Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів

Структурний фазовий перехід у лужних польових шпатах (ЛПШ), утворення та еволюція двійникової структури підкоряються універсальному принципу Кюрі—Шубнікова . Інверсію санідину у мікроклін розглянуто як диссиметризацію — зниження симетрії від моноклінної (С2/m) до триклинної (С1 ). Симетризація крист...

Повний опис

Збережено в:
Бібліографічні деталі
Опубліковано в: :Записки Українського мінералогічного товариства
Дата:2008
Автор: Мельников, В.С.
Формат: Стаття
Мова:Ukrainian
Опубліковано: Українське мінералогічне товариство 2008
Теми:
Онлайн доступ:https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/51470
Теги: Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
Назва журналу:Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine
Цитувати:Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів / В.С. Мельников // Записки Українського мінералогічного товариства. — 2008. — Т. 5. — С. 55-67. — Бібліогр.: 30 назв. — укр.

Репозитарії

Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine
id nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-51470
record_format dspace
spelling Мельников, В.С.
2013-11-30T15:42:45Z
2013-11-30T15:42:45Z
2008
Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів / В.С. Мельников // Записки Українського мінералогічного товариства. — 2008. — Т. 5. — С. 55-67. — Бібліогр.: 30 назв. — укр.
2218-7472
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/51470
548. 24: 549.651.11
Структурний фазовий перехід у лужних польових шпатах (ЛПШ), утворення та еволюція двійникової структури підкоряються універсальному принципу Кюрі—Шубнікова . Інверсію санідину у мікроклін розглянуто як диссиметризацію — зниження симетрії від моноклінної (С2/m) до триклинної (С1 ). Симетризація кристалів ЛПШ проявляється у підвищенні статистичної симетрії в результаті комплексного альбіт/периклінового двійникування (утворення А/Р-структури).
The structural phase transition in alkali feldspars (AFS), the formation and evolution of the twin structure are submitted to universal Curie-Shubnikov principle. The inversion of the sanidine into microcline may be treated as “dissymmetrization” — the lowering of monoclinic symmetry C2/m to triclinic one C1 . The symmetrization of the AFS crystal shows itself as the increase of the statistical symmetry as a result of the albite/pericline complex twinning (an A/Pstructure formation).
uk
Українське мінералогічне товариство
Записки Українського мінералогічного товариства
Статті
Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів
Dissymmetrization-symmetrization principle of Curie-Shubnikov in formation and evolution of the inversion twins of alkaline feldspars
Article
published earlier
institution Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine
collection DSpace DC
title Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів
spellingShingle Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів
Мельников, В.С.
Статті
title_short Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів
title_full Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів
title_fullStr Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів
title_full_unstemmed Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів
title_sort принцип диссиметризації-симетризації кюрі-шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів
author Мельников, В.С.
author_facet Мельников, В.С.
topic Статті
topic_facet Статті
publishDate 2008
language Ukrainian
container_title Записки Українського мінералогічного товариства
publisher Українське мінералогічне товариство
format Article
title_alt Dissymmetrization-symmetrization principle of Curie-Shubnikov in formation and evolution of the inversion twins of alkaline feldspars
description Структурний фазовий перехід у лужних польових шпатах (ЛПШ), утворення та еволюція двійникової структури підкоряються універсальному принципу Кюрі—Шубнікова . Інверсію санідину у мікроклін розглянуто як диссиметризацію — зниження симетрії від моноклінної (С2/m) до триклинної (С1 ). Симетризація кристалів ЛПШ проявляється у підвищенні статистичної симетрії в результаті комплексного альбіт/периклінового двійникування (утворення А/Р-структури). The structural phase transition in alkali feldspars (AFS), the formation and evolution of the twin structure are submitted to universal Curie-Shubnikov principle. The inversion of the sanidine into microcline may be treated as “dissymmetrization” — the lowering of monoclinic symmetry C2/m to triclinic one C1 . The symmetrization of the AFS crystal shows itself as the increase of the statistical symmetry as a result of the albite/pericline complex twinning (an A/Pstructure formation).
issn 2218-7472
url https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/51470
citation_txt Принцип диссиметризації-симетризації Кюрі-Шубнікова в утворенні та еволюції інверсійних двійників лужних польових шпатів / В.С. Мельников // Записки Українського мінералогічного товариства. — 2008. — Т. 5. — С. 55-67. — Бібліогр.: 30 назв. — укр.
work_keys_str_mv AT melʹnikovvs principdissimetrizacíísimetrizacííkûríšubníkovavutvorennítaevolûcííínversíinihdvíinikívlužnihpolʹovihšpatív
AT melʹnikovvs dissymmetrizationsymmetrizationprincipleofcurieshubnikovinformationandevolutionoftheinversiontwinsofalkalinefeldspars
first_indexed 2025-11-27T09:04:51Z
last_indexed 2025-11-27T09:04:51Z
_version_ 1850807765589557248
fulltext ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 55 ��� 548. 24: 549.651.11 �.�. �� � � �� � � � �� �� � � � � � ����, ��� � � � � � � �� �� � � � � � �� � � � � � � ��. �. . �� �� � � � ! � " �! � � �� � 03680, �. �� �� , # � -� " ! � � . � � � � � �� � , 34 e-mail: melnikov@igmr.rel.com ������� � �� � �� ��� � � �—� �� ��� � � � � � � —� � � � � � �� � � �� � �� � �� � � � � �� �� � ��� � � � ��� � � � � ��� �� � � � ��� � �� � �������� �� ������� ������� � ��� �� �������� ������ (�� ), ����- �� ! �� ����"#�! ���� ����� ��������� ������!"���! � �������� ��� ��� #��� $"��— �% �����. & �����" �� ��� � � �������� ��� �! ��� !� ������������#�" — � ��� ! ������� ��� �� ���� � (�2/m) �� ������ � (� 1 ). ���������#�! ��������� �� ���!��!'���! � �����(� � ��������� � ������� � ���������� �������� � � ���%��/������� ���- � ���� ����� ! (������ ! )/*-���������). +�� ������#�! �� ���� � ����-��������� ��������� � �����������- � ,����� ������ � � �������� � ����������'���! ������ !� ������- � �� �� �� ���#�� — “��� � ��� � ���#��#� ” (D-���������) � ������ ���������. -� ��������� ��"�� �������" �2/m � ' �%��� ���, �������� ������"���! � ���� �� ������ � � �� ���� � ������� . .������� ����� �� ���� ����� � ������ ! ' �������� � �����!#�! ����-����- �����. ������� � ���������, ���%���!"���� ���� �� �����, ��� ������'- ���! � ���%��/������� ��� ��������� ()/*-���������) � ����" ����" �2/m �������'". �������' ��#�! ����%��� �� ������� ���� ���� �� � ���%��� � ���' �2/m �������" �� ������� *m )-���������. �������� � ��� ! ������� �� � 1 ���’!�� � � ������ !� �� ����� �. +�� �- �����#�� �� �!� ���� ������ �������� ����%����' ��������� ��������- ����#�" ����-��������� ��������� ����! � ����� �� ��� � � �����- ��� . ����������� �� �� ������� ������� ���� ������ ����- � � � � � ������ ����, � ��� � �������� �� �� ����� �� , ������ �� ������ [10]. ������� — �� ����� ��, ��� ��- ���� ���� �� ������� ������ ������ �� � � � ��������- �� � ������ �� �� ����� � � �� � ���� ���� ������ ���� (������� ����, � ��������, ��� �� ���� � ��������). !����� ����� ����� �� ��� � "�� ����� �����, ���� ��- ����� ��������� ���� ����� � ��� ������ ����� ���� ��- ��� ��� (����� ����� �������) [20]. ����� ���� ������ ��- ��� ��������� �������" �����" � � ����� ����� �� ��� #� - ���. $ ������ ������ ����� �� �� ��� ��� �� �������� �� ��� (� � ���� [21], ������ ����� � Sr- ������ � ��- ������� ����� ���� ��). � �� �� ������� � � ��� ��� ��- ��� ��� �� �� (%&') � � ����, ������ �� �� �������. (�� �- �� �� ������� �� ����� ����������� �������� %&' � Si/Al- ������� ��� [21, 24]. !����� ���� �� ��� �������� � ����� ���� � ����� � ����, )� �� �� ���� ����� � �� �� ����� � ����� �� ��- ��� ��� ���������� �� ���� � ������� . * ����� ���� �, )� ����� � ����� �� ����� ������� �������", ���� �����- �� ����� �������� ��������, ���� � ��� ���� �� �� ��-���. *������� �������� ����� � � �� ��� �������� ������� ��- �� ���� ������� ��, �� ����������". +� ������������ � �- �� ����� � ���� � �) !.,. '������ �� [18]: � �.�. �� � � �� �, 2008 �.�. ������ � ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 56 “&�� ������������� �- ����� � ������ ���������" ��� � ���������" ���-�����", � � ����������" ������� ��� �������-� .������� ���������”. * ������� - �� � ����� ������ ��� � ��� ��������� ����� � �� ���������� ���� — �����- ����� � ����� ����� � ���)�� �������� (/. & ����). (��������� ���� � "�� ����� ��, ���� ������ ��������� �������� � � ��� � ��� ��� ��� ��������. +� ��� �, )� ���������� ��� ����� � �� ���� �’��� �� �� � ��� ����� ��- ��� ����� ������ � � ���� � �� ������. !���, � ���������� ��� ����� �� � - "�� ���� �� ������� �� (�� � � �� �) ����. 0 ����� �)� ��� ���� !.,. '������ �� �� �������� ��������� ���������� ��� ����� �� . 1� �������- ��� ����� �� ���� ������� �� �� ���� �� ���� � �����������. * � �)�� ����������� �� ’�� �� ��������� �������� ������ ��� ��� � �- �� ����� ����� � ������� ���� �� �� �� ����� ��������. &������ �������- � ��� ������� � ��� �)���� �������� ����� � �� ���������� ����� �� . &�� �������� “���������� ����� �� ” ���� �������� �� �� �� �� ����� ��� ���- � ��", � ����� �, � ������ � ����� ���. $ � ��� �� �� � ��� �)���� �����- ��� “ ����""��” ������� �������� �������� ���� �� . ( ������ ����� �� � � � ��" ��"��� ���" �������� �������� ���. ( ������ �� ����� (���������� � ������ �� ������ ) �� ������ �� � �������, �� � ������ �� ��" �� ��- ����� ��� ���� ��� ������ � �����" ��������". 2� ����� ����� �� ��� ��������� ����� ����� �� ��� ����� �������� �� ������� �� ����� �� �� � �����": ����������� ��� (�� �����) → ��- ������ ��� (�� ������ � ������ �� ���������) → ����������� ��� (���� ��� � ������ �� ���������). 2� ������� � ������ ������ ����� �� �� �� (/&') ���� "�� � ������� ������������ �� ��� �������� � ����������� ( �����- ������ ������) ���� �� ��� � ��������� (������������ �����). 3� ������� � ����� ����� ������� ����������� #� ��� �� ��""���� � ������ � ������ �� � ��������� �� � ��� ��. +� ����� � ���� � ������ ���, )� ����� � ��� ��- ����� ����������� ��������� /&'. +�� �����"����� ���������� � ������ �� ��������� � ���� ��� � � ��� ��� ����� ��� /&' ( ������, �����- �� ��, ����������). &�� ��� � ������ �������� /&' �� � �� ������" � � �� ��� ��� �� �� ��������� ���� ��� ����� �� ���� [8, 22, 24] � ������ ���������� ������� � ������ �� ������ � ���� � ��� ������ ������ ������ ���. 4� �� ��- � ��� ������ � � �� ������ ����� � � ����� ����" �����" �������" 5��- � — ���������� [8]. $� ������ � ������ �� ����� � ��� ���� �� ����� �- ����� — �� ������ � ��"������ ������, )� ���������� ������ �������� �����- ������ ���—�������� ��� %"��—'������ [4, 15]. $ ��� �� ��� � ����� � �- ��� ��� ������� ������ ��� ������� �� �������� � ������ /&', � ����� ���� ���������� ����� �������� � ������ �� ��������� ���� ���� �� �)�- � � ���� ��������. ������� � �� � 2/m →→→→ 1C �� ����� � ����� �� ���� � ���. * ���- ��� ������ ���� /&' � � ��������� ����������� �������� � 2/m. 2� ��������� ������ ���� ���� ����� �� ����� ��������� � ���������" ��������" — 1C . +�� ������� ����� ��������� ����� ���" �� ��� ���" #� ��� (�������), )� ��������� � �������� ����� � � ����� �������. 2���� ����� ������� � ��� ����� �� ����� � 2/m → 1C � /&', �� � ���� � � ���� ( �����, �����- �� �) � � ��� (� �����). $ ������� �� ��� ��� ������� � � ��� �� (� ����- ���� �) �������, � ������� �� �������"����� �� ������� �������� Al/Si- ������� ���. ,��� �������"" �� ������ �� ����� � ������ � ���� 6-� ���- �� (Na, K, Rb, Ca, Sr, Ba), ��� � �� "�� � � �� ���� ��������� /&' ����� ��������� � ������� ���" [12]. � �� ������� � ������� ������ � ����� Na � K ����� �"� ���������� ��� ����� �� ����� � ���� ��� � � ��� ��� /&'. � ����� �������� ������—����� ������ �� �—����� �� ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 57 * ������ ������ ���� �������� �"����" � ������" ����������� �����- ���� /&' �� ����" �� ������� ���. 4 ��� �� � ������ ����� ��� � �������� ���� ������ ���������� ������ �����, �� ������� � ������ ��������� ���� ����� ���� ����� ���� ��� Al/Si- ������� ���. 4����� ��� ��- ����� ���� ������ ������� 920 °� � ������� ���������� ������� �� �� ����� ���� ����� � ��" ( ��� .-� �����). 6�������� �������� ���� ����- �� � ������� �� � ��� ���������� ��������� (�� � � ��� ������). 4����- � ��� �� ����� � ������ � � � �� ��� (450—500 °�), � �� ���� ���� � - � ��� ��� � � ������ �����������. * � ����� ��� �� ����� � 2/m → 1C � �� � � �� �������� �������� — ��� ������� ������� (2) � ���)��� �������� (m). ! � ����, )� ������� ��� �� ����� � ����������� ����� � /&', ����������� ����� — ����������� - �� �� �������. , �����- ������� �� �� ����� �� ������"����� � ������ ���� ����� ����� �������, � ������ ���� ����� ������ �� ��� ������ — ������ ��"� �������� ���. ���� ��� ���������� �� ���� �. 0�� ����� �� ��� ����� �� ����� /&' � ��������� ���� �� ��" � ������� �� ����� � �� ������ ����������� ��� � ��- ���� . * � ����, )� ��� � ����� ����� ������� ����������� ��������� � ��� �� �" ��� ������" �� ��""���� ����� ���� ���������� ������ , ��� � "�� ����� ������ ��" ������� ���� ������� ����������� #� ���. ������� ������ �� ��""�� ������ �� �� ��������� �� � ����� ()- � *-� ������), �����- ����� ������ �� � ��������� �� ������ — � ������ � ���������. �����-��� ��- �������� � ������ �� ��������� ������������ �� ���������� �������� �������� ������. * � ����" ������ ���" � ������ �� ����� � ��, )� ��� �� ����" �����)��� ��’��� ��� ����� ��. ��������� ������ ���� ����� � ����, )� � ������ �� ����� � "�� �� � �� �������� ��������, ��� ���� ����� �� �� �� �����. 4 � � ������ “��� ����� �� ” � � �������� � ��- �������� �� �����-��������� �� � ������ �� ������� , ��� ����� ��� �� - ����� ��, ������, ����� ������� ��. +� ���������� ���� ������� � � ��- ��������� � ���� ’���� ��� ������� �� �������� )- � *-� ������ �� �����- ���� ����������. +�� � ’���� ���� � �����" �� �� �� ��� �. / �� [5]: � ������ ��� [010] ��������� �� � ������ � ��� �������������� �� � ��- ���� �� ���)��� (010) ������ �� � ������ . 2� ��� — ��� b* ������ ��� � ����� ���� ����� � ���" b ��������� ��� � ����� , ��� �* ��������� �- �� � ����� ���� ����� � ���" � ������ ���. !������� � � ��� ���� ��� ������ �� � ��������� �� � ������ �� ���� �������� ������� ����� ����� � , �. / �� ������� �� �� ��� � �� �������� ������� #� � ����� ����������. �� �������� �������� ����� ��� ������ �������� ���. , ����� � ����- �� , ������ ����������� ��� � ������ ����� �� �� �� , ��� �� "�� �����������", ��� � ����� �"�� ����� �� ������� ��� ����� �� — “�� ��” � “�� ��” ���� ���. ���� ���� �� ����������, �������� ��������� ���� ��� ������ ��� � ��������� ��� � ������ ������� ����� ��������, ���� �� ������ �� ��" �� �� ������� �� � ��. ,��� ����� � �� �� � �� �� ���� �- �� � ���������, ��)� ������������� �� ���� ��� �� ’�� �� ���� � ����� ���- )���" �������� �� ��� ����" ���". * ���� �� ��� � �� ���� ��� � � - ��� �� � ������ ��� ��� ��� ���� ��������"���� � �� ��� �� ������� ��- �� (�� �� � �� ��). %��������� � ������ ���� ��� ��� �� ��-��� � ��- ��� �����, �� ��" � � � ������ � �������� � �������". ��� � �� ���������� �� ���� � ���. 0 � ����� � ������ ����� �� �� �� ��������"�� ��� ������� ������ �����������. $ �������� ��� ����������� - �� ������ � � ��������� � � ������ � � � �������� (��������) ��’��� ��, �.�. ������ � ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 58 �������" ���� �����"�� 17 �������� ���� �� �������� [17]. &���� ��� �����- ��� ��� �������� %"��—'������ � � �� ��� � �� � ��"��" �������� ��� ���- ����� ��’��� — ������ ��������� ��������� ����� � . 0�������� ���������� �������" �������� ������ (� ������ ��� ���� �� ) � �������" �� ��� ��� �- ��� ��� ������ (� ������ �� ���������). (�� ����� ����� ����� ��� � - ������������ — ����� �� ����� � ������ � ������ �� ��""�� ���������, ���� ������ "���� �������� �������� ������� ��. +" � �������-����� ��"����� � ’���� ��� ���� �� �������� ����������� ������ � ������������ ������ - ��, ��� ��� ���������� �� ���� � ������� . 5������� �� ����-�� ���� � ��- ���� �� ����� ���� ��"���� � � ����: ) �� ���" �� � ������ ����� ���; �) � ������ � ����������� ����; ) � ������ �� ��""���� � ������� � ��- � ��. * � ����, )� ����� �������� � ������ ������� ��� � ����� ��� ��- �����"����. ,� �� ���� ����� �� ���� �������� � ������ ������� ��� �����- �� ,.7. 6���� ����� [9] � ���� � 58 � �������� �� ���� �������� !.,. '������ [18]. (�� ���������� ����� �� � ��������" 1 �� �� �" ���- ��" �������� � ����� ������� ��� � 2′/m′. (�� � ������ ����� ��� ������- ������� ��� ����� �� ����� ��� ���� �� ������ m′ � 2′. $ ����� �� �� � � ����� m′ ���� �� � � ����� � ������ �� � �����, ����� 2′ — � ���������- ��. 5������� ��� � �� � ������ ����� ��� � ������� ��� ����� �� �� �� � ����� � ������ ��� [2]. * � ����, )� ����� �������� � ������ �������- ��� ����� �� � ������� �������� �����"�� �������" � ������ (����� � ��- ���� �� � ��!) ����� ��� (m′, 2′) � ������� ��� (2′/m′). ���� ��� ����"�����, ��)� � ������ ����������� ��. 7 ���� [16] ���� - "��, )� ����������� �� � ������ ���� ������� �� �� ������� � ������� �� ������ ����� ��������. (�� ����� ������ ����� ������� ����� � ������ �� ���� ��� � ����� �"�� � �������� � ����� �������� ������� [9]. 3�)� ���- �������, )� � ������ � ���� ��� � "�� ��� �� � �� )��� d � ������� �� ���� ���� �� ��� �������, �� ��� � ��� ���� � �� ������� � �������� t = 2d. 3�)� � ����� ������ ��, ���" ������� ���� � ������ [010], ���� ���� �� ��� � ����� ��� t/2 �����)� �������� ���)��� m′. * ���" �� ������� ���- � ����� � ���� ��� ������� �������. 4 � � ������ �������� � � ��- �����" ������� �� ����� [010]/1/m′. 7� ���� ��, � ������ ����� ������� ���- �� ��������� �� � ������ ���" ������� ���� ���� �� �� ���)��� ����� ���� �������� (h0l). 0��� ���� �� ��� ������� � ����� ��� t/2 �����)�"���� � ������ � ��� 2′ ��������� �� � ������ . ������� ���� �������� ����- ����� ��� � ����� ���� [h0l]/1/2′ (� ���" ������� ���� ����� ��� 1). 4 - ��� ����, ���� �������� ��� ���� ��� ���������� ������ , ��� �� ��""�� ����������� ��� � ����� � ������ �� �� ��������� �� � �����, ������� ����- ���� �������� ����������� �����. * �������" �� ������� � ������ /&' � �� ���� ����������� ����, � ������������. ( ������ �� �������� ��� � ����� � ����� ������ �� � ����- �- ���� �� ����������� ��� � ������ , � ���� � ������ � ���� ��� (������) � ’�- � �� ���)�� �� �������� (m′) � � ������ ��� ����� (2′). $ �� ������ ����� - �� ������ � � ��������� � ����� �����)��� �� ����� ��. (�� ��� ���� �����-��� � ��� ������� ���� � ������� �� ������� �� ������, ������� �� ���� � ����� ������ �� � ��������� �� � ������ . (�� ����)���� ������� ����� � ���� ���� , ������ ��� ��������� ������ � ������ (���� � �����). (�� ������� ���� �������� ��� �� � ����� � ������� ��" [4] � - [8] ���� ���� ��� ������� � �������� �� �����. 4 ��� ���� #���������� � �����)�����: ) ��� ������� �� ������ ������ � ������ ������ ��� ()- � *- � ������ ) � ����-���� �� �� ����� � � ��� �� ���, ���� ��� �� � �� ���������;�) � ������� ����� ������ � �����" ������ ���" � ��� �� ���, � ����� �������� ������—����� ������ �� �—����� �� ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 59 ���� ��� �� � �� �������. +� �����)���� � "�� ���� ���� ���� � ������ ��- ���� ����� �� ����� ����������� ���������. %�� ���� ��� ����� , �� ���� �� � � ��� ��� �, � � ��������� � �� �� ����� (���. 1). %���� ���� ������� ������� �������� � ����� — m ()-� ��- ���) � 2 (*-� �����). &���� ���� � ��� ��� ���� ��� ���� p4mm. ,� �� �" - �, )� � ����������� ������� ����� ��� �� �� a ≠ b, � ����� � �� �� ���- ����� ���� ������������. (�� � ��� ������ ����� ���� �������� ���� ��� � p2mm. (�� ������ � ��� ������� ������ ������� ��� �����-��������� �� ����- ����� � �� �� ���� � ������ � ���� � �������� ������� ��" [4] � [8] ��� ������� “��� -� ����� ”. 4 � ������ � ���� �������� � ����� Fm3m. (�� � �������� �� �� �� ����� �������� �� � �������� ���� � ������ . ,� �� �"- �, )� � ������������ ����� ��� �� �� a ≠ b ≠ c, �� ������� ������ ���� ��� �� ����� �� ������ (mmm), �� � �� �" � ������������ ������� ���� ��- ����� ����� ��� �� �� (β ≈ 116°) ���������� ��� �� ���������� ������ (2/m). 4��� ��� ������ ������������ �����-��������� ��� � ����� ����� ��� �����- ��" 2/m. &�� �����, � ������� �� ����� � � ������� ���? * � ����, )� ������ � � ��������� � � ������ ��� ������ � "�� ���������� �������" — m � 2 ���� ����. $ � �� � ���� ������� � ����� ��������� ��������� � ��� � ��� �������� �� �� ����"��� � � ���� �������" 2/m ������������ � ����� . 8� ��� � ������ �������� /&' ������� ������������ �� ������ ��- ��� ������. &����� �� ������ �������� ��������� � ��������� ���� � � � ���� ��� ��� � � ���� � ��������" �� � ������ �� ��������� � ��� � ���- ���� �� ������� �����. 0� ������� ����� �� ������� ����, )� ������� � ��������� ������ , ��� ��� � "�� )- � *-�����, ����""���� � �� ���, ����� �� ��� ��� �. %��� ����, ������ ��� ���)�� ����� ��� ������ �� � �������- �� �� � ������ ����� � ���� : ������ �� � ����� � �� (010), � ���������- �� — (h0l), �� ���� ����� ��� �������. 9����� ����, � ������ �� ����- �� ��, ���)�� ����� ��� ��������� �� � ������ �� � ���� ��". :� �����- � ��� � ������ �� ���� �� � � ����� #� ���: tg σ = cos α* ; tg γ (σ — ��� ����� ���� ��������, α* � γ — ���� ��������� � ������ #� ��� ���� ����). !������� ���� � � ������� � � ����� /&' � ��� �� �� ��� �� � ������ ����, ������ ��� ���)��� ����� ��� *-� ������ �������� ����"����� �� ��������� ������ ����. 6��� ����������, )� ��������� � ������ �� ��������� �� ��� ����� ��� ���� ��� ������ �� ��"����� � ������ ������������� ���� ������� �� ��������� � ������ ���. 0 �� ������� ��� ��� ������ � ��"�� � �� ���, �� ��������� (�� � ����� � ���� � ) �������� ������ �� � ������� ��. %��� � ������ �������� ������ ��� ��� �� �� ��� � ������ ��� � ����-����� ��� ����� ��, ���� � ��� ���� ���, ���� �� .- �������� . ,� ��� ������ ��� � ������ �� ������ � .-��������� ���� �� � �� ��� / �� . +� � � ����� ���� �������� ��� ����������� �����-�������- �� �� � ������ �� ��������� ��� ��� �������" 2′/m′. !������� � �� �������" � "�� � ������ ������� ��� /&', ������ �������� ����� � /&' ���� ������- � �� �� ����������� � ����� ������� ���, “���� �� ��” ����� � ����� ����- ������� ��� ������ �� � ��������� �� � ������ . +� ������������ � ��� ��- ��� ����-�� �� �� “����-����� � ” � ����������" ������" [7]. ��� � �� ���� ��� ���������� �� ���� �. ����� � � � �� �������� ('�) � ��������� ��������� ����� ������ ������������� ��� � ��-��������� ��- ���� �� � #� � ���� ��������� [8]. ,�� �� ��������� � ������ �� �� ���- ����������, ���� ��� � ����������. , ������������ ���������� �� ��������- � �� ������� �� [22]. $ ������� ������� ���������� ����, )� '� ��� � ���- �� � ������ ���������� ��������, “ �� ������” � � �� ��� ������� � �����- ������ � �� (���. 2). 4�������� ������ � � �������"���� ������ �" �����- �.�. ������ � ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 60 ���. 1. 6����� ������������ � ����� ������ ��, )� ��� � ����� � ������ �� (m′) � ����- ����� �� (2′) � ������ �� ������ . &��)��� �������� m′ ������ �� � ������ ������� �� ����� ���� � ���� ���� �� ���)��� �����- ��, ��� �������� 2′ ��������� �� � ������ ��� �� � ���)��� ������� � ������� �� �������� ���� ���. 2. 0 �������� ������ � �� �� ��������� ('�). (����� �����)��� � ���)��� (001). �������� ��� � ����� � ����������� (.) � ���������� (+) ������ � ��������� 1:2. /� � (+1) � �� � (+2) ������ �� ��""�� ������� ��" [4] ������������ ������ (.). 4 � � � ������� ��� ���� � �� ���������� ����� �. %���� ���������� ����� ����� ������ � ������������ ����� �� � � � �� � ���", �� �� � � �������� ��� � ���� ���� �� �����" '� � ����� �� ��- ��� ������ ���. 3�)� �� � �� � �� ��� ������� ���������� ������ , ��� ��- ����������� � �� ������� �� �� ��, �������� � �� �� ��������� � �����, � � �������� (001), ���� �� � ������� “� �� ����” ����� p4mm. !������� '� ����"�� �� � � �� � ������ � ��������� ����������" ���������" (��� α ≈ ≈ 90°), �������� ���������� �� ������� ����� pmm. * �� ���, )� ��� �� '� ��� � ����� �� ������ ����� ���� — ����� � ����� ���������� (+1 � +2) � ����� ����������� (.). 4��� ��� ����� �������� ������ �� ��� '� ����- ����� � �� �� ����� ���������� �� ��������. 3� ���� � � ���. 2, � '� ����"�� ����, ��� ��� ���� � ���������� ( ��- ��� � �����) � ����������� (�����) ������ : …41—6— 41—6— 41—6— 41—6—… � … — 42—6—42—6—42—6—42—6—…. +� ���� ������� �� ��� � � ������ [100] � [010] � ���)��� ���� ������� ������� � 1/2 �� ������� ������� �����. 8������ ��� ���������� ������ � � ����� ����������� ����� ��"� '� � ��� ����� �� �� ���� ��� ���������, )� ��� � ����� ������ � ���������� ������ ��- ���� �� ������ ���. * ����� �� � ������, ����� ���� ����� �� �� ��� - ��� � ���, ��������" �������� ��� � ����� � ������ , ��� ����� � � ������ [100] �� [010]. �������� �������� � ��� �� ���� ��� ��������� �� � ��- ���� �� � ������ ������ . ,�� ���� �� � ������� ����� pm, �������� ��� ������� ��� ���� ��� — �������� �� ����� Pm. *���� �� ��� ������ ��- ���� '� � � � �� ��� �����, �������� ��� ��� ����� ���� ���������� ��- ���� � ��������. 6��� ����������, )� ��������� ������ '� � "�� ����, ������� �� ������� ����� � � ��������� ���������� �������, �� �������� �������� ��� � ��� �. 8������� �� � �� � � ���������� � ���� � � ���- ��� ����������� #� ��� C2/m, ����� ��� ��� ���� ��" ������ � � ��" � ��" ��������". $� ��� �������� � ��� ���� ��" ������ � '� ���������� � �� ��������- �����: ) �� �� '� ��������� ����� ������ ��������, � � �������� ���)��� (001); �) '� ��������� ����� � ������� � � ������� (001) ������ � ������ ����� � ; ) � ������� �� (010) '� �� ��������� �����; �) ������� (100) ������ � ������ ��� ���� � � ������ ��� � � �����- ���� � ���� �� ���)��� (010); � ����� �������� ������—����� ������ �� �—����� �� ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 61 �) � ������� �� (010) ��� ���� ��������� �� ��� � ��������� ������ �� ��""�� � � ���� �� ���� ���� ��������� �� (100). 6���� ���� ��� ������� ��� ���� ��� ������ � ���� �� '� ���� ���������� ���, )� '� ����� ��������� ����� �������� ����������, ��������� �� (100). !������� � ��� ���)��� ��������� � � ������ �� �� ��"����, ���� �� �����- ��, )� � � �������� ��� � ����� ������ � ������ �� ������ . &���� ��- �����, � �� ��""�� �� ������ �������� ��� ��� ������� � �� �. 3� �� ���, � ��� � '� �� ����� ����"����� ��� � ������ ����� � — ����� ������ ������� � � ���""���� � �����. �������" � ��� ����� � ����� ��������� ���� � � ������� �� �� �������" ���������� [11, 17, 18]. 2���� ����� ��� � ��� �������� � � ������ �������� ������. 3� ��� ��"�� 16 ������������� [12] � ������� �� ���� ����� [28], � ������������� ������ � ��- )�� � ������ �� ������ ������ �������� �� ����������� � � ��������� �� ����� �����. (� ��� ��� �������� ( ������ ��� ����� ���� — �� ��� ��� ���� - ���) � )� ����� ����� ��� ��� ����� � ������ ��� %&'. * ��� �����, ��- ���� �� ��� ����� ��������� (D-���������) � "�� ������ ��", �������� ��� ������ �" � ��������� �" [26]. *��������, )� ���)���" ����� ��� ������ D-��������� � ��� ���� ��� ���)�� . !����� ��� ���� ���)��� ������� )- � *-������ �� � ��� � ��� ����� 45 ° ()� � ��� � �� ��"� “�� ��� �������”). 6������ ������� ���� ��� D-���������, ��� ���� ����� � � ���� ������������� ���)��� ���� ���, )� � � �������� � ��������" �� ���" �� �� ��� ��� � ��-������ ��. ���������� ������� D-��������� ���� �������� � ���� � ��������� � � � ��� ������� ��� �������� [29, 30]. 6�- ����� � �������� ������ �� � � ������� ����� t [010] = 8 b � t [010] = 14b ������� ��. 4 �� ��������� ���� ������� �� �� ������ � ������ ������ � �������� ������ dA = = 4d (010) ≈ 5,2 �� � dA = 7d (010) ≈ 9,0 �� ���� �- ��� ��� ������ �� � �����-�� ��. , ��� ������ � ���� � � ��� ��������� ��� � ��� �*, ��� ������� "�� �� ������ ����� � ��������� �� � ����� [30]. +� ��� �������"���� � ���������" ���� ��� ������� ����� ������� � ���, ��� ���� "�� � � ��-����� �� ����� �� ����� [8]. ,���� ����, � ��- �� �� ����" ��� �� ������ D-��������� %&' �������� ���������, ������� ��� ����������� ��� ��������� ��� (t [100] = ha) � ������ ��� (t [010] = kb) � ������ . !������� ��� a � b �� ��""�� � ���" � ��� ∼116° � ∼90° ���� ����, ���)�� ����� ��� (hkl ) ������ D-��������� � ����� �� ��� � ��� ������ ��������� �����. 6��������, �� �������� ��� ����� ��� D- ������ � � ������ [hkl], � � ������� ����� t [hkl] = = pa + qb + rc, �� [hkl] — ���� �� �� ���)��� ����� ��� D-������ ; p, q, r — ���� ��� . , ��� �� � � '���� '� � D-���������. !��� �� � �������� ���� ����������� ��������� �� ������#� � ���� ������������� �� ���, )� ����� �� � '� � ��� ��� ��"�� � ���������� �� ���� ��� �� ����� D-���������. $ �� ��� [27] � ������� � ������ �� ������ D-��������� (���. 3). 5��� ���� ���- ���� �� ����� � ����� �����#� � ���� ��������� (�� ����, � ��� � ���) � ������ D1 � D2, ��� �� ��""�� �� ��� ���� ���� ��". !������� ������ ��� ����- �� � ��������" ��� ������ �" � ��������� �", � � ������ D1 � D2 �� � ’�� - � �� ���)���" �������� m, �� ���" ������� ������� 2. ,� �� �" �, )� �����- )���� ������ D1 � D2 � ���� �� �����)���" '� � ���. 2, �������� �� ��- � ����� ���� ��� ���� � � � � — C 2/m. ���� , � ������� � [27], ������� �, )� �����" ��� �� ���� )/*-����- ���� . +� �� ���� �� � �������" �������� ������� ���� ����)���� � ������ �� ���������. !������� ������ D1 � D2 � "�� ����� ��� �������, � � ������ �������� �� ������������ �� '�. 2�� ������� � �����)����, )� D-�������- �.�. ������ � ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 62 ���. 3. 6�����, �� ��� ���, �� ���� � �� ��� ��- � ���� ��� [27]. (����� D1 � D2 �� ��""���� � �������� ������ �� ()1 � )2) � ��������� �� (*1 � 82) � ������ . ���� ������� — ������ � � ������� � ������ ���� ( � ���� � ��� � ���. 2) � �� ��"����� �� � ��� (������� '�) � ���� ���� �� �� ���� � .-���������, ��)� � �� � ������ D-����� ��, � �� �� ���� ���� )- � *-������. 4 ��� ���� �� ����� �������� �� �����������. ����� �� ��� � �������� �� ��� � �� ��- � ������ ��������. �� ����� � ������������ � ������ �� ��������� � ����� ������ �����" )�������" � ������ �� ������ . ,���� )���- ����� ����� ����� ������ � �� ��� �� ������������� ���� �������, � ����- � � � � ��-���������. 4� )�� ������ � ��-��������� �� ���� �)�� ������� ������� ���� �������. 8� ���� � �� ��� � ����� � ������������� ��� ����- ���, ���� ��������� ������ �� ��� ������ ��� ��’��� �� ����� � ������- ��� ������� � ������ ���-���� — � ������ � �� �����. ,� ��� ������ ��� ������ �� � ��������� �� �� ����� ���������� ������ �� ��� / �� . 4 - ��� ����, � �� — �� ��������� � ������ �������� , ���� � ������ ���, ��-�����, � ����������� ��� (� � ��� �� ��) �, ��-�����, ������"����� � � �� ������� � ��� ��. �������" ����������� �� �������� ��������� /&' �- �� ��� � � ���� ���� ��: ) �������� �������� � ������ �� ������ ; �) �������� �������� � ������ �� �� ����� ; ) ��� ���������� �� �� � �� �� � ������ � ������� �� �����; �) ��� ���������� �� ����� � ������ � ��- ��� � ������ ���; �) � �������� �� �����)����. !�� ��� ���� �������� �� ������� ������������ � ������ �� ���������. 1�������� ����������� ��� - ���, )� � ������ � �� ����� ����������� �� ��� �. 4��� 2/m �������� � ��-- ���������, �� ������ �� �)�, � �� ����� ��". +� ��������"����� ���, )� ���� � � �� � ����� �������� ������ �� � � � �) ��������� (2/m). * ������ �����, )� �������� �� ������ ���� ��� ���� �� (������ ���- ����� �����) � ������ �� �� ���� � ��� �������" ���, ��� � ����� �"�� ��� ����� ��� ���� �����. 3�)�, � ����� �, ���� �� ��� ��������� ����� �� ���� ���� � �� ����" � ����� ��� �������� ������� � ���, �� ������ �� ��������� "���� �� ����� ��’���� [1]. 8������� ��� �� � ���� �� ����� - � , ������ ����� � "�� ������ ��������� ������� ���� ������� (d ≈ 5—10 ��), ��� ��� �������", �)� � �������" �������� ������. 4 � � �� � ������ �� ������� � ������ �� ������ ���� � ��������. $ 1876 �. F. 6 llard ����� �����)����, )� ����������� ������ � ��� � ����� �� ����������� ����������, �� ������ ���� � ������������� ��� �� �� [23]. , ��� ������ �" �������� ���� ���� �. / �� � �������� ������ ����������� ������ �� [5, 6]. 4 ��� ����, �� ����� � ��������� �������� � ������ �� ��������� /&' �� ���- ���� ������ � � ��, ��)� ������ � ������ �� ������ ���� ������ � �� ����" � ��� �������" ���, � ��������" ����� ��� "�� �������". !������� ��- ����� � �� ���� � ��� � ��� � �������� ����� ������� � ����� �", ���� �� ����������� ����� � �� � ��� ���� ����������� � �������� ����" �� � ���- �". ! � ������" ����� ���������� ���� �� � ���� �� ����#��. � �� �� ������� ��������� ��� ���� ����� � � ������� �������" ���� ����� � ����� �������� ������—����� ������ �� �—����� �� ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 63 ����������� ����� ��� ���� [3]. 4��� �������� ������ �� �� � �� �� ����- �� ��� �� �� �, ���� ����, ��� �� � � � ���� ��’��� �� �� � �� �� ����- �� . (* � ����, )� ���� �� �� ������ � ��� ���� �"� ���� �� ��.) 4 - �� ���������� ������ � �� "�� ��� �� ����" [7], �� �� � ��� ��". 2��- �� �� "�� ������ “������� � ” ������ [21]. *� � ��� � ������ ���� � ��� �� ����� �� ����� � ��� � ����� �� ������������� ��� ������ . �������� � �������� � , ��� ������ �� ������������� ��� ������ , ���� �"� �������� ����� � �� �� ����� [3]. !����� � � �� � ��� ��" ���������" ������ ��������� ������������� ��� ������ , ���� �������� � ��-����� � � � ��" �������" � �� ����� ��". (� � ����� �������� ������������� ���� � ��- ��� (������� ����� ) � �)�" � �������" �������� ������. 8��������� � ����������, �� ������ ���� � ���� ��� �� ��, ��� ��� ������ �� ����� ��- ���� ��� � ��������� ��� � ������ . *� ���������� ������� ������ �� ����� �� ���������� ������ ���������� ���� "���� ���� �� ���� ������������ ��- ���� ��. !��� � �������� ����� � , ���� ��� � ����� � ������� ������ , � ������� ��� ��� ��� ���� ��� ����� ���� ���� ������ ����� � . !������� ������������� � ������ � ������ �� ������ ����� �� ����-���� �������� ���� � �� ������ ���� � � �� ���� ��� ���� �������� 2/m �� mmm [7], ����- � �������� �� � ��� ��� ������� ���������� ������ � ��������� 2/m. , ������ �� ��� �� ���� � ����� ���� ������� � ���� ���� ���� �����- ������� ����� � , ���������� (��� � ������ ) ������� ����������� �� ���. $ #� � ����� ���������� � ����� ��, ������� � �� ���� � ��� � ��� , ��� �� ���� � ����� ���� ����� � �������� ������ ��". ������� �������- �� ���� ��� ����� ����� �� ����������� ������ ��� � ����" ����� �� ����- ��� � ������ �� ������� [7]. ,� �� �" � � � ����� � �� ������ ����� �� ��- ������ �� ����� , ���� �� ����� ��, )� ���� � �������� ������������ ��- ��������� � ����� /&' ��� ����� �� � ��� ����" ������ �� � �������- �� �� �� ����� , ��� � ������� �� ���� — �� � ��� ����" ������ ���- ��� ��� �������. 3� ��� ��"�� ������������� � ��������� ����� � � /&', � � �� �� �� � �� �� ������ ����������� [7, 13, 21]. +� ��� �, )� �������� ������ �� - �� � �� �� ������ ������������. 0��� �� ������� � ������ �� ������� ����� � �� ����������� ������� ��� ��’�� �� ��� ������ . *��������, )� ��- �� � ������ ��� ����� ������� � ������ ������� ��� ������������ �������" ������� ����� �� �������� ����������. 1������ ����" ���� ���� ���, ���� ����� � ������ ����� ����� �������. 6����������, ����� ���� ���� � ����- �� ����������, �� ���"���� ������ ���. %� �� ��� ����� ��� � ���������- ��� ��������� “4 ���� 11”, ��� ���� � ���� 7.�. 6 � ������ [7]. ������� ��������� �� ����������� �������� ( �� � �������� �� �������- ���) ���� ��� ��� � ���� ��" (∆�) �� �������� ����" (∆�) �����������" [7]. 7.�. 6 � ���� [7] � ������� 6.%. %� � ����� [13] ������ ���� ��, )� ��� ����� /&' � ��� �� �� �������� ������� ����� �������� ��� �������- ����� � ������ ������ �� �� �� ������� (�� � ��� �����) ����������� - ����� � ������ �� ������ , ���� � ������������ ����� � � �� ���� � �� �� ������� ������ ���� ���� �� � ����. * �� ���, )� �� �� �� ��� � �, �������� ������������ /&' � ������ � ��� �� “����������” Si/Al- ������� ����� (∆t1 = t1o – t1m). 4 ��� ����, ������ �� (∆� = 0) � ����� - ��� �� � ��� ��� ������� ����������� ����� ������ , ���������� (∆� > 0) — ���� � ��� ���. 6 ���� ���� �� �� �� ������� ���� � ��� �� � � ���� ���� ������� ���� ����������, ����� ∆t1 = 1 � ∆� = 1. ( ������ �������� � - ���� ����� � ��� � ����� �� ���- � ���������� ��� ������ �������� d >> λp. 0 ���� ��� �� �� (d ≤ λ�) � ����� �� ���� � ��� “���� ���” ������ ���������� � ∆� = 1 ������ �� ���� �� �� �� ������� ∆� < 1. �.�. ������ � ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 64 (��� � �� ������ ������ ��� ������� � � ������� ������� ���������� ��� [24, 25]. (�����, �������� ��� ���� ��’�� ������ ���� �"� ��’��� ����� - � , �� � ����-���� �� �� ��� ��� � ������ �� ��������� �� � ��� ����� ���������. 0� � ������ ������ �������� ������ � � ����� �� ���, �������- �� � �� ������. *��������� ������ ���� ���� ���� � � �� ����� ��: ) ��� �� �" ����" �������"���� ������ ������ ��� �������; �) ������������ ������ ������ ������ ������ ��� �������. $ ������� �� ��� ��� ��� ��’��� �� �� � �� �� ������ �� ����""���� � ���� � ��� ��� �. 4 � ������ ������ � �� �� ����" ��� ����� �� ��- �������� ������� ������ . &���� �������� � ��� ������� � ������ �� �����- �� ������ . 4������ �� ���� ����� ��� � �� [14], )� �������� ������ �����- ��� �������� ������� ���������� �� �������� ������, ��)� ������ ������ ����- �)�� �� ���� � ��� �������� ������ �������" ���. +� ��� �, )� � �- � ��� �� � ��� ��� ������� “����������� �����” ������ �� �������� ���� �)�" � �������" �������� ������. $ ������� �� ��� �������� ������� ( ���� ���� ��’��) ������ ��� ���- ��� ������ . %��� ���� � "�� ������ ������ ������ ���, �������� ������� ���������� ��� ����� �� ������� �������. “4�������� ���” /&', ���� ���� ���� � ���� ������ , ��������� ����� � ����-���� �� ��, �������� ����� (∆� > 0) � ���� ��� (∆� > 0). ,��� ���� ����� ������" � �� ���� � ��� ��� �������" �� � '���� ��� �������� ����" � ���� ��" �����������" �� � �������. (�� �� ������� $< 6.%. %� � ����� [13] ����� ��� ����� %&': 1) ∆� = = ∆� = 1; 2) ∆� < ∆� = 0,3—0,7; 3) ∆� > ∆� = 0. &���� ��� ��������� � � �����- ��� ������������ ����� � �� ����� �, ��� ����� � ���������� ��� ������ . %���� � ������ � � ���� ���� ������� ���, � �������� ��� ������������ ����� � � ���� ������ �� ����, ����� ���� �"� ������������, ���������� ������� ����" ��������� (∆� = t1o – t1m). (���� � ����� ��� ��������� � � �� �"��, )� ���� � ������������ �� � ������ �� �������� �����. +� ���� ���� ��� � �, )� � � ��� ������ � ������ �� ������ ��� � ����� � � �� ��������� — ������������� ��� � ����������� �����. (��� � �� ������ � ������ ���������� ���� ���� ������ � �������� � ��� � � ������ ����������- ��. !��� � ������ ������ ���� ���� ����� (∆� > ∆�) �� ���� (∆� < ∆�) �� �� ����", ��� �������� ��� . &��� ���� ��� �� ��������� � ��������� ���- ������ �, �� ∆� ≤ (t1o – t1m) < 1, ������������� � ������ ������ �� ��- �� ��� . (��� ���� ��� ��� ��������� ����� ������� � �. 7����� ������� �-������������ 7�� ������ ���� �) [26] ������ ��� � ���� �� ����������� (∆� = 0), �� ���������� �� ��� ��"�� � ���� ���� ������� - ����� (∆� = 1). 4 � �������� ��� � ����� ������ � ������������� ��� ����- �� . ,�� ���, ���� ��� ����������� ������ ����������� ����� ������ (∆� = 0) ��� ��� ���� �� ������������, )� �� ���� �"� ���", �������� ��� ������ � ����. ,� �� �" � ��������� ���� ��, ���� ����������, )� ��� � ��������� ��� � � ������� �������. !�� � ��� � � ���� (����������� ���� ������), ��� �� ��������� � ������������� ���� �� � ����. &���� ��� � ��� ������� � '�, �� � 33 % ��� � ����� � ������������ � ��� � � 66 % — � �� �� � �� �� ���������� ������ . 8����� ��� ���� ���� ����� �� ���- �� �����- ����� ����. , ��� ����� '� ��’�� �� �� � �� �� ������ ��� �� ��. 7����"- �� �� �� ������� ������� ����� �"� ∆� = 0. 3� ��� ��"�� ���� �� �����- ������, ��� ��� ��������� '� ������ �� ������ ����� — � ��� ���� � � �� �� (�� ��) ��� ������ . (��� � �� ������ ���� ���� ����� ��� ���� ��� ������������. 4 ��� ����, ��� �� �� ���� ������� ����" �� ���� ��� � �������� ����� ������������ ����� � �� ���� � ������ ��������� �� �� � ����� �������� ������—����� ������ �� �—����� �� ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 65 �������������, � � ��� ���� � �������� �������� ����� ������������ �� ������� ������ � ������� ����� ��������� /&'. &���������� � ������� �� �� �� ����� ���������� � ∆� ≈ 1 � � �� ����� � ��"��� � ������ �� ��������� � ������ � ���� ������ ���� � ��� ����- �� . %���� �� ������� �� �� ��� ��� ��� ����� � ������ �� ��������� /&' — ����� � � ����� ����� ����� � ������ �� �� ��� �� ���� ����� (������- ���). 4������� �������� � ���� ����� � � ����� ����" � � ��"��� ����� �- ���� ������ �������� ��������� /&'. $���%#�� ���������� �� ���� � �� �� �& �" ��� ����� � ���#��. 4 ��-��- ������ , �� ����� ����� �� �����, �� � ��� ����� ���������". 8 ���� ��- �� ��� � ��, )� ��������� � ������� �������� ������ � ����" �� ��� ���� - ���" �� ��""���� � “������ ��” ������������� ��� � ��-��������� [8]. = � ��� � ������� � ��"��� � ������ �� �����: ) ���������� � ������ ��� � ���"����� ���������� ��� ���� ����� ����- �� ; �) ����� �� ������� ��� � ��"��� � ��������� (���� ������ ��� ����� �). 1 ��"����� ������� ����� � ������ �� �������� ���� ������ ��� � ������ � �� ���� : � �� → D-�������� → .-�������� → )-�������� → ��������� (� ������������� ��� �� ��) � � �� → '� → )/*-�������� → )-�������� → ��- ������� (� ��������� ��� �� ��). 4� �� ��� ��� � ��-��������� ��������� ����� ��������� �����" �������� � ������� ����� � 2/m ('�, )/*-�������� ) → *m ()-�������� ) → 1C (���������). ,� �� �" � ������� � ������ �� ����- �� , .-��������� ���� � �� ������������� ��� � ����� )/*-���������, D-��������� — � ����� ���������� ��� '�. D-�������� � '� � ���������� ��� ���� �����, �������� “�������” � ��. 0 ����������, ��� �� �� � � �- ��� D-��������� � ��"�� � �� ���: ) D-�������� ��� ��� ����� � ����������� � ����; �) D-�������� � � ����� ��� ������������� , ��� ������� ������#� � - ��� � ��� � ��; ) � ���� � , �� ��� ����� � D-���������", �� ��� ��������� � �- ���������, ����� � ������� ��". 6��� ����������, )� �� ������ �� ��� ����� ���� ��� ���� ����� �� � ������� �� �� �� �� ��� ��� � ���. >�� ����, )� ��� ��� ���� � � ��- ������� ������� � �������� , �� ����� �� �� ��������� � ������� �����-��- �� �������� �������. &���� � ������ � �� ��� ��������� ������ ��� �� �������� � ������ �� ��������� �� ����"�����. ��������. *� ��������� ������ ���� �������� ����������� ������ ����- �� ��� /&' (���� ������, ������� ��, � ������) �� ������� ���� ������". +� ���� ���� ������� ���� �� � �� ����" ����������� (� 2/m) �������� � ��������� ( 1C ), )� � ������� ��� ���� �� ����������� ����������� ���- ��� ���� �� ��� /&'. &���� �� ����� ����� � ���� � ����� � ������� ����- �� , ��� � ���� ������� �� � ������ �� � ��������� �� � ����� � ����- �� ���. 0�� � " � � �� )� �������� ���� ��� ������ ������ ( 1C ) ��� � �������" ����� � �� �� ����� (� 2/m), �������� ���� ���������� ����- �� � ��� ����� ����������" (� 2/m). +� ��������� ������� �� �� ���� ��- ������ ��� ������ ��������� ����� � . &����� ������ � ��-�������� � - ��� �� �� ��������� ���� ��� ����� �� ����, ��� � ����������� �� ����- ������. $�� ��� �� �� ������������ ����� � � ������ � ��������� � ���- ��" ��������" (� 2/m) � ���""���� � ���� ������� �� ��������� (*m) � � �� � ��������� ( 1C ). +� ��� � � ���� �� ����������� ���, �� �� ��� ���� �������� ������� ������������ � ����� . 4 ��� ����, ���� �������� ����- ������ �������� �� ������������ �� ����������� ����� � /&' ������ ����- �� � �������� ����������� ���—�������� ��� %"��—'������ . �.�. ������ � ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 66 �&?�!% /241874$8? 1. /�� .., 0���� 1. !��� - ������. — 6.: 0 �� , 1975. — 855 �. 2. 0��� �.$., ���� ������ 2.2., .��������� 0.). @������ ��-� - �� � ������- � � � � ��������� ���� ��� �� -� � ������ // 6���� �. ��. /� � . ��-� . — 1966. — A 20, -�. 1. — �. 9—15. 3. 3������ 2.�. ��������� � �� ����������. — 6.: 7������ �, 1976. — 286 �. 4. $��#�� 0.). &������- ��������� ���—������������ ��� '������ —%"�� ��� ��- �� �-� ��� ����� ������ // &������- �� �������� ����� ����� ��. — 6.: 0 �� , 1975. — 407 �. 5. ����� 4. 8����� � � ������ ��� ���� -� �� �� // &��� -� �� �-. — 6.: ?��- � ������. ���, 1952. — 402 �. 6. ����� 4. � �� -� ��������� )��� �-� ���� -� �� �� // &��� -� �� �-. 4. 2. — 6., 1956. — 366 �. 7. .���� � ).�. &��� -� �� �- — �� -� � ������������, ���� ����� � ����- , ������� ����� � �����������. — 6.: ?��- � 70 ���8, 1962. — 272 �. 8. .��� ���� 0.�. 4� �� ��� ��� � ��-��������- ������ � ����� �-� ��������- � // 6���� �. ����. — 2005. — A 2. — �. 9—31. 9. .��������� 0.). 5����- ��������� � ������ // &������- ����� �������� ����� - �� � .���������� ����� ����� �� ���. — /. : 0 �� , 1967. — �. 115—123. 10. *�� 5.6.*., 7��������� � 8. 0� -� � �� ����� ����� � ������ ��� — 0�- ��������: 0 �� , 1990. — 519 �. 11. ������� �! ����� ����� �� / &�� ���. 9.%. , ������� . — 6.: 0 �� , 1979. — 4. 1. — 383 �. 12. ������ $., /��� �.�., 7� �� .. ���� ����� �����- � �� � �������-� )��� �-� ���� -� �� �� // @�������� � ����������� ����� ����� — 6.: 6��, 1979. — 541 �. 13. ��� �� 2.�., *������ +.)., $������ �� 6.$. � ��. <��� �-� ���� -� �� �- �� ������� $�� ������� )�� . — %�� : 0 ��. ���� , 1980. — 194 �. 14. ���� �� ).2., 9��������! �.). (� ����� � ������� �������� ���� �� �� Y-1-2- 3-O7–δ ����� �� �� � � ������ �� ���������� // 6�� ��� ���� . — 1991. — 13, A 10. — �. 41—48. 15. ���� ������ 2.2. 3 ����� ��������� ���—������������ ��� � ����� �� � ��- ��� �� // * �. ,����"�. ����� �. ��- . — 1979. — B. 118, -�. 6. — �. 646. 16. ���� ������ 2.2., .��������� 0.)., )�� ����� 2.2. @������- ������� ��� ��������� � � ����� � // 4 � ��. — 1965. — B. 94, -�. 5. 17. �% ���� ).0., $��#�� 0.). ��������� � ��� � ������� �. — 6.: 0 �� , 1972. — 339 �. 18. �% ���� ).0. ?��� ��-� ����- �� ����� ����� ��. — 6.:0 �� , 1975. — 552 �. 19. Carpenter M.A., Salje E.K.H., Graeme-Barber A. Spontaneous strain as determinant of thermodynamics properties for phase transions in minerals // Eur. J. Mineral. — 1998. — 10. — P. 621—691. 20. Carpenter M.A., Salje E.K.H. Elastic anomalies in minerals due to structural phase transions // Ibid. — 1998. — 10. — P. 693—812. 21. Gray N.H., Anderson J.B. Polysynthetic Feldspar Twin- Width Distributions: Models for Inversion Twinning // Mathem. Geology. — 1980. — 12, N 3. — P. 267—277. 22. Mac Laren A.C. Defects and microstructures in feldspars // Chem. Phys. of Solids and their surfaces. — 1978. — 7. — P. 1—30. 23. Mallard F. Explications des phenomenes optiques anomaux, qui presentent un grand nombre de substaces cristallisees // Ann. des mines. — 1876. — 10. — 157 ff. 24. Melnikov V.S. Evolution of twin structure of alkali feldspars. I. Feldspar enriched with potassium // Mineral. J. (Ukraine). — 2001. — 23, N 5/6. — P. 47—63. 25. Melnikov V.S. Evolution of twin structure of alkali evolution of twin structure of alkali feldspars. II. Feldspars enriched with sodium // Ibid. — 2003. — 25, N 1. — P. 20—35. 26. Smith J. Feldspars minerals. — Berlin; Heidelberg; New York: Springer, � ����� �������� ������—����� ������ �� �—����� �� ������� ���� ���� � �� ����� �� � � ����������, 2008, ��� 5 67 1974. — V. 1. — 627 p.; V. 2. — 690 p. 27. Smith K.L., Mc Laren A.C. TEM investigation of a microcline from a nepheline syenite // Phys. and Chem. Miner. — 1983. — 10. — P. 69—76. 28. Willaime C., Gandais M. Study of exsolution in alkali feldspars. Calculation of elastic stresses inducing periodic twins // Phys. stat. solid. — 1972. — 9. — P. 529—539. 29. Xu H., Veblen D.R., Luo G. A new commensurate modulated structure in orthoclase // A. Cryst. — 1995. — A51. — P. 53—60. 30. Xu H., Veblen D.R., Zhang Y. Structural modulation and phase transition in a Na-rich alkali feldspars // Amer. Mineral. — 1995. — 80. — P. 897—906. 0 ����� 28.07.2008 V.S. Mel`nykov DISSYMMETRIZATION-SYMMETRIZATION PRINCIPLE OF CURIE-SHUBNIKOV IN FORMATION AND EVOLUTION OF THE INVERSION TWINS OF ALKALINE FELDSPARS The structural phase transition in alkali feldspars (AFS), the formation and evolution of the twin structure are submitted to universal Curie-Shubnikov principle. The inversion of the sanidine into microcline may be treated as “dissymmetrization” — the lowering of monoclinic symmetry C2/m to triclinic one 1C . The symmetrization of the AFS crystal shows itself as the increase of the statistical symmetry as a result of the albite/pericline complex twinning (an A/P- structure formation). The transformation of the orthoclase monoclinic tweed-structure to microscopical cross-hatched microcline is accompanied by formation of the transitional domain structures — “diagonal association” and chess-board structure. The transitional structures are hybrid configurations because they include domains with triclinic and monoclinic symmetries. Their symmetry is C2/m. A possible original mechanism of these structures formation is 3D modulation of the tweed structure. When the tweed-domains disappear the transitional structure is transformed into A/P-structure, which symmetry is also C2/m. The re-orientation of the unstable pericline domains to albite one and the following A-structure formation lowers the symmetry from C2/m to Pm. A subsequent symmetry lowering to 1C is due to monodomain formation. The transformation series of the twin structures reflects a sequential dissymmetrization of the orthoclase tweed- structure after sanidine/microcline inversion.