Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату

Мета. Розробити амперометричний біосенсор для визначення L-лактату на основі L-лактат-ци -тохром с-оксидоредуктази (флавоцитохрому b2, ФЦ b2) дріжджів Hansenula polymorpha. Методи. Експерименти проведено з використанням амперометричного методу вимірювання. Для іммобілізації ФЦ b2 на поверхню електро...

Ausführliche Beschreibung

Gespeichert in:

Bibliographische Detailangaben
Datum:	2009
Hauptverfasser:	Горюшкіна, Т.Б., Орлова, А.П., Смуток, О.В., Гончар, М.В., Солдаткін, О.П., Дзядевич, С.В.
Format:	Artikel
Sprache:	Ukrainian
Veröffentlicht:	Інститут молекулярної біології і генетики НАН України 2009
Schlagworte:	Молекулярна і клітинна біотехнології
Online Zugang:	https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/5661
Tags:	Tag hinzufügen Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
Назва журналу:	Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine
Zitieren:	Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату / Т.Б. Горюшкіна, А.П. Орлова, О.В. Смуток, М.В. Гончар, О.П. Солдаткін, С.В. Дзядевич // Біополімери і клітина. — 2009. — Т. 25, № 3. — С. 194–203. — Бібліогр.: 17 назв. — укp.

Institution

Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine

id	nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-5661
record_format	dspace
spelling	Горюшкіна, Т.Б. Орлова, А.П. Смуток, О.В. Гончар, М.В. Солдаткін, О.П. Дзядевич, С.В. 2010-02-01T16:24:14Z 2010-02-01T16:24:14Z 2009 Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату / Т.Б. Горюшкіна, А.П. Орлова, О.В. Смуток, М.В. Гончар, О.П. Солдаткін, С.В. Дзядевич // Біополімери і клітина. — 2009. — Т. 25, № 3. — С. 194–203. — Бібліогр.: 17 назв. — укp. 0233-7657 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/5661 577.15 + 573.6 Мета. Розробити амперометричний біосенсор для визначення L-лактату на основі L-лактат-ци -тохром с-оксидоредуктази (флавоцитохрому b2, ФЦ b2) дріжджів Hansenula polymorpha. Методи. Експерименти проведено з використанням амперометричного методу вимірювання. Для іммобілізації ФЦ b2 на поверхню електродів застосовано методи електрохімічної полімеризації та іммобілізації в парах глутарового альдегіду. Результати. Обрано препарат ферменту ФЦ b2, який після іммобілізації у полі-3,4-етилендіокситіофені демонструє найкращі робочі характеристики.Досліджено селективність, операційну стабільність та стабільність при зберіганні створеного біосенсора, встановлено рН-оптимум його роботи. За допомогою розробленого високостабільного біосенсора проаналізовано концентрацію L-лактату у модельних розчинах та зразках вина. Висновки. Біосенсор на основі ФЦ b2, перевагою якого є висока стабільність, можна застосовувати для аналізів крові та інших рідин, які не містять етанолу, а після оптимізації селективності біосенсора – і для аналізу вина. Aim. Development of amperometric biosensor based on L-lactate-cytochrome c-oxidoreductase (flavocytochrome b2, FC b2) for lactate determination. Methods. All experiments were performed using the amperometric method of detection. The methods of electrochemical polymerization and immobilization in glutaraldehyde vapors were used for FC b2 immobilization on the surface of electrodes. Results. The FC b2 preparation, which demonstrated the best operational characteristics after immobilization in poly (3,4-ethylen dioxythiophene), was selected. The selectivity, operational and storage stability, and pH-optimum for operation of the created biosensor were determined. The analysis of L-lactate in the model solutions and wine samples was carried out using the developed biosensor. Conclusion. The FC b2-based biosensor due to its high stability can be effectively used for lactate determination in blood and other liquids containing no ethanol. After the selectivity optimization, the devise can be also applied for wine analysis. uk Інститут молекулярної біології і генетики НАН України Молекулярна і клітинна біотехнології Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату Использование L-лактат-цитохром с-оксидоредуктазы при создании амперометрического биосенсора для определения L-лактата Application of L-lactate-cytochrome c-oxidoreductase for development of amperometric biosensor for L-lactate determination Article published earlier
institution	Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine
collection	DSpace DC
title	Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату
spellingShingle	Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату Горюшкіна, Т.Б. Орлова, А.П. Смуток, О.В. Гончар, М.В. Солдаткін, О.П. Дзядевич, С.В. Молекулярна і клітинна біотехнології
title_short	Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату
title_full	Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату
title_fullStr	Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату
title_full_unstemmed	Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату
title_sort	використання l-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні l-лактату
author	Горюшкіна, Т.Б. Орлова, А.П. Смуток, О.В. Гончар, М.В. Солдаткін, О.П. Дзядевич, С.В.
author_facet	Горюшкіна, Т.Б. Орлова, А.П. Смуток, О.В. Гончар, М.В. Солдаткін, О.П. Дзядевич, С.В.
topic	Молекулярна і клітинна біотехнології
topic_facet	Молекулярна і клітинна біотехнології
publishDate	2009
language	Ukrainian
publisher	Інститут молекулярної біології і генетики НАН України
format	Article
title_alt	Использование L-лактат-цитохром с-оксидоредуктазы при создании амперометрического биосенсора для определения L-лактата Application of L-lactate-cytochrome c-oxidoreductase for development of amperometric biosensor for L-lactate determination
description	Мета. Розробити амперометричний біосенсор для визначення L-лактату на основі L-лактат-ци -тохром с-оксидоредуктази (флавоцитохрому b2, ФЦ b2) дріжджів Hansenula polymorpha. Методи. Експерименти проведено з використанням амперометричного методу вимірювання. Для іммобілізації ФЦ b2 на поверхню електродів застосовано методи електрохімічної полімеризації та іммобілізації в парах глутарового альдегіду. Результати. Обрано препарат ферменту ФЦ b2, який після іммобілізації у полі-3,4-етилендіокситіофені демонструє найкращі робочі характеристики.Досліджено селективність, операційну стабільність та стабільність при зберіганні створеного біосенсора, встановлено рН-оптимум його роботи. За допомогою розробленого високостабільного біосенсора проаналізовано концентрацію L-лактату у модельних розчинах та зразках вина. Висновки. Біосенсор на основі ФЦ b2, перевагою якого є висока стабільність, можна застосовувати для аналізів крові та інших рідин, які не містять етанолу, а після оптимізації селективності біосенсора – і для аналізу вина. Aim. Development of amperometric biosensor based on L-lactate-cytochrome c-oxidoreductase (flavocytochrome b2, FC b2) for lactate determination. Methods. All experiments were performed using the amperometric method of detection. The methods of electrochemical polymerization and immobilization in glutaraldehyde vapors were used for FC b2 immobilization on the surface of electrodes. Results. The FC b2 preparation, which demonstrated the best operational characteristics after immobilization in poly (3,4-ethylen dioxythiophene), was selected. The selectivity, operational and storage stability, and pH-optimum for operation of the created biosensor were determined. The analysis of L-lactate in the model solutions and wine samples was carried out using the developed biosensor. Conclusion. The FC b2-based biosensor due to its high stability can be effectively used for lactate determination in blood and other liquids containing no ethanol. After the selectivity optimization, the devise can be also applied for wine analysis.
issn	0233-7657
url	https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/5661
citation_txt	Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату / Т.Б. Горюшкіна, А.П. Орлова, О.В. Смуток, М.В. Гончар, О.П. Солдаткін, С.В. Дзядевич // Біополімери і клітина. — 2009. — Т. 25, № 3. — С. 194–203. — Бібліогр.: 17 назв. — укp.
work_keys_str_mv	AT gorûškínatb vikoristannâllaktatcitohromsoksidoreduktazidlâstvorennâamperometričnogobíosensorapriviznačenníllaktatu AT orlovaap vikoristannâllaktatcitohromsoksidoreduktazidlâstvorennâamperometričnogobíosensorapriviznačenníllaktatu AT smutokov vikoristannâllaktatcitohromsoksidoreduktazidlâstvorennâamperometričnogobíosensorapriviznačenníllaktatu AT gončarmv vikoristannâllaktatcitohromsoksidoreduktazidlâstvorennâamperometričnogobíosensorapriviznačenníllaktatu AT soldatkínop vikoristannâllaktatcitohromsoksidoreduktazidlâstvorennâamperometričnogobíosensorapriviznačenníllaktatu AT dzâdevičsv vikoristannâllaktatcitohromsoksidoreduktazidlâstvorennâamperometričnogobíosensorapriviznačenníllaktatu AT gorûškínatb ispolʹzovaniellaktatcitohromsoksidoreduktazyprisozdaniiamperometričeskogobiosensoradlâopredeleniâllaktata AT orlovaap ispolʹzovaniellaktatcitohromsoksidoreduktazyprisozdaniiamperometričeskogobiosensoradlâopredeleniâllaktata AT smutokov ispolʹzovaniellaktatcitohromsoksidoreduktazyprisozdaniiamperometričeskogobiosensoradlâopredeleniâllaktata AT gončarmv ispolʹzovaniellaktatcitohromsoksidoreduktazyprisozdaniiamperometričeskogobiosensoradlâopredeleniâllaktata AT soldatkínop ispolʹzovaniellaktatcitohromsoksidoreduktazyprisozdaniiamperometričeskogobiosensoradlâopredeleniâllaktata AT dzâdevičsv ispolʹzovaniellaktatcitohromsoksidoreduktazyprisozdaniiamperometričeskogobiosensoradlâopredeleniâllaktata AT gorûškínatb applicationofllactatecytochromecoxidoreductasefordevelopmentofamperometricbiosensorforllactatedetermination AT orlovaap applicationofllactatecytochromecoxidoreductasefordevelopmentofamperometricbiosensorforllactatedetermination AT smutokov applicationofllactatecytochromecoxidoreductasefordevelopmentofamperometricbiosensorforllactatedetermination AT gončarmv applicationofllactatecytochromecoxidoreductasefordevelopmentofamperometricbiosensorforllactatedetermination AT soldatkínop applicationofllactatecytochromecoxidoreductasefordevelopmentofamperometricbiosensorforllactatedetermination AT dzâdevičsv applicationofllactatecytochromecoxidoreductasefordevelopmentofamperometricbiosensorforllactatedetermination
first_indexed	2025-11-27T02:51:30Z
last_indexed	2025-11-27T02:51:30Z
_version_	1850795453027713024
fulltext	ÌÎËÅÊÓËßÐÍÀ ² ÊË²ÒÈÍÍÀ Á²ÎÒÅÕÍÎËÎÃ²¯ Âè êî ðèñ òàí íÿ L-ëàê òàò-öè òîõ ðîì ñ- îêñè äî ðå äóê òà çè äëÿ ñòâî ðåí íÿ àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà ïðè âèç íà ÷åíí³ L-ëàê òà òó Ò. Á. Ãî ðþøê³íà1, 2, À. Ï. Îðëî âà1, 2, Î. Â. Ñìó òîê3, Ì. Â. Ãîí ÷àð3, 4, Î. Ï. Ñîë äàòê³í1, Ñ. Â. Äçÿ äå âè÷1 1²íñòè òóò ìî ëå êó ëÿð íî¿ á³îëîã³¿ ³ ãå íå òè êè ÍÀÍ Óêðà¿ íè Âóë. Àêàäåì³êà Çà áî ëîò íî ãî, 150, Êè¿â, Óêðà¿ íà, 03680 2Êè¿âñüêèé íàö³îíàëü íèé óí³âåð ñè òåò ³ìåí³ Òà ðà ñà Øåâ ÷åí êà Âóë. Âî ëî äè ìè ðñüêà, 64, Êè¿â, Óêðà¿ íà, 01003 3²íñòè òóò á³îëîã³¿ êë³òèíè ÍÀÍ Óêðà¿ íè Âóë. Äðà ãî ìà íî âà, 14/16, Ëüâ³â, Óêðà¿ íà, 79005 4Zaklad Biotechnologii, Zamiejscowy Wydzial Biotechnologii, Uniwersytet Rzeszowski Kolbuszowa, Polska Ìåòà. Ðîç ðî áè òè àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèé á³îñåí ñîð äëÿ âèç íà ÷åí íÿ L-ëàê òà òó íà îñíîâ³ L-ëàê òàò-öè - òîõ ðîì ñ-îêñè äî ðå äóê òà çè (ôëà âî öè òîõ ðî ìó b2, ÔÖ b2) äð³æäæ³â Hansenula polymorpha. Ìå òî äè. Åêñïå ðè ìåí òè ïðî âå äå íî ç âè êî ðèñ òàí íÿì àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî ìå òî äó âèì³ðþ âàí íÿ. Äëÿ ³ììî- á³ë³çàö³¿ ÔÖ b2 íà ïî âåð õíþ åëåê òðîä³â çà ñòî ñî âà íî ìå òî äè åëåê òðîõ³ì³÷íî¿ ïîë³ìå ðè çàö³¿ òà ³ììîá³ë³çàö³¿ â ïà ðàõ ãëó òà ðî âî ãî àëü äåã³äó. Ðå çóëü òà òè. Îáðà íî ïðå ïà ðàò ôåð ìåí òó ÔÖ b2, ÿêèé ï³ñëÿ ³ììîá³ë³çàö³¿ ó ïîë³-3,4-åòè ëåíä³îêñèò³îôåí³ äå ìî íñòðóº íà é êðàù³ ðî áî÷³ õà ðàê òå ðèñ òè êè. Äîñë³äæå íî ñå ëåê òèâí³ñòü, îïå ðàö³éíó ñòàá³ëüí³ñòü òà ñòàá³ëüí³ñòü ïðè çáåð³ãàíí³ ñòâî ðå íî ãî á³îñåí ñî ðà, âñòà íîâ ëå íî ðÍ-îïòè ìóì éîãî ðî áî òè. Çà äî ïî ìî ãîþ ðîç ðîá ëå íî ãî âè ñî êîñ òàá³ëüíî ãî á³îñåí ñî ðà ïðî à íàë³çî âà íî êîí öåí òðàö³þ L-ëàê òà òó ó ìî äåëü íèõ ðîç ÷è íàõ òà çðàç êàõ âèíà. Âèñ íîâ - êè. Á³îñåí ñîð íà îñíîâ³ ÔÖ b2, ïå ðå âà ãîþ ÿêî ãî º âè ñî êà ñòàá³ëüí³ñòü, ìîæ íà çà ñòî ñî âó âà òè äëÿ àíàë³ç³â êðîâ³ òà ³íøèõ ð³äèí, ÿê³ íå ì³ñòÿòü åòà íî ëó, à ï³ñëÿ îïòèì³çàö³¿ ñå ëåê òèâ íîñò³ á³îñåí ñî - ðà – ³ äëÿ àíàë³çó âèíà. Êëþ ÷îâ³ ñëî âà: àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèé á³îñåí ñîð, ôëà âî öè òîõ ðîì b2, L-ëàê òàò. Âñòóï. Íà ñüî ãîäí³ ðîç ðîá êà àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà äëÿ àíàë³çó L-ëàê òà òó â á³îëîã³÷íèõ çðàç êàõ ó õàð ÷îâ³é ïðî ìèñ ëî âîñò³, îñîá ëè âî ó âè - íî ðîáñòâ³, º âàæ ëè âèì òà àê òó àëü íèì çà âäàí íÿì. Òðà äèö³éí³ ìå òî äè âèç íà ÷åí íÿ êîí öåí òðàö³¿ ìî - ëî÷ íî¿ êèñ ëî òè ó ñóñë³ òà âèí³ (ð³äèí íà õðî ìà òî- ãðàô³ÿ, êàï³ëÿð íèé åëåê òðî ôî ðåç, ñïåê òðî ôî òî ìåò - ðè÷ íèé ³ ôåð ìåí òà òèâ íèé ìå òî äè) ÷àñ òî íå çà áåç - ïå ÷ó þòü íå îáõ³äíî¿ ñå ëåê òèâ íîñò³ òà ÷óò ëè âîñò³ àíàë³çó. Êð³ì òîãî, ÷å ðåç ñêëàäí³ñòü ³ ãðîì³çäê³ñòü îá ëàä íàí íÿ, íå îáõ³äí³ñòü ñïåö³àëü íî¿ ï³äãî òîâ êè ïðî áè òà çíà÷ íó òðó äîì³ñòê³ñòü àíàë³òè÷ íî¿ ïðî öå - äó ðè ö³ ìå òî äè äî ñèòü âàæ êî ââåñ òè áåç ïî ñå ðåä íüî äî òåõ íî ëîã³÷íîãî ïðî öåñó âè ðîá íèö òâà âèíà [1]. Âîä íî ÷àñ L-ëàê òàò íà ëå æèòü äî ðå ÷î âèí, êîí öåí - òðàö³þ ÿêèõ ïîòð³áíî ñó âî ðî êîí òðî ëþ âà òè ïðî òÿ - ãîì óñ³õ ñòàä³é âè íî ðî áñòâà, àäæå â³í º îäíî÷àñíî ³íäè êà òî ðîì áàê òåð³éíî¿ àê òèâ íîñò³ ï³ä ÷àñ ôåð - ìåí òàö³¿ ñóñ ëà òà âàæ ëè âèì ÷èí íè êîì, ÿêèé âïëè - âàº íà ñìàê ³ àðî ìàò ê³íöå âî ãî ïðî äóê òó òà éîãî ñòàá³ëüí³ñòü ïðè çáåð³ãàíí³ [1, 2]. 194 ISSN 0233-7657. Biopolymers and Cell. 2009. Vol. 25. N 3 Ó Institute of Molecular Biology and Genetics NAS of Ukraine, 2009 Çðó÷ íèì ³íñòðó ìåí òîì äëÿ âèá³ðêî âî ãî òà ïî - ñò³éíî ãî ìîí³òî ðèí ãó L-ëàê òà òó ï³ä ÷àñ âè ðîá íèö - òâà âè íà ìî æå ñòà òè àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèé á³îñåí ñîð – ïðè ëàä, ÿêèé ìàº íå âå ëèê³ ðîçì³ðè, º ïðî ñòèì ³ äå - øå âèì ó âè êî ðèñ òàíí³ òà íå ïî òðå áóº ïî ïå ðåä íüî¿ ï³äãî òîâ êè ïðî áè, ñêëàä íî ãî óñòàò êó âàí íÿ ³ âè ñî - êî¿ êâàë³ô³êàö³¿ îá ñëó ãî âó þ ÷î ãî ïåð ñî íà ëó [3]. Áå - çó ìîâ íè ìè ïå ðå âà ãà ìè çà ñòî ñó âàí íÿ á³îñåí ñîð³â ó õàð ÷îâ³é ïðî ìèñ ëî âîñò³ º òà êîæ âè ñî êà ÷óò ëèâ³ñòü, íå çà ëåæí³ñòü ¿õíüî¿ ðî áî òè â³ä ìóò íîñò³ àíàë³çî âà - íî ãî ðîç ÷è íó, âè ñî êà ñóì³ñí³ñòü ³ç ñó ÷àñ íè ìè ì³êðî å ëåê òðîí íè ìè òåõ íî ëîã³ÿìè òà ì³í³ìàëüí³ ïî - òðå áè â åíåðã³¿ [4]. Òî ìó íå äèâ íî, ùî îñòàíí³ìè ðî - êà ìè á³îñåí ñî ðè íà áó âà þòü âñå øèð øî ãî çà ñòî ñó - âàí íÿ äëÿ àíàë³çó ÿêîñò³ ïðî äóêò³â ó õàð ÷îâ³é ïðî - ìèñ ëî âîñò³, ó òî ìó ÷èñë³ é ó âè íî ðîáñòâ³ [5]. Íàé ÷àñò³øå àì ïå ðî ìåò ðè÷í³ á³îñåí ñî ðè äëÿ âèç íà ÷åí íÿ L-ëàê òà òó ó âèí³ ðîç ðîá ëÿ þòü íà îñíîâ³ NAD+-çà ëåæ íî¿ ëàê òàò äåã³äðî ãå íà çè (ËÄÃ) àáî ëàê - òà òîê ñè äà çè (ËÎÄ). Àíàë³ç ðî áî ÷èõ õà ðàê òå ðèñ òèê á³îñåí ñîð³â, ñòâî ðå íèõ ³ç çà ñòî ñó âàí íÿì äà íèõ ôåð - ìåíò³â, ñâ³ä÷èòü ïðî òå, ùî äàò ÷è êè ç ³ììîá³ë³çî âà - íîþ ËÎÄ ìàþòü øèð øèé ë³í³éíèé ä³àïà çîí òà íè - æ÷ó ìåæó äå òåêö³¿ ó ïîð³âíÿíí³ ç äàò ÷è êà ìè íà îñíîâ³ ËÄÃ. Ñóòòºâîþ ïå ðå âà ãîþ îêñè äàç íèõ á³îñåí ñîð³â º òà êîæ íå çà ëåæí³ñòü ¿õíüî¿ ðî áî òè â³ä íà ÿâ íîñò³ åê çî ãåí íî ãî êî ôàê òî ðà, ùî çíà÷ íî ñïðî - ùóº ïðî öåñ àíàë³çó [3]. Â³äïîâ³äíî ðîç ðîá êà ëàê - òàò íî ãî àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà äëÿ àíàë³çó âè íà íà îñíîâ³ ³ììîá³ë³çî âà íî¿ ËÎÄ àáî ³íøèõ áåç - êî ôàê òîð íèõ ôåð ìåíò³â âèã ëÿ äàº çíà÷íî ïåð ñïåê - òèâí³øîþ. Íå ùî äàâ íî íà ìè ðîç ðîá ëå íî àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèé á³îñåí ñîð äëÿ ê³ëüê³ñíî ãî âèç íà ÷åí íÿ L-ëàê òà òó ó âèí³ íà îñíîâ³ ³ììîá³ë³çî âà íî¿ ËÎÄ [2]. Â³í ïðîäå - ìî íñòðó âàâ â³äì³íí³ ðî áî÷³ õà ðàê òå ðèñ òè êè: äè - íàì³÷íèé ä³àïà çîí ðî áî òè ó ìåæ àõ êîí öåí òðàö³¿ ëàêòàòó 0,008–1,0 ìÌ òà âè ñî êó ñå ëåê òèâí³ñòü. Ñòâî ðå íèé äàò ÷èê íà îñíîâ³ ËÎÄ óñï³øíî çà ñòî ñî - âà íî äëÿ âèç íà ÷åí íÿ âì³ñòó ëàê òà òó ó âèí³ òà âè íî - ìà òåð³àë³. Ðå çóëü òà òè, îò ðè ìàí³ çà äî ïî ìî ãîþ á³îñåí ñî ðà, êî ðå ëþ âà ëè ç äà íè ìè òðà äèö³éíî ãî ìå - òî äó àíàë³çó ëàê òà òó – âè ñî êî å ôåê òèâ íî¿ ð³äèí íî¿ õðî ìà òîã ðàô³¿. Îäíàê íå äîë³êà ìè âè ùå çàç íà ÷å íî ãî á³îñåí ñî ðà [2] âèÿâèëèñÿ íèç ü êà îïå ðàö³éíà ñòàá³ëüí³ñòü òà íå - äîñ òàò íÿ ñòàá³ëüí³ñòü ïðè çáåð³ãàíí³: äàò ÷èê íà îñíîâ³ ËÎÄ çà ïåðø³ 3 ãîä áåç ïå ðåð âíî¿ ðî áî òè âòðà ÷àâ äî 70 % â³ä ñâî ãî ïî ÷àò êî âî ãî ñèã íà ëó, ³ äà - íèé ïî êàç íèê àê òèâ íîñò³ çáåð³ãàâ ñÿ ïðî òÿ ãîì íà - ñòóï íèõ 3 ä³á. Â³äì³òè ìî, ùî 30 %-ãî ð³âíÿ àê òèâ - íîñò³ á³îñåí ñî ðà çàçâè÷àé äîñ òàò íüî äëÿ âèç íà ÷åí - íÿ âì³ñòó ëàê òà òó ó âèí³. Ïðî òå äëÿ îïòèì³çàö³¿ ëàê òàò íî ãî á³îñåí ñî ðà ïî ñòà ëà íå îáõ³äí³ñòü ó ïî - øó êó øëÿõ³â ï³äâè ùåí íÿ éî ãî ñòàá³ëüíîñò³. Çà àíàë³çîì ë³òå ðà òóð íèõ äà íèõ âèçíà÷åíî, ùî íå âè ñî êà îïå ðàö³éíà ñòàá³ëüí³ñòü äî ñèòü ÷àñ òî ïðè òà ìàí íà á³îñåí ñî ðàì, ñòâî ðå íèì íà îñíîâ³ ³ììîá³ë³çî âà íî¿ ËÎÄ. Íàï ðèê ëàä, ó ðî áîò³ [6] âñòà - íîâ ëå íî, ùî îêñè äàç íèé á³îñåí ñîð äëÿ àíàë³çó ëàê - òà òó ó âèí³ ï³ñëÿ 150 âèì³ðþ âàíü çáåð³ãàº ëè øå 35 % â³ä ïî ÷àò êî âî¿ àê òèâ íîñò³. Â ³íøèõ äî- ñë³äæåí íÿõ ïî êà çà íî, ùî äàò ÷èê ç ËÎÄ âòðà ÷àº ïî - ëî âè íó àê òèâ íîñò³ âæå ï³ñëÿ ïðî âå äåí íÿ ïåð øî ãî âèì³ðþ âàí íÿ [7], à ÷å ðåç 5 ãîä áåç ïå ðåð âíî¿ ðî áî òè äå ìî íñòðóº 40 % âèõ³äíî ãî ñèã íà ëó [8]. Ïàä³ííÿ àê òèâ íîñò³ ³ììîá³ë³çî âà íî ãî ôåð ìåí òó ìî æå ñïðè ÷èíÿòè íèçêà ôàê òîð³â: òåì ïå ðà òóðíà äå - íà òó ðàö³ÿ, ïðî òå îë³òè÷íà äåã ðà äàö³ÿ, íå ñïå öèô³÷íå îêèñ íåí íÿ, ÿêå êà òàë³çóºòüñÿ ìå òà ëà ìè, çì³íè ðÍ, ³îí íî¿ ñè ëè ðîç ÷è íó òî ùî [9]. Îêð³ì òî ãî, äî çìåí - øåí íÿ âå ëè ÷è íè ñèã íà ëó á³îñåí ñî ðà ïðî òÿ ãîì éî ãî òðè âà ëî¿ ðî áî òè ÷àñ òêî âî ïðèçâîäèòü ñî ðáö³ÿ íà åëåê òðîä³ ñòî ðîíí³õ á³ëê³â àáî ³íøèõ ðå ÷î âèí, ÿê³ ì³ñòÿòü ñÿ â àíàë³çî âà íî ìó ðîç ÷èí³ [8]. Çâè ÷àé íî, ³äå àëü íèì ï³äõî äîì äëÿ ï³äâè ùåí íÿ ñòàá³ëüíîñò³ á³îñåí ñî ðà º âñòà íîâ ëåí íÿ êîí êðåò íî ãî ìå õàí³çìó ³íà êòè âàö³¿ ôåð ìåí òó òà ðîç ðîá êà ïðî öå äó ðè, ùî ïî âí³ñòþ çà ïîá³ãàº äà íî ìó ïðî öå ñó. Îäíèì ³ç ìå òîä³â, ùî âè êî ðèñ òî âó þòü äëÿ ïî - êðà ùåí íÿ ñòàá³ëüíîñò³ ôåð ìåíò³â, º ïðÿ ìèé ñàéò- ñïå öèô³÷íèé ìó òà ãå íåç, ÿêèé âèê ëè êàº çðîñ òàí íÿ ë³ïîô³ëüíîñò³ ôåð ìåí òó àáî ïå ðåì³ùåí íÿ éî ãî êà - òàë³òè÷ íèõ ãðóï ó ñàé òè, á³ëüø çà õè ùåí³ â³ä âïëè âó îòî ÷ó þ ÷î ãî ì³êðî ñå ðå äî âè ùà [9]. Î÷å âèä íî, ùî ïîä³áíèé ï³äõ³ä º äî ñèòü òðó äîì³ñòêèì òà òðè âà ëèì ³ íå çà âæäè ìîæ ëè âèé äëÿ ïåâ íî ãî ôåð ìåí òó. ²íøèì ñïî ñî áîì ïî êðà ùåí íÿ ñòàá³ëüíîñò³ á³îñåí ñîð³â º çà ñòî ñó âàí íÿ ïðè ¿õ ðîç ðîáö³ ñòàá³ë³çó âàëü íèõ äîì³øîê, ó ðîë³ ÿêèõ ìî æóòü âèñ - òó ïà òè ïîë³åëåê òðîë³òè, îñìîë³òè, ñïèð òè, á³ëêè- øà ïå ðîí³íè, öóê ðè, ñîë³ àáî íà íî ÷àñ òêè ³ç çî ëî òà, 195 ÃÎÐÞØÊ²ÍÀ Ò. Á. ÒÀ IÍ. îêñè äó öèí êó ÷è îêñè äó çàë³çà (Fe3O4) [9–12]. Ïîêà - çà íî, ùî òàê³ äîì³øêè, âñòó ïà þ ÷è â åëåê òðîñ òà - òè÷í³ âçàºìîä³¿ ç ôåð ìåí òîì, à ³íêî ëè íàâ³òü óòâî - ðþ þ ÷è íà âêî ëî íüî ãî îá îëîí êó, çäàòí³ çì³íè òè éî - ãî êîí ôîð ìàö³þ òà ñïðè ÷è íè òè ï³äâè ùåí íÿ éî ãî ñòàá³ëüíîñò³ [9]. Ïîä³áí³ ñòàá³ë³çà òî ðè ìîæ íà àáî ââî äè òè ÿê êîì ïî íåíò ÷óò ëè âî¿ ìåì áðà íè ïðè ³ììîá³ë³çàö³¿ ôåð ìåí òó, àáî äî äà âà òè ó ðî áî ÷èé áó - ôåð ïðè ïðî âå äåíí³ âèì³ðþ âàí íÿ òà çáåð³ãàíí³ äàò - ÷èê³â. Çàñòîñóâàííÿ ñòàá³ë³çóâàëüíèõ ðå ÷î âèí âè- ãëÿ äàº åôåê òèâ íèì ñïî ñî áîì çáå ðå æåí íÿ àê òèâ - íîñò³ ôåð ìåí òó, ïðî òå ñà ìà ïðî öå äó ðà ï³äáî ðó îïòè ìàëü íî ãî êîì ïëåê ñó ñòàá³ë³çà òîð³â äëÿ êîí - êðåò íî ãî ôåð ìåí òó, ³ììîá³ë³çî âà íî ãî ïåâ íèì ìå - òî äîì, º äîñèòü òðè âà ëîþ. Êð³ì òî ãî, ðîç ðîá êà á³îñåí ñî ðà ç âè êî ðèñ òàí íÿì ñêëàä íî¿, áà ãà òî- ñòàä³éíî¿ ïðî öå äó ðè ³ììîá³ë³çàö³¿ ôåð ìåí òó ðàç îì ³ç ñòàá³ë³çà òî ðà ìè ³íêî ëè çíè æóº â³äòâî ðþ âàí³ñòü â³äãóê³â â³ä ñåí ñî ðà äî ñåí ñî ðà, à äî äà âàí íÿ äîì³øîê äå ÿ êèõ ñî ëåé ìî æå ïðè çâåñ òè äî çâî ðîò - íî ãî ðå çóëü òà òó – äåñ òàá³ë³çàö³¿ ôåð ìåí òó [9]. Âíå - ñåí íÿ ñòàá³ë³çóâàëüíèõ äîì³øîê ó ðî áî ÷èé ðîç ÷èí ïðè àíàë³ç³ ðå àëü íèõ ð³äèí óñêëàä íþº àíàë³òè÷ íó ïðî öå äó ðó òà, éìîâ³ðíî, ÷è íèòü ³íòåð ôå ðó þ ÷èé âïëèâ íà ðî áî òó á³îñåí ñî ðà. Âè õî äÿ ÷è ç ë³òå ðà òóð íèõ äà íèõ, íà é âà ãîì³øîþ ïðè ÷è íîþ ñóòòºâî ãî ïàä³ííÿ àê òèâ íîñò³ ËÎÄ, ³ììîá³ë³çî âà íî¿ ó ÷óò ëè âó ìåì áðà íó, º ÷àñ òêî âà äå - íà òó ðàö³ÿ ôåð ìåí òó ï³ä âïëè âîì ïå ðîê ñè äó âîä íþ, ùî óòâî ðþºòüñÿ ï³ä ÷àñ ðå àêö³¿ ðîç ùåï ëåí íÿ ëàê òà - òó ³ îêèñ íþº àì³íî êèñ ëî òè êà òàë³òè÷ íî ãî öåíòðà [8, 11]. Òî ìó àëü òåð íà òèâ íèì ñïî ñî áîì ï³äâè ùåí íÿ ñòàá³ëüíîñò³ ëàê òàò íî ãî äàò ÷è êà º çà ñòî ñó âàí íÿ äëÿ éî ãî ðîç ðîá êè íå ËÎÄ, à ³íøî ãî àëü òåð íà òèâ íî ãî áåç êî ôàê òîð íî ãî ôåð ìåí òó, ðî áî òà ÿêî ãî íå áó ëà á ïîâ’ÿçà íà ç óòâî ðåí íÿì ïå ðîê ñè äó âîä íþ. Ó ðîë³ á³îðîçï³çíà âàëü íî ãî åëå ìåí òó ëàê òàò íî - ãî á³îñåí ñî ðà ìî æå âèñ òó ïè òè L-ëàê òàò-öè òîõ ðîì c-îêñè äî ðå äóê òà çà (ÊÔ 1.1.2.3; ôëà âî öè òîõ ðîì b2, ÔÖ b2), ÿêà êà òàë³çóº in vivo ïå ðåíå ñåí íÿ åëåê òðîí³â ç L-ëàê òà òó íà öè òîõ ðîì ñ ó ì³òî õîíäð³ÿõ äð³æäæ³â. ÔÖ b2 ìîæ íà âèä³ëÿòè ç äð³æäæ³â Saccharomyces cerevisiae, Hansenula anomala àáî H. polymorpha ó âèã ëÿä³ ãî ìî òåò ðà ìå ðó, êîæ íà ñóá îäè íè öÿ ÿêî ãî ì³ñòèòü ïî îäí³é ìî ëå êóë³ ôëàâ³íìî íî íóê ëå î òè äó ³ ïðî òî ãå ìó ²Õ [13]. ÔÖ b2 ôóíêö³îíóº in vitro ÿê ñå - ëåê òèâ íèé ôåð ìåíò â³äíîñ íî äî íî ðà åëåê òðîí³â (L-ëàê òà òó) ³ âîä íî ÷àñ º íå ñïå öèô³÷íèì äî ïðè ðî äè ñèí òå òè÷ íèõ àê öåï òîð³â åëåê òðîí³â, ùî ðî áèòü éî - ãî ïåð ñïåê òèâ íèì â àíàë³òè÷í³é á³îò åõ íî ëîã³¿ äëÿ âèç íà ÷åí íÿ âì³ñòó L-ëàê òà òó. ßê ñâ³ä÷àòü äîñë³ä- æåí íÿ, ïðî âå äåí³ ç ÔÖ b2 òåð ìî òî ëå ðàí òíèõ äð³æäæ³â H. polymorpha, öåé ôåð ìåíò äå ìî íñòðóº òðî õè êðà ùó, í³æ ËÎÄ, ñòàá³ëüí³ñòü ïðè çáåð³ãàíí³ (íà 5-òó äî áó ï³ñëÿ ³ììîá³ë³çàö³¿ çà ëè øàºòüñÿ ïî ëî - âè íà àê òèâ íîñò³ ôåð ìåí òó) òà îïå ðàö³éíó ñòà- á³ëüí³ñòü (ðåºñòðóºòüñÿ 50 % â³ä ïî ÷àò êî âî ãî ñèã - íà ëó ï³ñëÿ 6 ãîä áåç ïå ðåð âíî¿ ðî áî òè) [14]. Âèâ ÷åí íÿ ñå ëåê òèâ íîñò³ á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ÔÖ b2 ïî êà çà ëî, ùî öåé ôåð ìåíò íå äàº íå ñïå - öèô³÷íèõ â³äãóê³â íà ìà ëàò, ï³ðó âàò, àöå òàò òà ³çî - öèò ðàò [13, 14]. Ïðè öüî ìó îñíîâ íè ìè êîì ïî íåí òà - ìè âè íà, ïðåä ñòàâ ëå íè ìè â íüî ìó ó íà é âèù³é ì³ð³, º åòà íîë ³ ãëþ êî çà, ÿê³ ðàç îì ç àñ êîðá³íî âîþ êèñ ëî - òîþ òà ôå íîëü íè ìè ðå ÷î âè íà ìè ÷àñ òî ñóòòºâî çà âà - æà þòü ê³ëüê³ñíî ìó âèç íà ÷åí íþ ëàê òà òó ó âè íàõ ³ âè íî ìà òåð³àëàõ [2]. Òî ìó íà éá³ëüøèé ³íòå ðåñ ïðè ðîç ðîáö³ ëàê òàò íî ãî á³îñåí ñî ðà äëÿ àíàë³çó âè íî- ïðî äóêò³â ñòà íî âèòü äîñë³äæåí íÿ éî ãî ñå ëåê òèâ - íîñò³ ñà ìå ùî äî öèõ ³íòåð ôå ðó þ ÷èõ ðå ÷î âèí. Â³äïîâ³äíî ìåòà äà íî¿ ðî áî òè ïî ëÿ ãà ëà â ðîç - ðîáö³ L-ëàê òàò íî ãî àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà ç âè êî ðèñ òàí íÿì ôëà âî öè òîõ ðî ìó b2, âèä³ëå íî ãî ç êë³òèí H. polymorpha, òà äîñë³äæåíí³ ìîæ ëè âèõ ïå - ðå âàã ³ íå äîë³ê³â éî ãî çà ñòî ñó âàí íÿ äëÿ àíàë³çó âè - íà ó ïîð³âíÿíí³ ç äàò ÷è êîì íà îñíîâ³ ³ììîá³ë³çî âà - íî¿ ëàê òà òîê ñè äà çè. Ìà òåð³àëè ³ ìå òî äè. Ó ðî áîò³ âè êî ðèñ òà íî òðè ð³çíèõ ïðå ïà ðà òè ôåð ìåí òó ÔÖ b2, âèä³ëåí³ ç êë³òèí äè êî ãî øòà ìó H. polymorpha 356 ë³í³¿ DL1. Ïðå ïà - ðàò ¹ 1 ñòàá³ë³çó âà ëè ó 40 %-ìó ñóëü ôàò³ àìîí³þ (ÑÀ), éî ãî ïè òî ìà àê òèâí³ñòü ñòà íî âè ëà 3 îä/ìã, êîí öåí òðàö³ÿ á³ëêà – 4,8 ìã/ìë. Ïðå ïà ðàò ¹ 2 ó 80 %-ìó ÑÀ ìàâ ïè òî ìó àê òèâí³ñòü 1,44 îä/ìã, êîí - öåí òðàö³þ á³ëêà – 4,5 ìã/ìë. Ïè òî ìà àê òèâí³ñòü ÷àñ òêî âî î÷è ùå íî ãî ïðå ïà ðà òó ¹ 3 ñòà íî âè ëà 0,75 îä/ìã, êîí öåí òðàö³ÿ á³ëêà – 13,9 ìã/ìë, ïðå ïà - ðàò ì³ñòèâ äîì³øêè àêî ãîëü îê ñè äà çè (0,2 ìã/ìë). Ó ðàç³ ïðå ïà ðàò³â ¹ 1 ³ ¹ 2 ïðî âî äè ëè äâî- ñòàä³éíå î÷è ùåí íÿ (õðî ìà òîã ðàô³þ ³ ðåõ ðî ìà òî- ãðàô³þ). Ìå òîþ ïåð øî¿ õðî ìà òîã ðàô³¿ áó ëî ïî çáó - òè ñÿ äîì³øîê àë êî ãîëü îê ñè äà çè, ¿¿ âè êî íó âà ëè 196 ÂÈ ÊÎ ÐÈÑ ÒÀÍ Íß L-ËÀÊ ÒÀÒ-ÖÈ ÒÎÕ ÐÎÌ ñ-ÎÊÑÈ ÄÎ ÐÅ ÄÓÊ ÒÀ ÇÈ ÄËß ÑÒÂÎÐÅÍÍß Á²ÎÑÅÍÑÎÐÀ â³äïîâ³äíî äî [15]. Ðåõ ðî ìà òîã ðàô³þ çä³éñíþ âà ëè, ÿê ó ðî áîò³ [14], äëÿ î÷è ùåí íÿ ³ êîí öåí òðó âàí íÿ ÔÖ b2. Ïðî âå äåí íÿ äâîñ òàä³éíî¿ õðî ìà òîã ðàô³¿ çà - áåç ïå ÷ó âà ëî ãî ìî ãåíí³ñòü ïðå ïà ðà òó ÔÖ b2. Êîí öåí òðàö³þ á³ëêà âèç íà ÷à ëè ìå òî äîì Ëî óð³, ÿêèé ´ðóí òóºòüñÿ íà óòâî ðåíí³ çà áàð âëå íèõ ïðî - äóêò³â ðå àêö³¿ àðî ìà òè÷ íèõ àì³íî êèñ ëîò ç ðå àê òè - âîì Ôîë³íà ó ïîºäíàíí³ ç á³óðå òî âîþ ðå àêö³ºþ íà ïåï òèäí³ çâ’ÿç êè. Êàë³áðó âàëü íèì ñòàí äàð òîì ñëó - ãó âàâ áè ÷à ÷èé ñè ðî âàò êî âèé àëü áóì³í (ÁÑÀ). ßê ìàò ðè öþ äëÿ åëåê òðîõ³ì³÷íî¿ ïîë³ìå ðè çàö³¿ ôåð ìåí òó âè êî ðèñ òî âó âà ëè ìî íî ìåð 3,4-åòè - ëåíä³îêñèò³îôåí (ÅÄÒ) âè ðîá íèö òâà ô³ðìè «Baytron M» (Í³ìå÷ ÷è íà) òà ïîë³åòè ëåíãë³êîëü ÌÌ = 1450 («Sigma», Øâåé öàð³ÿ). Òà êîæ ó ðî áîò³ âè êî ðèñòàíî Na2HPO4×7H2O, KH2PO4, NaCl, L-ëàê òàò íà òð³þ òà ôåð èö³àí³ä êàë³þ âè ðîá íèö òâà ô³ðìè «Sigma» (ÑØÀ), ïå ðîê ñèä âîä - íþ («Ôàð ãî ìåä», Óêðà¿ íà), ãëþ êî çó, L-àñ êîðá³íî âó êèñ ëî òó òà ÁÑÀ («Sigma-Aldrich Chimie S. B. à. l.», Ôðàíö³ÿ), åòà íîë («Fluka», Í³ìå÷ ÷è íà), ãëó òà ðî âèé àëü äåã³ä («Fluka», Øâåé öàð³ÿ) òà ãë³öå ðèí (Óêðà¿ - íà). Óñ³ ðå àê òè âè ÿê â³ò÷èç íÿ íî ãî, òàê ³ ³ìïîð òíî ãî âè ðîá íèö òâà áó ëè êâàë³ô³êàö³¿ «îñ. ÷» ³ «õ. ÷». Âèì³ðþ âàí íÿ. Eëåê òðîõ³ì³÷í³ åê ñïå ðè ìåí òè âè - êî íà íî â àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ìó ðå æèì³ çà äî ïî ìî ãîþ òðà äèö³éíî¿ òðè å ëåê òðîä íî¿ ñèñ òå ìè, y ÿê³é äðóêî - âà íèé åëåê òðîä SensLab («SensLab GmbH», Í³ìå÷ - ÷è íà) îá’ºäíàâ ó ñîá³ òðè åëåê òðî äè: ïëà òè íî âèé ðî áî ÷èé, äî ïîì³æíèé òà åëåê òðîä ïîð³âíÿí íÿ. Ïëà òè íîâ³ äðó êî âàí³ åëåê òðî äè SensLab äîñë³äæó âà ëè íà â³äòâî ðþ âàí³ñòü òà ïðà öåçäàò- í³ñòü ó ä³àïà çîí³ ïî òåíö³àëó â³ä 0 äî +1000 ìÂ (øâèäê³ñòü ðîç ãîð òàí íÿ ïî òåíö³àëó 20 ìÂ/ñ). Öèêë³÷íó âîëü òàì ïå ðî ìåòð³þ çä³éñíþâàëè íà ïî - òåíö³îñòàò³ PalmSens («Palm Instruments BV», Í³äåð ëàí äè). Íà ðèñ. 1 ïðåä ñòàâ ëå íî çîâí³øí³é âèã ëÿä àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî¿ óñòà íîâ êè, âè êî ðèñ òà íî¿ ó ðî áîò³, ÿêà ñêëà äàºòüñÿ ç ïî òåíö³îñòà òà PalmSens, åëåê òðîõ³ì³÷íî¿ êîì³ðêè òà êîì ï’þ òå ðà. Íà ðèñ. 2 íà âå äå íî öèêë³÷íó âîëü òàì ïå ðîã ðà ìó, îò ðè ìà íó íà ïëà òè íî âî ìó åëåê òðîä³ SensLab ç ³ììîá³ë³çî âà íèì ÔÖ b2 ó ðî áî ÷î ìó áó ôåð³ òà ïðè äî äà âàíí³ 2 ìÌ ôåð èö³àí³äó êàë³þ òà 1 ìÌ L-ëàê - òà òó. ßê âèä íî ç öüîãî ðè ñóíêà, ïðè âíå ñåíí³ äî ðî - áî÷î¿ êîì³ðêè ñóá ñòðà òó ôåð ìåí òó òà ìåä³àòî ðà ñïîñ òåð³ãàºòüñÿ ïî ÿ âà îêèñ íþ âàëü íî ãî (àíîä íî ãî) ñòðó ìó òà ï³äâè ùåí íÿ ñèã íà ëó äàò ÷è êà. Ïî òåíö³àë +450 ìÂ îáðà íî íà ìè ÿê ðî áî ÷èé, îñê³ëüêè ñà ìå íà öå çíà ÷åí íÿ ïðè ïà äàº ðå äîêñ-ïî òåíö³àë ôå - ðèö³àí³äó êàë³þ [16]. Àìïåðîìåòðè÷íå âèì³ðþ âàí íÿ ïðè ïî ñò³éíî ìó ïî òåíö³àë³ ïðî âî äè ëè â åëåê òðîõ³ì³÷í³é êîì³ðö³ îá’ºìîì 5 ìë çà äî ïî ìî ãîþ ïî òåíö³îñòà òà Palm- Sens. ²ììîá³ë³çàö³ÿ ÔÖ b2 ìåòîäîì åëåê òðîõ³ì³÷íî¿ ïîë³ìå ðè çàö³¿ ó ïîë³-3,4-åòè ëåíä³îêñèò³îôåí³. Ïðî öåñ ³ììîá³ë³çàö³¿ ôåð ìåíò³â åëåê òðîõ³ì³÷íîþ 197 ÂÈ ÊÎ ÐÈÑ ÒÀÍ Íß L-ËÀÊ ÒÀÒ-ÖÈ ÒÎÕ ÐÎÌ Ñ-ÎÊÑÈ ÄÎ ÐÅ ÄÓÊ ÒÀ ÇÈ ÄËß ÑÒÂÎÐÅÍÍß Á²ÎÑÅÍÑÎÐÀ Ðèñ. 1. Çîâí³øí³é âèã ëÿä àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî¿ óñòà íîâ êè íà îñíîâ³ ïî òåíö³îñòà òà PalmSens Ðèñ. 2. Öèêë³÷íà âîëü òàì ïå ðîã ðà ìà, îò ðè ìà íà íà ïðî ìèñ ëî âèõ ïëà òè íî âèõ äðó êî âà íèõ åëåê òðî äàõ SensLab ç ³ììîá³ë³çî âà íèì ÔÖ b2 ó ôîñ ôàò íî ìó áó ôåð³ (1) òà ïðè äî äà âàíí³ 2 ìÌ ôå - ðèö³àí³äó êàë³þ òà 1 ìÌ L-ëàê òà òó (2) ïîë³ìå ðè çàöºþ äå òàëü íî îïè ñà íèé ó ðî áîò³ [2]. Äëÿ åëåê òðîõ³ì³÷íî¿ ïîë³ìå ðè çàö³¿ âè êî ðèñ òî âó âà ëè ñóì³ø êîì ïî íåíò³â, ïðè ãî òîâ ëå íèõ ó 20 ìÌ ôîñ - ôàò íî ìó áó ôåð³ ç ðÍ 6,2, äî ñêëà äó ÿêî¿ âõî äè ëè 10 ìÌ ÅÄÒ, 1 ìÌ ïîë³åòè ëåíãë³êîëü òà 3 ìêë ðîç - ÷è íó ÔÖ b2. Åëåê òðî ïîë³ìå ðè çàö³þ ÅÄÒ çä³éñíþ âà ëè, ïðè - êëà äà þ ÷è ïî òåíö³àë â³ä +0,2 äî +1,5 Â ³ç øâèäê³ñòþ 0,1 Â/ñ ïðî òÿ ãîì 15 öèêë³â. ²ììîá³ë³çàö³ÿ ÔÖ b2 ó ïà ðàõ ãëó òà ðî âî ãî àëü - äåã³äó (ÃÀ). Äëÿ óòâî ðåí íÿ á³îñå ëåê òèâ íèõ ìåì - áðàí ãî òó âà ëè ñóì³ø 3 ìêë ðîç÷èíó ÔÖ b2 òà 5 % ÁÑÀ (1:3) â 10 ìÌ ôîñ ôàò íî ìó áó ôåð³, ðÍ 7,2. Ñóì³ø ÔÖ b2–ÁÑÀ íà íî ñè ëè íà ðî áî ÷ó ïî âåð õíþ åëåê òðî äà. Äëÿ ïîë³ìå ðè çàö³¿ ìåì áðàí äàò ÷è êè ïîì³ùà ëè â àò ìîñ ôå ðó íà ñè ÷å íèõ ïàð³â ÃÀ íà 10 õâ, ï³ñëÿ ÷î ãî ï³äñó øó âà ëè íà ïîâ³òð³. Âèç íà ÷åí íÿ L-ëàê òà òó ó ìî äåëü íèõ ðîç ÷è íàõ. Âèì³ðþ âàí íÿ ïðî âî äè ëè ïðè ê³ìíàòí³é òåì ïå ðà - òóð³ ó â³äêðè òî ìó îá’ºì³ çà ³íòåí ñèâíîãî ïå ðåì³øó - âàí íÿ. ßê ðî áî ÷èé âè êî ðèñòàíî 20 ìÌ áó ôåð íèé ðîç ÷èí KH2PO4–Na2HPO4 ç ðÍ 7,6. Ìåä³àòî ðîì ñëó - ãó âàâ 2 ìÌ ôå ðèö³àí³ä êàë³þ; ôîíî âèì åëåê - òðîë³òîì – NaCl (10–100 ìÌ). Êîí öåí òðàö³¿ àíàë³ò³â çì³íþ âà ëè, äî äàþ÷è ïåâí³ àë³êâîòè êîí öåí òðî âà íèõ ñòàí äàð òíèõ ðîç - ÷èí³â. Ï³ñëÿ îò ðè ìàí íÿ êîæ íî ãî â³äãó êó ñåí ñîð â³äìè âà ëè áó ôåð íèì ðîç ÷è íîì äî ñòàá³ë³çàö³¿ áà çî - âî ãî ñèã íà ëó. Äîñë³äæåí íÿ îïå ðàö³éíî¿ ñòàá³ëüíîñò³ òà ñòàá³ëüíîñò³ á³îñåí ñîð³â ïðè çáåð³ãàíí³. Äëÿ âè- çíà ÷åí íÿ îïå ðàö³éíî¿ ñòàá³ëüíîñò³ á³îñåí ñîð³â äî åëåê òðîõ³ì³÷íî¿ êîì³ðêè ïåð³îäè÷ íî âíî ñè ëè àë³ê- âî òè ñóá ñòðà òó (3,2 ìÌ äëÿ äàò ÷èê³â íà îñíîâ³ ÔÖ b2 ¹ 1 ³ ¹ 2 òà 0,032 ìÌ äëÿ äàò ÷è êà íà îñíîâ³ ÔÖ b2 ¹ 3) ³ ðåºñòðó âà ëè çì³íó ñèã íà ëó á³îñåí ñî ðà íà L-ëàê òàò ïðî òÿ ãîì 8 ãîä íå ïå ðåð âíî¿ ðî áî òè. Åëåê òðî äè ç ³ììîá³ë³çî âà íèì ó ïà ðàõ ÃÀ òà â ïîë³-3,4-åòè ëåíä³îêñèò³îôåí³ (ÏÅÄÒ) ÔÖ b2 çáåð³ãà ëè ó ñó õî ìó ñòàí³ çà òåìïåðàòóðè 4 °Ñ. Ó õîä³ àíàë³çó ñòàá³ëüíîñò³ á³îñåí ñîð³â ïðè çáåð³- ãàíí³ äîñë³äæó âà ëè çì³íó âå ëè ÷è íè ¿õíüîãî â³äãó êó íà òó ñà ìó àë³êâî òó ñóá ñòðà òó, ùî é ïðè âèç íà ÷åíí³ îïå ðàö³éíî¿ ñòàá³ëüíîñò³. Ðå çóëü òà òè ³ îá ãî âî ðåí íÿ. Ðî áî òà àì ïå ðî ìåò - ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â, ñòâî ðå íèõ íà îñíîâ³ ÔÖ b2, áà - çóºòüñÿ íà òàê³é ôåð ìåí òà òèâí³é ðå àêö³¿ ³ç çà ñòî ñó - âàí íÿì ìåä³àòî ðà (Med) [3]: L-Ëàê òàò + ÔÖ b2 (oêèñí.) ® Ï³ðó âàò + ÔÖ b2 (â³äí.); ÔÖ b2 (â³äí.) + Med (îêèñí.) ® ÔÖ b2 (oêèñí.) + Med (â³äí.); Med (â³äí.) ® Med (oêèñí.) + n (e–). Åëåê òðî íè, ÿê³ óòâî ðþ þòü ñÿ â ðå çóëü òàò³ íà âå - äå íèõ ðå àêö³é ³ ãóñ òè íà ÿêèõ º ïðî ïîðö³éíîþ êîí - öåí òðàö³¿ L-ëàê òà òó â åëåê òðîõ³ì³÷í³é êîì³ðö³, ðåºñòðó þòü ñÿ àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèì ïå ðå òâî ðþ âà ÷åì. Íà ïåð øî ìó åòàï³ ðî áî òè äëÿ ³ììîá³ë³çàö³¿ ÔÖ b2 âè êî ðèñ òà íî ìå òîä ³ììîá³ë³çàö³¿ ó ïà ðàõ ãëó òà - ðî âî ãî àëü äåã³äó â ÁÑÀ-âì³ñí³é ìåì áðàí³. Ïðè ðîç - ðîáö³ ëàê òàò íî ãî äàò ÷è êà ñòâî ðå íî ëà áî ðà òîðí³ ïðî òî òè ïè àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â íà îñíîâ³ òðüîõ ð³çíèõ çà àê òèâí³ñòþ ³ ñòó ïå íåì î÷è ùåí íÿ ïðå ïà ðàò³â ÔÖ b2 äëÿ âè áî ðó ç íèõ îïòè ìàëü íî ãî. Îäíàê ïðå ïà ðà òè ÔÖ b2 ¹ 1 ³ ¹ 2 ï³ñëÿ ³ììî- á³ë³çàö³¿ ó ïà ðàõ ÃÀ âè ÿ âè ëè ñÿ íå àê òèâ íè ìè ³ íå äà - âà ëè ñèã íà ëó íà L-ëàê òàò. Á³îñåí ñîð íà îñíîâ³ ïðå ïà ðà òó ÔÖ b2 ¹ 3, ³ììîá³ë³çî âà íî ãî â ÃÀ, äå ìî íñòðó âàâ íå âå ëèê³ (äî 12 íÀ) â³äãó êè íà L-ëàê òàò ³ õà ðàê òå ðè çó âàâ ñÿ äè - íàì³÷íèì ä³àïà çî íîì ðî áî òè ó ìåæ àõ êîí öåí òðàö³¿ ñóá ñòðà òó 0,002–0,032 ìÌ. Äîñë³äæåí íÿ ñå ëåê òèâ - íîñò³ ðîç ðîá ëå íî ãî äàò ÷è êà âè ÿ âè ëî, ùî äà íèé á³îñåí ñîð ïðàê òè÷ íî íå ðå à ãóº íà ãëþ êî çó, à íà ³íø³ ïî òåíö³éíî ³íòåð ôå ðó þ÷³ êîì ïî íåí òè âè íà äàº ³ñòîòí³ íå ñïå öèô³÷í³ â³äãó êè, ïðè ÷î ìó íà àñ - êîðá³íî âó êèñ ëî òó – íå ãà òèâí³. Âðà õî âó þ ÷è òå, ùî ³íòåð ôå ðó þ÷³ ðå ÷î âè íè â åê ñïå ðè ìåíò³ áó ëè âçÿò³ ó êîí öåí òðàö³ÿõ, ìàê ñè ìàëü íî ìîæ ëè âèõ ó âèí³ [1], à L-ëàê òàò – ó êîí öåí òðàö³¿, íà ÿêó ïðè ïà äàº íà ñè - ÷åí íÿ ðîç ðîá ëå íî ãî á³îñåí ñî ðà, ìîæ íà êîí ñòà òó âà - òè, ùî ñå ëåê òèâí³ñòü äàò ÷è êà íà îñíîâ³ ïðå ïà ðà òó ¹ 3 ÔÖ b2, ³ììîá³ë³çî âà íî ãî ó ïà ðàõ ÃÀ, º íå çà - äîâ³ëüíîþ, ñàì äàò ÷èê º íå ïðè äàò íèì äëÿ àíàë³çó L-ëàê òà òó ó âèí³ òà âè íî ìà òåð³àë³. Òà êîæ âèâ ÷å íî ñòàá³ëüí³ñòü á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ïðå ïà ðà òó ¹ 3 ÔÖ b2 â ÃÀ ïðè çáåð³ãàíí³ òà ïî êà çà íî, ùî ÷å ðåç îäíó äî áó ï³ñëÿ ³ììîá³ë³çàö³¿ ôåð ìåí òó äà íèé äàò ÷èê äå ìî íñòðóº 18 % â³ä âèõ³äíî¿ àê òèâ íîñò³. Çà äà íè ìè àíàë³çó îïå ðàö³éíî¿ ñòàá³ëüíîñò³ á³îñåí ñî ðà âèçíà÷åíî, ùî â³í ïî - 198 ÂÈ ÊÎ ÐÈÑ ÒÀÍ Íß L-ËÀÊ ÒÀÒ-ÖÈ ÒÎÕ ÐÎÌ ñ-ÎÊÑÈ ÄÎ ÐÅ ÄÓÊ ÒÀ ÇÈ ÄËß ÑÒÂÎÐÅÍÍß Á²ÎÑÅÍÑÎÐÀ âí³ñòþ âòðà ÷àº ïî ÷àò êî âó àê òèâí³ñòü ÷å ðåç 1 ãîä áåç ïå ðåð âíî¿ ðî áî òè. Òà êèì ÷è íîì, ðå çóëü òà òè åê ñïå ðè ìåíò³â ç ëàê - òàò íè ìè àì ïå ðî ìåò ðè÷ íè ìè á³îñåí ñî ðà ìè, ðîç ðîá - ëå íè ìè ³ç çà ñòî ñó âàí íÿì ìå òî äó ³ììîá³ë³çàö³¿ ÔÖ b2 â ïà ðàõ ãëó òà ðî âî ãî àëü äåã³äó, âè ÿ âè ëè ñÿ íå çà - äîâ³ëüíè ìè, ³ íà ìè áó ëî äîñë³äæå íî ³íøèé ìå òîä ³ììîá³ë³çàö³¿ ÔÖ b2, à ñà ìå – åëåê òðîõ³ì³÷íó ïîë³ìå ðè çàö³þ â ÏÅÄÒ. Óñ³ òðè ïðå ïà ðà òè ÔÖ b2, ³ììîá³ë³çî âàí³ ç âè êî - ðèñ òàí íÿì äà íî¿ ìå òî äè êè, âè ÿ âè ëèñÿ àê òèâ íè ìè. Êàë³áðó âàëüí³ êðèâ³ ëà áî ðà òîð íèõ ïðî òî òèï³â àì - ïå ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â, ñòâî ðå íèõ íà îñíîâ³ ïðå ïà ðàò³â ÔÖ b2 ¹ 1 i 2, ³ììîá³ë³çî âà íèõ ó ÏÅÄÒ, ïðåä ñòàâ ëå íî íà ðèñ. 3. Ñåí ñîð íà îñíîâ³ ïðå ïà ðà òó ÔÖ b2 ¹ 3 äå ìî íñòðó âàâ äó æå íèç üê³ (äî 11 íÀ) â³äãó êè íà L-ëàê òàò ³ õà ðàê òå ðè çó âàâ ñÿ ä³àïà çî íîì ðî áî òè ó ìåæ àõ 0,001–0,06 ìÌ ñóáñòðà òó. Äëÿ âè áî ðó íà é å ôåê òèâí³øî ãî äëÿ ðîç ðîá êè L-ëàê òàò íî ãî àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà ïðå ïà - ðà òó ÔÖ b2 ïðî âå äå íî ïîð³âíÿëü íèé àíàë³ç ðîç ðîá - ëå íèõ äàò ÷èê³â, ó õîä³ ÿêî ãî äîñë³äæó âà ëè ¿õí³ äè - íàì³÷í³ ä³àïà çî íè ðî áî òè, ãðà íè÷í³ êîí öåí òðàö³¿ L-ëàê òà òó, ùî âèç íà ÷à þòü ñÿ ñåí ñî ðà ìè, ¿õíÿ îïå - ðàö³éíà ñòàá³ëüí³ñòü, ñòàá³ëüí³ñòü ïðè çáåð³ãàíí³ òà ñå ëåê òèâí³ñòü. ßê âñòà íîâ ëå íî, á³îñåí ñîð ç ³ììîá³ë³çî âà íèì ó ÏÅÄÒ ïðå ïà ðà òîì ÔÖ b2 ¹ 3 äå ìî íñòðóº çíà÷ íî íè æ÷ó çà ³íø³ äàò ÷è êè ìåæó âèç íà ÷åí íÿ ëàê òà òó (1 ìêÌ), ïðî òå äè íàì³÷íèé ä³àïà çîí éî ãî ðî áî òè º âóçü êèì, à ð³âåíü ñèã íà ëó íå ïå ðå âè ùóº 11 íÀ, ùî, áåç ïå ðå÷ íî, îá ìå æóº çà ñòî ñó âàí íÿ á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ äà íî ãî ïðå ïà ðà òó ÔÖ b2 äëÿ àíàë³çó ëàê òà òó ó ðå àëü íèõ ð³äè íàõ. Äàò ÷è êè íà îñíîâ³ ÔÖ b2 ¹ 1 ³ ¹ 2 õà ðàê òå ðè çó þòü ñÿ øè ðî êè ìè äè íàì³÷íè ìè ä³àïà çî íà ìè ðî áî òè (0,2–6,4 òà 0,8–25,6 ìÌ ëàê òà - òó â³äïîâ³äíî) òà âå ëè ÷è íîþ êî ðèñ íî ãî ñèã íà ëó äî 70–130 íÀ. Òîá òî çà äà íè ìè ïî êàç íè êà ìè ïðå ïà ðà - òè ÔÖ b2 ¹ 1 ³ ¹ 2 âèã ëÿ äà þòü á³ëüø îïòè ìàëü íè - ìè äëÿ âè êî ðèñ òàí íÿ ïðè ðîç ðîáö³ L-ëàê òàò íî ãî àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà. Òèì ÷à ñîì ãðà íè÷ - íà êîí öåí òðàö³ÿ àíàë³òó, âèç íà ÷å íà á³îñåí ñî ðà ìè ç ÔÖ b2 ¹ 1 ³ ¹ 2, º äî ñèòü âè ñî êîþ (0,2–0,8 ìÌ), ùî ìî æå âèê ëè êà òè òðóä íîù³ ïðè àíàë³ç³ âèí ³ç íèç ü - êèì âì³ñòîì L-ëàê òà òó. Ðå çóëü òà òè äîñë³äæåí íÿ îïå ðàö³éíî¿ ñòàá³ëü- íîñò³ àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â ç ³ììîá³ë³çî âà - íè ìè ó ÏÅÄÒ òðüî ìà ïðå ïà ðà òà ìè ÔÖ b2 ïðåä ñòàâ - ëå íî íà ðèñ. 4, à. ßê âèä íî ç öèõ äà íèõ, äàò ÷èê íà îñíîâ³ ïðå ïà ðà òó ¹ 1 ó ïåðø³ ãî äè íè áåç ïå ðåð âíî¿ ðî áî òè ð³çêî âòðà ÷àº ìàé æå 40 % âèõ³äíî¿ àê òèâ - íîñò³, ïðî òå íàä àë³ âå ëè ÷è íà éî ãî ñèã íà ëó çà ëè - øàºòüñÿ ïðàê òè÷ íî íå çì³ííîþ. Â³äïîâ³äíî â³äòâî - ðþ âàí³ñòü â³äãóê³â äà íî ãî á³îñåí ñî ðà º âè ñî êîþ. Òà êå øâèä êå ïàä³ííÿ àê òèâ íîñò³ á³îñåí ñî ðà ïðî òÿ - ãîì ïåð øèõ ãî äèí ðî áî òè ìîæ íà ïî ÿñ íè òè â³äîê - ðåì ëåí íÿì â³ä ïî âåðõí³ åëåê òðî äà íåì³öíî ïðèºäíà íèõ ÷àñ òèí ÷óò ëè âî¿ ìåì áðà íè òà/àáî âè - ìè âàí íÿì ó ðîç ÷èí íå äîñ òàò íüî íàä³éíî ³ììîá³- ë³çî âà íèõ ìî ëå êóë ôåð ìåí òó [8]. Îïå ðàö³éíà ñòàá³ëüí³ñòü äàò ÷è êà íà îñíîâ³ ïðå - ïà ðà òó ¹ 2 º ã³ðøîþ, éî ãî àê òèâí³ñòü ïðî òÿ ãîì áåç - ïå ðåð âíî¿ ðî áî òè ïî ñò³éíî çíè æóºòüñÿ, ùî ñïðè ÷è - íÿº ñëàá êó â³äòâî ðþ âàí³ñòü ñèã íàë³â. Îïå ðàö³éíà ñòàá³ëüí³ñòü á³îñåí ñî ðà ç ÔÖ b2 ¹ 3, ÿêèé ïî âí³ñòþ âòðà ÷àº ïî ÷àò êî âó àê òèâí³ñòü çà 3 ãîä, º íå çà - äîâ³ëüíîþ. Ñòàá³ëüí³ñòü ïðè çáåð³ãàíí³, ÿê ñâ³ä÷àòü äàí³ ðèñ. 4, á, ó á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ÔÖ b2 ¹ 3 òà êîæ º íàä çâè ÷àé íî íèç ü êîþ – éî ãî àê òèâí³ñòü ïî âí³ñòþ âòðà ÷àºòüñÿ çà 5 äí³â çáåð³ãàí íÿ. Ñòàá³ëüí³ñòü äâîõ ³íøèõ äàò ÷èê³â º âè ùîþ, âî íè äå ìî íñòðó þòü 199 ÂÈ ÊÎ ÐÈÑ ÒÀÍ Íß L-ËÀÊ ÒÀÒ-ÖÈ ÒÎÕ ÐÎÌ Ñ-ÎÊÑÈ ÄÎ ÐÅ ÄÓÊ ÒÀ ÇÈ ÄËß ÑÒÂÎÐÅÍÍß Á²ÎÑÅÍÑÎÐÀ Ðèñ. 3. Êàë³áðó âàëüí³ êðèâ³ ëà áî ðà òîð íèõ ïðî òî òèï³â àì ïå ðî - ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â, îò ðè ìà íèõ øëÿ õîì åëåê òðîõ³ì³÷íî¿ ïîë³ìå ðè çàö³¿ â ïîë³-3,4-åòè ëåíä³îêñèò³îôåí³ ÔÖ b2: 1 – ïðå ïà - ðà òó ¹ 1; 2 – ïðå ïà ðà òó ¹ 2. Âèì³ðþ âàí íÿ ïðî âî äè ëè ó 20 ìÌ ôîñ ôàò íî ìó áó ôåð³, ðÍ 7,6, ïðè ïî òåíö³àë³ +450 ìÂ â³äíîñ íî åëåê òðî äà ïîð³âíÿí íÿ á³ëüøå 35 % â³ä ïî ÷àò êî âî ãî ñèã íà ëó ÷å ðåç 100 äí³â çáåð³ãàí íÿ. Íà íà ñòóï íî ìó åòàï³ ðî áî òè äîñë³äæó âà ëè ñå - ëåê òèâí³ñòü àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â, ñòâî ðå - íèõ íà îñíîâ³ òðüîõ ð³çíèõ ïðå ïà ðàò³â ÔÖ b2. Îòðè - ìà íî â³äãó êè á³îñåí ñîð³â íà âíå ñåí íÿ â åëåê - òðîõ³ì³÷íó êîì³ðêó L-ëàê òà òó ó ê³ëüêîñò³, ùî â³äïîâ³äàº âåðõí³é ìåæ³ äè íàì³÷íî ãî ä³àïà çî íó êîæ íî ãî äàò ÷è êà, òà îñíîâ íèõ ³íòåð ôå ðó þ ÷èõ ðå - ÷î âèí âè íà (åòà íî ëó, ãë³öå ðî ëó, ãëþ êî çè òà àñ - êîðá³íî âî¿ êèñ ëî òè) ó ìàê ñè ìàëü íèõ êîí öåí - òðàö³ÿõ, ùî ìî æóòü áó òè â íüî ìó ïðè ñóòí³ìè³. Ðå - çóëü òà òè àíàë³çó ñå ëåê òèâ íîñò³ ðîç ðîá ëå íèõ á³î- ñåí ñîð³â ïðåä ñòàâ ëå íî â òàáë. 1. ßê âèä íî ç ö³º¿ òàá ëèö³, ïðå ïà ðàò ôåð ìåí òó ¹ 3 äå ìî íñòðóº íà é íèæ ÷ó ñå ëåê òèâí³ñòü ³ äàº, ÿê ³ ïðè ³ììîá³ë³çàö³¿ ó ïà ðàõ ÃÀ, ³ñòîòí³ íå ñïå öèô³÷í³ â³äãó êè íà îñíîâí³ ³íòåð ôå ðó þ÷³ ðå ÷î âè íè âè íà (ïî çè òèâí³ ñèã íà ëè íà åòà íîë, ãë³öå ðîë òà ãëþ êî çó ³ íå ãà òèâí³ – íà àñ êîðá³íî âó êèñ ëî òó), ÿê³ íàâ³òü ïå - ðå âè ùó þòü âå ëè ÷è íó ëàê òàò íî ãî ñèã íà ëó. Öå ìîæ - íà ïî ÿñ íè òè íå äîñ êî íà ëîþ ñõå ìîþ î÷è ùåí íÿ äà - íî ãî ïðå ïà ðà òó ÔÖ b2. Ñå ëåê òèâí³ñòü ³íøèõ äâîõ ïðå ïà ðàò³â º êðà ùîþ, âî íè ìàé æå íå ðå à ãó þòü íà àñ êîðá³íî âó êèñ ëî òó, ãëþ êî çó òà ãë³öå ðîë, îäíàê äà þòü â³äãóê íà åòà íîë, ïðàê òè÷ íî ð³âíèé â³äãó êó íà L-ëàê òàò. Ïîð³âíÿëü íó õà ðàê òå ðèñ òè êó àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â, ñòâî ðå íèõ íà îñíîâ³ òðüîõ ð³çíèõ ïðå - ïà ðàò³â ÔÖ b2, ³ììîá³ë³çî âà íèõ ó ÏÅÄÒ, à òà êîæ á³îñåí ñî ðà ç ³ììîá³ë³çî âà íîþ ó çà çíà ÷å íî ìó ïî- ë³ìåð³ ËÎÄ, ðîç ðîá ëå íî ãî íà ìè ðàí³øå [2], íà âå äå - íî ó òàáë. 2. Òà êèì ÷è íîì, âè õî äÿ ÷è ç îò ðè ìà íèõ ðå çóëü - òàò³â, ïðå ïà ðàò ÔÖ b2 ¹ 1 áó ëî îá ðà íî ñå ðåä òðüîõ ïðå ïà ðàò³â ÿê íà é îï òè ìàëüí³øèé äëÿ ðîç ðîá êè 200 ÂÈ ÊÎ ÐÈÑ ÒÀÍ Íß L-ËÀÊ ÒÀÒ-ÖÈ ÒÎÕ ÐÎÌ ñ-ÎÊÑÈ ÄÎ ÐÅ ÄÓÊ ÒÀ ÇÈ ÄËß ÑÒÂÎÐÅÍÍß Á²ÎÑÅÍÑÎÐÀ Ðèñ. 4. Îïå ðàö³éíà ñòàá³ëüí³ñòü (à) òà çì³íà âå ëè ÷è íè â³äãó êó ïðè çáåð³ãàíí³ (á) àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â íà îñíîâ³ ³ììîá³ë³çî âà íî ãî â ïîë³-3,4-åòè ëåíä³îêñèò³îôåí³ ÔÖ b2: 1 – ïðå ïà ðà òó ¹ 1; 2 – ïðå ïà ðà òó ¹ 2; 3 – ïðå ïà ðà òó ¹ 3. Êîí öåí òðàö³ÿ L-ëàê òà òó, äî äà íîãî äî êîì³ðêè, ñòà íî âèòü 3,2 ìÌ äëÿ á³îñåí ñîð³â íà îñíîâ³ ÔÖ b2 ¹ 1 ³ ¹ 2 òà 0,032 ìÌ äëÿ á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ÔÖ b2 ¹ 3. Âèì³ðþ âàí íÿ ïðî âî äè ëè ó 20 ìÌ ôîñ ôàò íî ìó áó ôåð³, ðÍ 7,6, ïðè ïî òåíö³àë³ +450 ìÂ â³äíîñ íî åëåê òðî äà ïîð³âíÿí íÿ Ïðå ïà ðàò ÔÖ b2 ¹ Âå ëè ÷è íà â³äãó êó, íÀ Ëàê òàò Åòà íîë, 15 ìÌ Ãë³öå ðîë, 1 ìÌ Ãëþ êî çà, 5 ìÌ Àñêîðá³íî âà êèñ ëî òà, 0,13 ìÌ 1 118 150 10 0,5 –3 2 63 53 7 3 0,5 3 11 40 9 7 –31 Òàá ëè öÿ 1 Âå ëè ÷è íà â³äãóê³â ëà áî ðà òîð íèõ ïðî òî òèï³â àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â, ñòâî ðå íèõ íà îñíîâ³ ð³çíèõ ïðå ïà ðàò³â ÔÖ b2 , íà L-ëàê òàò (ïðè íà ñè ÷åíí³) òà îñíîâí³ ³íòåð ôå ðó þ÷³ ðå ÷î âè íè âèíà L-ëàê òàò íî ãî àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà çà ïî - êàç íè êà ìè âå ëè ÷è íè äè íàì³÷íî ãî ä³àïà çî íó ³ ñòàá³ëüíîñò³. Îïå ðàö³éíà ñòàá³ëüí³ñòü òà ñòàá³ëüí³ñòü ïðè çáåð³ãàíí³ äàò ÷è êà íà îñíîâ³ ïðå - ïà ðà òó ÔÖ b2 ¹ 1 º êðà ùîþ ïîð³âíÿ íî ç á³îñåí ñî - ðîì, ñòâî ðå íèì íà îñíîâ³ ËÎÄ. Îäíàê çà ñòî ñó âàí íÿ äà íî ãî äàò ÷è êà ç ³ììîá³ë³çî âà íèì ÔÖ b2 ¹ 1 äëÿ àíàë³çó âè íà âè ÿ âè ëî ñÿ íå å ôåê òèâ íèì: ÷å ðåç íèç ü - êó ñå ëåê òèâí³ñòü á³îñåí ñî ðà ðå çóëü òà òè âèì³ðþ - âàíü ïå ðå âè ùó âà ëè ä³éñí³ çíà ÷åí íÿ êîí öåí òðàö³¿ L-ëàê òà òó ó âè íàõ â äåê³ëüêà ðàç³â. Ïðè öüî ìó ñå ëåê òèâí³ñòü àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà, ðîç ðîá ëå íî ãî íà ìè íà îñíîâ³ ³ììî- á³ë³çî âà íî¿ ËÎÄ, áó ëà âè ñî êîþ: äàò ÷èê äå ìî íñòðó - âàâ íå çíà÷ íèé íå ñïå öèô³÷íèé â³äãóê íà åòà íîë ëè - øå ó âè ñî êèõ êîí öåí òðàö³ÿõ, ÿê³ íå ìî æóòü áó òè ïðè ñóòí³ìè ó âèí³ [2]. Íà ÿâí³ñòü ³ñòîò íèõ íå ñïå - öèô³÷íèõ ñèã íàë³â ó á³îñåí ñîð³â ç ³ììîá³ë³çî âà íèì ÔÖ b2 ìîæ íà ïî ÿñ íè òè íå äîñ òàò íüîþ ñå ëåê - òèâí³ñòþ äà íèõ äàò ÷èê³â àáî òèì, ùî ïðè â³äíîñ íî âè ñî êî ìó ïî òåíö³àë³ +450 ìÂ, âè êî ðèñ òà íî ìó ïðè ðî áîò³ ç ÔÖ b2 òà ôå ðèö³àí³äîì êàë³þ, â³äáó âàºòüñÿ àâ òî î êèñ íåí íÿ ³íòåð ôå ðó þ ÷èõ ðå ÷î âèí ³ â³äïî- â³äíî ïî ÿ âà àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî â³äãó êó íà íèõ. Ó ðàç³ æ äàò ÷è êà íà îñíîâ³ ËÎÄ ÿê ðî áî ÷èé çà ñòî ñî - âà íî ïî òåíö³àë +200 ìÂ, ïðè ÿêî ìó âïëèâ ³íòåð ôå - ðó þ ÷èõ ðå ÷î âèí íà ôóíêö³îíó âàí íÿ á³îñåí ñî ðà çíà÷ íî çíè æó âàâ ñÿ. Íà îñòàí íüî ìó åòàï³ äîñë³äæåí íÿ âèç íà ÷à ëè ðÍ-îïòè ìóì ðî áî òè á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ïðå ïà ðà - òó ÔÖ b2 ¹ 1, ÿêèé ñòà íî âèâ 7,6 (ðèñ. 5). Öåé ðå - çóëü òàò äîá ðå êî ðå ëþº ç ïî ïå ðåä íüî îò ðè ìà íè ìè äà íè ìè [14]. Êð³ì òî ãî, ïî êà çà íî, ùî âå ëè ÷è íà â³äãó êó L-ëàê òàò íî ãî àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ïðå ïà ðà òó ÔÖ b2 ¹ 1 ïðàê òè÷ íî íå çà ëå æèòü â³ä âå ëè ÷è íè áó ôåð íî¿ ºìíîñò³ òà ³îí íî¿ ñè ëè ðî áî - ÷î ãî ðîç ÷è íó (ðèñ. 6, à, á), ùî º òè ïî âèì äëÿ àì ïå - ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â, ó òî ìó ÷èñë³ ³ äëÿ ëàê òàò - íî ãî äàò ÷è êà íà îñíîâ³ ËÎÄ [17]. 201 ÂÈ ÊÎ ÐÈÑ ÒÀÍ Íß L-ËÀÊ ÒÀÒ-ÖÈ ÒÎÕ ÐÎÌ Ñ-ÎÊÑÈ ÄÎ ÐÅ ÄÓÊ ÒÀ ÇÈ ÄËß ÑÒÂÎÐÅÍÍß Á²ÎÑÅÍÑÎÐÀ Ôåð ìåíò i éî ãî àê òèâí³ñòü Ì³í³ìóì äå òåêö³¿, ìÌ Äè íàì³÷íèé ä³àïà çîí ðî áî òè ñåí ñî ðà, ìÌ Îïå ðàö³éíà ñòàá³ëüí³ñòü (%) á³îñåí ñî ðà ïðè áåç ïå ðåðâí³é ðî áîò³ ïðî òÿ ãîì Çà ëèø êî âà àê òèâí³ñòü ñåí ñî ðà ïðè çáåð³ãàíí³, % 1 ãîä 3 ãîä 8 ãîä ×å ðåç 1 äî áó ×å ðåç 5 ä³á ×å ðåç 100 ä³á ÔÖ b2 ¹ 1 (14,4 îä/ìë) 0,2 0,2–6,4 96 63 56 100 93 36 ÔÖ b2 ¹ 2 (6,5 îä/ìë) 0,8 0,8–25,6 72 41 13 94 89 38 ÔÖ b2 ¹ 3 (10,4 îä/ìë; äîì³- øêè àëêîãîëü- îêñèäàçè) 0,001 0,001–0,064 64 2 0 30 10 – Ëàêòàòîêñèäàçà (39 îä/ìã) 0,008 0,008–1 89 33 25 30 18 – Òàá ëè öÿ 2 Ïîð³âíÿëü íèé àíàë³ç ëà áî ðà òîð íèõ ïðî òî òèï³â àì ïå ðî ìåò ðè÷ íèõ á³îñåí ñîð³â, ñòâî ðå íèõ íà îñíîâ³ ð³çíèõ ïðå ïà ðàò³â ÔÖ b2, òà á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ëàêòàòîêñèäàçè Ðèñ. 5. Çà ëåæí³ñòü âå ëè ÷è íè â³äãó êó àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí - ñî ðà íà îñíîâ³ ÔÖ b2 (ïðå ïà ðàò ¹ 1), ³ììîá³ë³çî âà íî ãî â ïîë³-3,4-åòè ëåíä³îêñèò³îôåí³, â³ä ðÍ ðî áî ÷î ãî ðîç ÷è íó. Êîí - öåí òðàö³ÿ L-ëàê òà òó, âíå ñå íî ãî äî êîì³ðêè, ñòà íî âèòü 6,4 ìÌ. Âèì³ðþ âàí íÿ ïðî âî äè ëè ó 20 ìÌ ôîñ ôàò íî ìó áó ôåð³ ïðè ïî - òåíö³àë³ +450 ìÂ â³äíîñ íî åëåê òðî äà ïîð³âíÿí íÿ Òà êèì ÷è íîì, ó ðå çóëü òàò³ äîñë³äæåí íÿ âñòà - íîâ ëå íî, ùî ïðè ðîç ðîáö³ àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî L-ëàê òàò íî ãî á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ôëà âî öè òîõ ðî - ìó b2 íà é å ôåê òèâí³øèì º çà ñòî ñó âàí íÿ ïðå ïà ðà òó ÔÖ b2 ¹ 1 (ïè òî ìà àê òèâí³ñòü 3 îä/ìã, êîí öåí - òðàö³ÿ á³ëêà 4,8 ìã/ìë), ³ììîá³ë³çî âà íî ãî ìå òî äîì åëåê òðîõ³ì³÷íî¿ ïîë³ìå ðè çàö³¿ ó ÏÅÄÒ. Ñòâî ðå íèé íà îñíîâ³ äà íî ãî ïðå ïà ðà òó á³îñåí ñîð äå ìî íñòðóº êðà ùó îïå ðàö³éíó ñòàá³ëüí³ñòü ³ ñòàá³ëüí³ñòü ïðè çáåð³ãàíí³ ó ïîð³âíÿíí³ ç äàò ÷è êîì íà îñíîâ³ ³ììîá³ë³çî âà íî¿ â ÏÅÄÒ ëàê òà òîê ñè äà çè. Ïðî òå çà ïî êàç íè êà ìè ÷óò ëè âîñò³ òà, îñîá ëè âî, ñå ëåê òèâ - íîñò³ ïðè âè êî ðèñ òà íèõ ó ðî áîò³ ïî òåíö³àëàõ ëàê - òàò íèé á³îñåí ñîð íà îñíîâ³ ËÎÄ çíà÷ íî ïå ðå âåð - øóº ñâ³é àíà ëîã ç ³ììîá³ë³çî âà íèì ÔÖ b2, à ñà ìå ö³ ïà ðà ìåò ðè º âèð³øàëü íè ìè ïðè âè áîð³ ³íñòðó ìåí òó äëÿ àíàë³çó âè íà ³ ñóñ ëà – ñêëàä íèõ ñóì³øåé, êîí - öåí òðàö³ÿ L-ëàê òà òó ó ÿêèõ ÷àñ òî º äî ñèòü íèç ü êîþ. Òåñ òó âàí íÿì á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ËÎÄ äî âå äå íî åôåê òèâí³ñòü ïðè éî ãî çà ñòî ñó âàíí³ äëÿ âèç íà ÷åí íÿ âì³ñòó ëàê òà òó ó çðàç êàõ âè íà, òîä³ ÿê ðå çóëü òà òè, îò ðè ìàí³ çà äî ïî ìî ãîþ äàò ÷è êà ç ³ììîá³ë³çî âà íèì ÔÖ b2, âè ÿ âè ëè ñÿ ã³ðøè ìè. Ñà ìå òî ìó âè êî ðèñ òàí - íÿ ëàê òàò íî ãî á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ËÎÄ ó âè íî - ðîáñòâ³ áà ÷èòü ñÿ ïåð ñïåê òèâí³øèì. Ó òîé æå ÷àñ á³îñåí ñîð íà îñíîâ³ ÔÖ b2, ïå ðå âà ãîþ ÿêî ãî º êðà ùà ñòàá³ëüí³ñòü, ìîæ íà çà ñòî ñî âó âà òè äëÿ àíàë³çó ³íøèõ ð³äèí, íà ïðèê ëàä, êðîâ³, ÿêà íå ì³ñòèòü åòà - íî ëó, à êîí öåí òðàö³ÿ L-ëàê òà òó ó í³é º â³äíîñ íî âè - ñî êîþ (0,5–2,2 ìÌ [8]) ³ äîá ðå âêëà äàºòüñÿ â ìåæ³ äè íàì³÷íî ãî ä³àïà çî íó ðîç ðîá ëå íî ãî äàò ÷è êà. Êð³ì òî ãî, ÿê ïî êà çóº ïî ïå ðåäí³é äîñâ³ä [13], ïðè çà ñòî - ñó âàíí³ íè æ÷î ãî ðî áî ÷î ãî ïî òåíö³àëó, çîê ðå ìà, ó ïðè ñóò íîñò³ ìåä³àòîð³â ç íèç ü êèì ðå äîêñ-ïî - òåíö³àëîì òà ïðè âè êî ðèñ òàíí³ ïðå ïà ðàò³â ÔÖ b2 ç âè ùîþ îá’ºìíîþ àê òèâí³ñòþ, ìîæ íà äî ñÿã òè ñóòòºâî ãî ïî êðà ùåí íÿ ÿê ñå ëåê òèâ íîñò³, òàê ³ ÷óò - ëè âîñò³ á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ÔÖ b2. Òî ìó ìè ïëà - íóºìî ïðî äîâ æè òè äîñë³äæåí íÿ ó öüî ìó íà ïðÿì êó. Ðî áîòó âè êî íàíî çà ô³íà íñî âî¿ ï³äòðèì êè ÍÀÍ Óêðà¿ íè â ðàì êàõ êîì ïëåê ñíî¿ íà óêî âî-òåõí³÷íî¿ ïðî ãðà ìè «Ñåí ñîðí³ ñèñ òå ìè äëÿ ìå äè êî-åêî - ëîã³÷íèõ òà ïðî ìèñ ëî âî-òåõí³÷íèõ ïî òðåá» òà ïðî - åê òó ÓÍÒÖ ¹ 4378 «Ãå íå òè÷ íà ³ á³ëêî âà ³íæå íåð³ÿ îêñè äî ðå äóê òàç ç ìå òîþ êî íñòðó þ âàí íÿ á³îíà íî - ðîçì³ðíèõ îá’ºêò³â àíàë³òè÷ íî ãî ïðè çíà ÷åí íÿ». T. B. Goriushkina, A. P. Orlova, O. V. Smutok, M. V. Gonchar, A. P. Soldatkin, S. V. Dzyadevych Application of L-lactate-cytochrome c-oxidoreductase for development of amperometric biosensor for L-lactate determination Summary Aim. Development of amperometric biosensor based on L-lactate-cytochrome c-oxidoreductase (flavocytochrome b2, FC b2) for lactate determination. Methods. All experiments were performed using the amperometric method of detection. The methods of electrochemical polymerization and immobilization in glutaraldehyde vapors were used for FC b2 immobilization on the surface of electrodes. Results. The FC b2 preparation, which demonstrated the best operational characteristics after immobi- lization in poly (3,4-ethylen dioxythiophene), was selected. The selectivity, operational and storage stability, and pH-optimum for operation of the created biosensor were determined. The analysis of L-lactate in the model solutions and wine samples was carried out 202 ÂÈ ÊÎ ÐÈÑ ÒÀÍ Íß L-ËÀÊ ÒÀÒ-ÖÈ ÒÎÕ ÐÎÌ ñ-ÎÊÑÈ ÄÎ ÐÅ ÄÓÊ ÒÀ ÇÈ ÄËß ÑÒÂÎÐÅÍÍß Á²ÎÑÅÍÑÎÐÀ Ðèñ. 6. Çà ëåæí³ñòü âå ëè ÷è íè â³äãó êó àì ïå ðî ìåò ðè÷ íî ãî á³îñåí ñî ðà íà îñíîâ³ ÔÖ b2 (ïðå ïà ðàò ¹ 1), ³ììîá³ë³çî âà íî ãî â ïîë³-3,4-åòè ëåíä³îêñèò³îôåí³, â³ä êîí öåí òðàö³¿ ôî íî âî ãî åëåê òðîë³òó â áó ôåð³ (à) òà â³ä êîí öåí òðàö³¿ áó ôåð íî ãî ðîç ÷è íó (á). Êîí - öåí òðàö³ÿ ëàê òà òó, âíå ñå íî ãî äî êîì³ðêè, ñòà íî âèòü 6,4 ìÌ. Âèì³ðþ âàí íÿ ïðî âî äè ëè ó ôîñ ôàò íî ìó áó ôåð³, ðÍ 7,6, ïðè ïî òåíö³àë³ +450 ìÂ â³äíîñ íî åëåê òðî äà ïîð³âíÿí íÿ using the developed biosensor. Conclusion. The FC b2-based biosensor due to its high stability can be effectively used for lactate determination in blood and other liquids containing no ethanol. After the selectivity optimization, the devise can be also applied for wine analysis. Keywords: amperometric biosensor, flavocytochrome b2, L-lactate. Ò. Á. Ãî ðþø êè íà, À. Ï. Îðëî âà, Î. Â. Ñìó òîê, Ì. Â. Ãîí ÷àð, À. Ï. Ñîë äàò êèí, Ñ. Â. Äçÿ äå âè÷ Èñïîëü çî âà íèå L-ëàê òàò-öè òîõ ðîì ñ-îêñè äî ðå äóê òà çû ïðè ñî çäà íèè àì ïå ðî ìåò ðè ÷åñ êî ãî áè î ñåí ñî ðà äëÿ îïðå äå ëå íèÿ L-ëàê òà òà Ðå çþ ìå Öåëü. Ðàç ðà áî òàòü àì ïå ðî ìåò ðè ÷åñ êèé áè î ñåí ñîð äëÿ îïðå - äå ëå íèÿ L-ëàê òà òà íà îñíî âå L-ëàê òàò-öè òîõ ðîì ñ-îêñè äî ðå - äóê òà çû (ôëà âî öè òîõ ðî ìà b2, ÔÖ b2) äðîæ æåé Hansenula polymorpha. Ìå òî äû. Âñå ýêñ ïå ðè ìåí òû ïðî âî äè ëè ñ èñ ïîëü çî - âà íè åì àì ïå ðî ìåò ðè ÷åñ êî ãî ìå òî äà èç ìå ðå íèÿ. Äëÿ èì ìî áè - ëè çà öèè ÔÖ b2 íà ïî âåð õíîñòü ýëåê òðî äîâ ïðè ìå íÿ ëè ìå òî äû ýëåê òðî õè ìè ÷åñ êîé ïî ëè ìå ðè çà öèè è èì ìî áè ëè çà öèè â ïà ðàõ ãëó òà ðî âî ãî àëü äå ãè äà. Ðå çóëü òà òû. Âûá ðàí ïðå ïà ðàò ôåð - ìåí òà ÔÖ b2, äå ìî íñòðè ðó þ ùèé ïî ñëå èì ìî áè ëè çà öèè â ïîëè-3,4-ýòè ëåí äè îê ñè òè î ôå íå íà è ëó÷ øèå ðà áî ÷èå õà ðàê òå - ðèñ òè êè. Èññëå äî âà íû ñå ëåê òèâ íîñòü, îïå ðà öè îí íàÿ ñòà áèëü - íîñòü è ñòà áèëü íîñòü ïðè õðà íå íèè ñî çäàí íî ãî áè î ñåí ñî ðà, óñòà íîâ ëåí ðÍ-îïòè ìóì åãî ðà áî òû. Ñ ïî ìîùüþ ðàç ðà áî òàí - íî ãî âû ñî êîñ òà áèëü íî ãî áè î ñåí ñî ðà ïðî âå äåí àíà ëèç êîí öåí - òðà öèè L-ëàê òà òà â ìî äåëü íûõ ðàñ òâî ðàõ è îá ðàç öàõ âèíà. Âû âî äû. Áè î ñåí ñîð íà îñíî âå ÔÖ b2, ïðå è ìó ùåñ òâîì êî òî ðî ãî ÿâ ëÿ åò ñÿ âû ñî êàÿ ñòà áèëü íîñòü, ìîæ íî ýô ôåê òèâ íî èñ ïîëü - çî âàòü äëÿ àíà ëè çîâ êðî âè è äðó ãèõ æèä êîñ òåé, íå ñî äåð æà - ùèõ ýòà íîë, à ïî ñëå îïòè ìè çà öèè åãî ñå ëåê òèâ íîñ òè – è äëÿ àíà ëè çà âèíà. Êëþ ÷å âûå ñëî âà: àì ïå ðî ìåò ðè ÷åñ êèé áè î ñåí ñîð, ôëà âî öè - òîõ ðîì b2, L-ëàê òàò. ÏÅÐÅË²Ê Ë²ÒÅÐÀÒÓÐÈ 1. Goriushkina Ò. B., Dzyadevych S. V. Grape wines: chemical composition and methods of determination (in Ukrainian) // Biotekhnology.–2008.– 1, N 2.–P. 24–38. 2. Goriushkina T. B., Shkotova L. V., Slast'ya E. A., Soldatkin A. P., Dzyadevych S. V. Optimization of methods of lactate determination in wine by amperometric enzyme biosensor (in Ukrainian) // Sensor Electronics and Microsystem Techno- logies.–2008.–N 2.–P. 39–47. 3. Goriushkina Ò. B., Dzyadevych S. V. Enzymatic biosensors for quantitative analysis of wine's components (in Ukraini- an) // Sensor Electronics and Microsystem Technologies.– 2008.–N 1.–P. 49–67. 4. Rahman M. M., Shiddiky M. J. A., Rahman M. A., Shim Y.-B. A lactate biosensor based on LDH/NADH immobilized on a conducting polymer/multiwall carbon nanotube composite film // Anal. Biochem.–2009.–384.–P. 159–165. 5. Mazzei F., BotrP F., Favero G. Peroxidase based biosensors for the selective determination of D, L-lactic acid and L-malic acid in wines // Microchem. J.–2007.–87.–P. 81–86. 6. Esti M., Volpe G., Micheli L., Delibato E., Compagnone D., Moscone D., Palleschi G. Electrochemical biosensors for monitoring malolactic fermentation in red wine using two strains of Oenococcus oeni // Anal. Chim. Acta. –2004. –513, N 1.– Ð. 357–364. 7. Parra A., Casero E., Vazquez L., Pariente F., Lorenzo E. De- sign and characterization of a lactate biosensor based on immobilized lactate oxidase onto gold surfaces // Anal. Chim. Acta.–2006.–555.–P. 308–315. 8. Rhemrev-Boom M. M., Jonker M. A., Venema K., Jobst G., Tiessena R., Korf J. On-line continuous monitoring of glucose or lactate by ultraslow microdialysis combined with a flow-through nanoliter biosensor based on poly(m-phenyle- nediamine) ultra-thin polymer membrane as enzyme elec- trode // Analyst.–2001.–126.–P. 1073–1079. 9. Chaniotakis N. A. Ånzyme stabilization strategies based on electrolytes and polyelectrolytes for biosensor applications // Anal. Bioanal. Chem.–2004.–378.– P. 89–95. 10. Gibson T. D., Hulbert J. N., Woodward J. R. Preservation of shelf life of enzyme based analytical systems using a combination of sugars, sugar alcohols and cationic polymers or zinc ions // Anal. Chim. Acta.–1993.–279.–P. 185–192. 11. Azevedo A. M., Cabral J. M. S., Prazeres D. M. F., Gibson T. D., Fonseca L. P. Thermal and operational stabilities of Hansenula polymorpha alcohol oxidase // J. Mol. Catalysis B: Enzymatic.–2004.–27.–P. 37–45. 12. Kaushik A., Khan R., Solanki P. R., Pandey P., Alam J., Ahmad S., Malhotra B. D. Iron oxide nanoparticles–chitosan composite based glucose biosensor // Biosensors and Bio- electronics.– 2008.–24.– P. 676–683. 13. Smutok O., Gayda G., Gonchar M., Schuhmann W. A novel L-lactate-selective biosensor based on flavocytochrome b2 from methylotrophic yeast Hansenula polymorpha // Biosensors and Bioelectronics.–2005.–20.–P. 1285–1290. 14. Smutok O. V., Gayda G. Z., Shuman V., Gonchar M. V. Deve- lopment of L-lactate-selective b³osensor based on thermo- stable yeast L-lactate-cytochrome c-oxidoreductase // Inves- tigation on Sensor Systems and Technologies / Eds A. V. El’skaya, V. D. Pokhodenko).–Kyiv: ²MBG, 2006.–P. 51– 57. 15. Shleev S. V., Shumakovich G. P., Nikitina O. V., Morozova O. V., Pavlishko H. M., Gayda G. Z., Gonchar M. V. Purification and characterization of alcohol oxidase from a genetically constructed over-producing strain of the methylotrophic yeast Hansenula polymorpha // Biochemistry.–2006.–71, N 3.–P. 245–250. 16. Dzyadevych S. V., Soldatkin A. P. Solid-state electrochemical enzyme biosensors.–Kyiv: IMBG, 2008.–222 p. 17. Shkotova L. V., Goriushkina T. B., Slast’ya E. A., Soldatkin A. P., Tranh-Minh C., Chovelon J.-Ì., Dzyadevych S. V. Am- perometric biosensor for lactate analysis in wines and must during wine fermentation (in Ukrainian) // Ukr. Biochem. Jurnal.–2005.–77, N 5.–C. 123–130. ÓÄÊ 577.15 + 573.6 Íàä³éøëà äî ðå äàêö³¿ 15.01.09 203 ÂÈ ÊÎ ÐÈÑ ÒÀÍ Íß L-ËÀÊ ÒÀÒ-ÖÈ ÒÎÕ ÐÎÌ Ñ-ÎÊÑÈ ÄÎ ÐÅ ÄÓÊ ÒÀ ÇÈ ÄËß ÑÒÂÎÐÅÍÍß Á²ÎÑÅÍÑÎÐÀ

Використання L-лактат-цитохром с-оксидоредуктази для створення амперометричного біосенсора при визначенні L-лактату

Institution

Ähnliche Einträge