Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток
Цель. Изучить влияние на жизнедеятельность суспензии дрожжевых клеток Saccharomyces cerevisiae двух типов коллоидных частиц – минеральных (модифицированных нанокремнеземов) и композитных (приготовленных на основе гидрогелей крахмала и модифицированных нанокремнеземов). Методы. В модельной системе др...
Gespeichert in:
| Datum: | 2009 |
|---|---|
| Hauptverfasser: | , , , |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Russisch |
| Veröffentlicht: |
Інститут молекулярної біології і генетики НАН України
2009
|
| Schlagworte: | |
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/5687 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток / Т.В. Крупская, А.А. Турова, В.М. Гунько, В.В. Туров // Біополімери і клітина. — 2009. — Т. 25, № 4. — С. 290-297. — Бібліогр.: 16 назв. — pос. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1860270204711337984 |
|---|---|
| author | Крупская, Т.В. Турова, А.А. Гунько, В.М. Туров, В.В. |
| author_facet | Крупская, Т.В. Турова, А.А. Гунько, В.М. Туров, В.В. |
| citation_txt | Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток / Т.В. Крупская, А.А. Турова, В.М. Гунько, В.В. Туров // Біополімери і клітина. — 2009. — Т. 25, № 4. — С. 290-297. — Бібліогр.: 16 назв. — pос. |
| collection | DSpace DC |
| description | Цель. Изучить влияние на жизнедеятельность суспензии дрожжевых клеток Saccharomyces cerevisiae двух типов коллоидных частиц – минеральных (модифицированных нанокремнеземов) и композитных (приготовленных на основе гидрогелей крахмала и модифицированных нанокремнеземов). Методы. В модельной системе дрожжевые клетки–нанокремнезем с использованием 1Н ЯМР спектроскопии в сочетании с методикой вымораживания жидкой фазы исследована структура межфазных слоев воды. Результаты. Установлено, что высокодисперсные материалы существенно влияют на строение переходных слоев воды в дегидратированных клетках. Выводы. Модифицированные кремнеземы стимулируют процессы жизнедеятельности дрожжевых клеток.
Aim. The influence of two types of colloidal particles, mineral (based on modified nanosilica) and composite (based on starch hydrogels and modified nanosilicas) on the activity of yeast cells was investigated. Methods. The structure of interfacial water layers in the system of yeast cells/nanosilica was studied by NMR spectroscopy in combination with a water freezing technique. Results. It was found that Highly Dispersed Silica (HDS) strongly influences the structure of the interfacial water layers in the dehydrated cells. Conclusions. Modified silica stimulates the vital processes in yeast cells.
|
| first_indexed | 2025-12-07T19:05:48Z |
| format | Article |
| fulltext |
ÌÎËÅÊÓËßÐÍÀ Á²ÎÔ²ÇÈÊÀ
Âëè ÿ íèå âû ñî êî äèñ ïåð ñíûõ ìà òå ðè à ëîâ íà
ôè çè î ëî ãè ÷åñ êóþ àê òèâ íîñòü äðîæ æå âûõ êëå òîê
Ò. Â. Êðóï ñêàÿ, À. À. Òó ðî âà, Â. Ì. Ãóíü êî, Â. Â. Òó ðîâ
Èíñòè òóò õè ìèè ïî âåð õíîñ òè ÍÀÍ Óêðà è íû
Óë. Ãå íå ðà ëà Íà ó ìî âà, 17, Êèåâ, Óêðà è íà, 03164
turova83@inbox.ru
Öåëü. Èçó ÷èòü âëè ÿ íèå íà æèç íå äå ÿ òåëü íîñòü ñóñ ïåí çèè äðîæ æå âûõ êëå òîê Saccharomyces
cerevisiae äâóõ òè ïîâ êîë ëî èä íûõ ÷àñ òèö – ìè íå ðàëü íûõ (ìî äè ôè öè ðî âàí íûõ íà íîê ðåì íå çå ìîâ) è
êîì ïî çèò íûõ (ïðè ãî òîâ ëåí íûõ íà îñíî âå ãèä ðî ãå ëåé êðàõ ìà ëà è ìî äè ôè öè ðî âàí íûõ íà íîê ðåì íå çå -
ìîâ). Ìå òî äû.  ìî äåëü íîé ñèñ òå ìå äðîæ æå âûå êëåò êè–íà íîê ðåì íå çåì ñ èñ ïîëü çî âà íè åì 1Í ßÌÐ
ñïåê òðîñ êî ïèè â ñî ÷å òà íèè ñ ìåòîäèêîé âû ìî ðà æè âà íèÿ æèä êîé ôàçû èñ ñëå äî âà íà ñòðóê òó ðà
ìåæ ôàç íûõ ñëî åâ âîäû. Ðå çóëü òà òû. Óñòà íîâ ëå íî, ÷òî âû ñî êî äèñ ïåð ñíûå ìà òå ðè à ëû ñó ùåñ òâåí -
íî âëè ÿ þò íà ñòðî å íèå ïå ðå õîä íûõ ñëî åâ âîäû â äå ãèä ðà òè ðî âàí íûõ êëåò êàõ. Âû âî äû. Ìî äè ôè öè -
ðî âàí íûå êðåì íå çå ìû ñòè ìó ëè ðó þò ïðî öåñ ñû æèç íå äå ÿ òåëü íîñ òè äðîæ æå âûõ êëå òîê.
Êëþ ÷å âûå ñëî âà: 1Í ßÌÐ ñïåê òðîñ êî ïèÿ, ãèä ðà òè ðî âàí íîñòü, íå çà ìåð çà þ ùàÿ âîäà, ìî äè ôè öè ðî -
âàí íûå êðåì íå çå ìû, ñóñ ïåí çèè äðîæ æå âûõ êëå òîê.
Ââå äå íèå. Â ïî ñëåä íåå âðå ìÿ ìíî ãî âíè ìà íèÿ óäå -
ëÿ þò èç ó÷å íèþ êîí òàê òíûõ âçà è ìî äå éñòâèé ìèê -
ðî îð ãà íèç ìîâ ñ âû ñî êî äèñ ïåð ñíû ìè ìà òå ðè à ëà ìè,
ñïî ñîá íû ìè ñó ùåñ òâåí íî âëèÿòü íà ôè çè î ëî ãè ÷åñ -
êóþ àê òèâ íîñòü ìèê ðîá íûõ ïî ïó ëÿ öèé, èç ìå íÿÿ
èí òåí ñèâ íîñòü è íà ïðàâ ëåí íîñòü áè î õè ìè ÷åñ êèõ
ïðî öåñ ñîâ, ñêî ðîñòü ðàç ìíî æå íèÿ ìèê ðî îð ãà íèç -
ìîâ, èí òåí ñèâ íîñòü ïðè ðîñ òà áè î ìàñ ñû. Â ðÿäå
ñëó ÷à åâ ñíè æå íèå ìå òà áî ëè ÷åñ êîé àê òèâ íîñ òè
ìèê ðî îð ãà íèç ìîâ ïðè èõ âçà è ìî äå éñòâèè ñ íà íî -
êîì ïî çè òà ìè èìå åò âàæ íîå áè î òåõ íî ëî ãè ÷åñ êîå
çíà ÷å íèå – ñïî ñî áñòâóåò èõ âû æè âà íèþ â ñî ñòî ÿ -
íèè àíà áè î çà [1–3]. Îäíà êî èç âåñ òíî, ÷òî ïðè êîí -
òàê òå ìèê ðî îð ãà íèç ìîâ ñ òâåð äû ìè ìà òå ðè à ëà ìè
èõ ôè çè î ëî ãè ÷åñ êàÿ àê òèâ íîñòü ìî æåò òàê æå ñó -
ùåñ òâåí íî ïî âû øàòü ñÿ [2–4].
Öåëü äàí íîé ðà áî òû ñî ñòî ÿ ëà â èñ ñëå äî âà íèè
âëè ÿ íèÿ íà æèç íå äå ÿ òåëü íîñòü ñóñ ïåí çèè äðîæ æå -
âûõ êëå òîê Saccharomyces cerevisiae äâóõ òè ïîâ
êîë ëî èä íûõ ÷àñ òèö – ìè íå ðàëü íûõ (ìî äè ôè öè ðî -
âàí íûõ íà íîê ðåì íå çå ìîâ) è êîì ïî çèò íûõ (ïðè ãî -
òîâ ëåí íûõ íà îñíî âå ãèä ðî ãå ëåé êðàõ ìà ëà è ìî äè -
ôè öè ðî âàí íûõ íà íîê ðåì íå çå ìîâ), à òàê æå â ñî ïîñ -
òàâ ëå íèè ïî ëó ÷åí íûõ ðå çóëü òà òîâ ñî ñòðóê òó ðîé
ìåæ ôàç íûõ ñëî åâ âî äû â ìî äåëü íîé ñèñ òå ìå äðîæ -
æå âûå êëåò êè–íà íîê ðåì íå çåì.
Ìà òå ðè à ëû è ìå òî äû. Äëÿ èñ ñëå äî âà íèé âû -
áðà íû ìî äè ôè öè ðî âàí íûå êðåì íå çå ìû, ñèí òå çè ðî -
âàí íûå íà îñíî âå âû ñî êî äèñ ïåð ñíî ãî êðåì íå çå ìà
(ÂÄÊ) (ñ óäåëü íîé ïî âåð õíîñ òüþ S = 300 ì2/ã ïðî èç -
âî äñòâà Êà ëóø ñêî ãî ýêñ ïå ðè ìåí òàëü íî ãî çà âî äà
Èíñòè òó òà õè ìèè ïî âåð õíîñ òè èì. À. À. ×óéêî
ÍÀÍ Óêðà è íû) è ñè ëîõ ðî ìà (S = 120 ì2/ã, ÎÎÎ
«Õèì ëà áîð ðå àê òèâ», Óêðà è íà) ìå òî äîì õè ìè ÷åñ -
êî ãî ìî äè ôè öè ðî âà íèÿ àìè íîï ðî ïèë ìå òèë ñè ëà -
íîì («Aldrich», ÑØÀ) è ôîñ ôî ðèñ òîé êèñ ëî òîé
(«Aldrich»), â êî òî ðûõ ïðè áëè çè òåëü íî òðåòü ñè ëà -
íîëü íûõ ãðóïï çà ìåùàëàñü àìè íîï ðî ïèë ìå òèëü -
290
ISSN 0233-7657. Biopolymers and Cell. 2009. Vol. 25. N 4
Ó Institute of Molecular Biology and Genetics NAS of Ukraine, 2009
íûìè. Â ðå çóëü òà òå ñèí òå çè ðî âà íû àìè íîï ðî ïèë -
ìå òèë ñè ëàí ìàê ðî ïî ðèñ òûé (ÀÏÌÑì.ï.) ñè ëîõ ðîì è
àìè íîï ðî ïèë ìå òèë ñè ëàí âû ñî êî äèñ ïåð ñíûé êðåì -
íå çåì (ÀÏÌÑâ.ä.) [5]. Â äàëü íåé øåì äëÿ ÀÏÌÑâ.ä.
îäèí èç ïðî òî íîâ àìè íîã ðóï ïû çà ìå ùà ëè îñòàò êîì
ôîñ ôî ðèñ òîé êèñ ëî òû. Êîí öåí òðà öèþ çà êðåï ëåí -
íûõ ãðóïï íà ïî âåðõ íîñ òè êðåì íå çå ìà êîí òðî ëè -
ðî âà ëè ýëå ìåí òíûì àíà ëè çîì (C, H, P, N) [6]. Â ðå -
çóëü òà òå ïî âåð õíîñòü êðåì íå çå ìà ïðè îá ðå òà ëà
îñíîâ íûå (ÀÏÌÑâ.ä) èëè êèñ ëîò íûå (ôîñ ôîð ñî äåð -
æà ùèé êðåì íå çåì) ñâî éñòâà.
 êà ÷åñ òâå áè î ïî ëè ìåð íûõ êîë ëî èä íûõ ÷àñ òèö
ïðè ìå íÿ ëè êàð òî ôåëü íûé êðàõ ìàë ÎÎÎ «Õèì ëà -
áîð ðå àê òèâ», ïî ëó ÷åí íûé â ñî îò âå òñòâèè ñ ÃÎÑÒ
10163-76 100833. Äëÿ ñî çäà íèÿ íà íî êîì ïî çè òîâ èñ -
ïîëü çî âà ëè âîä íûå ãå ëè êðàõ ìà ëà (4–50 ìàñ. % áè î -
ïî ëè ìåð íîé ôà çû) ñ äî áàâ êà ìè ÂÄÊ ïðè ñî îò íî øå -
íè ÿõ êîí öåí òðà öèé êðàõ ìàë:êðåì íå çåì 9:2; 7,8:1;
1,4:1; 1:1,4; è 1:3. Ãèä ðî ãå ëè ãî òî âè ëè, òùà òåëü íî
ïå ðå ìå øè âàÿ ïî ðîø êî îá ðàç íûå êîì ïî íåí òû è äî -
áàâ ëÿÿ òðå áó å ìîå êî ëè ÷åñ òâî âî äû. Äà ëåå ñìåñü íà -
ãðå âà ëè ïðè èí òåí ñèâ íîì ïå ðå ìå øè âà íèè äî òåì -
ïå ðà òó ðû 87 °C.
Îáúåê òîì èñ ñëå äî âà íèé ñëó æè ëè ñó õèå õëå áî -
ïåêàð ñêèå äðîæ æè Sac. cerevisiae (ïðî èç âî äñòâà
ÇÀÎ «Ýíçèì», Óêðà è íà), êî òî ðûå êóëü òè âè ðî âà ëè
â 8 %-ì ðàñ òâî ðå ãëþ êî çû (ïðî èç âî äñòâà ÂÀÒ
«Ôàð ìàê», Óêðà è íà, ðàñ òâîð äëÿ èíú åê öèé) ïðè
òåì ïå ðà òó ðå 28 °Ñ. Ïðè àíà ëè çå ðîñ òà äðîæ æåé íå -
ïîñðå äñòâåí íî ïîä ñ÷è òû âà ëè êî ëè ÷åñ òâî êëå òîê, à
òàê æå èç ìå ðÿ ëè ïà ðà ìåò ðû, çà âèñèìûå îò ÷èñ ëà
êëå òîê, – ìóò íîñòü ðàñ òâî ðà è âû äå ëå íèå óãëå êèñ -
ëî ãî ãà çà, ñî ãëàñ íî ìå òî äè êå [7, 8]. Ïðè ýòîì â êîë -
áó åì êîñ òüþ 0,25 ë ïî ìå ùà ëè 0,1 ë ñðå äû, ñî äåð æà -
ùåé 8 % ãëþ êî çû, ïðè áàâ ëÿ ëè 1 ã ñó õèõ äðîæ æåé è
êîë áó çà êðû âà ëè ïðî áêîé ñî âñòðî åí íûì â íåå çàò-
âî ðîì. Â ðå çóëü òà òå áðî æå íèÿ â êîë áå îá ðà çî âû -
âàë ñÿ óãëå êèñ ëûé ãàç, êî òî ðûé ñâî áîä íî èñ ïà ðÿë ñÿ,
â ðå çóëü òà òå ÷å ãî ìàñ ñà ðå àê öè îí íî ãî ñî ñó äà
óìåíü øà ëàñü. Âû äå ëèâ øèé ñÿ óãëå êèñ ëûé ãàç îïðå -
äå ëÿ ëè êî ëè ÷åñ òâåí íî. Âíà ÷à ëå îïû òà êîë áó ñî ñðå -
äîé, äðîæ æà ìè è çà òâî ðîì âçâå øè âà ëè íà òåõ íè -
÷åñ êèõ âå ñàõ ÂËÊÒ-500 (ÃÎÑÒ 24000104-80) ñ òî÷ -
íîñ òüþ äî 0,01 ã. Äà ëåå ðå àê öè îííóþ êîëáó âçâå-
øè âà ëè ïå ðè î äè ÷åñ êè, ÷òî ïî çâî ëÿ ëî îïðå äå ëÿòü
ìàñ ñó âû äå ëèâ øå ãî ñÿ óãëå êèñ ëî ãî ãà çà çà îïðå äå -
ëåí íûå ïðî ìå æóò êè âðå ìå íè. Êîëè÷åñòâî êëå òîê
ïîä ñ÷è òû âà ëè ñ ïî ìîùüþ ìèê ðîñ êî ïà â êà ìå ðå Ãî -
ðÿ å âà. Ìóò íîñòü ñóñ ïåí çèè èç ìå ðÿ ëè ïî âå ëè ÷è íå
îïòè ÷åñ êîé ïëîò íîñ òè ñ èñ ïîëü çî âà íè åì ôî òî êî ëî -
ðè ìåò ðà ÊÔÊ-2 ïðè äëè íå âîë íû 670 íì è äëè íå
îïòè ÷åñ êî ãî ïó òè 0,1 ñì. Ïðè ýòîì èñ ïîëü çî âàëè
êðàñ íûé ôèëüòð ñ ìàê ñè ìó ìîì ïî ëî ñû ïðî ïóñ êà -
íèÿ ïðè l = 670 íì [9].
Äëÿ èñ ñëå äî âà íèÿ õà ðàê òå ðèñ òèê ìåæ ôàç íûõ
ñëî åâ âî äû ïðè ìå íåí ìå òîä ïî ñëîé íî ãî âû ìî ðà æè -
âà íèÿ æèä êîé ôà çû ñ 1Í ßÌÐ ðå ãèñ òðà öè åé ñèã íà ëà
íå çà ìåð çà þ ùåé âî äû [10–15]. Ñ ïî ìîùüþ ýòî ãî ìå -
òî äà ïî èç ìå íå íèþ òåì ïå ðà òó ðû çà ìåð çà íèÿ ìîæ íî
îïðå äå ëÿòü òåð ìî äè íà ìè ÷åñ êèå õà ðàê òå ðèñ òè êè
ìåæ ôàç íûõ ñëî åâ âî äû. Ñïåê òðû ßÌÐ çà ïè ñû âà ëè
íà ñïåê òðî ìåò ðàõ âû ñî êî ãî ðàç ðå øå íèÿ Vari-
an 400 Mercury (ÑØÀ). Äëÿ ïî ëó ÷å íèÿ 1H ßÌÐ
ñïåê òðîâ èñ ïîëü çî âà ëè 90°-çîí äè ðó þ ùèé èì ïóëüñ.
Òåì ïå ðà òó ðó îá ðàç öà ðå ãó ëè ðî âà ëè ñ ïî ìîùüþ
òåð ìîï ðèñ òàâ êè Bruker VT-1000. Ïîã ðåø íîñòü èç -
ìå ðå íèé ñî ñòàâ ëÿ ëà ±10 % ïî èí òåí ñèâ íîñ òè
1H-ßÌÐ ñèã íà ëà è ±1 K ïî òåì ïå ðà òó ðå. Äëÿ ïðåä -
îò âðà ùå íèÿ ïå ðå îõëàæ äå íèÿ èç ó÷à å ìûõ ñèñ òåì
êîí öåí òðà öèþ íå çà ìåð çà þ ùåé âî äû èç ìå ðÿ ëè ïî -
ñëå ïðåä âà ðè òåëü íî ãî îõëàæ äå íèÿ îá ðàç öà äî òåì -
ïå ðà òó ðû –63 °Ñ [10, 13, 15]. Ñèã íàë îò ìî ëå êóë âî -
äû, âõî äÿ ùèõ â ñî ñòàâ ëüäà (òàê æå, êàê è ïðî òî íîâ
ìàê ðî ìî ëå êóë), íå äà âàë âêëà äà â ðå ãèñ òðè ðó å ìûé
1H ßÌÐ ñèã íàë ïîä âèæ íîé âî äû âñëå äñòâèå ìà ëûõ
âðå ìåí (~10–6 c) ïî ïå ðå÷ íîé ðå ëàê ñà öèè ïðî òî íîâ â
òâåð äûõ òå ëàõ. Õè ìè ÷åñ êèå ñäâè ãè ïðî òî íîâ âíóò -
ðèê ëå òî÷ íîé âî äû èç ìå ðÿ ëè íà âîç äó õå (ñ èñ ïîëü -
çî âà íè åì âíåø íå ãî ñòàí äàð òà CHCl3, dH = 7,26 ì. ä.)
èëè â ñðå äå CDCl3. Â õëî ðî ôîð ìå ðàñ òâî ðÿ åò ñÿ îò -
íî ñè òåëü íî íå áîëü øîå êî ëè ÷åñ òâî âî äû (< 0,6 %
ìàñ. ïðè T < 295 K). Ïî ý òî ìó ìîæ íî ïî ëà ãàòü, ÷òî
âî äà, ðàñ òâî ðåí íàÿ â õëî ðî ôîð ìå, íå âíî ñèò ñó ùåñ -
òâåí íî ãî âêëà äà â îá ùèé ñèã íàë 1H-ßÌÐ. Ñëå äó åò
îò ìå òèòü, ÷òî èñ ïîëü çî âà íèå CDCl3 ïî çâî ëÿ åò áî -
ëåå òî÷ íî îïðå äå ëèòü õè ìè ÷åñ êèé ñäâèã ïðî òîí íî -
ãî ðå çî íàí ñà (dH) ñâÿ çàí íîé âî äû, óñòðà íèòü íå -
îäíî ðîä íîå óøè ðå íèå ñèã íà ëà ßÌÐ è çà ìåä ëèòü
ìî ëå êó ëÿð íûé îá ìåí ìåæ äó êëàñ òå ðà ìè âî äû, ñâÿ -
çàí íû ìè ñ ðàç íû ìè àê òèâ íû ìè öåí òðà ìè [10–15].
Ðå çóëü òà òû è îá ñóæ äå íèå. Ðå çóëü òà òû èç ìå ðå -
íèÿ áè î ìåò ðè ÷åñ êèõ ïî êà çà òå ëåé âîç äå éñòâèÿ íà -
291
ÊÐÓÏ ÑÊÀß Ò. Â. È ÄÐ.
íîê ðåì íå çå ìîâ íà æèç íå äå ÿ òåëü íîñòü ñóñ ïåí çèè
äðîæ æå âûõ êëå òîê ïðè âå äå íû íà ðèñ. 1. Ïðè èí êó -
áè ðî âà íèè îïðåäåëåííîé ìàñ ñû äðîæ æå âûõ êëå òîê
â çà ìêíó òîì îá ú å ìå, ñî äåð æà ùåì ôèê ñè ðî âàí íîå
êîëè ÷åñ òâî ïè òà òåëü íûõ âå ùåñòâ (ãëþ êî çû), ðîñò
ñóñ ïåí çèè äðîæ æå âûõ êëå òîê ìîæíî îõà ðàê òå ðè çî -
âàòü òðå ìÿ îñíîâ íû ìè ñòà äè ÿ ìè [9]: ïåðâàÿ – ëàã-
ôà çà, â òå ÷å íèå êî òî ðîé êëåò êè ïðè ñïî ñàá ëè âà þò ñÿ
ê íî âîé ñðå äå, ýòà ñòà äèÿ ðàç âè òèÿ îò íî ñè òåëü íî
êî ðîò êàÿ è íå ïðå âû øà åò íå ñêîëü êèõ ÷à ñîâ; âòî-
ðàÿ – ýêñ ïî íåí öè àëü íàÿ ôà çà, ãäå ïðî èñ õîäÿò ðîñò
êîëî íèè, íà êîï ëå íèå â íåé áè î ìàñ ñû êëå òîê è ñòà -
áèëü íîå âû äå ëå íèå óãëå êèñ ëî ãî ãà çà çà ñ÷åò âû ñî -
êîé äû õà òåëü íîé àê òèâ íîñ òè êëå òîê; òðåòüÿ – ñòà -
öè î íàð íàÿ, êîã äà êëå òî÷ íàÿ êî ëî íèÿ äåã ðà äè ðó åò,
÷òî ñâÿ çàíî ñ óìåíü øå íè åì êîí öåí òðà öèè ïè òà òå-
ëüíûõ âå ùåñòâ è íà êîï ëå íè åì ïðî äóê òà êëå òî÷ íî ãî
ìå òà áî ëèç ìà – ýòè ëî âî ãî ñïèð òà. Âî âðå ìÿ ýòîé ñòà -
äèè ðàç ðóøàåòñÿ áîëü øîå êî ëè ÷åñòâî êëå òîê.
Äëÿ âñåõ èç ó÷åí íûõ ñèñ òåì, ñî äåð æà ùèõ äî áàâ -
êè êðåì íå çåì íûõ ìà òå ðè à ëîâ, íà áëþ äà þò ñÿ ñõîä -
íûå èç ìå íå íèÿ êðè âûõ ãà çî âû äå ëå íèÿ è ïðè ðîñ òà
áè î ìàñ ñû. Íà ÷àëü íàÿ ñòà äèÿ ïðî öåñ ñà (äî 5 ÷) õà -
ðàê òå ðè çó åò ñÿ áûñ òðûì äå ëå íè åì êëå òîê è èõ âû ñî -
êîé äû õà òåëü íîé àê òèâ íîñ òüþ. Ïðè ýòîì ëàã-ôà çû
íå ðå ãèñ òðè ðî âà ëè. Ñëå äî âà òåëü íî, â ïðè ñó òñòâèè
íà íîê ðåì íå çå ìîâ êëåò êè ÷ðåç âû ÷àé íî áûñ òðî ïðè -
ñïî ñàá ëè âà þò ñÿ ê ñðå äå, íà ÷è íà þò äå ëèòü ñÿ è èìå -
þò âû ñî êóþ äû õà òåëü íóþ àê òèâ íîñòü. ×å ðåç 40 ÷ (â
ýêñ ïî íåí öè àëü íîé ôà çå) îò ìå ÷à åò ñÿ îò íî ñè òåëü -
íûé ìè íè ìóì (ïî îò íî øå íèþ ê êîí òðî ëþ – 8 %-ìó
ðàñ òâî ðó ãëþ êî çû áåç äî áà âîê) äû õà òåëü íîé àê òèâ -
íîñ òè (ðèñ. 1, à), êî òî ðûé äëÿ ôîñ ôîð ñî äåð æà ùå ãî
êðåì íå çå ìà (îá ðà çåö 2) îò âå ÷à åò óìåíü øå íèþ îá ú -
å ìà ãà çî âû äå ëå íèÿ, õî òÿ ïðî öåññ äå ëå íèÿ êëå òîê
ïðî äîë æà åò ñÿ äîñ òà òî÷ íî èí òåí ñèâ íî (ðèñ. 1, á).
Ïðè äàëü íåé øåì èí êó áè ðî âà íèè êëå òî÷ íîé ñóñ -
ïåí çèè ãà çî âû äå ëå íèå îïÿòü âîç ðàñ òà åò è èìåí íî
äëÿ îá ðàç öà 2 íà áëþ äà åò ñÿ àá ñî ëþò íûé ìàê ñè ìóì
ãà çî âû äå ëå íèÿ ïðè âðå ìå íè èí êó áè ðî âà íèÿ 90 ÷,
çíà ÷è òåëü íî ïðå âîñ õîäÿùèé îò íî ñè òåëü íûå ìàê ñè -
ìó ìû äëÿ äðó ãèõ îá ðàç öîâ. Çà òåì äëÿ âñåõ îá ðàç öîâ
ñêî ðîñòü ãà çî âû äå ëå íèÿ ñíè æà åò ñÿ èç-çà íà êîï ëå -
íèÿ â ðàñ òâî ðå ýòè ëî âî ãî ñïèð òà, óìåíü øå íèÿ ñî -
äåð æà íèÿ ãëþ êî çû è ðàç ðó øå íèÿ çíà ÷è òåëü íî ãî êî -
ëè ÷åñ òâà êëå òîê.
Ïîñ êîëü êó äëÿ êîí òðîëü íî ãî îá ðàç öà – ñóñ ïåí -
çèè äðîæ æå âûõ êëå òîê â ðàñ òâî ðå ãëþ êî çû – ñòà äèè
îò íî ñè òåëü íî ãî ñíè æå íèÿ èí òåí ñèâ íîñ òè äû õà -
òåëü íîé àê òèâ íîñ òè äðîæ æå âûõ êëå òîê ÷å ðåç
30—60 ÷ èí êó áà öèè íå íà áëþ äà åò ñÿ, ñëå äó åò ïðåä -
ïî ëî æèòü, ÷òî ýòà ñòà äèÿ îá óñëîâ ëå íà ïðè ñó òñòâè -
åì êðåì íå çåì íûõ ÷àñ òèö. Ìî äè ôè öè ðî âàí íûå
êðåì íå çå ìû, êàê è íå ìî äè ôè öè ðî âàí íûå, îá ëà äà -
þò âû ñî êîé àä ñîð áöè îí íîé ñïî ñîá íîñ òüþ ê áè î ïî -
ëè ìåð íûì ìî ëå êó ëàì è êëå òî÷ íûì îá ú åê òàì [1–3].
Ïî ý òî ìó, êàê íàì êà æåò ñÿ, â ïðî öåñ ñå ïðè ãî òîâ ëå -
íèÿ îá ðàç öîâ ÷àñ òè öû êðåì íå çå ìîâ è êëåò êè îá ðà -
çó þò óñòîé ÷è âûå àã ðå ãà òû, ñòðóê òó ðà êî òî ðûõ
îïðå äå ëÿ åò ñÿ ìè íè ìó ìîì ñâî áîä íîé ýíåð ãèè ñèñ -
292
ÊÐÓÏ ÑÊÀß Ò. Â. È ÄÐ.
Ðèñ. 1. Äè íà ìè êà âû äå ëå íèÿ óãëå êèñ ëî ãî ãàçà â ïðî öåñ ñå áðî æå íèÿ äðîæ æåé (à) è ïðè ðîñò áè î ìàñ ñû äðîæ æå âûõ êëå òîê â ïðè ñóò-
ñòâèè ìî äè ôè öè ðî âàí íûõ êðåì íå çå ìîâ (á): 1 – êîí òðîëü; 2 – ôîñ ôîð ñî äåð æà ùèé êðåì íå çåì; 3 – ÀÏÌÑì. ï.; 4 – ÀÏÌÑâ. ä.
òå ìû êëåò êè–âî äà–êðåì íå çåì. Èìåí íî â òà êèõ àã -
ðå ãà òàõ êëåò êè ïå ðå õî äÿò èç ñî ñòî ÿ íèÿ àíà áè î çà ê
àê òèâ íî ìó ôóíê öè î íè ðî âà íèþ. Ïðè ýòîì ÷àñ òè öû
êðåì íå çå ìà óëó÷ øà þò ïðè ñïî ñîá ëÿ å ìîñòü êëå òîê ê
ñðå äå è ñïî ñî áñòâó þò èõ áûñ òðî ìó ðàç ìíî æå íèþ.
Îäíà êî ïî ìå ðå íà êîï ëå íèÿ áè î ìàñ ñû âíîâü îá ðà -
çî âàâ øè å ñÿ êëåò êè èç ìå íÿ þò óñòîé ÷è âîñòü àã ðå ãà -
òîâ êëåò êè–êðåì íå çåì è ïî ñëåä íèå (ïî ñëå äîñ òè æå -
íèÿ íå êî òî ðî ãî êðè òè ÷åñ êî ãî ñî ñòî ÿ íèÿ êîë ëî èä -
íîé ñèñ òå ìû) íà ÷è íà þò ðàç ðó øàòü ñÿ è ôîð ìè ðî-
âàòü àã ðå ãà òû äðó ãî ãî ñî ñòà âà, îò âå ÷à þ ùèå èç ìå -
íèâ øèì ñÿ òåð ìî äè íà ìè ÷åñ êèì ïà ðà ìåò ðàì êîë ëî -
èä íî ãî ðàñ òâî ðà. Ïåð âî íà ÷àëü íî äû õà òåëü íàÿ àê -
òèâ íîñòü êëå òîê, óòðà òèâ øèõ êîí òàêò ñ ïî âåð õíîñ -
òüþ, çà ìåä ëÿ åò ñÿ, ÷òî è ïðî ÿâ ëÿ åò ñÿ (ðèñ. 1, à) â
âè äå ìè íè ìó ìà çà âè ñè ìîñ òè m t
CO2
( ). Ïîñ ëå çà âåð -
øå íèÿ ïå ðå àã ðå ãè ðî âà íèÿ ñóñ ïåí çèè äû õà òåëü íàÿ
àê òèâ íîñòü êëå òîê ñíî âà âîç ðàñ òà åò è ìî æåò ïðå âû -
øàòü èñ õîä íóþ çà ñ÷åò âçà è ìî äå éñòâèÿ êàæ äîé ìè -
íå ðàëü íîé ÷àñ òè öû ñ áîëü øèì êî ëè ÷åñ òâîì êëå òîê.
Îáðà ùà åò íà ñå áÿ âíè ìà íèå òîò ôàêò, ÷òî êðè -
âûå ãà çî âû äå ëå íèÿ è íà êîï ëå íèÿ áè î ìàñ ñû íå ñîâ-
ïà äà þò. Òàê, êî ëè ÷åñ òâî êëå òîê ïî îò íî øå íèþ ê
êîí òðî ëþ â ïðè ñó òñòâèè íà íî ìà òå ðè à ëîâ óìåíü øà -
åò ñÿ, â òî âðåìÿ êàê èõ äû õà òåëü íàÿ àê òèâ íîñòü âîç -
ðàñ òà åò. Èç ýòî ãî ñëå äó åò, ÷òî íà íî äèñ ïåð ñíûå ìà -
òå ðè à ëû ñïî ñîá íû ñó ùåñ òâåí íî èí òåí ñè ôè öè ðî -
âàòü æèç íåí íûå ïðî öåñ ñû êëå òî÷ íûõ êóëü òóð è ïî -
âû øàòü ñêî ðîñòü ïå ðå ðà áîò êè èìè ãëþ êî çû, íå âëè -
ÿÿ ñó ùåñ òâåí íî íà ñêî ðîñòü äå ëå íèÿ êëå òîê. Îñî áî
ÿð êî ýòî ïðîÿâ ëÿ åò ñÿ äëÿ ôîñ ôîð ñî äåð æà ùå ãî îá -
ðàç öà, ÷òî, âåðî ÿò íî, îá óñëîâ ëå íî åãî êèñ ëîò íû ìè
ñâî éñòâà ìè.
Äëÿ ïîä òâåð æäå íèÿ èç ëî æåí íûõ ïðåä ïî ëî æå -
íèé èç ó÷à ëè âëè ÿ íèå íà æèç íå äå ÿ òåëü íîñòü ñóñ ïåí -
çèé äðîæ æå âûõ êëå òîê íà íî êîì ïî çè òîâ, ïðè ãî òîâ -
ëåí íûõ íà îñíî âå êðåì íå çå ìîâ, èí êîð ïî ðè ðî âàí -
íûõ â ãå ëè êðàõ ìà ëà. Ïîñ êîëü êó êðàõ ìàë ñ êðåì íå-
çå ìà ìè îá ðà çó åò ñòîé êèå áè î êîë ëî èä íûå ñèñ òå ìû
[16], ìîæ íî îæè äàòü, ÷òî, äèñ ïåð ãè ðóÿ áè î êîì ïî -
çèò â êëå òî÷ íîé ñóñ ïåí çèè, â íåé áó äóò ôîð ìè ðî -
âàòü ñÿ ñëîæ íûå àã ðå ãà òû êëåò êè–êðàõ ìàë–êðåì íå -
çåì, â êî òî ðûõ ñ ïî âåð õíîñ òüþ êëå òîê ñòà íóò êîí -
òàê òè ðî âàòü íå ìè íå ðàëü íûå ÷àñ òè öû, à èõ áè î ïî-
ëè ìåð íûå îá îëî÷ êè, ò. å. òà êèì îá ðà çîì ïðåä îò âðà -
ùà åò ñÿ íå ïîñ ðå äñòâåí íûé êîí òàêò êëåò êà–÷àñ òè öà
íà ïåð âûõ ñòà äè ÿõ èí êó áè ðî âà íèÿ.
Íà ðèñ. 2 ïî êà çà íî âëè ÿ íèå ãèä ðî ãå ëåé êðàõ ìà -
ëà ñ äî áàâ êà ìè âû ñî êî äèñ ïåð ñíî ãî è ìî äè ôè öè ðî -
âàí íûõ êðåì íå çå ìîâ íà ãà çî âû äå ëå íèå äðîæ æå âûõ
êëå òîê. Êàê ñëåäñòâèå, çà ùè òà ìè íå ðàëü íûõ ÷àñ òèö
áè î ïî ëè ìåð íîé îá îëî÷ êîé óõóä øà åò ïðè ñïî ñîá ëÿ -
å ìîñòü êëå òîê ê ñðå äå êóëü òè âè ðî âà íèÿ. Îäíà êî îá -
ùåå êî ëè ÷åñ òâî îá ðà çî âàâ øå ãî ñÿ ÑÎ2 äëÿ èñ ñëå äî -
293
ÂËÈ ß ÍÈÅ ÂÛ ÑÎ ÊÎ ÄÈÑ ÏÅÐ ÑÍÛÕ ÌÀ ÒÅ ÐÈ À ËÎÂ ÍÀ ÀÊ ÒÈÂ ÍÎÑÒÜ ÄÐÎÆ ÆÅ ÂÛÕ ÊËÅ ÒÎÊ
Ðèñ. 2. Äè íà ìè êà âû äå ëå íèÿ CO
2
â ïðî öåñ ñå áðî æå íèÿ, îñó ùå ñòâëÿåìîãî ñóñ ïåí çè åé êëå òîê äðîæ æåé: 1 – êîí òðîëü; 2 – êðàõ ìàë
(7,8):ÂÄÊ (1):âîäà (138,8); 3 – êðàõ ìàë (7,8):ÂÄÊ (1):âîäà (72); 4 – êðàõ ìàë (7,8):ÂÄÊ (1):âîäà (12,2); 5 – êðàõ ìàë (1):ÂÄÊ (3):âîäà
(30); 6 – êðàõ ìàë (1):ÂÄÊ (1,4):âîäà (20); 7 – êðàõ ìàë (1,4):ÂÄÊ (1):âîäà (14); 8 – êðàõ ìàë (4,5):ÂÄÊ (1):âîäà (16); 9 – êðàõ ìàë (1):
:ÀÏÌÑâ. ä (3):âîäà (30); 10 – êðàõ ìàë (1): ÀÏÌÑâ. ä (1,4):âîäà (20); 11 – êðàõ ìàë (1,4): ÀÏÌÑâ. ä (1):âîäà (14); 12 – êðàõ ìàë (4,5):
À:ÏÌÑâ. ä (1):âîäà (16)
âàí íûõ îá ðàç öîâ ïðå âû øà åò êîí òðîëü íà 15–30 %,
÷òî ñâè äå ò åëüñòâó åò î ñî õðà íå íèè ñòè ìó ëè ðó þ ùå -
ãî âîç äå éñòâèÿ íà íî îê ñè äîâ íà æèç íå äå ÿ òåëü íîñòü
äðîæ æå âûõ êëå òîê (òàá ëè öà). Êàê è â ñëó ÷àå èí äè -
âè äó àëü íûõ îêñè äîâ, íà êè íå òè ÷åñ êèõ êðè âûõ ñî -
õðà íÿ åò ñÿ ó÷àñ òîê, îò âå ÷à þùèé ðå îð ãà íè çà öèè
êîë ëî èä íîé ñèñ òå ìû â ðå çóëü òà òå íà êîï ëå íèÿ áè î -
ìàñ ñû êëå òîê, ñî ïðî âîæ äà þùåé ñÿ îò íî ñè òåëü íûì
óìåíü øå íè åì èõ äû õà òåëü íîé àê òèâ íîñ òè. Ñòà äèÿ
äåã ðà äà öèè êî ëî íèè êëå òîê ñäâè ãà åò ñÿ âïðà âî è
ïðè âû áðàí íîé äëè òåëü íîñ òè èí êó áà öèè (140 ÷) íå
íà áëþ äà åò ñÿ.
Èç äàí íûõ òàá ëè öû ñëå äó åò, ÷òî â îò ëè ÷èå îò
èñ õîä íûõ îêñè äîâ è íå çà âè ñè ìî îò òè ïà èñ ïîëü çî -
âàí íî ãî áè î íà íî êîì ïî çè òà èõ âíå ñå íèå â ñðå äó
êóëü òè âè ðî âà íèÿ îêà çû âà åò ñòè ìó ëè ðó þ ùåå âëè ÿ -
íèå íà ïðî öåññ êëå òî÷ íî ãî äå ëå íèÿ. Ìàê ñè ìàëü íûé
ïðè ðîñò áè î ìàñ ñû (29–33 %) çà ôèê ñè ðî âàí äëÿ âû -
ñî êî äèñ ïåð ñíî ãî àìè íîï ðî ïèë ìå òèë ñè ëà íà (òàá -
ëè öà, îá ðàç öû 14, 15). Èçìå íå íèå ñî îò íî øå íèÿ
êîí öåí òðà öèé ìè íå ðàëü íîé è áè î ïî ëè ìåð íîé ñî -
ñòàâ ëÿ þ ùèõ â íà íî êîì ïî çè òàõ íå ïðè âî äèò ê ñèñ -
òå ìà òè ÷åñ êî ìó âàðü è ðî âà íèþ èõ áè î ëî ãè ÷åñ êîé
àê òèâ íîñ òè, õî òÿ â ðà áî òå [16] ïî êà çà íî, ÷òî ýòî ñî -
îò íî øå íèå ìî æåò ñèëüíî âëèÿòü íà êîí ôîð ìà öè îí -
íîå ñî ñòî ÿ íèå áè î ïî ëè ìåð íûõ ìî ëå êóë êðàõ ìà ëà.
Âå ðî ÿò íî, ñòè ìó ëè ðó þ ùåå âîç äå éñòâèå íà íîê ðåì -
íå çå ìîâ íà äðîæ æå âûå êëåò êè ïðî ÿâ ëÿ åò ñÿ â ñëó -
÷àå, êîã äà ìî ëå êó ëû êðàõ ìà ëà èëè èõ àã ðå ãà òû íà
ïî âåð õíîñ òè ÷àñ òèö íà íî îê ñè äîâ óæå çà ìå ùå íû
êëåò êà ìè. Ïðè ýòîì êîí ôîð ìà öè îí íîå ñî ñòî ÿ íèå
ìî ëå êóë êðàõ ìà ëà ñòà íî âèò ñÿ íå ñó ùåñ òâåí íûì.
Äëÿ âû ÿñ íå íèÿ âîç ìîæ íûõ ïðè ÷èí ñòè ìó ëè ðó -
þ ùå ãî âîç äå éñòâèÿ êðåì íå çå ìîâ íà æèç íå äå ÿ òåëü -
íîñòü äðîæ æå âûõ êëå òîê íà ìî äåëü íîé ñèñ òå ìå âû -
ñî êî äèñ ïåð ñíûé êðåì íå çåì–äðîæ æå âûå êëåò êè èñ -
ñëå äî âà ëè äå éñòâèå íà íî ðàç ìåð íûõ ÷àñ òèö íà
ñî ñòî ÿ íèå âî äû â çî íå êîí òàê òà, ïî ñêîëü êó èìåí íî
òà êèå âçà è ìî äå éñòâèÿ ìî ãóò ïðè âî äèòü ê ñó ùåñò-
âåí íûì èç ìå íå íè ÿì êëå òî÷ íî ãî ìå òà áî ëèç ìà.
Íà ðèñ. 3 ïðè âå äå íû ñïåê òðû 1Í ßÌÐ âî äû â
÷àñ òè÷ íî äå ãèä ðà òè ðî âàí íûõ äðîæ æå âûõ êëåò êàõ
(ðèñ. 3, à, á – ñî îò âå òñòâåí íî îá ðàç öû 1, 2), â ïî -
ðîø êå êðåì íå çå ìà, ïî ëó ÷åí íîì âû ñó øè âà íè åì åãî
âîä íîé ñóñ ïåí çèè, ñî äåð æà ùåé 4 % ìàñ. àä ñîð áè ðî -
âàí íîé âî äû (ðèñ. 3, â, îá ðà çåö 3), è â êîì ïî çè òå, ñî -
ñòî ÿ ùåì èç âû ñó øåí íîé ñìå ñè (2:1) äðîæ æå âûõ
êëå òîê è êðåì íå çå ìà, âêëþ ÷à þ ùåì ðàç íîå êî ëè ÷åñ -
òâî ñâÿ çàí íîé âî äû (ðèñ. 3, ã–å, îá ðàç öû 4–6). Èçìå -
ðå íèÿ ïðî âî äè ëè â ñëà áî ïî ëÿð íîé ñðå äå äåé òå ðî-
õëî ðî ôîð ìà, ïðè ñó òñòâèå êî òî ðî ãî ñó ùåñ òâåí íî
óìåíü øà ëî øè ðè íó ñèã íà ëîâ ßÌÐ è ïî çâî ëÿ ëî òî÷ -
íî îïðå äå ëÿòü õè ìè ÷åñ êèé ñäâèã ñâÿ çàí íîé âî äû, à
òàê æå ñòà áè ëè çè ðî âà ëî ñî ñòî ÿ íèå âî äû â äðîæ æå -
âûõ êëåò êàõ è íà ìåæ ôàç íîé ãðà íè öå êëåò êà–÷àñ òè -
öû âû ñî êî äèñ ïåð ñíî ãî êðåì íå çå ìà.
Ñèã íàë âî äû â äðîæ æå âûõ êëåò êàõ (ðèñ. 3, à, á),
ñî äåð æà ùèõ 11–27 % ìàñ. ñâÿ çàí íîé âî äû, íà áëþ -
äà åò ñÿ â âè äå îäè íî÷ íî ãî ñèã íà ëà ñ õè ìè ÷åñ êèì
ñäâè ãîì dÍ » 1,3 ì. ä. Ïðè ñòîëü íèç êîì ñî äåð æà íèè
âî äû â êëåò êàõ âñÿ îíà ÿâ ëÿ åò ñÿ ñâÿ çàí íîé, ò. å. âî -
äîé, èñ ïû òû âà þ ùåé ñèëü íîå âîç ìó ùà þ ùåå âëè ÿ -
íèå ñìåæ íîé ôà çû. Â êëåò êàõ òà êîé ôà çîé ìî æåò
ñëó æèòü ïî âåð õíîñòü ñòðóê òóð íûõ ýëå ìåí òîâ âíóò -
294
ÊÐÓÏ ÑÊÀß Ò. Â. È ÄÐ.
¹ îá -
ðàç öà
Òèï êðåì íå çå ìà
Êî ëè ÷åñ òâî
êëå òîê â
ïðî öåí òàõ ê
êîí òðî ëþ**
1 Êîí òðîëü 100,0
2 Ôîñ ôîð ñî äåð æà ùèé êðåì íå çåì 90,6
3 ÀÏÌÑì ï. 96,0
4 ÀÏÌÑâ ä. 83,1
5 Êðàõ ìàë (7,8)*:ÂÄÊ (1)*:âî äà (138,8)* 125,9
6 Êðàõ ìàë (7,8)*:ÂÄÊ (1)*:âî äà (72)* 131,2
7 Êðàõ ìàë (7,8)*:ÂÄÊ (1)*:âî äà (12,2)* 116,4
8 Êðàõ ìàë (1)*:ÂÄÊ (3)*:âî äà (30)* 120,4
9 Êðàõ ìàë (1):ÂÄÊ (1,4):âî äà (20) 122,5
10 Êðàõ ìàë (1,4):ÂÄÊ (1):âî äà (14) 108,8
11 Êðàõ ìàë (4,5):ÂÄÊ (1):âî äà (16) 121,5
12 Êðàõ ìàë (1):ÀÏÌÑâ.ä. (3):âî äà (30) 123,8
13 Êðàõ ìàë (1):ÀÏÌÑâ.ä. (1,4):âî äà (20) 118,2
14 Êðàõ ìàë (1,4):ÀÏÌÑâ.ä. (1):âî äà(14) 133,5
15 Êðàõ ìàë (4,5):ÀÏÌÑâ.ä. (1):âî äà (16) 129,3
*Ìàñ ñî âûå ñî îò íî øå íèå êîì ïî íåí òîâ â îá ðàç öàõ; **êîí -
òðîëü – ñóñ ïåí çèÿ äðîæ æå âûõ êëå òîê è 8 %-é ðàñ òâîð ãëþ êî çû.
Âëè ÿ íèå ìî äè ôè öè ðî âàí íûõ êðåì íå çå ìîâ è èõ êîì ïî çè òîâ ñ
êðàõ ìà ëîì íà ðîñò äðîæ æå âûõ êëå òîê Sàñ. cerevisiae
ðè êëåò êè è áè î ïî ëè ìåð íûõ âå ùåñòâ, ïå ðå øåä øèõ
â òâåð äîå ñî ñòî ÿ íèå â ïðî öåñ ñå äå ãèä ðà òà öèè. Õè -
ìè ÷åñ êèé ñäâèã ìåæ ôàç íîé âî äû îïðå äå ëÿ åò ñÿ êî -
ëè ÷åñ òâîì âî äî ðîä íûõ ñâÿ çåé, â êî òî ðûõ ó÷àñ òâó åò
êàæ äàÿ ìî ëå êó ëà âî äû, è ïðî ÷íîñ òüþ âî äî ðîä íûõ
ñâÿ çåé, îá ðà çî âàí íûõ âî äîé ñ ôóíê öè î íàëü íû ìè
ãðóï ïà ìè ïî âåð õíîñ òè.
Ó÷è òû âàÿ òîò ôàêò, ÷òî êî ëè ÷åñ òâî âî äî ðîä íûõ
ñâÿ çåé âî äà–âî äà ìî æåò áûòü íà ìíî ãî áîëü øå, ÷åì
ñâÿ çåé âî äà–ïî âåð õíîñòü (êàæ äàÿ ìî ëå êó ëà âî äû
ìî æåò ó÷àñ òâî âàòü â îá ðà çî âà íèè ÷å òû ðåõ âî äî ðîä -
íûõ ñâÿ çåé), à ïðî ÷íîñòü ýòèõ òè ïîâ ñâÿ çåé ìà ëî
ðàç ëè ÷à åò ñÿ, ìîæ íî ñ÷è òàòü, ÷òî õè ìè ÷åñ êèé ñäâèã
âî äû îïðå äå ëÿ åò ñÿ, ïðå æäå âñå ãî, êî îð äè íà öè îí -
íûì ÷èñ ëîì âî äû [10–12]. Ïðè èç ìå íå íèè ïî ñëåä -
íå ãî îò 0 äî 4 õè ìè ÷åñêèé ñäâèã ïðî òî íîâ âî äû ìå -
íÿåò ñÿ îò 1,3 äî 7 ì. ä. [12]. Ñëå äî âà òåëü íî, âñÿ
âíóò ðèê ëå òî÷ íàÿ âî äà ÿâ ëÿ åò ñÿ ñëà áî àñ ñî öè è ðî -
âàí íîé, òàê êàê êàæ äàÿ ìî ëå êó ëà âî äû ó÷àñ òâó åò â
ôîð ìè ðî âà íèè ìå íåå îä íîé âî äî ðîä íîé ñâÿ çè.
295
ÂËÈ ß ÍÈÅ ÂÛ ÑÎ ÊÎ ÄÈÑ ÏÅÐ ÑÍÛÕ ÌÀ ÒÅ ÐÈ À ËÎÂ ÍÀ ÀÊ ÒÈÂ ÍÎÑÒÜ ÄÐÎÆ ÆÅ ÂÛÕ ÊËÅ ÒÎÊ
Ðèñ. 3. Ñïåê òðû 1Í ßÌÐ ñâÿ çàí íîé âîäû: à, á – â ÷àñ òè÷ íî äå ãèä ðà òè ðî âàí íûõ äðîæ æå âûõ êëåò êàõ; â – â ïî ðîø êå êðåì íå çå ìà, ïðè -
ãî òîâ ëåí íî ãî âû ñó øè âà íè åì åãî âîä íîé ñóñ ïåí çèè; ã–å – â äå ãèä ðà òè ðî âàí íûõ êîì ïî çè òàõ 2:1 êëå òî÷ íîé ìàñ ñû ñ êðåì íå çå ìîì,
ñî äåð æà ùèõ ðàç íîå êî ëè ÷åñ òâî âîäû
 ñïåê òðàõ 1Í ßÌÐ ïî ðîø êà êðåì íå çå ìà, ïî ëó -
÷åí íî ãî âû ñó øè âà íè åì åãî âîä íîé ñóñ ïåí çèè è ñî -
äåð æà ùå ãî îêî ëî 4 ìàñ. % âî äû, â ñðå äå äåé òå ðî-
õëî ðî ôîð ìà ôèê ñè ðó åò ñÿ íå ñêîëü êî ñèã íà ëîâ. Íà è -
áî ëåå èí òåí ñèâ íûì ÿâ ëÿ åò ñÿ ñèã íàë ñèëü íî àñ ñî öè -
è ðî âàí íîé âî äû, àä ñîð áè ðî âàí íîé íà ïî âåð õíîñ òè
êðåì íå çå ìà, ñ õè ìè ÷åñ êèì ñäâè ãîì dÍ = 4,2–4,8 ì. ä.
Âå ëè ÷è íà õè ìè ÷åñ êî ãî ñäâè ãà ñâè äå ò åëüñòâó åò î
òîì, ÷òî êàæ äàÿ ìî ëå êó ëà âî äû ïðè íè ìà åò ó÷àñ òèå
â ôîð ìè ðî âà íèè â ñðåä íåì 2,5 âî äî ðîä íîé ñâÿ çè.
Ýòî âî äà ñ ÷àñ òè÷ íî ðàç ðó øåí íîé, ëüäî ïî äîá íîé
ñòðóê òó ðîé, õà ðàê òåð íîé êàê äëÿ æèä êîé âî äû, òàê
è äëÿ áîëü øè íñòâà áè î ëî ãè ÷åñ êèõ îá ú åê òîâ, ñî äåð -
æà ùèõ ñâÿ çàí íóþ âî äó. Ñèã íà ëû ñ õè ìè ÷åñ êè ìè
ñäâè ãà ìè d = 7,26; 5 è 1,3 ì. ä. îò âå ÷à þò ïðî òî íàì
ÑÍ íå äåé òå ðè ðî âàí íî ãî õëî ðî ôîð ìà, ïðè ñó òñòâó -
þ ùå ãî â âè äå ïðè ìå ñè, ÎÍ-ïðî òî íîâ â íà íî êàï ëÿõ
âî äû, äèñ ïåð ãè ðî âàí íîé â ôà çå õëî ðî ôîð ìà è ñëà -
áî àñ ñî öè è ðî âàí íîé âî äû ñî îò âå òñòâåí íî.
Äëÿ êîì ïî çèò íûõ ñèñ òåì, ñî äåð æà ùèõ êëå òî÷ -
íóþ ìàñ ñó è êðåì íå çåì (ðèñ. 3, ã–å), äå ãèä ðà òè ðî -
âàí íûõ â òåõ æå óñëî âè ÿõ, ÷òî è ñóñ ïåí çèÿ êðåì íå -
çå ìà (ñïåêòð êî òî ðîé ïðè âå äåí íà ðèñ. 3, â), ïðè
C
H O2
= 12 % ìàñ. áî ëåå 90 % îá ùå ãî êî ëè ÷åñ òâà ñâÿ -
çàí íîé âî äû îò íî ñèò ñÿ ê ñëà áî àñ ñî öè è ðî âàí íîé.
Îäíà êî â îò ëè ÷èå îò îá ðàç öà 1 (ðèñ. 3, à) ïðè äî áàâ -
ëå íèè ôèê ñè ðî âàí íûõ ïî ðöèé âî äû ê îá ðàç öó 3
(ðèñ. 3, á) èí òåí ñèâ íûé ñèã íàë ñèëü íî àñ ñî öè è ðî -
âàí íîé âî äû ðå ãèñ òðè ðó åò ñÿ ïðè çíà ÷è òåëü íî
ìåíü øåé êîí öåí òðà öèè ñâÿ çàí íîé âî äû, ÷åì ýòî
èìå ëî ìåñ òî äëÿ ÷àñ òè÷ íî äå ãèä ðà òè ðî âàí íîé êëå -
òî÷ íîé ìàñ ñû (ðèñ. 3, á, ä, å). Â îá ðàç öå 5 (ðèñ. 3, ä)
ê ñëà áî àñ ñî öè è ðî âàí íîé îò íî ñèò ñÿ ïðè ìåð íî 30 %
âî äû, à â îá ðàç öå 6 (ðèñ. 3, å) – ïðè ìåð íî 20 % îò îá -
ùå ãî êî ëè ÷åñ òâà ñâÿ çàí íîé âî äû.
Òà êèì îá ðà çîì, ÂÄÊ îêà çû âà åò ñó ùåñ òâåí íîå
âëè ÿ íèå íà ñòðî å íèå ïå ðå õîä íûõ ñëî åâ âî äû â äå -
ãèä ðà òè ðî âàí íûõ êëåò êàõ. Ïðè êîí òàê òå ïî âåðõ-
íîñ òè ÷àñ òèö êðåì íå çå ìà ñ êëå òî÷ íîé ïî âåð õíîñ -
òüþ ïðî èñ õîäÿò íå òîëü êî óìåíü øå íèå êîí öåí òðà -
öèè ñâÿ çàí íîé âî äû, îá óñëîâ ëåí íîå âçà è ìî äå -
éñòâè åì êëåò êà–ïî âåð õíîñòü [10], è âû òåñ íå íèå
ãðà íè÷ íîé âî äû ñ äå ãèä ðà òà öè åé îá å èõ ïî âåð õíîñ -
òåé, íî è èç ìå íå íèå ñòðóê òó ðû ìåæ ôàç íîé âî äû.
Áîëü øàÿ ÷àñòü âî äû, ëî êà ëè çî âàí íîé íà ãðà íè öå
êëåò êà–ïî âåð õíîñòü, ïðå âðà ùà åò ñÿ èç ñèëü íî àñ ñî -
öè è ðî âàí íîé â ñëà áî àñ ñî öè è ðî âàí íóþ. Ñëå äî âà -
òåëü íî, ÷àñ òè öû êðåì íå çå ìà, ðàñ ïî ëà ãà ÿñü íà
ïî âåð õíîñ òè êëå òîê, ìî ãóò ñèëü íî âëè ÿòü íà ïðî íè -
öà å ìîñòü êëå òî÷ íûõ ìåì áðàí, ïî ñêîëü êó âî äà â
ñëà áî àñ ñî öè è ðî âàí íîì ñî ñòî ÿ íèè îäè íà êî âî õî ðî -
øî ðàñ òâî ðÿ åò êàê ïî ëÿð íûå, òàê è íå ïî ëÿð íûå âå -
ùåñ òâà, ñïî ñî áñòâóÿ òåì ñà ìûì èíòåíñèôèêàöèè
ïðî öåñ ñîâ êëå òî÷ íî ãî ìå òà áî ëèç ìà. Ýòî àê òè âè ðó -
åò æèç íå äå ÿ òåëü íîñòü êëå òîê è ïðè âî äèò ê óñè ëå -
íèþ ãà çî âû äå ëå íèÿ, ðîñ òó áè î ìàñ ñû, ÷òî è íà áëþ -
äà åò ñÿ ýêñ ïå ðè ìåí òàëü íî.
Èñõî äÿ èç ïî ëó ÷åí íûõ ðå çóëü òà òîâ ìîæ íî ñäå -
ëàòü âû âîä î çíà ÷è òåëü íîì ñòè ìó ëè ðó þ ùåì âëè ÿ -
íèè ìî äè ôè öè ðî âàí íûõ êðåì íå çå ìîâ è íà íî êîì -
ïî çè òîâ íà èõ îñíî âå íà ïðî öåñ ñû æèç íå äå ÿ òåëü íî-
ñòè êëå òîê Sàñ. cerevisiae. Ìå õà íèçì ýòî ãî âîç äåé-
ñòâèÿ äîñ òà òî÷ íî ñëî æåí. Îí, ïî-âè äè ìî ìó, îá óñ-
ëîâ ëåí ïå ðå õî äîì âîä íî-îðãà íè ÷åñ êèõ ñèñ òåì, ðàñ -
ïî ëî æåí íûõ íà ìåæ ôàç íîé ãðà íè öå êëåò êà–êðåì -
íå çåì, â êëàñ òåð íîå ñî ñòî ÿ íèå, õà ðàê òå ðè çó þ ùåå ñÿ
ïðè ñó òñòâè åì ñëà áî àñ ñî öè è ðî âàí íûõ ôîðì âî äû.
Ýòî îñî áîå ñî ñòî ÿ íèå âå ùåñ òâà, â êî òî ðîì ìåæ ôàç -
íàÿ âî äà ñòà íî âèò ñÿ ëåã êî ïðî íè öà å ìîé êàê äëÿ ïî -
ëÿð íûõ, òàê è íåïî ëÿð íûõ îðãà íè ÷åñ êèõ âå ùåñòâ,
÷òî ñïî ñî áñòâó åò ïðî öåñ ñàì êëå òî÷ íî ãî ìå òà áî ëèç -
ìà. Îäíà êî, íå ñìîò ðÿ íà òî, ÷òî äû õà òåëü íàÿ àê òèâ -
íîñòü êëå òîê ïî âû øà åò ñÿ â ñëó ÷àå è íà íîê ðåì íå çå -
ìîâ, è íà íî êîì ïî çè òîâ íà èõ îñíî âå, ðåï ðî äóê òèâ -
íàÿ ñïî ñîá íîñòü êëå òîê âîç ðàñ òà åò òîëü êî ïðè èñ-
ïî ëüçî âà íèè íà íî êîì ïî çè òîâ êðàõ ìàë–íà íîê ðåì -
íå çå ìû.
Òà êèì îá ðà çîì, ïðè ìå íå íèå íà íî áè î ñòè ìó ëÿ -
òî ðîâ äàåò âîç ìîæ íîñòü óïðàâëÿòü ðàç íû ìè àñ ïåê -
òà ìè êëå òî÷ íî ãî ìå òà áî ëèç ìà, íà ïðàâ ëåí íûìè êàê
íà óâå ëè ÷å íèå áè î ìàñ ñû êëå òîê, òàê è íà èí òåí ñè -
ôè êà öèþ ïðî öåñ ñà áðî æå íèÿ. Ýòè ñâî éñòâà íà íî -
ðàç ìåð íûõ áè îñ òè ìó ëÿ òî ðîâ ìî ãóò áûòü èñ ïîëü çî -
âà íû â ðàç ëè÷ íûõ áè î òåõ íî ëî ãè ÷åñ êèõ ïðî öåñ ñàõ.
T. V. Krupska, A. A. Turova, V. M. Gun’ko, V. V. Turov
Influence of highly dispersed silica on physiological activity of
yeast cells
Summary
Aim. The influence of two types of colloidal particles, mineral
(based on modified nanosilica) and composite (based on starch
hydrogels and modified nanosilicas) on the activity of yeast cells
was investigated. Methods. The structure of interfacial water layers
296
ÊÐÓÏ ÑÊÀß Ò. Â. È ÄÐ.
in the system of yeast cells/nanosilica was studied by NMR
spectroscopy in combination with a water freezing technique.
Results. It was found that Highly Dispersed Silica (HDS) strongly
influences the structure of the interfacial water layers in the
dehydrated cells. Conclusions. Modified silica stimulates the vital
processes in yeast cells.
Keywords: 1H NMR spectroscopy, hydration, unfrozen water,
yeast cells.
Ò. Â. Êðó ïñüêà, À. À. Òó ðî âà, Â. Ì. Ãóíü êî, Â. Â. Òó ðîâ
Âïëèâ âè ñî êî äèñ ïåð ñíèõ ìà òåð³àë³â íà ô³ç³îëîã³÷íó àê òèâí³ñòü
äð³æäæî âèõ êë³òèí
Ðå çþ ìå
Ìåòà. Âèâ ÷è òè âïëèâ íà æèòòºä³ÿëüí³ñòü äð³æäæî âèõ
êë³òèí Saccharomyces cerevisiae äâîõ òèï³â êî ëî¿ äíèõ ÷àñ òè -
íîê – ì³íå ðàëü íèõ (ìî äèô³êî âà íèõ íà íîê ðåì íå çåì³â) ³ êîì ïî -
çèò íèõ (ïðè ãî òîâ ëå íèõ íà îñíîâ³ ã³äðî ãåë³â êðîõ ìà ëó òà
ìî äèô³êî âà íèõ íà íîê ðåì íå çåì³â). Ìå òî äè. Ó ìî äåëüí³é ñèñ -
òåì³ äð³æäæîâ³ êë³òèíè–íà íîê ðåì íå çåì ç âè êî ðèñ òàí íÿì 1Í
ßÌÐ ñïåê òðîñ êîﳿ ó ïîºäíàíí³ ç ìåòîäèêîþ âè ìî ðî æó âàí íÿ
ð³äêî¿ ôàçè äîñë³äæå íî ñòðóê òó ðè ì³æôàç íèõ øàð³â âîäè. Ðå -
çóëü òà òè. Âñòà íîâ ëå íî, ùî âè ñî êî äèñ ïåðñí³ ìà òåð³àëè ³ñ-
òîò íî âïëè âà þòü íà áó äî âó ïå ðåõ³äíèõ øàð³â âîäè â äåã³äðà -
òî âà íèõ êë³òè íàõ. Âèñ íîâ êè. Ìî äèô³êî âàí³ êðåì íå çå ìè ñòè -
ìó ëþ þòü ïðî öå ñè æèòòºä³ÿëü íîñò³ äð³æäæî âèõ êë³òèí.
Êëþ ÷îâ³ ñëî âà: 1Í-ßÌÐ ñïåê òðîñ êîï³ÿ, ã³äðà òèâí³ñòü, íå -
çà ìåð çà þ ÷à âîäà, ìî äèô³êî âàí³ êðåì íå çå ìè, ñóñ ïåí糿
äð³æäæî âèõ êë³òèí.
ÑÏÈÑÎÊ ËÈÒÅÐÀÒÓÐÛ
1.Medical chemistry and clinical use of silicon dioxide / Ed. A.
A.Chuiko.–Kyiv: Naukova dumka, 2003.–415 p.
2 Kurdish I. K., Bichtunov V. L., Tsimberg E. A., Elchits S. V.,
Vigovskaya E. L., Chuiko A. A. Effect of dispersed silicon
dioxide – Aerosil A-300 on the gowth of yeast Saccha omyces
cerevisiae // J. Microbiol.–1991.–53, N 2.–P. 41–44.
3. Kurdish I. K., Kigel N. F. Effect of high-dispersed maerials
on physiological activity of metanotrophic bacteria’s // J.
Microbiol.–1997.–59, N 2.–P. 29–36.
4. Zviyginzev D. G. Soil and microorganisms.–Moscow: Mos-
cow State Univ. press, 1987.–246 p.
5. Turova A. A., Gun’ko V. M., Turov V. V., Gorbik P. P. Influ-
ence of structural and chemical modification of silica on its
surface hydration // Adsorb. Sci. and Technol.–2007.–
25, N 1–2.–P. 65–69.
6. Klimova V. A. Fundamental micromethods of analysis of or-
ganic compounds.–Moscow: Chemistry, 1975.–224 p.
7. Microbiology Large workshop / Ed. G. L. Selibera.–Ìoscow:
Vysshaya shkola, 1962.–503 p.
8. Microbiology workshop Ed. N. S. Egorova.–Ìoscow: Mos-
cow State Univ. press, 1976.–307 p.
9. Teulor D., Green N., Staut U. Biology.–Moscow: Mir, 2002.–
Vol. 1.–436 p.
10. Gun’ko V. M., Turanskaya S. P., Nechipor O. V., Ukchimenko
E. V., Turov V. V., Chuiko O. O. Weakly associated water in
biological objects and at silica interfaces // Chemistry,
physics and technology of surface.–Kyiv: Naukova dumka,
2006.–P. 397–430.
11. Turov V. V., Gun’ko V. M., Bogatyrev V. M., Zarko V. I.,
Gorbik S. P., Pakhlov E. M., Leboda R., Shulga O. V., Chuiko
A. A. Structured water in partially dehydrated yeast cells and
at partially hydrophobized fumed silica surface // J. Coll.
Interface Sci.–2005.–283, N 2.–P. 329–343.
12. Gun’ko V. M., Turov V. V., Bogatyrev V. M., Zarko V. I.,
Leboda R., Goncharuk E. V., Novza A. A., Turov A. V, Chuiko
A. A. Unusual properties of water at hydrophilic/hydrophobic
interfaces // Adv. Coll. Interface Sci.–2005.–118, N 1.–
P. 125–172.
13. Gun’ko V. M., Zarko V. I., Turov V. V., Voronin E. F., Miro-
nyuk I. F., Chuiko A. A. Structural and adsorptive charac-
teristics of fumed silicas in different media, in: colloidal sili-
ca: fundamentals and applications / Ed. H. E. Bergna.– Salis-
bury: Taylor & Francis LLC, 2005.–P. 499–530.
14. Turov V. V., Gun`ko V. M., Zarko V. I., Leboda R., Jablonski
M., Gorzelak M., Jagiello-Wojtowicz E. Weakly and strongly
associated nonfreezable water bound in bones // Coll. and
Surfaces.–2006.–48, N 2.–P. 167–175.
15. Turov V. V., Leboda R. Application of H-1 NMR spectro-
scopy method for determination of characteristics of thin
layers of water adsorbed on the surface of dispersed and
porous adsorbents // Adv. Coll. Interface Sci.–1999.–79,
N 2–3.–P. 173–211.
16. Turov V. V., Novza A. A., Leboda R., Scubichevska-Zieba Y.,
Schesniyk M., Turov K. V. Bound water in starch hydrogels
with highly dispersed silica // Probl. Ñryobiol.–2005.–15,
N 4.–P. 636–644.
ÓÄÊ 541.183:582.282.23:577.3
Íàä³éøëà äî ðå äàêö³¿ 20.05.08
297
ÂËÈ ß ÍÈÅ ÂÛ ÑÎ ÊÎ ÄÈÑ ÏÅÐ ÑÍÛÕ ÌÀ ÒÅ ÐÈ À ËÎÂ ÍÀ ÀÊ ÒÈÂ ÍÎÑÒÜ ÄÐÎÆ ÆÅ ÂÛÕ ÊËÅ ÒÎÊ
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-5687 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | 0233-7657 |
| language | Russian |
| last_indexed | 2025-12-07T19:05:48Z |
| publishDate | 2009 |
| publisher | Інститут молекулярної біології і генетики НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Крупская, Т.В. Турова, А.А. Гунько, В.М. Туров, В.В. 2010-02-02T11:29:58Z 2010-02-02T11:29:58Z 2009 Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток / Т.В. Крупская, А.А. Турова, В.М. Гунько, В.В. Туров // Біополімери і клітина. — 2009. — Т. 25, № 4. — С. 290-297. — Бібліогр.: 16 назв. — pос. 0233-7657 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/5687 541.183:582.282.23:577.3 Цель. Изучить влияние на жизнедеятельность суспензии дрожжевых клеток Saccharomyces cerevisiae двух типов коллоидных частиц – минеральных (модифицированных нанокремнеземов) и композитных (приготовленных на основе гидрогелей крахмала и модифицированных нанокремнеземов). Методы. В модельной системе дрожжевые клетки–нанокремнезем с использованием 1Н ЯМР спектроскопии в сочетании с методикой вымораживания жидкой фазы исследована структура межфазных слоев воды. Результаты. Установлено, что высокодисперсные материалы существенно влияют на строение переходных слоев воды в дегидратированных клетках. Выводы. Модифицированные кремнеземы стимулируют процессы жизнедеятельности дрожжевых клеток. Aim. The influence of two types of colloidal particles, mineral (based on modified nanosilica) and composite (based on starch hydrogels and modified nanosilicas) on the activity of yeast cells was investigated. Methods. The structure of interfacial water layers in the system of yeast cells/nanosilica was studied by NMR spectroscopy in combination with a water freezing technique. Results. It was found that Highly Dispersed Silica (HDS) strongly influences the structure of the interfacial water layers in the dehydrated cells. Conclusions. Modified silica stimulates the vital processes in yeast cells. ru Інститут молекулярної біології і генетики НАН України Молекулярна біофізика Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток Вплив високодисперсних матеріалів на фізіологічну активність дріжджових клітин Influence of highly dispersed silica on physiological activity of yeast cells Article published earlier |
| spellingShingle | Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток Крупская, Т.В. Турова, А.А. Гунько, В.М. Туров, В.В. Молекулярна біофізика |
| title | Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток |
| title_alt | Вплив високодисперсних матеріалів на фізіологічну активність дріжджових клітин Influence of highly dispersed silica on physiological activity of yeast cells |
| title_full | Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток |
| title_fullStr | Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток |
| title_full_unstemmed | Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток |
| title_short | Влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток |
| title_sort | влияние высокодисперсных материалов на физиологическую активность дрожжевых клеток |
| topic | Молекулярна біофізика |
| topic_facet | Молекулярна біофізика |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/5687 |
| work_keys_str_mv | AT krupskaâtv vliânievysokodispersnyhmaterialovnafiziologičeskuûaktivnostʹdrožževyhkletok AT turovaaa vliânievysokodispersnyhmaterialovnafiziologičeskuûaktivnostʹdrožževyhkletok AT gunʹkovm vliânievysokodispersnyhmaterialovnafiziologičeskuûaktivnostʹdrožževyhkletok AT turovvv vliânievysokodispersnyhmaterialovnafiziologičeskuûaktivnostʹdrožževyhkletok AT krupskaâtv vplivvisokodispersnihmateríalívnafízíologíčnuaktivnístʹdríždžovihklítin AT turovaaa vplivvisokodispersnihmateríalívnafízíologíčnuaktivnístʹdríždžovihklítin AT gunʹkovm vplivvisokodispersnihmateríalívnafízíologíčnuaktivnístʹdríždžovihklítin AT turovvv vplivvisokodispersnihmateríalívnafízíologíčnuaktivnístʹdríždžovihklítin AT krupskaâtv influenceofhighlydispersedsilicaonphysiologicalactivityofyeastcells AT turovaaa influenceofhighlydispersedsilicaonphysiologicalactivityofyeastcells AT gunʹkovm influenceofhighlydispersedsilicaonphysiologicalactivityofyeastcells AT turovvv influenceofhighlydispersedsilicaonphysiologicalactivityofyeastcells |