ îá’ºêòèâ -
íî ïðî ãíî çó âà òè â³ò÷èç íÿ íèé íà óêî -
âî-òåõ íî ëîã³÷íèé, ³ííî âàö³éíèé ïî ñòóï
³ âèç íà ÷à òè ïð³îðè òåòí³ íà ïðÿ ìè ðîç -
âèò êó íà óêè ³ òåõí³êè òà ³ííî âàö³éíî¿
ä³ÿëüíîñò³.
Îäí³ºþ ³ç âè ñî êî òåõ íî ëîã³÷íèõ ãà ëó çåé
Óêðà¿ íè º ôàð ìà öåâ òè÷ íà ãà ëóçü, ÿêà,
ìà þ ÷è çíà÷ íèé íà óêî âî-òåõí³÷íèé é âè -
ðîá íè ÷èé ïî òåíö³àë òà âè ðîá ëÿ þ ÷è ïðî -
äóêö³þ âè ñî êî¿ ñîö³àëü íî¿ çíà ÷ó ùîñò³
(ë³êàðñüê³ çà ñî áè), ïî òðå áóº âëàñ íèõ
ïðî ãíîç íèõ äîñë³äæåíü. Ðîç âè òîê ãà ëó çå -
âî ãî íà óêî âî-âè ðîá íè ÷î ãî êîì ïëåê ñó
áåç ïîñò³éíî ä³þ÷î¿ ñèñ òå ìè ïðî ãíî çó -
âàí íÿ íà óêî âî-òåõ íî ëîã³÷íî ãî òà ³ííî -
âàö³éíî ãî ðîç âèò êó ò³ëüêè ïî ñè ëþº íå ãà -
òèâí³ òåí äåíö³¿, ùî ñêëà äຠîäíó ³ç ãî ëîâ -
íèõ ïðî áëåì ³ííî âàö³éíî-îð³ºíòî âà íî¿
ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³.
Àíàë³ç ïóáë³êàö³é, ÿê³ ñòî ñó þòü ñÿ
ðîç âèò êó ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³, ïî êà -
çóº ³ñíó âàí íÿ áà ãàòü îõ àñ ïåêò³â ïðî áëå -
ìè, ïî â’ÿ çà íî¿ ç ôóíêö³îíó âàí íÿì íà -
óêî âî-òåõí³÷íî ãî ïî òåíö³àëó òà ³ííî -
âàö³éíèõ ïðî öåñ³â, ïðî òå â ìåæ àõ çà -
ãàëü íî¿ ïðî áëå ìè ìàé æå â³äñóòí³ ïðî -
ãíîç íî-àíàë³òè÷í³ äîñë³äæåí íÿ ùîäî
ãà ëó çå âî¿ íà óêè, òåõí³êè òà ³ííî -
âàö³éíî ãî ðîç âèò êó.
Âðà õî âó þ ÷è àê òó àëüí³ñòü ïðî áëå ìè,
ìå òîþ ñòàòò³ º àíàë³ç îñíîâ íèõ ïî êàç -
íèê³â ïðî âå äå íî ãî ïðî ãíîç íî-àíàë³òè÷ -
íî ãî äîñë³äæåí íÿ ùîäî ñòà íó ³ ïðî ãðå ñó
ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³ òà ïðî ãíîç ìàé -
áóò íüî ãî ðîç âèò êó.
Ïðàê òè÷ íó îðãàí³çàö³þ ïðî ãíîç íî-
àíà ë³òè÷ íèõ äîñë³äæåíü â Óêðà¿í³ çä³é -
ñíå íî íà âè êî íàí íÿ Äåð æàâ íî¿ ïðî ãðà ìè
ïðî ãíî çó âàí íÿ íà óêî âî-òåõ íî ëîã³÷íî ãî
òà ³ííî âàö³éíî ãî ðîç âèò êó íà 2004—2006
ðîêè, ìå òîþ ÿêî¿ º ñòâî ðåí íÿ ñèñ òå ìè
áåç ïå ðåð âíî ãî ïðî ãíî çó âàí íÿ íà óêî âî-
òåõ íî ëîã³÷íî ãî òà ³ííî âàö³éíî ãî ðîç âèò -
êó Óêðà¿ íè, à îñíîâ íè ìè çà âäàí íÿ ìè —
çà ïðî âàä æåí íÿ ñó ÷àñ íèõ ìå òîä³â ïðî âå -
äåí íÿ, âèç íà ÷åí íÿ áà çî âî ãî ³ àëü òåð íà -
òèâ íèõ âàð³àíò³â ðîç âèò êó íà óêî âî-òåõ -
íî ëîã³÷íî¿ òà ³ííî âàö³éíî¿ ä³ÿëü íîñò³,
íàéá³ëüø ïåð ñïåê òèâ íèõ òåõ íî ëîã³é òà
³ííî âàö³é [1]. Îäíèì ³ç íà ïðÿì³â âè êî -
íàí íÿ Äåð æàâ íî¿ ïðî ãðà ìè áóâ òå ìà òè÷ -
íèé íà ïðÿ ìîê «Çà ñî áè ³ òåõ íî ëî㳿 ë³êó -
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2006, ¹ 3 71
Î.À. Ìåõ
ÏÐÎÃÍÎÇÍÎ-ÀÍÀ˲ÒÈ×Ͳ ÄÎÑ˲ÄÆÅÍÍß ÏÐÎÁËÅÌ ÒÀ ÌÎÆËÈÂÎÑÒÅÉ ÔÀÐÌÀÖÅÂÒÈ×ÍÎ ̄ÃÀËÓDz ÓÊÐÀ̄ÍÈ
© Î.À.Ìåõ, 2006
âàí íÿ íà é ïî øè ðåí³øèõ çà õâî ðþ âàíü»,
äî ÿêî ãî óâ³éøëè ³ ïðî áëå ìè ïðî ãíî çó -
âàí íÿ íà óêî âî-òåõ íî ëîã³÷íî ãî ðîç âèò êó
ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³.
Ñó ÷àñ íèé ðîç âè òîê ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿
ãà ëóç³ îä íî ÷àñ íî ïðî õî äèòü ÿê øëÿ õîì
ñòâî ðåí íÿ ³ííî âàö³éíî¿ ïðî äóêö³¿
(âêëà äàí íÿì â íà óêî âî-äîñë³äí³ ðîç -
ðîá êè ì³ëü ÿðä³â äî ëàð³â), òàê ³ á³ëüø
ëåã êèì ñòâî ðåí íÿì ë³êà ðñüêèõ çà ñî á³â-
êîï³é (ãå íå ðèê³â) íà îñíîâ³ âæå â³äî ìèõ
ä³þ÷èõ ðå ÷î âèí, ÿê³ âõî äÿòü äî ³ñíó þ -
÷èõ íà ðèí êó ³ííî âàö³éíèõ ë³êà ðñüêèõ
çà ñîá³â. Íà ñüî ãîäí³ íàä çâè ÷àé íî äè -
íàì³÷íî ïðî õî äèòü ïðî öåñ óñêëàä íåí íÿ
ÿê âíóòð³øí³õ, òàê ³ çîâí³øí³õ ñêëà äî -
âèõ ïðî öå ñó ñòâî ðåí íÿ ³ííî âàö³éíî¿
ïðî äóêö³¿. ²íî çåìí³ ôàð ìà öåâ òè÷í³
êîì ïàí³¿, ñòâî ðþ þ ÷è ³í íî âàö³éí³ ïðå -
ïà ðà òè, çà çíà þòü çíà÷ íî¿ êîí êó ðåíö³¿,
ïðî òå âèò ðà ÷à þòü íà ñòâî ðåí íÿ îä íî ãî
òà êî ãî ë³êà ðñüêî ãî çà ñî áó äî 900 ìëí.
äîë. ÑØÀ òà 10—15 ðîê³â íà ó êî âèõ äî -
ñë³äæåíü, êë³í³÷íèõ ³ñïèò³â òî ùî. Ó
2004 ðîö³ çà ãàëü íèé íà óêî âèé áþä æåò
ôàð ìà öåâ òè÷ íî ãî ã³ãàí òà «Ïôàé çåð»
(«Pfizer», ÑØÀ) ñêëàâ 7,5 ìëðä. äîë.
ÑØÀ (14,6% çà ãàëü íî ãî îá ñÿ ãó ïðî äà -
æ³â), «Ãëàê ñîÑì³òÊëÿéí» — 5,2 ìëðä.
äîë. (13,9%), íî âî¿ «Ñà íîô³-Àâåíò³ñ» —
9,3 ìëðä. äîë. (11,3%); «Äæîí ñîí ³
Äæîí ñîí» — 5,2 ìëðä. äîë. (11%)[2].
Ïðî öåñ æå ñòâî ðåí íÿ ãå íå ðè÷ íî¿ êîﳿ
îðèã³íà ëüíî ãî ë³êà ðñüêî ãî çà ñî áó íå
âè ìà ãຠòî÷ íî ãî äîò ðè ìàí íÿ áà ãàòü îõ
àñ ïåêò³â, â ïåð øó ÷åð ãó òà êî ãî çíà÷ íî ãî
(â ïîð³âíÿíí³ ç ô³íà íñó âàí íÿì ôàð ìà -
öåâ òè÷ íèõ ÍÄÐ â Óêðà¿í³) ô³íà íñó âàí -
íÿ àáî ïðî âå äåí íÿ äîâ ãîñ òðî êî âèõ (äî
10 ðîê³â) äîêë³í³÷íèõ äîñë³äæåíü òà
êë³í³÷íèõ âèï ðî áó âàíü, îñê³ëüêè âîíè
âæå ïðî âå äåí³ ïðè ïî ïå ðåä íüî ìó ñòâî -
ðåíí³ îðèã³íà ëüíî ãî ïðå ïà ðà òó. Âðà õî -
âó þ ÷è, ùî îá èä âà øëÿ õè ìà þòü âëàñí³
ïå ðå âà ãè òà íå äîë³êè, äëÿ ôàð ìà öåâ òè÷ -
íî¿ ãà ëóç³ Óêðà¿ íè ïè òàí íÿ ïð³îðè òåò -
íî ãî íà ïðÿì êó, â ÿêî ìó ïîòð³áíî êîí -
öåí òðó âà òè çó ñèë ëÿ äëÿ ï³äâè ùåí íÿ
êîí êó ðåí òîñ ïðî ìîæ íîñò³ òà ïîä àëü øî -
ãî ðîç âèò êó, ëèøàºòüñÿ â³äêðè òèì.
Âè õî äÿ ÷è ³ç ðå çóëü òàò³â ïðî ãíîç íî-
àíàë³òè÷ íî ãî äîñë³äæåí íÿ, çà ïðî âå äåí -
íÿ âëàñ íèõ ÍÄÐ ³ âè ãî òîâ ëåí íÿ îðèã³íà -
ëüíèõ ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â (ÎËÇ), òà êèõ,
ùî íå ìà þòü àíà ëîã³â (â òîìó ÷èñë³ ñâ³òî -
âèõ), âèñ òó ïè ëè 17% åê ñïåðò³â, çà ä³ÿíèõ
ó äà íî ìó åòàï³ äîñë³äæåí íÿ (ðèñ. 1).
Íàéá³ëüøó ãðó ïó (55%) ñêëà ëè åê ñïåð òè,
ÿê³ âèñ òó ïè ëè çà òå, ùîá óêð à¿íñüêà ôàð -
ìà öåâ òè÷ íà ãà ëóçü ðîç âè âà ëàñü øëÿ õîì
âè ãî òîâ ëåí íÿ òà ðåàë³çàö³¿ ãå íå ðè÷ íèõ
âåðñ³é îðèã³íà ëüíèõ ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â.
Òðå òè íà (28%) åê ñïåðò³â âèñ òó ïè ëà çà
ðàö³îíàëü íå ïîºäíàí íÿ öèõ äâîõ øëÿõ³â,
òîá òî ÿêùî º ïåâí³ çäî áóò êè ó ðîç ðîáö³
îðèã³íà ëüíî ãî ïðå ïà ðà òó, òî òðå áà ïðî -
âî äè òè ÍÄÐ, ÿêùî æ íå ìຠòà êèõ çäî -
áóòê³â, òî íå îáõ³äíî ïðî âî äè òè ðî áî òó ç³
ñòâî ðåí íÿ ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â (ãå íå ðèê³â)
íà îñíîâ³ âæå â³äî ìèõ ä³þ÷èõ ðå ÷î âèí,
72 Science and Science of Science, 2006, ¹ 3
Î.À. Ìåõ
Ñòâîðåííÿ ÎËÇ
17%
²íøèé
28%
Ñòâîðåííÿ
ãåíåðèê³â
55%
Ðèñ. 1. Íàéá³ëüø ïåð ñïåê òèâí³ øëÿ õè ðîç âèò êó ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³ Óêðà¿ íè
àëå ³ç ñó âî ðèì êîí òðî ëåì á³îåêâ³âà ëåí -
òíîñò³. Òà êèì ÷è íîì, åê ñïåð òíà îö³íêà
äà íî ãî ïè òàí íÿ äî ñèòü ÷³òêî â³äîá ðà æàº
ñè òó àö³þ íà ôàð ìà öåâ òè÷ íî ìó ðèí êó,
îñê³ëüêè îñíîâ íà ìàñà ë³ê³â, ÿê³ âè ðîá ëÿ -
þòü ñÿ íàö³î íàëü íè ìè çà âî äà ìè òà ôàá -
ðè êà ìè, º ñàìå ãåíåðèêè.
Âèç íà þ ÷è íàéá³ëüø ïåð ñïåê òèâ íèì
íà ïðÿì êîì ðîç âèò êó ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà -
ëóç³ ñàìå ñòâî ðåí íÿ ãå íå ðèê³â ³ âðà õî âó -
þ ÷è òîé ôàêò, ùî ìàé æå âñÿ ïðî äóêö³ÿ
óêð à¿íñüêèõ ôàð ìà öåâ òè÷ íèõ çà âîä³â òà
ôàá ðèê â³äíî ñèòü ñÿ ñàìå äî ö³º¿ êà òå -
ãîð³¿, íà ñòóï íèì ïè òàí íÿì º ïè òàí íÿ
äîâ³ðè äî ÿêîñò³ òà åôåê òèâ íîñò³ ïðå ïà -
ðàò³â-ãå íå ðèê³â, ÿê³ âè ðîá ëÿ þòü ñÿ ï³ä -
ïðèºìñòâà ìè Óêðà¿ íè. Ó ðå çóëü òàò³ îïè -
òó âàí íÿ åê ñïåðòí³ îö³íêè âè ÿ âè ëèñü
ïðî òè ëåæ íè ìè äî ïè òàí íÿ ùîäî ïð³îðè -
òåò íîñò³ (ðèñ. 2). À ñàìå, çâà æà þ ÷è íà òå,
ùî á³ëüøå ïî ëî âè íè åê ñïåðò³â (55%) âè -
ñ ëî âè ëèñü çà ïåð ñïåê òèâí³ñòü ñòâî ðåí íÿ
ãå íå ðèê³â (³ ðîç âè òîê íà äàí³é îñíîâ³
âñ³º¿ ãà ëóç³), ò³ëüêè 26% ôàõ³âö³â âèñ ëî -
âè ëè äîâ³ðó äî äà íèõ ë³êà ðñüêèõ çà ñî á³â.
Á³ëüø³ñòü æå åê ñïåðò³â (69%) ð³âåíü
âëàñ íî¿ äîâ³ðè äî ïðå ïà ðàò³â-ãå íå ðèê³â
âèç íà ÷è ëè ÿê íèç ü êèé, à 5% ñôîð ìó ëþ -
âà ëè ³íøó (íå îäíîç íà÷ íó) òî÷ êó çîðó.
Îòæå, ìຠì³ñöå ïåâ íå ïðî òèð³÷÷ÿ ì³æ
âèç íàí íÿì ïåð ñïåê òèâ íîñò³ ðîç âèò êó ãà -
ëóç³ íà îñíîâ³ ãå íå ðèê³â òà íèç ü êèì ð³â -
íåì äîâ³ðè äî íèõ.
гâåíü çà ëó ÷åí íÿ íàö³îíàëü íèõ íà óêî -
âèõ óñòà íîâ äî ñòâî ðåí íÿ ôàð ìà öåâ òè÷ -
íè ìè ï³äïðèºìñòâà ìè ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â
âèç íà ÷ຠ³ òåõ íî ëîã³÷íèé ð³âåíü ïðî -
äóêö³¿. Àêòóàëüíîþ ïðî áëå ìîþ äëÿ íà -
ö³î íàëü íî ãî íà óêî âî-òåõí³÷íî ãî ïî òåí -
ö³àëó ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³ º ïè òàí íÿ
ï³äâè ùåí íÿ ð³âíÿ íà óêîºìíîñò³ ïðè
ñòâî ðåíí³ ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â. Âðà õî âó þ -
÷è, ùî íà óêîºìíîþ º ïðî äóêö³ÿ, ÿêà
âêëþ ÷ຠâ ñåáå îá ñÿ ãè ÍÄÐ, ÿê³ ïå ðå âè -
ùó þòü ñå ðåäíº çíà ÷åí íÿ öüî ãî ïî êàç íè -
êà â äàí³é ãà ëóç³ åêî íîì³êè, â ïðî âå äå íî -
ìó äîñë³äæåíí³ åê ñïåð òè äà ëè âëàñ íó
îö³íêó ñòó ïå íþ ó÷àñò³ óêð à¿í ñüêèõ íà -
óêî âèõ óñòà íîâ ó ñòâî ðåíí³ ãà ëó çå âî¿ ³í -
íî âàö³éíî¿ ïðî äóêö³¿ ³ ¿õ ïî ãëÿ äè ðîç -
ïîä³ëè ëèñü íà ñòóï íèì ÷è íîì (ðèñ. 3).
Á³ëüøå òðå òè íè (37%) åê ñïåðò³â âèç -
íà ÷è ëè ñòóï³íü ó÷àñò³ óêð à¿íñüêèõ íà -
óêî âèõ öåíòð³â ó ïðî öåñ³ ñòâî ðåí íÿ ãà -
ëó çå âèõ ³ííî âàö³é íèç ü êèì ³ òàê ñàìî
37% åê ñïåðò³â âèç íà ëè éîãî ñå ðåäí³ì.
Âè ùèì çà ñå ðåäí³é òà âè ñî êèì âèç íà ëè
éîãî ïî 13% åê ñïåðò³â. Òà êèì ÷è íîì,
74% îïè òà íèõ ôàõ³âö³â âèç íà ëè, ùî
âïëèâ íàö³îíàëü íî¿ íà óêè º íå çà äî â³ëü -
íèì ³ íå ìîæå ââà æà òèñü ôàê òî ðîì çðî -
ñ òàí íÿ. À âè õî äÿ ÷è ³ç òà êî¿ ñè òó àö³¿ ³
âðà õî âó þ ÷è ãëî áàëüí³ åêî íîì³÷í³ ïå ðå -
òâî ðåí íÿ, ðå àëü íîþ º íå áåç ïå êà âòðà òè
íàö³îíàëü íè ìè íà óêî âî-äîñë³äíè ìè
îðãàí³çàö³ÿìè ñâî¿õ êîí êó ðåí òíèõ ïî -
çèö³é ³ ïî ñëàá ëåí íÿ âñüî ãî ãà ëó çå âî ãî
ïî òåíö³àëó.
Íà ó êî âî-òåõí³÷íèé ïî òåíö³àë ôàð ìà -
öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³, ïðî é øîâ øè çà îñòàíí³
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2006, ¹ 3 73
ÏÐÎÃÍÎÇÍÎ-ÀÍÀ˲ÒÈ×Ͳ ÄÎÑ˲ÄÆÅÍÍß ÏÐÎÁËÅÌ ÒÀ ÌÎÆËÈÂÎÑÒÅÉ ÔÀÐÌÀÖÅÂÒÈ×Íί ÃÀËÓDz
ÓÊÐÀ¯ÍÈ
Âèñîêèé
26%
²íøèé
5%
Íèçüêèé
69%
Ðèñ. 2. гâåíü äîâ³ðè äî ïðå ïà ðàò³â-ãå íå òèê³â, ÿê³ âè ðîá ëÿ þòü ñÿ ôàð ìà öåâ òè÷ íè ìè
ï³äïðèºìñòâà ìè Óêðà¿ íè
15 ðîê³â ÷å ðåç çíà÷ íó ê³ëüê³ñòü òðàíñ -
ôîð ìàö³é, ïî òðå áóº äî âå äåí íÿ âëàñ íèõ
ñêëà äî âèõ äî ð³âíÿ ä³éñíî¿ ñâ³òî âî¿ êîí -
êó ðåí òîñ ïðî ìîæ íîñò³. Ïå ðå áó âà þ ÷è â
ïåâ íî ìó ñòàí³ òà ï³ääà þ ÷èñü ïîä àëü øî -
ìó âïëè âó, â òîìó ÷èñë³ é íå ãà òèâ íèõ
÷èí íèê³â, öåé ïî òåíö³àë ïî òðå áóº âäîñ -
êî íà ëåí íÿ çã³äíî ç âè ìî ãà ìè ñóñ -
ï³ëüñòâà äî åôåê òèâ íî ãî ôóíêö³îíó âàí -
íÿ òà âèð³øåí íÿ àê òó àëü íèõ ïðî áëåì.
Ïðî öåñ âäîñ êî íà ëåí íÿ ñêëà äî âèõ ïî -
òåíö³àëó òà êîæ ìຠâðà õî âó âà òè ïåâ íó
ïð³îðè òåòí³ñòü, àäæå ñòàí ñà ìèõ ñêëà -
äî âèõ, íà äóì êó åê ñïåðò³â, â³äð³çíÿºòüñÿ
çà ñòó ïå íåì ïðî áëåì íîñò³. Îòæå, äåÿê³
ñêëà äîâ³ íà óêî âî-òåõí³÷íîãî ïî òåí ö³à -
ëó âèìàãàþòü íåãàéíîãî âòðó÷àííÿ, ùî ³
ï³äòâåðäæóþòü åêñïåðòè (ðèñ. 4).
Ìàé æå ïî ëî âè íà çàä³ÿíèõ åê ñïåðò³â
(49%) âèç íà ÷è ëè, ùî íå ãàé íî ãî ïî êðà -
ùàí íÿ ïî òðå áóº (îá’ºäíà íà â îäíó àê òó -
àëü íó ïðî áëå ìó) ìà òåð³àëü íî-òåõí³÷íà òà
ô³íà íñî âà ñêëà äîâ³ ïî òåíö³àëó. ×âåðòü
åê ñïåðò³â (25%) âèç íà ëè íàéá³ëüø ãîñ -
òðîþ ïðî áëå ìîþ íå å ôåê òèâí³ñòü îðãà -
í³çà ö³¿ ðî áî òè íà óêî âî-òåõí³÷íî ãî ïî -
òåíö³àëó. Ùå ìåí øà ãðó ïà — 13% åê -
ñïåðò³â — âèç íà ëè ìà òåð³àëü íî-òåõí³÷íó
ñêëà äî âó ïî òåíö³àëó, ÿê òàêó, ùî âè ìà ãàº
íå ãàé íî ãî ïî êðà ùàí íÿ, ³ òàê ñàìî 13%
âèç íà ëè íàéá³ëüø àê òó àëü íîþ ô³íà íñî âó
³ îðãàí³çàö³éíó (îá’ºäíà íó) ñêëà äî âó.
ßê áóëî çà çíà ÷å íî ïî ïå ðåä íüî, ñï³â ðî -
á³òíèö òâî ì³æ âè êî íàâ öÿ ìè ãà ëó çå âèõ
íà óêî âî-äîñë³äíèõ ðîç ðî áîê ³ âè ðîá íè -
êà ìè ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â íå â³ä ïîâ³äຠñó -
74 Science and Science of Science, 2006, ¹ 3
Î.À. Ìåõ
Âèñîêèé
13%
Íèçüêèé
37%
Âèùèé çà
ñåðåäí³é
13%
Ñåðåäí³é
37%
Ðèñ. 3. Ñòóï³íü ó÷àñò³ óêð à¿íñüêî¿ íà óêè ó ñòâî ðåíí³ âëàñ íèõ ³ííî âàö³éíèõ ìå äè÷ íèõ
òåõ íî ëîã³é òà ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ïðî äóêö³¿
Ìàòåð³àëüíî-
òåõí³÷íà
13%
Ô³íàíñîâà òà
ìàòåð³àëüíî-
òåõí³÷íà
49% Ô³íàíñîâà òà
îðãàí³çàö³éíà
13%
Îðãàí³çàö³éíà
25%
Ðèñ. 4. ³äïîâ³ä³ åê ñïåðò³â íà ïè òàí íÿ, ÿêà ñêëà äî âà ôàð ìà öåâ òè÷ íî ãî íà óêî -
âî-òåõí³÷íî ãî ïî òåíö³àëó ïî òðå áóº íå ãàé íî ãî ïî êðà ùàí íÿ â ïåð øó ÷åð ãó
÷àñ íèì âè ìî ãàì ùîäî ðîç âèò êó ïî òåí -
ö³àëó ãà ëóç³. Åôåê òèâí³ñòü ïðî öå ñó âïðî -
âàä æåí íÿ íà ðè íîê óêð à¿í ñüêèõ ³ííî -
âàö³éíèõ ïðå ïà ðàò³â º íàéá³ëüøîþ ïðî -
áëå ìîþ âñüî ãî ³ííî âàö³éíî ãî ïðî öå ñó ³
âè ìà ãຠðå àëü íèõ ä³é ùîäî âäîñ êî íà ëåí -
íÿ. Òà êèì ÷è íîì, îñê³ëüêè ïðî öåñ ãà ëó -
çå âèõ ïå ðå òâî ðåíü òðè âຠâæå äîâ ãî, à
ïðî áëå ìà êî î ïå ðàö³¿ ì³æ íà óêîâ öÿ ìè òà
âè ðîá íè êà ìè ëèøàºòüñÿ çíà÷ íîþ, âè íè -
êຠïè òàí íÿ, ÿêèé ç âà æåë³â âïëè âó º
á³ëüø åôåê òèâ íèì ³ ïåð ñïåê òèâ íèì, íà
ùî åê ñïåð òè íàä à ëè íà ñòóïí³ îö³íêè
(ðèñ. 5).
Ïî íàä 70% ôàõ³âö³â âèç íà ëè, ùî ðèí -
êîâ³ ìå õàí³çìè ìà þòü á³ëüø åôåê òèâ -
íèé âïëèâ íà ïî êðà ùàí íÿ âçàºìî䳿
ì³æ íà óêîâ öÿ ìè ³ âè ðîá íè êà ìè, í³æ
àäì³í³ñòðà òèâí³, é â³äïîâ³äíî 30% åê -
ñïåðò³â ñõè ëè ëèñü äî ïðî òè ëåæ íî¿ òî÷ -
êè çîðó. Òà êèì ÷è íîì, ïîä àëü øå âäîñ -
êî íà ëåí íÿ ðèí êî âèõ âà æåë³â, ÿê³ á
ï³äâè ùó âà ëè ìî òè âàö³þ ó÷àñ íèê³â
³ííî âàö³éíî ãî ïðî öå ñó äî êî î ïå ðàö³¿, â
òîìó ÷èñë³ ô³íà íñî âèõ óñòà íîâ, ÿê³ ìà -
þòü â³ëüíèé ðè çè êî âèé êàï³òàë, ïî âèí -
íî ïðî äîâ æó âà òèñü.
Ñêëàä íèì ïè òàí íÿì (ç òî÷ êè çîðó
ñîö³àëü íèõ ðè çèê³â) äëÿ ³ííî âàö³éíî ãî
ïðî öå ñó º ìå òî äè êà ïî âåð íåí íÿ êîøò³â,
³íâåñ òî âà íèõ ó ôàð ìà öåâ òè÷í³ ÍÄÐ. Íà
ñüî ãîäí³ ³ñíó þòü äåê³ëüêà ñïî ñîá³â ³ îñ -
íîâ íèì º âàð³àíò, êîëè êîì ïàí³¿ —
ë³äåðè ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³, ùî âêëà -
äà þòü ó ÍÄÐ ì³ëüÿð äè äî ëàð³â ùî ðî êó,
âïðî âàä æó þ ÷è îðèã³íà ëüíèé ïðå ïà ðàò
íà ðè íîê, âêëà äà þòü â ö³íó éîãî ðåà -
ë³çàö³¿ âñ³ ïî ïå ðåäí³ òà ìàé áóòí³ âèò ðà -
òè íà íîâ³ ÍÄÐ, îñâ³òó, ìàð êå òèíã òî -
ùî. Ó äî ñë³äæåíí³ öüî ãî ïè òàí íÿ äóì êè
åê ñ ïåðò³â ðîçïîä³ëèëèñü íà ñòóï íèì
÷èíîì (ðèñ. 6).
Îñíîâ íó ãðó ïó ñêëà ëà á³ëüøà ïî ëî âè íà
åê ñïåðò³â (58%), ÿêà âèñ ëî âè ëàñü çà ðîç -
âè òîê íàéá³ëüø ðîç ïîâ ñþä æå íî ãî ìå òî -
äó â³äøêî äó âàí íÿ âèò ðàò, à ñàìå ÷å ðåç
ö³íó ðåàë³çî âà íî ãî ë³êà ðñüêî ãî çà ñî áó
(ËÇ). Ïðî òå ³ñíóº îá îâ’ÿç êî âà óìî âà äëÿ
óñï³øíî ãî âïðî âàä æåí íÿ äà íî¿ ñòðà òå㳿,
òîá òî íå îáõ³äíî ìàòè àäåê âàò íèé ð³âåíü
êóï³âåëü íî¿ ñïðî ìîæ íîñò³ ñïî æè âà÷³â,
àäæå ö³íà òà êèõ ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â â äà -
íî ìó âè ïàä êó ìîæå çðîñ òè íà ïî ðÿ äîê.
Ï’ÿ òà ÷àñ òè íà ôàõ³âö³â (21%) âèñ ëî âè -
ëàñü çà ñòâî ðåí íÿ ñèñ òå ìè â³äøêî äó âàí -
íÿ ô³íà íñî âèõ ³íâåñ òèö³é ó ôàð ìà öåâ -
òè÷í³ ÍÄÐ ÷å ðåç äåð æàâ íèé áþä æåò êðà¿ -
íè ³ òàê ñàìî 21% åê ñïåðò³â âèñ ëî âèâ ñÿ çà
ïîºäíàí íÿ íà ñüî ãîäí³øíüî ìó åòàï³ ðîç -
âèò êó ãà ëóç³ äâîõ íà âå äå íèõ ìå òîä³â
â³äøêî äó âàí íÿ. Òà êèì ÷è íîì, íàéá³ëüø
ðå àëü íèì âà ð³àí òîì ï³äâè ùåí íÿ îá ñÿã³â
ô³íà íñó âàí íÿ íîâ³òí³õ ôàð ìà öåâ òè÷ íèõ
íà óêî âî-äîñë³äíèõ ðîá³ò º ïî ñòó ïî âèé
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2006, ¹ 3 75
ÏÐÎÃÍÎÇÍÎ-ÀÍÀ˲ÒÈ×Ͳ ÄÎÑ˲ÄÆÅÍÍß ÏÐÎÁËÅÌ ÒÀ ÌÎÆËÈÂÎÑÒÅÉ ÔÀÐÌÀÖÅÂÒÈ×Íί ÃÀËÓDz
ÓÊÐÀ¯ÍÈ
Ðèíêîâèé
71%
Àäì³í³ñòðàòèâíèé
29%
Ðèñ. 5. ³äïîâ³ä³ åê ñïåðò³â íà ïè òàí íÿ, ÿêèé âàæ³ëü âïëè âó (â ñó ÷àñ íèõ óìî âàõ) º
á³ëüø åôåê òèâ íèì äëÿ ïî êðà ùàí íÿ êî î ïå ðàö³¿ ì³æ óêð à¿íñüêîþ ôàð ìà öåâ òè÷ íîþ
íà óêîþ òà â³äïîâ³äíèì âè ðîá íè êîì
ïå ðå õ³ä â³ä ìå òî äó äåð æàâ íî ãî ïî êðèò òÿ
äî ìå òî äó â³äøêî äó âàí íÿ ÷å ðåç ö³íó ë³êà -
ð ñüêèõ çà ñîá³â, ñïè ðà þ ÷èñü íà òåì ïè
çðîñ òàí íÿ êóï³âåëü íî¿ ñïðî ìîæ íîñò³
ãðî ìà äÿí êðà¿ íè.
Âðà õî âó þ ÷è ïîä à íó ³íôîð ìàö³þ, àê òó -
àëü íîþ ïðî áëå ìîþ äëÿ ñïî æè âà÷³â â
Óêðà¿í³ º çðîñ òàí íÿ ö³í íà ë³êàðñüê³ çà ñî -
áè. Ïðè ðî äà äà íî ãî ïðî öå ñó äî ñèòü
ñêëàä íà, àäæå ôàê òî ðè, ÿê³ ñïðè ÷è íÿ þòü
äî öüî ãî, ìà þòü ÿê ñóá’ºêòèâ íèé, òàê ³
îá’ºêòèâ íèé õà ðàê òåð òà â³äíî ñÿòü ñÿ ÿê
äî âíóòð³øí³õ, òàê ³ äî çîâí³øí³õ. Îá’ºê -
òèâ íèì ìî ìåí òîì ç ïðè ÷è íè ïî ñè ëåí íÿ
ì³æíà ðîä íèõ âè ìîã äî ÿêîñò³ òà áåç ïå êè
³ííî âàö³éíèõ ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â º äè -
íàì³÷íå óñêëàä íåí íÿ ñà ìî ãî ³ííî âàö³é -
íî ãî ïðî öå ñó ³ â ïåð øó ÷åð ãó ñòà䳿
êë³í³÷íèõ âèï ðî áó âàíü. Äî äàò êîâ³ âè ìî -
ãè ì³æíà ðîä íèõ ðå ãó ëÿ òîð íèõ îð ãà í³â äî
³íî çåì íèõ êîì ïàí³é (íà ïðèê ëàä íà òå ðè -
òî𳿠ÑØÀ), ÿê³ âè ðîá ëÿ þòü îñíîâ íó ìà -
ñó ïðå ïà ðàò³â, ñïðè ÷è íÿ þòü äî äàò êî âå
ô³íà íñó âàí íÿ â³äïîâ³äíèõ ñòàä³é. À âðà -
õî âó þ ÷è, ùî ³íî çåìí³ êîì ïàí³¿ âñ³ âèò ðà -
òè â³äøêî äî âó þòü çà ðà õó íîê ö³íè, çðîñ -
òàí íÿ ö³í íà ³ìïîðòí³ ïðå ïà ðà òè º äëÿ óê -
ð à¿íñüêèõ ñïî æè âà÷³â ö³ëêîì îá’ºê òèâ -
íèì ìî ìåí òîì. Íà ôàð ìà öåâ òè÷í³ ï³ä -
ïðèºìñòâà Óêðà¿ íè òàê ñàìî âïëè âຠðÿä
îá’ºêòèâ íî ñôîð ìî âà íèõ ôàê òîð³â (òåõ -
í³÷ íå ïå ðå îñíà ùåí íÿ ñó ÷àñ íèì òåõ íî ëî -
ã³÷íèì òà êîí òðîëü íî- àíàë³òè÷ íèì îá -
ëàä íàí íÿì, ðå êî íñò ðóê ö³ÿ ï³äïðè ºìñòâ
çà ñòàí äàð òà ìè GMP, îá îâ’ÿç êî âå äî
2009 ð., íà â÷àí íÿ ïåð ñî íà ëó ïðà âè ëàì
GMP, ïðè âå äåí íÿ ó â³ä ïîâ³äí³ñòü äî âè -
ìîã ªÑ ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿ ðîç ðîá êè ë³êà ð -
ñüêèõ çà ñîá³â, çîê ðå ìà íà åòàï³ ¿õ
êë³í³÷íî ãî âèâ ÷åí íÿ òà âïðî âàä æåí íÿ ó
âè ðîá íèö ò âî, òîùî), ÿê³ òà êîæ çìó øó -
þòü ï³äïðèºìñòâà êîì ïåí ñó âà òè âèò ðà òè
â òîìó ÷èñë³ çà ðà õó íîê ö³íè ïðîäóêö³¿.
Òà êèì ÷è íîì, ïðî öåñ çðîñ òàí íÿ ö³í
íà ñîö³àëü íî îð³ºíòî âà íó ïðî äóêö³þ,
ÿêîþ âèñ òó ïà þòü ë³êàðñüê³ çà ñî áè, º íå -
ìè íó ÷èì ³ âè ìà ãຠâïðî âàä æåí íÿ àäåê -
âàò íèõ çà õîä³â ç âèð³âíÿí íÿ äèñ áà ëàí ñó
ì³æ íèì ³ êóï³âåëü íîþ ñïðî ìîæí³ñòþ
ñïî æè âà÷³â. ³äíîñ íî äà íî ãî ïè òàí íÿ
äóì êè åê ñïåðò³â ðîç ïîä³ëèëèñü íà ñòóï -
íèì ÷èíîì (ðèñ. 7).
ßê áà ÷è ìî, íàéá³ëüøó ãðó ïó åê ñïåðò³â
(75%) ñêëà ëè ò³, õòî ïðî áëå ìó çðîñ òàí -
íÿ ö³í íà ë³êè áà ÷èòü ó íà é øâèä øî ìó
âïðî âàä æåíí³ ñèñ òå ìè îá îâ’ÿç êî âî ãî
ìå äè÷ íî ãî ñòðà õó âàí íÿ, ÿêà ïî âèí íà
âçÿ òè íà ñåáå îñíîâ íèé òÿ ãàð ô³íà íñî -
âèõ êîì ïåí ñàö³é. ² â³äïîâ³äíî 25% åê -
ñïåðò³â âèñ ëî âè ëèñü çà ïî ñè ëåí íÿ àä -
ì³í³ñòðà òèâ íî ãî êîí òðî ëþ çà âñ³ì ïðî -
öå ñîì ö³íî óò âî ðåí íÿ â ãà ëóç³ çà áåç ïå -
÷åí íÿ íà ñå ëåí íÿ ë³êàìè (â òîìó ÷èñë³
äëÿ ³ìïîð òíèõ ïðå ïà ðàò³â ç ìî ìåí òó ïå -
ðå òè íó ìèò íî ãî êîð äî íó).
Çàñ òàð³ëîþ, àëå àê òó àëü íîþ ïðî áëå -
ìîþ äëÿ âñ³º¿ ãà ëóç³ º â³äñóòí³ñòü çà ìêíó -
òî ãî íà óêî âî-âè ðîá íè ÷î ãî öèê ëó íà ôàð -
76 Science and Science of Science, 2006, ¹ 3
Î.À. Ìåõ
Äåðæàâíèé
áþäæåò
21%
²íøà ò.ç.
21%
Ö³íà ËÇ
58%
Ðèñ. 6. ³äïîâ³ä³ åê ñïåðò³â íà ïè òàí íÿ, ÿêèì ÷è íîì ô³íà íñîâ³ âèò ðà òè íà ÍÄÐ ç³
ñòâî ðåí íÿ ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â â Óêðà¿í³ ïî âèíí³ ïî âåð òà òè ñÿ äëÿ îðãàí³çàö³¿ íî âèõ
ðîç ðî áîê (ò.ç. — òî÷ êà çîðó)
ìà öåâ òè÷ íèõ çà âî äàõ òà ôàá ðè êàõ Óêðà¿ -
íè. Á³ëüø³ñòü óêð à¿íñüêèõ ï³äïðèºìñòâ
íå ìà þòü í³ äîñ òàò íüî ðîç âè íó òèõ (çà
ñâ³òî âèì ð³âíåì) íà óêî âî-äîñë³äíèõ ëà -
áî ðà òîð³é, í³ ô³íà íñî âî ãî êàï³òàëó äëÿ
çà ìîâ ëåí íÿ ÍÄÐ ç³ ñòâî ðåí íÿ ³ííî -
âàö³éíèõ ïðå ïà ðàò³â. Òà êèì ÷è íîì, ö³
ï³äïðèºìñòâà ãî ëîâ íèì ÷è íîì âè ðîá ëÿ -
þòü ïðå ïà ðà òè-ãå íå ðè êè, ñå ðåä êîò ðèõ
çíà÷ íà ê³ëüê³ñòü êîï³é âñåñâ³òíüî â³äî -
ìèõ îðèã³íà ëüíèõ ïðå ïà ðàò³â, íà ÿê³ òåð -
ì³í 䳿 ì³æíà ðîä íî ãî ïà òåí òíî ãî çà õèñ òó
íå çàê³í÷èâ ñÿ. Âñòó ïà þ ÷è æ äî Ñâ³òî âî¿
îðãàí³çàö³¿ òîðã³âë³ (ÑÎÒ), Óêðà¿ íà ïî -
âèí íà ï³äïè ñà òè ðÿä ì³æíà ðîä íèõ ðå ãó -
ëÿ òîð íèõ àêò³â, ñå ðåä ÿêèõ ³ Óãî äà ùîäî
òîð ãî âèõ àñ ïåêò³â ïðàâ íà ³íòå ëåê òó àëü íó
âëàñí³ñòü (Agreement on Trade Related
Aspects of Intellectual Property Rights —
TRIPS), ÿêà ðî áèòü íå ìîæ ëè âèì ïîä àëü -
øå âè ðîá íèö òâî ãå íå ðè÷ íèõ âåðñ³é. Ö³
îá ñòà âè íè ï³ñëÿ âñòó ïó äî ÑÎÒ ç âå ëè -
êîþ â³ðîã³äí³ñòþ ìî æóòü íå ãà òèâ íî
âïëè íó òè íà ðî áî òó íàö³îíàëü íèõ ôàð -
ìà öåâ òè÷ íèõ ï³äïðèºìñòâ, àäæå ì³æíà -
ðîä íå çà êî íî äà âñòâî âè ìà ãà òè ìå â³ä íèõ
ïðà öþ âà òè â ð³âíèõ óìî âàõ ç ³íî çåì íè ìè
êîì ïàí³ÿìè ñàìå â ãà ëóç³ ÍÄÐ. Îòæå,
äóì êè åê ñïåðò³â ç öüî ãî ïè òàí íÿ ðîç -
ïîä³ëè ëèñü íà ñòóï íèì ÷è íîì (ðèñ. 8).
Á³ëüø³ñòü (62%) åê ñïåðò³â âèñ ëî âè ëè
äóì êó, ùî âñòóï Óêðà¿ íè äî ÑÎÒ ïðè çâå -
äå äî ïî ñëàá ëåí íÿ ÿê ôàð ìà öåâ òè÷ íî¿
íà óêè, òàê ³ ãà ëó çå âî ãî âè ðîá íèö òâà òà
çíè æåí íÿ ¿õ êîí êó ðåí òîñ ïðî ìîæ íîñò³.
²íøà ÷àñ òè íà ôàõ³âö³â (38%) ââà æàº, ùî
âñòóï äî äà íî¿ ì³æíà ðîä íî¿ îðãà í³çàö³¿
ïðè âå äå äî äå ÿ êî¿ òðàíñ ôîð ìàö³¿, ïðî òå
ò³ëüêè ïî ñè ëèòü êîí êó ðåíòí³ ìîæ ëè âîñò³
ÿê íà óêî âî-äî ñë³ä íèõ óñòà íîâ, ùî âè êî -
íó þòü ³ííî âàö³éí³ ïðî åê òè, òàê ³ ôàð ìà -
öåâ òè÷ íèõ âè ðîá íèê³â.
Òà êèì ÷è íîì, âè õî äÿ ÷è ç îö³íîê åê -
ñïåðò³â, à òà êîæ âðà õî âó þ ÷è äè íàì³÷íå
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2006, ¹ 3 77
ÏÐÎÃÍÎÇÍÎ-ÀÍÀ˲ÒÈ×Ͳ ÄÎÑ˲ÄÆÅÍÍß ÏÐÎÁËÅÌ ÒÀ ÌÎÆËÈÂÎÑÒÅÉ ÔÀÐÌÀÖÅÂÒÈ×Íί ÃÀËÓDz
ÓÊÐÀ¯ÍÈ
Âïðîâàäæåííÿ
ñèñòåìè
îáîâ'ÿçêîâîãî
ìåäè÷íîãî
ñòðàõóâàííÿ
75%
Àäì³í³ñòðàòèâíèé
êîíòðîëü çà
ö³íîóòâîðåííÿì
25%
Ðèñ. 7. ³äïîâ³ä³ åê ñïåðò³â íà ïè òàí íÿ, ÿê ïîòð³áíî âèð³øèòè ïðî áëå ìó çðîñ òàí íÿ
ö³í íà ë³êàðñüê³ çà ñî áè
Ïîñèëåííÿ ¿õ
êîíêóðåíòî-
ñïðîìîæíîñò³
38%
Ïîñëàáëåííÿ
62%
Ðèñ. 8. ³äïîâ³ä³ åê ñïåðò³â íà çà ïè òàí íÿ, ùî ÷åêຠíà óêð à¿íñüêó ôàð ìà öåâ òè÷ íó
íà óêó òà âè ðîá íèê³â ï³ñëÿ âñòó ïó Óêðà¿ íè äî ÑÎÒ
ïî ñè ëåí íÿ ì³æíà ðîä íî¿ êîí êó ðåíö³¿ ó
ãà ëóç³ ôàð ìà öåâ òè÷ íèõ íà óêî âî-äîñë³ä -
íèõ ðîç ðî áîê, ìîæ íà çðî áè òè äåê³ëüêà
âèñíîâê³â, à ñàìå:
v âèç íà þ ÷è, ùî ìàé æå âñÿ ïðî äóêö³ÿ
óêð à¿íñüêèõ çà âîä³â íà ëå æèòü äî êà -
òå ãî𳿠ãå íå ðèê³â, à òà êîæ òå, ùî
âîíè íå ñïðî ìîæí³ êîí êó ðó âà òè â îá -
ëàñò³ ÍÄÐ ç ³íî çåì íè ìè êîì ïàí³ÿìè,
íàéá³ëüø ïðè é íÿò íèì íà ïðÿì êîì ðîç -
âèò êó ãà ëóç³ º ïîä àëü øå ñòâî ðåí íÿ íà -
óêî âî âäîñ êî íà ëå íèõ âåðñ³é ãå íå ðèê³â.
Ïðî òå, çá³ëüøó þ ÷è âëàñí³ íà óêî âî-
òåõ í³÷í³ òà ô³íà íñîâ³ àê òè âè, ïî -
òð³á íî ïà ðà ëåëü íî âåñ òè ðî áî òó íàä
âëàñ íè ìè ïðî åê òà ìè ç³ ñòâî ðåí íÿ îðè -
ã³íà ëüíèõ ³ííî âàö³éíèõ ïðå ïà ðàò³â;
v ïðî öåñ ñòâî ðåí íÿ ³ âïðî âàä æåí íÿ ³í -
íî âàö³éíî¿ ïðî äóêö³¿ ïî òðå áóº âè ñî êî¿
íîð ìè ðåí òà áåëü íîñò³, à îñê³ëüêè çà -
ãàëü íîï ðèé íÿ òèì ìå õàí³çìîì ïî âåð -
íåí íÿ ³íâåñ òî âà íèõ ó ÍÄÐ êîøò³â º
âêëà äàí íÿ âñ³õ âèò ðàò â ö³íó ËÇ (³
á³ëüøà ïî ëî âè íà åê ñïåðò³â — 58% —
âèñ ëî âè ëèñü çà ðîç âè òîê ñàìå òà êî ãî
ìå òî äó â³äøêî äó âàí íÿ âèò ðàò), òî,
âðà õî âó þ ÷è íå âè ñî êèé ð³âåíü êóï³âåëü -
íî¿ ñïðî ìîæ íîñò³ óêð à¿íñüêèõ ñïî æè -
âà÷³â, ïð³îðè òåò íèì çà âäàí íÿì º ÿê -
íàé øâèä øå çà ïðî âàä æåí íÿ ñèñ òå ìè
ìå äè÷ íî ãî ñòðà õó âàí íÿ, ÿêà ïî âèí íà
âèð³âíÿ òè äèñ áà ëàíñ ì³æ âè ñî êèì
ð³âíåì ö³í íà ËÇ ³ íèç ü êîþ êóï³âåëü íîþ
ñïðî ìîæí³ñòþ ãðî ìà äÿí;
v íå ãàé íî ãî ïî êðà ùàí íÿ ïî òðå áóº ìà òå -
ð³àëü íî-òåõí³÷íà òà ô³íà íñî âà ñêëà äîâ³
íà óêî âî-òåõí³÷íî ãî ïî òåí ö³àëó ôàð ìà -
öåâ òè÷ íî¿ ãà ëóç³, ïðî òå íå çà ðà õó íîê
äåð æàâ íî ãî áþä æå òó, à (ïðè åôåê -
òèâí³é ïî ñå ðåä íèöüê³é ïî ë³òèö³ äåð æà -
âè) çà ðà õó íîê ïðè âàò íî ãî êàï³òàëó;
v õî÷à ðèí êîâ³ ìå õàí³çìè ìà þòü á³ëüø
åôåê òèâ íèé âïëèâ íà ïî êðà ùàí íÿ
âçàºìî䳿 ì³æ íà óêîâ öÿ ìè ³ âè ðîá íè -
êà ìè, í³æ àäì³í³ñòðà òèâí³, ïðî òå
ñüî ãîäí³ (â Óêðà¿í³) âîíè âòðà ÷à þòü
ðå àëü íå íà ïîâ íåí íÿ;
v âñòóï Óêðà¿ íè äî ÑÎÒ (íà äóì êó á³ëü -
øîñò³ åê ñïåðò³â) ìà òè ìå äëÿ ãà ëóç³
íå ãà òèâí³ íàñë³äêè.
Îòæå, íà é áëèæ ÷å ìàé áóòíº ôàð ìà öåâ -
òè÷ íî¿ ãà ëóç³ òà ¿¿ íà óêî âî-òåõí³÷íî ãî ïî -
òåíö³àëó (â òîìó ÷èñë³ ï³ñëÿ âñòó ïó êðà¿ -
íè äî ÑÎÒ) çà ëå æèòü â³ä äåê³ëüêîõ ñòðà -
òåã³÷íî âàæ ëè âèõ ìî ìåíò³â ³ ïðî ãíîç íî
ìîæå ìàòè äåê³ëüêà âàð³àíò³â ðîç âèò êó.
Ïåð øèé — öå âàð³àíò ñòà ëî ãî âíóò -
ð³øíüî ãî ðîç âèò êó, âïðî âàä æåí íÿ ÿêî ãî
â ãà ëóç³ ïå ðå äáà ÷àº, ùî:
1) äåð æà âà ñòâî ðþº óìî âè, çà ÿêèõ
íàéá³ëüø³ ôàð ìà öåâ òè÷í³ ï³äïðèºìñòâà
ãà ëóç³ (á³ëÿ 20) ³ íà óêî âî-äîñë³äí³ öåí -
òðè, ëà áî ðà òîð³¿, êîòð³ âè êî íó þòü ÍÄÐ
³ííî âàö³éíî¿ ïðî äóêö³¿, ëè øà þòü ñÿ ó
âëàñ íîñò³ óêð à¿íñüêèõ ñóá’ºêò³â ãîñ ïî äà -
ðþ âàí íÿ, à äëÿ ïî ñè ëåí íÿ êîí êó ðåí ò íèõ
ìîæ ëè âîñ òåé ïîºäíó þòü âëàñí³ íà óêî -
âî-âè ðîá íè÷³ ïî òóæ íîñò³. ³äïîâ³äíî çà
ðå çóëü òà òà ìè ãîñ ïî äà ðñüêî¿ ä³ÿëü íîñò³ ¿õ
ïðè áóò êè ëè øà þòü ñÿ â Óêðà¿í³ òà éäóòü
íà ðîç âè òîê âëàñ íî ãî íà óêî âî-âè ðîá íè -
÷î ãî ïî òåíö³àëó;
2) íà ì³æäåð æàâ íî ìó ð³âí³ (ïðè âñòóï³
äî ÑÎÒ) â³äñòðî ÷óºòüñÿ íà íå îáõ³äíèé
òåðì³í (íà òå ðè òî𳿠Óê ðà¿ íè) âñòóï â
ñèëó äåÿ êèõ ì³æíà ðîä íèõ óãîä, â òîìó
÷èñë³ ðå ãó ëÿ òîð íèõ àêò³â ùîäî òîð ãî âèõ
àñ ïåêò³â ïðàâ íà ³íòå ëåêò óà ëüí ó âëàñ -
í³ñòü (TRIPS), ÿê³ óíå ìîæ ëèâë þþ òü ïî -
äàëü øå âè ðîá íèöòâî ãå íå ðè÷ íèõ êîï³é.
Ñâî ãî ÷àñó ïîä³áíî¿ ïðå ôå ðåíö³¿ äîì³ãñÿ
óðÿä ²í䳿, äî ìî âèâ øèñü ³ç çàö³êàâë åí èì -
è êðà¿ íà ìè ïðî â³äñòðî ÷åí íÿ äî 2005 ð.
âñòó ïó ó ñèëó óãî äè TRI PS íà òå ðè òîð³¿
²í䳿, ùî íà äà ëî ôàð ìà öåâ òè÷í³é ãà ëóç³
ö³º¿ êðà¿ íè çíà÷ íî ãî ïîø òîâ õó. Îòæå, öå
çà êî íî äàâ ÷î äî çâî ëèòü óê ðà¿í ñüêèì ï³ä -
ïðèºìñòâàì íå ïðè ïè íÿ òè âè ïóñê ãå íå -
ðè÷ íèõ âåðñ³é áðåíä³â, òåðì³í 䳿 ïà òåíò -
íî ãî çà õèñò ó íà ÿê³ ùå íå çàê³í÷èâ ñÿ, òà
ïðî äîâ æè òè âè ùå çà çíà ÷åí³ òðàíñ ôîð ìà -
ö³éí³ ïðî öå ñè. Ïå ðå áó âàþ÷ è â ÑÎÒ, àëå
ìàþ÷ è ï³ëüãè ïî TRIP S, óê ðà¿í ñüê³ ôàð -
ìà öåâ òè÷í³ ï³äïðèºìñòâà, âè ðîá ëÿþ÷ è
òà íàó êî âî âäî ñêî íà ëþþ÷ è ³ñíó þ÷³ ãå íå -
ðè êè, à òà êîæ ðåàë³çóþ÷ è ¿õ çà äîñò óïí -
èì è ö³íàìè, ìî æóòü çì³öíè òè ñâîþ ïðè -
ñóòí³ñòü íà ðèí êàõ ³íøèõ êðà¿í, ç ÷à ñîì
ïî ñè ëè òè âëàñí³ ô³íàí ñîâ³ òà íàó êî -
âî-äîñë³äí³ ìîæ ëè âîñò³ òà ðîç ïî ÷à òè âè -
78 Science and Science of Science, 2006, ¹ 3
Î.À. Ìåõ
êî íàí íÿ ô³íàí ñî âîºìíèõ íàó êî âèõ ðîç -
ðî áîê ç³ ñòâî ðåí íÿ îðèã³íàëü íèõ ë³êàð -
ñüêèõ çà ñîá³â ç ¿õ ïî äàëü øèì ìàð êå òèí -
ãîì. Òà êèì ÷è íîì, äà íèé âàð³àíò ðîç âè -
òêó äຠìîæ ëèâ³ñòü çáå ðåã òè ÿê âè ðîá íè -
÷èé, òàê ³ íàó êî âî-òåõí³÷íèé ïî òåí ö³àë
ãà ëóç³, ïî ñè ëè òè éîãî êîí êó ðåí òî ñïðî -
ìîæí³ñòü òà çáå ðåã òè çà íèì ñòà òóñ ñî -
ö³àëü íî îð³ºíòî âà íî ãî ³ ñòðà òåã³÷íî âàæ -
ëè âî ãî äëÿ êðà¿ íè.
Äðó ãèé âàð³àíò — öå âàð³àíò äîì³íó þ ÷î -
ãî çîâí³øíüî ãî âïëè âó, ðîç ãîð òàí íÿ ÿêî -
ãî ìîæ ëè âå çà óìîâ íåð³øó ÷èõ ä³é äåð æà -
âè ³ç çà õèñ òó âëàñ íî ãî íà óêî âî- òåõ í³÷ íî ãî
ïî òåíö³àëó ³ ÿêèé ïå ðå äáà ÷àº, ùî:
1) ôàð ìà öåâ òè÷í³ ï³äïðèºìñòâà ãà ëóç³,
íà óêî âî-äîñë³äí³ öåí òðè, ëà áî ðà òî𳿠ïî -
ñòó ïî âî ïå ðå õî äÿòü ó âëàñí³ñòü ³íî çåì -
íèõ òðàíñ íàö³îíàëü íèõ ôàð ìà öåâ òè÷ íèõ
êîì ïàí³é àíà ëîã³÷íî äî òîãî, ÿê ñâî ãî
÷àñó ïå ðåé øëè ó ¿õ âëàñ í³ñòü êîì ïàí³¿
êðà¿í Ñõ³äíî¿ ³ Öåí òðàëü íî¿ ªâðî ïè (óãî -
ðñüêà ôàð ìà öåâ òè÷ íà êîì ïàí³ÿ «Õ³íî¿í»
ñòà ëà ÷àñ òè íîþ ôðàí öóçü êî¿ êîì ïàí³¿
«Ñà íîô³- Ñèí òå ëà áî», «Ëå÷³âà» ïðî äà ëà
êîí ò ðîëü íèé ïà êåò àêö³é àìå ðè êàíñüê³é
êîì ïàí³¿ «Âàð áóðã ϳíêó» é ³íø³ êîì -
ïàí³¿ ïðî äà ëè êîí òðîëüí³ ïà êå òè àêö³é
çàõ³äíèì ³íâåñ òî ðàì);
2) Óêðà¿ íà ï³äïè ñóº ðÿä ì³æíà ðîä íèõ
óãîä ï³ñëÿ âñòó ïó äî ÑÎÒ (â òîìó ÷èñë³
ïî TRIPS), ÿê³ çà áî ðî íÿ þòü ï³äïðè ºì -
ñòâàì âè ðîá ëÿ òè êîﳿ ³íî çåì íèõ áðåí -
ä³â (ãå íå ðè êè) ³ ïðè ïè ñó þòü íà óêî âî-
äîñë³äíèì óñòà íî âàì âè êî íó âà òè âñ³
âè ìî ãè ç îõî ðî íè ³íòå ëåê òó àëü íî¿ âëàñ -
íîñò³. Âðà õî âó þ ÷è, ùî íàö³îíàëü íèé
âè ðîá íè ÷èé ³ íà óêî âî-òåõí³÷íèé ïî -
òåíö³àë ãà ëóç³ íå ìຠäîñ òàòí³õ ô³íà íñî -
âèõ çà ñîá³â äëÿ íå ãàé íî ãî ïå ðå õî äó íà
âè êî íàí íÿ ÍÄÐ ç³ ñòâî ðåí íÿ îðèã³íà -
ëüíèõ ë³êà ðñüêèõ çà ñîá³â, òà êèé âàð³àíò
ðîç âèò êó âçà ãàë³ ñòà âèòü ï³ä çà ãðî çó
éîãî êîí êó ðåí òíå ³ñíó âàí íÿ. À ÿêùî
äà íèé ïî òåíö³àë ï³äïàäå ï³ä âïëèâ ³íî -
çåì íèõ êîì ïàí³é (çà óìîâ êóï³âë³ íèìè
â òîìó ÷èñë³ êîí òðîëü íèõ ïà êåò³â àêö³é
óêð à¿íñüêèõ ï³äïðèºìñòâ, íà óêî âèõ ëà -
áî ðà òîð³é òîùî), ïî ñòຠïèòàííÿ ïðî
éîãî ìîæëèâ³ñòü áóòè ñîö³àëüíî îð³ºí -
òî âà íèì ³ ñòðàòåã³÷íî âàæëèâèì äëÿ
Óêðà¿íè.
Çðî çóì³ëî, ùî ïîä àí³ âàð³àíòè ðîç -
âèò êó, ÿê áóäü-ÿêèé ïðî ãíîç, ìà þòü
éìîâ³ðíèé õà ðàê òåð (êîæ íèé âàð³àíò
ìîæ ëè âèé, ÿê ³ ¿õ ïîºäíàí íÿ ó ïåâ íî ìó
ïðî öåí òíî ìó ñï³ââ³äíî øåíí³), ïðî òå
âîíè ö³ëêîì ðå àëüí³, îñê³ëüêè ñïè ðà -
þòü ñÿ ÿê íà åê ñïåðòí³ îö³íêè ôàõ³âö³â,
òàê ³ íà àíà ëîã³÷í³ ïðî öå ñè, ùî ïðî é -
øëè â êðà¿ íàõ, ÿê³ ìàëè ñõîæ³ ïðî áëå ìè
ñîö³àëüíî-åêîíîì³÷íîãî ïîñòóïó.
1. Ìå òî äè÷í³ ðå êî ìåí äàö³¿ ùîäî ïðî âå äåí íÿ ïðî ãíîç íî-àíàë³òè÷ íî ãî äîñëi äæåí íÿ â ðàì êàõ Äåð æàâ -
íî¿ ïðî ãðà ìè ïðî ãíî çó âàí íÿ íà óêî âî-òåõ íî ëîã³÷íî ãî òà ³ííî âàö³éíî ãî ðîç âèò êó Óêðà¿ íè. — Ê.:
Ôåí³êñ, 2004. — 52 ñ.
2. Ïðî ôèëü ôàð ìèí äóñ òðèè. Îò ëà áî ðà òî ðèè äî ïà öè åí òà: äî ðî ãà èí íî âà öèé â ôàð ìà öèè // Ïðîâ³çîð.
— 2005. — ¹ 11. — Ñ. 21—24.
Î.À. Ìåõ
Ïðîã íîç íî-àíà ëè òè ÷åñ êèå èñ ñëå äî âà íèÿ ïðî áëåì è âîç ìîæ íîñ òåé
ôàð ìà öåâ òè ÷åñ êîé îò ðàñ ëè Óêðà è íû
Ïðî à íà ëè çè ðî âà íû ðå çóëü òà òû ïðî ãíîç íî-àíà ëè òè ÷åñ êî ãî èñ ñëå äî âà íèÿ íà îñíî âå ýêñ ïåð òíûõ îöå íîê â
ðàì êàõ Ãî ñó äà ðñòâåí íîé ïðî ãðàì ìû ïðî ãíî çè ðî âà íèÿ íà ó÷íî-òåõ íî ëî ãè ÷åñ êî ãî è èí íî âà öè îí íî ãî ðàç âè òèÿ
Óêðà è íû ïî íà ïðàâ ëå íèþ «Ñðå äñòâà è òåõ íî ëî ãèè ëå ÷å íèÿ íà è áî ëåå ðàñ ïðîñ òðà íåí íûõ çà áî ëå âà íèé», â êî -
òî ðûé âîø ëè è ïðî áëå ìû ïðî ãíî çè ðî âà íèÿ íà ó÷íî- òåõ íî ëî ãè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ ôàð ìà öåâ òè ÷åñ êîé îò ðàñ ëè.
Íà ó êà òà íà óêîç íà âñòâî, 2006, ¹ 3 79
ÏÐÎÃÍÎÇÍÎ-ÀÍÀ˲ÒÈ×Ͳ ÄÎÑ˲ÄÆÅÍÍß ÏÐÎÁËÅÌ ÒÀ ÌÎÆËÈÂÎÑÒÅÉ ÔÀÐÌÀÖÅÂÒÈ×Íί ÃÀËÓDz
ÓÊÐÀ¯ÍÈ
|