Наукознавчі проблеми праворозуміння
У статті розглядаються можливості використання наукознавчих підходів до праворозуміння та їх значення для праворозуміння. В статье рассматриваются возможности использования науковедческих подходов к исследованию юридической науки и их значение для правопонимания. The article looks at the possibiliti...
Saved in:
| Published in: | Альманах права |
|---|---|
| Date: | 2011 |
| Main Author: | |
| Format: | Article |
| Language: | Ukrainian |
| Published: |
Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України
2011
|
| Subjects: | |
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/62879 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Наукознавчі проблеми праворозуміння / О.Д. Тихомиров // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 38-41. — Бібліогр.: 9 назв. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1860017130374692864 |
|---|---|
| author | Тихомиров, О.Д. |
| author_facet | Тихомиров, О.Д. |
| citation_txt | Наукознавчі проблеми праворозуміння / О.Д. Тихомиров // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 38-41. — Бібліогр.: 9 назв. — укр. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Альманах права |
| description | У статті розглядаються можливості використання наукознавчих підходів до праворозуміння та їх значення для праворозуміння.
В статье рассматриваются возможности использования науковедческих подходов к исследованию юридической науки и их значение для правопонимания.
The article looks at the possibilities science of science approaches to the study of jurisprudence and their value for of law.
|
| first_indexed | 2025-12-07T16:45:26Z |
| format | Article |
| fulltext |
ÓÄÊ340.12
ÎëåêñàíäðÄåîíèñîâè÷Òèõîìèðîâ,
ïðîôåñîðêàôåäðèòåîð³¿äåðæàâè³ïðàâà
Íàö³îíàëüíî¿àêàäå쳿âíóòð³øí³õñïðàâ,
äîêòîðþðèäè÷íèõíàóê,ïðîôåñîð
ÍÀÓÊÎÇÍÀÂײÏÐÎÁËÅÌÈÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍÍß
Çà íà ÿâîñò³ ÷è ñåëü íèõ íà óêî âèõ ïðàöü, ÿê³ ñòî ñó þòü ñÿ ïðà âî ðî çóì³ííÿ, çâåð òຠíà ñå áå óâà-
ãó â³äñóòí³ñòü äîñë³äæåíü îñ òàí íü î ãî â êîí òåêñò³ ïëþ ðàë³çìó ³íòåð ïðå òàö³é þðè äè÷ íî¿ íà óêè, ùî
çó ìîâ ëþº äîö³ëüí³ñòü òà êî ãî ðîç ãëÿ äó íà îñ íîâ³ âè êî ðè ñ òàí íÿ òèõ ï³äõîä³â, ùî ðîç ðîá ëåí³ ó
íà óêîç íàâñòâ³, ÿê çà çíà ÷ຠÌ. Êî çþ á ðà: «âïëèâ íà ìíî æèíí³ñòü ï³äõîä³â äî ïðà âî ðî çóì³ííÿ ñïðà-
âèâ òà êîæ áóðõ ëè âèé ðîç âè òîê ð³çíî ìàí³òíèõ íà óê, ÿê ïðè ðîä íè ÷èõ, òàê ³ ñóñï³ëüíèõ ³ ãó ìàí³òàð-
íèõ» [1, ñ. 11].
Íà óêîç íàâ ñò âî ÿê «ñà ìî ðå ôëåêñ³ÿ» íà óêè – öå â³äíîñ íî ìî ëî äà íà óêà, ñòà íîâ ëåí íÿ ÿêî¿
â³äáó ëî ñÿ â 20 – 30-õ ðî êàõ, à äèñ öèïë³íàð íå îôîðì ëåí íÿ – â 60-õ ðî êàõ ìè íó ëî ãî ñòîë³òòÿ.
Éî ãî çà âäàí íÿì º ðîç ðîá êà ô³ëî ñîôñü êî ãî ³ òå î ðå òè÷ íî ãî ðî çóì³ííÿ íà óêè, âèâ ÷åí íÿ îð ãàí³çàö³¿
íà óêî âî¿ ä³ÿëü íîñò³, îñîá ëè âî ñ òåé ôóíêö³îíó âàí íÿ íà óêî âî ãî ñï³âòî âà ðè ñò âà ³ íà óêî âî¿ ïðî ôåñ³¿,
íà óêî âî¿ ïîë³òè êè, ³íôîð ìàö³éíî ãî, êà ä ðî âî ãî, ìà òåð³àëü íî-òåõí³÷íî ãî çà áåç ïå ÷åí íÿ íà óêè òà
³íøèõ ïðî áëåì íà óêè. Íà óêîç íàâ ñò âî ñêëà äàºòüñÿ ç ðÿ äó íà óêî âèõ äèñ öèïë³í: ³ñòî𳿠íà óêè,
ô³ëî ñîô³¿ íà óêè, ñîö³îëî㳿 íà óêè, ïñè õî ëî㳿 íà óêè òî ùî, êîæ íà ç ÿêèõ ðîç ðîá ëÿº ñâî¿ àñ ïåê òè
çà ãàëü íî íà ó êî âî ãî ðî çóì³ííÿ íà óêè. Ó ñâîþ ÷åð ãó, ³íø³ íà óêè íå ò³ëüêè àäàï òó þòü, òðàíñ ôîð ìó-
þòü öå çà ãàëü íî íà ó êî âå ðî çóì³ííÿ íà óêè ùî äî îñîá ëè âî ñ òåé êîæ íî¿ ç íèõ, à é âè ÿâ ëÿ þòü ³ âèâ-
÷à þòü âëàñí³ îñîá ëè âîñò³, ñâîºð³äí³ñòü, ñïå öèô³÷í³ òåí äåíö³¿ ðîç âèò êó.
 ³ñòî𳿠ïî ãëÿä³â íà ïî íÿò òÿ íà óêè â³äáè âà þòü ñÿ ÿê çà êî íîì³ðíîñò³ ñà ìî¿ íà óêè, òàê ³ ¿¿
ðî çóì³ííÿ, ÿê³ íå ó âñüî ìó ³ íå çàâæäè çá³ãà þòü ñÿ, òî ìó ùî ô³ëî ñîô³ÿ íà óêè ³ íà óêîç íàâ ñò âî ïî
ñóò³ º ñà ìî ðå ôëåêñ³ºþ íà óêè, à öå îç íà ÷ຠÿê ï³çíà âàíí³ñòü, òàê ³ íåï³çíà âàíí³ñòü íà óêîþ ñà ìî¿
ñå áå, îá ìå æåí³ñòü ¿¿ ñà ìîï³çíàí íÿ. Òàê, âæå â êëà ñè÷í³é íà óö³ çä³éñíþ âà ëà ñÿ íà óêî âà ä³ÿëüí³ñòü,
³ñíó âà ëà çà ëåæí³ñòü íà óêî âèõ çíàíü â³ä ñóá’ºêòà, ñóñï³ëüíèõ ïî òðåá ³ êóëü òóð íî ãî ñå ðå äî âè ùà,
àëå ö³ ôàê òî ðè íå ò³ëüêè íå îõîï ëþ âà ëè ñÿ ïî íÿò òÿì íà óêè òî ãî ÷à ñó, à íà âïà êè, çà ïå ðå ÷ó âà ëè ñÿ
íåþ. Ïîä³áíèì ÷è íîì, ó íå êëà ñè÷í³é íà óö³ ³ñíó âà ëè ñï³âòî âà ðè ñò âà, íà óêà ñêëà ëà ñÿ ÿê ñîö³àëü-
íèé ³íñòè òóò, àëå â òàê³é ÿêîñò³ íå âèâ ÷à ëà ñÿ ³ ò.³í.
Åâî ëþö³ÿ òå î ðå òè÷ íèõ ï³äõîä³â äî ðî çóì³ííÿ íà óêè, ³ þðè äè÷ íî¿ íà óêè çî ê ðå ìà, â XX ñò.
ìî æå áó òè ïðî ñòå æå íà ÷å ðåç ³íòåð ïðå òàö³þ íà óêè â êîí öåïö³ÿõ Ê. Ïîï ïå ðà, ². Ëà êà òî ñà, Ò. Êó íà,
Ð. Ìåð òî íà, Ì. Ïî ëàí³, Ï. Ôåéºðà áåí äà òà ³íøèõ çà ãàëü íî âèç íà íèõ äîñë³äíèê³â íà óêè. Ê. Ïîï-
ïåð, ðî çóì³þ÷è íà óêó ÿê íà óêîâ³ çíàí íÿ, øó êàâ ¿õ â³äì³íí³ âëà ñ òè âîñò³ â³ä ³íøèõ ôîðì çíàíü,
òîá òî îç íà êè ¿õ óí³êàëü íîñò³, ÿêó â³í âáà ÷àâ ó ôàëü ñèô³êî âà íîñò³, ñïðî ñ òîâ íîñò³, ïå ðåâ³ðíîñò³
íà óêî âèõ òå îð³é. ². Ëà êà òîñ, íà ìà ãà þ ÷èñü ïî äî ëà òè íå äîë³êè, àëå íå ïå ðå âà ãè ôàëü ñèô³êàö³éíèõ
îö³íîê Ê. Ïîï ïå ðà, ðîç ãëÿ äàâ ä³ÿëüí³ñí³ âëà ñ òè âîñò³ íà óêè, ÿê³ çíàé ø ëè âò³ëåí íÿ â ïî íÿòò³
«äîñë³äíèöü êî¿ ïðî ãðà ìè» [3]. Ò. Êóí âèâ ÷àâ íà óêó â ¿¿ ³ñòî ðè÷ íî ìó àñ ïåêò³ ³ ÿê ö³ë³ñíå ÿâè ùå,
ùî íåë³í³éíî ðîç âè âàºòüñÿ â ÷àñ³ ó ôîðì³ íà óêî âèõ ðå âî ëþö³é, ñóò òþ ÿêèõ º çì³íà íà óêî âèõ
ïà ðà äèãì [2]. Ð. Ìåð òîí ðîç ãëÿ äàâ íà óêó ç ïî ãëÿ äó ¿¿ ³íòå ã ðî âà íîñò³ â ñóñï³ëüñòâî, òîá òî ÿê
ñîö³àëü íèé ³íñòè òóò, çà êëàâ øè òèì ñà ìèì îñ íî âè íî âî¿ íà óêî âî¿ äèñ öèïë³íè – ñîö³îëî㳿 íà óêè.
Òà êå éî ãî ðî çóì³ííÿ íà óêè ïðî òè ñ òàâ ëÿ ëî ñÿ åï³ñòå ìî ëîã³÷í³é âè íÿò êî âîñò³ îá’ºêòèâ íî ãî ³ ³ñòèí-
íî ãî çíàí íÿ, äîç âî ëè ëî éî ìó ñôîð ìó ëþ âà òè ïî íÿò òÿ «íà óêî âî ãî ýòî ñó», çà ïðî ïî íó âà òè êîì-
ïëåêñ ³ìïå ðà òèâ³â íà óêî âî¿ ä³ÿëü íîñò³ (óí³âåð ñàë³çìó, êî ëåê òèâ³çìó, îð ãàí³çî âà íî ãî ñêåï òè öèç-
ìó), ÿê³ äî 90-õ ðîê³â ìè íó ëî ãî ñòîë³òòÿ áó ëè îñ íî âîþ óÿâ ëåíü ïðî íîð ìà òèâí³ ðå ãó ëÿ òè âè
íà óêè. ³í îä íèì ç ïåð øèõ ïî ÷àâ ðîç ðîá ëÿ òè ïðî áëå ìè íà óêî âî¿ ä³ÿëü íîñò³ ÿê ïðî ôåñ³éíî¿
ïî âåä³íêè â÷å íèõ, òèì ñà ìèì ïå ðåâ³âøè ïðåä ìåò íà óêîç íàâ ÷î ãî àíàë³çó ç³ ñôå ðè çíàíü ó ñôå ðó
ïðî öåñ³â éî ãî óò âî ðåí íÿ [4].
Ïî çèö³¿ öèõ â³äî ìèõ ó÷å íèõ çá³ãà þòü ñÿ ïðè äîñë³äæåíí³ ðå ãó ëÿ òèâ³â íà óêî âî¿ ä³ÿëü íîñò³,
õî ÷à àñ ïåê òè ¿õ ðîç ãëÿ äó ð³çí³: ². Ëà êà òîñ àê öåí òó âàâ óâà ãó íà ä³ÿëüí³ñíî ìó ï³äõîä³, Ò. Êóí –
³ñòî ðè÷ íî ìó, à Ð. Ìåð òîí – ñîö³îëîã³÷íî ìó. Íà äàë³ íå îáõ³äí³ñòü ðå ãó ëþ âàí íÿ íà óêî âî¿ ä³ÿëü-
íîñò³ áó ëà ïî ñòàâ ëå íà ï³ä ñóìí³â Ï. Ôåéºðà áåí äîì é ³íòåð ïðå òà òèâ íîþ ñîö³îëî㳺þ íà óêè, àëå
íà ïðèê³íö³ ìè íó ëî ãî ñòîë³òòÿ áó ëà ðå àí³ìî âà íà â êîí òåêñò³ íåî³íñòè òóö³àë³çìó, îð³ºíòî âà íî ãî íà
âèâ ÷åí íÿ ìà ê ðî- ³ ì³êðî ïðî öåñ³â.
Äîì³íó âàí íÿ ñö³ºíòèç ìó â ïî ãëÿ äàõ íà ì³ñöå ³ ðîëü íà óêè â ñóñï³ëüñòâ³ ³ êðè çà íà óêè, ÿêà
38
Äîêòðèíàëüíåáà÷åííÿïðîáëåìèïðàâîðîçóì³ííÿâñó÷àñíèõóìîâàõ
íà ñòà ëà çà öèì, çó ìî âè ëè íå îáõ³äí³ñòü âèâ ÷åí íÿ íà óêè íå ò³ëüêè ç ïî ãëÿ äó ¿¿ âíóòð³øí³õ çà êî-
íîì³ðíî ñ òåé, à â á³ëüø øè ðî êî ìó êîí òåêñò³ – ÿê êóëü òóð íî ãî ÿâè ùà, ùî çó ìî âè ëî ïå ðåõ³ä â³ä
óí³âåð ñàë³çìó äî ïëþ ðàë³çìó ó ô³ëî ñîô³¿ íà óêè ³ íà óêîç íàâñòâ³ (Â. Ñòüîï³í) [8]. Ïðîâ³ñíè êà ìè
òà êî ãî ïå ðå õî äó ìîæ íà íà çâà òè Ì. Ïî ëàí³ ³ Ï. Ôåéºðà áåí äà. Ïðàã íåí íÿ Ò. Êó íà ãëî áàë³çó âà òè
³íòåð ïðå òàö³þ ïà ðà äèã ìè íà óêè íà ìà ãàâ ñÿ ïå ðå áî ðî òè Ì. Ïî ëàí³, ÿêèé ÷å ðåç ïî íÿò òÿ «íå ÿâ íå
çíàí íÿ», «íå âè äèì³ êî ëåäæ³» çà ïå ðå ÷ó âàâ çà ãàëüí³ñòü âåð áàë³çî âà íî¿ ïà ðà äèã ìè, à òà êîæ ïëþ-
ðàë³çó âàâ íà óêó â êîí òåêñò³ íà óêî âèõ øê³ë ³ íà óêî âèõ íà ïðÿì³â ÷å ðåç ïðÿ ìó é îïî ñå ðåä êî âà íó
êî ìóí³êàö³þ â÷å íèõ, ä³àëîã³÷í³ñòü ¿õíüî¿ âçàºìî䳿 [7]. Ï. Ôåéºðà áåíä, ó ðå çóëü òàò³ êðè òè êè ðÿ äó
³äåé Ê. Ïîï ïå ðà ³ Ò. Êó íà, ç îä íî ãî áî êó, à, ç ³íøî ãî áî êó, ñïè ðà þ ÷èñü íà ïî ëî æåí íÿ Ê. Ïîï ïå-
ðà ³ ². Ëà êà òî ñà ïðî ñïðî ñ òîâí³ñòü ³ áî ðîòü áó òå îð³é, âè ñó íóâ êîí öåïö³þ «åï³ñòå ìî ëîã³÷íî ãî
àíàðõ³çìó», îñ íî âó ÿêî¿ ñòà íîâ ëÿòü ³äå¿ ïëþ ðàë³çìó ³ íå ñóì³ðíîñò³ íà óêî âèõ òå îð³é, àëå ïîð³âíÿí-
íîñò³ íà óêè, ì³ôó, ðåë³ã³¿ íà îñ íîâ³ ¿õíüî¿ ³ððàö³îíàëü íîñò³, ð³âíî ïðàâ íîñò³ ¿õ ñîö³àëü íî ãî ñòà òó-
ñó [10]. Ðîñ³éñüê³ â÷åí³ Â. Ñòåï³í, Ì. Ðî çîâ ðîç ðî áè ëè ñâîº áà ÷åí íÿ íà óêè ÿê «òðà äèö³¿»,
«ñîö³àëü íî¿ ïàì’ÿò³» ñóñï³ëüñòâà ³, òà êèì ÷è íîì, ç îä íî ãî áî êó, àêó ìó ëþ âà ëè ïî ïå ðåäí³ ïî ãëÿ äè,
à ç ³íøî ãî – ðîç øè ðè ëè ïðåä ìåò ðîç ãëÿ äó ô³ëî ñîô³¿ ³ ìå òî äî ëî㳿 íà óêè ñîö³àëü íè ìè ³ êóëü òóð-
íè ìè àñ ïåê òà ìè ðî çóì³ííÿ íà óêè [9].
Ïî ÷à òîê XXI ñò. õà ðàê òå ðè çóºòüñÿ íå ò³ëüêè ïî øè ðåí íÿì âïëè âó ïîñò ìî äåðí³çìó, à é
ðî çóì³ííÿì éî ãî ³ñòî ðè÷ íî¿ îá ìå æå íîñò³, íå îáõ³äíîñò³ ïî øó êó íî âî¿ êàð òè íè ñâ³òó ³ îá ðà çó
íà óêè â í³é. Á³ëüø³ñòü äîñë³äíèê³â ïîâ’ÿçó þòü ïîä³áí³ çì³íè ³ç çà ãàëü íî íà ó êî âîþ ïà ðà äèã ìîþ
– ñè íåð ãå òè êîþ, íåë³í³éíèì ðîç âèò êîì ÷å ðåç ïå ðå õî äè â³ä õà î ñó äî ïî ðÿä êó é çâî ðîò íî ³ ò. ï., à
â ñîö³îëîã³÷íèõ ³ ãó ìàí³òàð íèõ íà óêàõ – ç êóëü òóð íèì ð³çíî ìàí³òòÿì, ãëî áàë³çàö³ºþ ñâ³òî âî ãî
êóëü òóð íî ãî ³ ³íôîð ìàö³éíî ãî ïðî ñòî ðó, â³ðòó àë³çàö³ºþ ñóñï³ëüñòâà [5, ñ. 33-39].
²ñòîð³ÿ ³ îá ðàç ìàé áóò íü î ãî íà óêè ³ñòîò íî âïëè âà þòü íà êëà ñèô³êàö³þ ³ ñòðóê òó ðè çàö³þ
íà óêè, þðè äè÷ íî¿ çî ê ðå ìà. Ó êëà ñè÷ íèé ïåð³îä ðîç âèò êó íà óêè â íà óêîâ ÷åí íÿõ XIX ñò. ðîç êðè-
âàâ ñÿ íî âèé äèñ öèïë³íàð íèé îá ðàç íà óêè, â ÿêî ìó äîì³íó âà ëî ¿¿ ðî çóì³ííÿ ÿê ³ñòèí íî ãî, ºäè íî-
ãî, ãî ìî ãåí íî ãî (³íâàð³àíò íî ãî) íà óêî âî ãî çíàí íÿ, éî ãî êëà ñèô³êàö³¿ çà ³ºðàðõ³÷íèì ³ îá’ºêòíî-
ìå òî äî ëîã³÷íèì ïðèí öè ïà ìè, ùî çíàé ø ëî â³äî á ðà æåí íÿ â ðî áî òàõ À. Àì ïå ðà, Ô³õòå, Á. Áîëü öà-
íî, Î. Êîí òà, Æ.-Á. Ëà ìàð êà.
²ºðàðõ³÷í³ñòü ïî áó äî âè íà óêî âî ãî çíàí íÿ ´ðóí òó âà ëà ñÿ íà ïî ëî æåíí³ ïðî ³ñíó âàí íÿ âè ùî ãî
(àá ñî ëþò íî ãî) çíàí íÿ (çà ãàëü íî ãî, âè âå äå íî ãî, íå îáõ³äíî ãî, äî ñòîâ³ðíî ãî, äî êà çî âî ãî, ùî
ïå ðåâ³ðÿºòüñÿ) ³ íèæ ÷î ãî (â³äíîñ íî ãî) çíàí íÿ (éìîâ³ðí³ñíî ãî, ïðàâ äî ïîä³áíî ãî, ã³ïî òå òè÷ íî ãî,
ïðî áëå ìà òè÷ íî ãî, ñïðî ñ òîâ íî ãî). Àëå â XIX ñò. çà ðî ä æóºòüñÿ é ³íøèé ï³äõ³ä äî ðî çóì³ííÿ íà óêè,
à ñà ìå ÿê â³äíîñ íî ãî, ãå òå ðî ãåí íî ãî çíàí íÿ, çà ëåæ íî ãî â³ä íà óêî âî ãî ñï³âòî âà ðè ñò âà ³ íà óêî âèõ
êî ìóí³êàö³é. Ó ðî áî òàõ Ô. Ãàëü òî íà, À. Äå êàí äî ëÿ, Ô. Âèø íÿ êî âà íà óêî âå çíàí íÿ äîñë³äæó âà-
ëî ñÿ ó çâ’ÿç êó ç ôóíêö³îíó âàí íÿì íà óêî âî ãî ñï³âòî âà ðè ñò âà â êîí òåêñò³ àí ò ðî ïî ëîã³÷íî ãî, ñòà-
òè ñ òè÷ íî ãî ³ ãå íå òè÷ íî ãî ï³äõîä³â. Òèì ñà ìèì ç³ñòàâ ëÿ ëè ñÿ îñ íî âè ñîö³îëî㳿 çíàíü ³ ñîö³îëî㳿
íà óêè, ó ÿêèõ àê öåíò ïå ðå íî ñèòü ñÿ íå ò³ëüêè ç âè ùî ãî àá ñî ëþò íî ³ñòèí íî ãî çíàí íÿ íà éî ãî
íèæ ÷ó (â³äíîñ íó) ôîð ìó, à é íà éî ãî çà ëåæí³ñòü â³ä íà óêî âî ãî ñï³âòî âà ðè ñò âà.
À. Îãóð öîâ, äîñë³äæó þ ÷è äèñ öèïë³íàð íó ñòðóê òó ðó íà óêè, ï³äêðåñ ëþº, ùî ó XVIII – XIX ñò.
ñò. ôîð ìó âàí íÿ áà ãà òü îõ íà óê âçà ãàë³ íå áó ëî ïîâ’ÿçà íå ç ôðàã ìåí òàö³ºþ ðå àëü íîñò³: ïî-ïåð øå,
ðÿä íà óê âè íè êຠçà âäÿ êè âè ðîá ëåí íþ ñïå öèô³÷íèõ ìå òîä³â ñïî ñ òå ðå æåí íÿ òà åê ñ ïå ðè ìåí òó;
ïî-äðó ãå, óñâ³äî ìëþºòüñÿ â³äì³íí³ñòü ì³æ äèñ öèïë³íà ìè çà ¿õ ïî ÿñ íþ âàëü íè ìè ñõå ìà ìè, à íå çà
ïðåä ìå òîì âèâ ÷åí íÿ; ïî-òðåòº, ïðåä ìå òîì íà óêî âèõ äèñ öèïë³í ñòà þòü ïðè ðîäí³ ïðî öå ñè, à íå
«ïðè ðîäí³» ò³ëà àáî «ìà òåð³àëüí³ ñóá ñòàíö³¿», òî ìó «ìèñ ëè òåë³ åïî õè Ïðîñâ³òíèöòâà âè ñó âà þòü
íà ïåð øèé ïëàí îá’ºêòèâí³ êðè òå𳿠³ ïðèí öè ïè îá´ðóí òó âàí íÿ ìíî æèí íîñò³ íà óêî âèõ äèñ öèïë³í.
³äòå ïåð äèñ öèïë³íàð íèé îá ðàç íà óêè áó äóºòüñÿ â³äïîâ³äíî äî îá’ºêòèâ íî ãî ïðåä ìå òà âèâ ÷åí íÿ
³ ñâîºð³äíîñò³ ìå òî äó äîñë³äæåí íÿ» [6].
Ïî ÷è íà þ ÷è ç 50-õ ðîê³â ìè íó ëî ãî ñòîë³òòÿ (ïåð³îä ñòà íîâ ëåí íÿ íå êëà ñè÷ íî¿ íà óêè) íà áè ðàº
ñè ëó ïî øóê àëü òåð íà òèâ íèõ íå î ïî çè òèâ³çìó øëÿõ³â ðîç âèò êó íà óêè ³ âèâ ÷åí íÿ íà óêî âèõ äèñ-
öèïë³í. ³í ñïî ÷àò êó çä³éñíþ âàâ ñÿ â ³ñòî ðè÷ íî ìó ðîçð³ç³, àëå â êîì ïëåêñ³ êîãí³òèâ íèõ, ñîö³àëü-
íèõ òà ³íøèõ àñ ïåêò³â íà óêè (Ê. Ïîï ïåð). Íà äàë³ â íà óêîç íàâñòâ³ âè íè êຠðÿä íî âèõ íà ïðÿìê³â
âèâ ÷åí íÿ ð³çíî ìàí³òòÿ ³ ºäíîñò³ íà óêè, çà ñíîâ íè êà ìè ÿêèõ áó ëè Ò. Êóí, ². Ëà êà òîñ, Ä. Ïðàéñ, Ã.
Ìåí çåë, Ò. Ïàð ñîíñ òà ³íø³ äîñë³äíè êè. Ò. Êóí ó ïðî öåñ³ âäî ñ êî íà ëþ âàí íÿ «äèñ öèïë³íàð íî¿ ìà ò-
ðèö³», íà îñ íîâ³ ðîçð³çíåí íÿ ïà ðà äèã ìè ³ ïðà âèë, ïðè ïåð âèí íîñò³ ïà ðà äèã ìè, ââî äèòü ³ íîâ³
àíàë³òè÷í³ îäè íèö³ íà óêè – íà óêî âî¿ ñôå ðè ³ íà óêî âî¿ ñïåö³àëü íîñò³. Òàê, ïðà âè ëà, âè êëà äåí³ â
ï³äðó÷ íè êàõ, ñï³ââ³äíî ñÿòü ñÿ ç íà óêî âèì äèñ öèïë³íàð íèì ñï³âòî âà ðè ñò âîì ³ íà óêî âîþ ñôå ðîþ, à
ïà ðà äèã ìà âëà ñ òè âà ñïåö³àë³çî âà íî ìó íà óêî âî ìó ñï³âòî âà ðè ñò âó ³ íà óêî â³é ñïåö³àëü íîñò³.
ÒèõîìèðîâÎ.Ä.Íàóêîçíàâ÷³ïðîáëåìèïðàâîðîçóì³ííÿ
39
Äîñë³äæåí íÿ Ò. Êó íà ùî äî ñïå öèô³êè íà óêî âèõ ñôåð, íà óêî âèõ ñïåö³àëü íî ñ òåé ³ íà óêî âèõ
äèñ öèïë³í áó ëè ïðî äîâ æåí³ Ä. Ø’þá³, Ð. Ó¿òë³, Ï. Áóðäüº. Ä. Ø’þá³ ââà æàâ íà óêî âó äèñ öèïë³íó
á³ëüø øè ðî êèì ôå íî ìå íîì, ÿêèé ïîâ’ÿçà íèé ³ç ñè ñ òå ìîþ îñâ³òè ³ âêëþ ÷ຠâ ñå áå íà óêîâ³
ñïåö³àëü íîñò³. Äîñë³äæó þ ÷è öþ ïðî áëå ìó ó ôîð ìàò³ ð³âí³â íà óêî âèõ äîñë³äæåíü, Ð. Ó¿òë³ ä³éøîâ
âèñ íîâ êó, ùî íà óêî âà äèñ öèïë³íà ïîºäíóº íà óêîâ³ ö³ííîñò³ ³ ì³ñòèòü ðÿä äîñë³äíèöü êèõ ñôåð,
íà óêî âà ñïåö³àëüí³ñòü îõîï ëþº ïî ÿñ íþ âàëüí³ ñõå ìè ³ êà òå ãîð³àëü íèé àïà ðàò, à äîñë³äíèöü êà ñôå-
ðà â³äáè âຠð³âåíü êîí ñåí ñó ñó ùî äî ìå òî äî ëî㳿 äîñë³äæåíü ³ ïðî áëåì íèõ ñè òó àö³é. Ï. Áóðäüº
ââ³â ïî íÿò òÿ íà óêî âî ãî ïî ëÿ ÿê ïî ëÿ êîí êó ðåíö³¿ â÷å íèõ çà íà óêî âèé àâ òî ðè òåò, âëà äó, ô³íàí-
ñó âàí íÿ íà óêî âèõ äîñë³äæåíü ³ ââà æàâ, ùî íà óêî âà äèñ öèïë³íà ÿâ ëÿº ñî áîþ ñêî ðî ÷å íå, ñõå ìà òè-
çî âà íå â³äî á ðà æåí íÿ íà óêî âî ãî ïî ëÿ. Äî öüî ãî ìîæ íà äî äà òè, ùî íà óêî âà äèñ öèïë³íà òÿ泺 äî
«óí³âåð ñè òåòñü êî¿» ïî áó äî âè íà óêè, à íà óêî âà ñïåö³àëüí³ñòü - äî «÷è ñ òî¿» íà óêîâ³é ä³ÿëü íîñò³ â
ìå æàõ ïå ðåä íü î ãî êðàþ íà óêè, íå ïîâ’ÿçà íî ãî íàñò³ëüêè ò³ñíî, ÿê äèñ öèïë³íà ç îñâ³òîþ, àëå âî íè
ïðåä ñòàâ ëÿ þòü ð³çí³ ñòî ðî íè þðè äè÷ íî¿ êîì ïà ðà òèâ³ñòè êè ÿê íà óêè.
Òà êèì ÷è íîì, áà ãà òî â÷å íèõ ñõè ëÿ þòü ñÿ äî òî ãî, ùî íà óêî âà äèñ öèïë³íà â³äáè âຠ«òðà-
äèö³þ» ó íà óö³ ³ ïîâ’ÿçà íà ç îñâ³òîþ, à íà óêî âà ñïåö³àëüí³ñòü - ç «íî âàö³ÿìè», ïå ðåäí³ì êðàºì
íà óêè, ïðî áëåì íè ìè íà óêî âè ìè äîñë³äæåí íÿ ìè. Äîñë³äíèöü êà ñôå ðà ïðèâ’ÿçóºòüñÿ äî ïåâ íî¿
ãðó ïè ñõî æèõ ïðî áëåì ³ ìå òî äî ëî㳿 ¿õ âèð³øåí íÿ ÿê ó ìå æàõ íà óêî âî¿ ñïåö³àëü íîñò³ (íà ÿâí³ñòü
íà óêî âèõ ñïåö³àë³çàö³é), òàê ³ â ìå æàõ íà óêî âî¿ äèñ öèïë³íè, òîä³ âî íà ïîâ’ÿçóº ñóì³æí³ íà óêîâ³
ñïåö³àëü íîñò³. Ïî ëå íà óêè (Ï. Áóðäüº) ÿâ ëÿº ñî áîþ ³íøå - ñå ðå äî âè ùå ¿¿ ôóíêö³îíó âàí íÿ, ùî
âêëþ ÷ຠôîð ìàëüí³ ³ íå ôîð ìàëüí³ çâ’ÿç êè, íà óêó ³ «ëæå íà ó êó», ñâ³òî ãëÿä, ÿâí³ ³ íå ÿâí³
äîñë³äíèöüê³ ãðó ïè ³ ò. ï., ïðè ÷î ìó äîö³ëüíî ðîçä³ëÿ òè íà óêî âå ³ ñîö³àëü íå ñå ðå äî âè ùå. Ïî ëå
íà óêè (ñå ðå äî âè ùå) äîç âî ëÿº îõî ïè òè íà óêó é óñå, ùî ñòî ñóºòüñÿ ¿¿ â ð³çíèõ ôîð ìàõ, âàð³àí òàõ,
«ðîçð³çàõ», âçàºìîçâ’ÿç êàõ ³ ò. ³í., äå íà óêà ÿê ñîö³àëü íèé ³íñòè òóò ³ ³íôðà ñ ò ðóê òó ðà íà óêè – îäí³
ç áà ãà òü îõ ìî äå ëåé ¿¿ âèâ ÷åí íÿ.
Ô³ëî ñîô³ÿ êîì ïà ðà òèâ³çìó ÿê îä íà ³ç ñâ³òî ãëÿä íèõ çà ñàä ñó ÷àñ íî¿ ³íòåð ïðå òàö³¿ þðè äè÷ íî¿
íà óêè ³ âëàñ íå ïðà âî ðî çóì³ííÿ äຠìîæ ëèâ³ñòü îõî ïè òè âñ³ ö³ òî÷ êè çî ðó íà îñ íîâ³ âèç íàí íÿ
ð³çíî ãî ³ çà ãàëü íî ãî ÿê ó ñòà òèö³, òàê ³ äè íàì³ö³ þðè äè÷ íî¿ íà óêè, ÷å ðåç öèêë³÷í³ñòü ¿¿ ðîç âèò êó,
äå öèêë º ïåð³îäîì âçàºìî ïå ðå òâî ðåí íÿ ðîç ìà¿òîñò³ ³ çà ãàëü íî ãî, çä³éñíþ âà íå â ÷àñ³ ³ ïðî ñòîð³.
ßê ùî öèêë â³äáè âຠ«÷à ñîâ³» ïà ðà ìå ò ðè öüî ãî âçàºìî ïå ðå òâî ðåí íÿ, âêëþ ÷à þ ÷è ïåð³îäè ¿õ
ð³âíîñò³ àáî íåð³âíîñò³, íå çâî ðîòí³ñòü öüî ãî ïðî öå ñó, òî «ïðî ñòî ðîâ³» ïà ðà ìå ò ðè íà óêè – «ãëî-
áàë³çàö³þ» ³ «ëî êàë³çàö³þ» öèõ âçàºìî ïå ðå òâî ðåíü ó ïîë³ (Ï. Áóðäüº), ïðî ñòîð³ þðè äè÷ íî¿ íà óêè.
Ñèí òåç «÷à ñî âèõ» ³ «ïðî ñòî ðî âèõ» ïà ðà ìåòð³â â³äî á ðà æຠ¿õíþ çà ëåæí³ñòü. ²íøè ìè ñëî âà ìè,
âîä íî ÷àñ, ó ð³çíèõ «òî÷ êàõ çåì íî¿ êóë³» ³ñíó þòü ð³çí³ þðè äè÷í³ íà óêè ç ð³çíèì ñòó ïå íåì ³íòå ã-
ðàö³¿ ³ äè ôå ðåíö³àö³¿, ÿê ³ â «îäí³é òî÷ö³», àëå ó ð³çíèé ÷àñ ³ñíó âà ëè ð³çí³ ïî áó äî âè þðè äè÷ íî¿
íà óêè ³ ð³çí³ òåí äåíö³¿ ¿¿ ðîç âèò êó.
Çà çíà ÷å íå äຠï³äñòà âè âèñ ëî âè òè äóì êó, ùî äëÿ óê ðà¿íñüêèõ â÷å íèõ íàéá³ëüø äîö³ëüíèì º
ðîç âè òîê ñà ìå â³ò÷èç íÿ íî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ, íà óêî âå îñ ìèñ ëåí íÿ óê ðà¿íñüêî¿ ïðà âî âî¿ ðå àëü-
íîñò³, àëå â êîí òåêñò³ âçàºìî䳿 ç ³íøè ìè íàö³îíàëü íè ìè íà óêà ìè, óðà õó âàí íÿì ñâ³òî âèõ ³
ðåã³îíàëü íèõ òåí äåíö³é ïðà âî âî ãî ðîç âèò êó.
Ñïèñîêë³òåðàòóðè:
1. ÊîçþáðàÌ. Ïðà âî ðî çóì³ííÿ: ïî íÿò òÿ, òè ïè òà ð³âí³ / Ì. Êî çþ á ðà // Ïðà âî Óê ðà¿íè. – 2010. –
¹ 4. – Ñ. 10-21.
2. ÊóíÒ. Ñòðóê òó ðà íà ó÷ íûõ ðå âî ëþ öèé / Ò. Êóí / [ïåð. ñ àíãë. È. Ç. Íà ëå òî âà; îáù. ðåä. è ïî ñëåñë.
Ñ. Ð. Ìè êó ëèí ñêî ãî è Ë. À. Ìàð êî âîé]. – Áëà ãî âå ùåíñê: ÁÃÊ èì. À. È. Áî äó ý íà äå Êóð òå íý, 1998. – 300 ñ.
3. ËàêàòîñÈ. Ìå òî äî ëî ãèÿ èñ ñëå äî âà òåëü ñêèõ ïðî ãðàìì: [ñáîð íèê] / È. Ëà êà òîñ. – Ì.: ÀÑÒ: Åð ìàê,
2003 – 380 ñ.
4. Ìåðòîí Ð. Ñî öè àëü íàÿ òå î ðèÿ è ñî öè àëü íàÿ ñòðóê òó ðà. Ôðàã ìåí òû / Ð. Ìåð òîí. – Ê.: Àá ðèñ,
1996. – 168 ñ.
5. ÌèêåøèíàË.À. Ôè ëî ñî ôèÿ ïî çíà íèÿ. Ïðî áëå ìû ýïè ñòå ìî ëî ãèè ãó ìà íè òàð íî ãî çíà íèÿ / Ë. À.
Ìè êå øè íà. – [èçä. 2-å, äî ïîëí.] – Ì.: «Êà íîí+» ÐÎ ÎÈ «Ðå à áè ëè òà öèÿ», 2009. – 560 ñ.
6. ÎãóðöîâÀ.Ï. Äèñ öèï ëè íàð íàÿ ñòðóê òó ðà íà óêè: Åå ãå íå çèñ è îáîñ íî âà íèå / À. Ï. Îãóð öîâ. – Ì.:
Íà óêà, 1988.– 256 ñ.
7. ÏîëàíèÌ. Ëè÷ íî ñò íîå çíà íèå / Ì. Ïî ëà íè. – Ì.: Ïðî ãðåññ, 1985.– 344 ñ.
8. ÑòåïèíÂ.Ñ. Ñî öè î êóëü òóð íàÿ ðàç ìåð íîñòü íîð ìà òèâ íûõ ñòðóê òóð íà óêè / Â. Ñ. Ñòå ïèí // Ôè ëî-
ñîô ñêèå íà óêè. – 1989. – ¹ 7. – Ñ. 65-68.
9. ÑòåïèíÂ.Ñ. Ôè ëî ñî ôèÿ íà óêè è òåõ íè êè / Â. Ñ. Ñòå ïèí, Â. Ã. Ãî ðî õîâ, Ì. À. Ðî çîâ. – Ì.: Ãàð-
äà ðè êà, 1996. – 400 ñ.
40
Äîêòðèíàëüíåáà÷åííÿïðîáëåìèïðàâîðîçóì³ííÿâñó÷àñíèõóìîâàõ
10. ÔåéåðàáåíäÏ. Èç áðàí íûå òðó äû ïî ìå òî äî ëî ãèè íà óêè / Ï. Ôåé å ðà áåíä / [ïåð. ñ àíãë è íåì].
– Ì.: Ïðî ãðåññ, 1986. – 542 ñ.
ÒèõîìèðîâÎ.Ä. Íàóêîçíàâ÷³ïðîáëåìèïðàâîðîçóì³ííÿ
Ó ñòàòò³ ðîç ãëÿ äà þòü ñÿ ìîæ ëè âîñò³ âè êî ðè ñ òàí íÿ íà óêîç íàâ ÷èõ ï³äõîä³â äî ïðà âî ðî çóì³ííÿ òà ¿õ çíà-
÷åí íÿ äëÿ ïðà âî ðî çóì³ííÿ.
Êëþ÷îâ³ñëîâà:íà óêà, ïðà âî ðî çóì³ííÿ, íà óêîç íàâ ñò âî, ñòðóê òó ðà íà óêè, ïà ðà äèã ìà, äîñë³äíèöü êà ïðî-
ãðà ìà, íà óêî âà ä³ÿëüí³ñòü.
ÒèõîìèðîâÀ.Ä. Íàóêîâåä÷åñêèåïðîáëåìûïðàâîïîíèìàíèÿ
 ñòà òüå ðàñ ñìà ò ðè âà þò ñÿ âîç ìîæ íî ñ òè èñ ïîëü çî âà íèÿ íà óêî âåä ÷å ñ êèõ ïîä õî äîâ ê èñ ñëå äî âà íèþ
þðè äè ÷å ñ êîé íà óêè è èõ çíà ÷å íèå äëÿ ïðà âî ïî íè ìà íèÿ.
Êëþ÷åâûå ñëîâà: íà óêà, ïðà âî ïî íè ìà íèå, íà óêî âå äå íèå, ñòðóê òó ðà íà óêè, ïà ðà äèã ìà, èñ ñëå äî âà òåëü-
ñêàÿ ïðî ãðàì ìà, íà ó÷ íàÿ äå ÿ òåëü íîñòü.
TikhomirovA.Naukovedcheskieproblemsoflaw
The article looks at the possibilities science of science approaches to the study of jurisprudence and their
value for of law.
Keywords: science of law, science of science, the structure of science, paradigm, research program, scien-
tific activities.
ÒèõîìèðîâÎ.Ä.Íàóêîçíàâ÷³ïðîáëåìèïðàâîðîçóì³ííÿ
41
ÄÎÊÒÐÈÍÀËÜÍÅ ÁÀ×ÅÍÍß ÏÐÎÁËÅÌÈ ÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍÍß Â ÑÓ×ÀÑÍÈÕ ÓÌÎÂÀÕ
ÍÀÓÊÎÇÍÀÂײ ÏÐÎÁËÅÌÈ ÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍÍß
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-62879 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | XXXX-0113 |
| language | Ukrainian |
| last_indexed | 2025-12-07T16:45:26Z |
| publishDate | 2011 |
| publisher | Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Тихомиров, О.Д. 2014-05-27T16:58:26Z 2014-05-27T16:58:26Z 2011 Наукознавчі проблеми праворозуміння / О.Д. Тихомиров // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 38-41. — Бібліогр.: 9 назв. — укр. XXXX-0113 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/62879 340.12 У статті розглядаються можливості використання наукознавчих підходів до праворозуміння та їх значення для праворозуміння. В статье рассматриваются возможности использования науковедческих подходов к исследованию юридической науки и их значение для правопонимания. The article looks at the possibilities science of science approaches to the study of jurisprudence and their value for of law. uk Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України Альманах права Доктринальне бачення проблеми праворозуміння в сучасних умовах Наукознавчі проблеми праворозуміння Науковедческие проблемы правопонимания Science of science problems of law Article published earlier |
| spellingShingle | Наукознавчі проблеми праворозуміння Тихомиров, О.Д. Доктринальне бачення проблеми праворозуміння в сучасних умовах |
| title | Наукознавчі проблеми праворозуміння |
| title_alt | Науковедческие проблемы правопонимания Science of science problems of law |
| title_full | Наукознавчі проблеми праворозуміння |
| title_fullStr | Наукознавчі проблеми праворозуміння |
| title_full_unstemmed | Наукознавчі проблеми праворозуміння |
| title_short | Наукознавчі проблеми праворозуміння |
| title_sort | наукознавчі проблеми праворозуміння |
| topic | Доктринальне бачення проблеми праворозуміння в сучасних умовах |
| topic_facet | Доктринальне бачення проблеми праворозуміння в сучасних умовах |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/62879 |
| work_keys_str_mv | AT tihomirovod naukoznavčíproblemipravorozumínnâ AT tihomirovod naukovedčeskieproblemypravoponimaniâ AT tihomirovod scienceofscienceproblemsoflaw |