Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці
У статті висвітлено основні підходи до розуміння права в сучасній юридичній науці. Зроблено висновок про поступове становленні та розвитку, освоєнні і застосуванні інтегративного підходу. При цьому наголошується, що єдиного поняття права немає і не може бути. В статье освещены основные подходы к пон...
Збережено в:
| Опубліковано в: : | Альманах права |
|---|---|
| Дата: | 2011 |
| Автор: | |
| Формат: | Стаття |
| Мова: | Українська |
| Опубліковано: |
Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України
2011
|
| Теми: | |
| Онлайн доступ: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/62881 |
| Теги: |
Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Цитувати: | Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці / Н.М. Пархоменко // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 42-47. — Бібліогр.: 19 назв. — укр. |
Репозитарії
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1859665093090869248 |
|---|---|
| author | Пархоменко, Н.М. |
| author_facet | Пархоменко, Н.М. |
| citation_txt | Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці / Н.М. Пархоменко // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 42-47. — Бібліогр.: 19 назв. — укр. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Альманах права |
| description | У статті висвітлено основні підходи до розуміння права в сучасній юридичній науці. Зроблено висновок про поступове становленні та розвитку, освоєнні і застосуванні інтегративного підходу. При цьому наголошується, що єдиного поняття права немає і не може бути.
В статье освещены основные подходы к пониманию права в современной юридической науке. Сделан вывод о постепенном становлении и развитии, освоении и применении интегративного подхода. При этом отмечается, что единого понятия права нет и не может быть.
In the article are explained basic approaches to understanding the right in modern juridical science. It is made a conclusion about gradual formation and development, familiarization and application integration approach. Herewith, it is mentioned that there is on unitary concept of the «right» and can’t be.
|
| first_indexed | 2025-11-30T10:29:32Z |
| format | Article |
| fulltext |
ÓÄÊ340.1
Íàòàë³ÿÌèêîëà¿âíàÏàðõîìåíêî,
â÷åíèéñåêðåòàð²íñòèòóòóäåðæàâè³ïðàâà
³ì.Â.Ì.ÊîðåöüêîãîÍÀÍÓêðà¿íè,
äîêòîðþðèäè÷íèõíàóê
ÎÑÍÎÂͲÊÎÍÖÅÏÒÓÀËÜͲϲÄÕÎÄÈÄÎÂÈÇÍÀ×ÅÍÍßÏÐÀÂÀÂ
ÑÓ×ÀÑͲÉÓÊÐÀ¯ÍÑÜʲÉÞÐÈÄÈ×ͲÉÍÀÓÖ²
Ïî øó êè ºäè íî ãî àáî àá ñî ëþò íî ãî âèç íà ÷åí íÿ ïðà âà, ÿêå, íà ðåøò³, âð³âíî âà æè ëî á ñó ïå ðå÷-
êè ì³æ ïðèá³÷íè êà ìè ð³çíèõ ï³äõîä³â äî ïðà âà íå äî ñÿã ëè ñâ ìå òè [8, ñ. 156]. Ôîð ìó âàí íÿ
íå çà ëåæ íî¿ äåð æàâ íîñò³ Óê ðà¿íè, ó ñôåð³ â³ò÷èç íÿ íî ãî ïðà âà, õà ðàê òå ðè çóºòüñÿ íå âèç íà ÷åí³ñòþ
ïðà âî ðî çóì³ííÿ, íà îñ íîâ³ ÿêî ãî ìຠáó äó âà òèñü â³ò÷èç íÿ íà ñè ñ òå ìà ïðà âà ³ çà êî íî äàâ ñò âà.
³ò÷èç íÿ íà êîí öåïö³ÿ ñó ÷àñ íî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ ìຠñòà íî âè òè îñ íî âó ïà ðà äèã ìè ðîç âèò êó
â³ò÷èç íÿ íî¿ þðè äè÷ íî¿ íà óêè, òå î ðå òè÷ íå ï³ä´ðóí òÿ ïðàê òè÷ íî ãî âïðî âà ä æåí íÿ íîðì Êîí ñòè-
òóö³¿ Óê ðà¿íè â æèò òÿ, çà áåç ïå ÷è òè ðå àë³çàö³þ ïðàâ ³ ñâî áîä ãðî ìà äÿí.
Òðè âà ëèé ïåð³îä â òå î𳿠â³ò÷èç íÿ íî ãî ïðà âà äîì³íó âàâ ïî çè òèâ³ñòñüêèé ï³äõ³ä, â³äïîâ³äíî
äî ÿêî ãî ïðà âî âèç íà ÷à ëîñü ÿê äåð æàâ íà âî ëÿ, âëàä íå âåë³ííÿ, çà ãàëü íî îáîâ’ÿç êî âå äî âè êî íàí íÿ,
çàêð³ïëå íå â íîð ìà òèâ íî-ïðà âî âèõ àê òàõ ³ çà áåç ïå ÷å íå ïðè ìó ñî âîþ ñè ëîþ äåð æà âè, ÿêà ñòî¿òü
íàä ñóñï³ëüñòâîì.
Íà äà íî ìó ³ñòî ðè÷ íî ìó åòàï³ çä³éñíþºòüñÿ ïå ðå ãëÿä âæå ³ñíó þ ÷èõ òå îð³é òà ñòâî ðåí íÿ
íî âèõ, ùî íà ìà ãà þòü ñÿ ðîç ðî áè òè ïðà âî ðî çóì³ííÿ àäåê âàò íå ñóñï³ëüíèì óìî âàì òà âè ìî ãàì
íà óêî âî ãî çíàí íÿ.
 ñó ÷àñ íèõ óìî âàõ ôîð ìó âàí íÿ íî âî¿ ñóñï³ëüíî-ïîë³òè÷ íî¿ ïà ðà äèã ìè, ÿêà â³äáè âຠ³ êîí-
êðå òè çóº íîâ³ ðå à볿 ó ñâ³ò³, ñòຠâñå á³ëüø î÷å âèä íèì, ùî æîä íà òå îð³ÿ íå ìî æå îõî ïè òè ïîë³-
ôóí äà ìåí òàëüí³ñòü, áà ãà òîì³ðí³ñòü ñâî ãî îá’ºêòó äîñë³äæåí íÿ, ÿê ùî âî íà âè êëþ ÷ຠìîæ ëèâ³ñòü
äî äàò êî âî ãî àëü òåð íà òèâ íî ãî òå î ðå òè÷ íî ãî ï³äõî äó. Íå îáõ³äíå íå ò³ëüêè ïðî òè ñ òàâ ëåí íÿ, ñê³ëüêè
âçàºìî äî ïîâ íåí íÿ àëü òåð íà òèâ íèõ òî ÷îê çî ðó ³ ïî çèö³é. Íà äóì êó ñó ÷àñ íèõ äîñë³äíèê³â ìå òîä
äî äàò êî âîñò³ ñïðèÿº ðîç ðîá ëåí íþ íî âî¿ ïà ðà äèã ìè ä³àëî ãó, ïî øó êó ³ñòè íè. Îñîá ëè âó çíà ÷óù³ñòü
òà êèé ï³äõ³ä íà áó âຠïðè óñâ³äî ìëåíí³ ìî äå ëåé ïå ðåõ³äíèõ ïðî öåñ³â [1, ñ. 25].
Âè õî äÿ ÷è ç òî ãî, ùî ñó ÷àñ íå óê ðà¿íñüêå ïðà âî çíàâ ñò âî ìຠñï³ëüíó ³ç ñâ³òî âè ìè íà óêî âè ìè
òðà äèö³ÿìè êî ðå íå âó ñè ñ òå ìó, ÿêà êóëü òè âóºòüñÿ íà ðàö³îíàë³ñòè÷ íî-ïî çè òèâ³ñòñüêî ìó ÷è ðî çó-
ìî âî-³íòå ðàêö³îí³ñòñüêî ìó ´ðóíò³, îä íèì ³ç îñ íîâ íèõ íà ïðÿì³â ðîç âèò êó ñó ÷àñ íî ãî â³ò÷èç íÿ íî ãî
ïðà âî çíàâ ñò âà º äîñë³äæåí íÿ ñóò íîñò³ òà òè ïî ëîã³çàö³¿ ïðà âî ðî çóì³ííÿ.
Äå ÿê³ óê ðà¿íñüê³ äîñë³äíè êè, íå àê öåí òó þ ÷è óâà ãè íà âëàñ íî ìó ðî çóì³íí³ ïðà âà, àíàë³çó þòü
ìå òî äî ëîã³÷í³ çà ñà äè ïðà âî ðî çóì³ííÿ. Ñå ðåä íèõ: Õ. Áå õ ðóç, Í. Îí³ùåí êî, Î. Þùèê òà ³í., ç
³íøî ãî áî êó, â ñó ÷àñ íî ìó óê ðà¿íñüêî ìó ïðà âî çíàâñòâ³ ñï³â³ñíó þòü ð³çí³ íà ïðÿ ìè ïðà âî ðî çóì³ííÿ.
Äå ÿê³ ç íèõ çà ëè øà þòü ñÿ ó ìå æàõ êëà ñè÷ íî¿ íà óêî âî¿ ïà ðà äèã ìè ëåã³çìó, îä íî ÷àñ íî àê òèâ³çó ºòü-
ñÿ ïî øóê òèõ â÷å íèõ, ÿê³ ïðàã íóòü ïå ðå îñ ìèñ ëè òè äîã ìà òè êî-ðàö³îíàë³ñòè÷ íèé ï³äõ³ä äî ïðà âà.
Çðî ñ òຠçíà ÷åí íÿ ñîö³îëîã³÷íî¿ þðè ñ ïðó äåíö³¿, ³íòå ã ðà òèâ íî¿, ë³áåð òàð íî-þðè äè÷ íî¿ êîí öåïö³é.
Ïðà âî ðî çóì³ííÿ – öå íà óêî âà êà òå ãîð³ÿ, ÿêà â³äî á ðà æຠðå çóëü òàò ïðî öå ñó ï³çíàí íÿ ñóò-
íîñò³ ïðà âà òà îç íà ÷ຠâ³äáèò òÿ â ñóñï³ëüí³é ïðà âîñâ³äî ìîñò³ â³äíî øåí íÿ äî ïðà âà, óÿâ ëåí íÿ ïðî
éî ãî ðàö³îíàëü íå íà ÷à ëî, ðî çóìí³ñòü òà ëîã³÷í³ñòü éî ãî çì³ñòó.
Íà äóì êó Þ. Øåì øó ÷åí êà, ó â³ò÷èç íÿ íî ìó ïðà âî ðî çóì³íí³ ñïî ñ òåð³ãàºòüñÿ òåí äåíö³ÿ â³äõî-
äó â³ä êëà ñè÷ íèõ âèç íà ÷åíü ïðà âà, íà ïîâ íåí íÿ éî ãî íå ïðè òà ìàí íèì éî ìó çì³ñòîì, ðîç ìè âàí íÿ
ïî íÿò òÿ ïðà âà â ñè ñ òåì³ ³íøèõ ðå ãó ëÿ òîð³â ñóñï³ëüíî¿ ïî âåä³íêè. Ïðà âî º êà òå ãîð³ºþ, òàê áè
ìî âè òè â³ðòó àëü íîþ, òîá òî ñó êóïí³ñòþ «ïëà âà þ ÷èõ» ðå ãó ëÿ òèâ íèõ íîðì, çàô³êñî âà íèõ ó ð³çíèõ
çà êî íàõ òà ³íøèõ íîð ìà òèâ íî-ïðà âî âèõ àê òàõ [19, ñ. 30, 38-39].
Ùî äî ïðè ðîä íî ãî ïðà âà, òî äëÿ ñó ÷àñ íî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ ñòà íî âèòü ³íòå ðåñ íå ïðè ðîä íå
ïðà âî ÿê òà êå, à ëè øå éî ãî ìî ðàëü íî-ãó ìàí³ñòè÷ íèé àñ ïåêò. Óò³ëþ þ ÷è åòè÷í³ ïî ñòó ëà òè é
ìî ðàëüí³ ³ìïå ðà òè âè ó òêà íè íó ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà, ìîæ íà äî ìîã òè ñÿ éî ãî «îï ðè ðîä íåí íÿ»,
á³ëüøî¿, òàê áè ìî âè òè, «ëþ äÿ íîñò³» öüî ãî ïðà âà. Àëå ñà ìå ïðè ðîä íå ïðà âî, ÿêèì áè ãó ìàí³ñòè÷-
íèì âî íî íå áó ëî, íå ìî æå çàì³íè òè ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà ÿê çà ãàëü íî îáîâ’ÿç êî âî ãî çà ñî áó ðå ãó ëþ-
âàí íÿ ñóñï³ëüíèõ â³äíî ñèí [19, ñ. 41].
Íà äóì êó ïå ðå âàæ íî¿ á³ëüøîñò³ òå î ðå òèê³â ïðà âà, çî ê ðå ìà, îä íî ãî ³ç ïðîâ³äíèõ ôàõ³âö³â â
ãà ëóç³ ô³ëî ñîô³¿ òà òå î𳿠ïðà âà Â. Áàáê³íà, íå îáõ³äíî âðà õî âó âà òè ïëþ ðàë³çì ³ñíó þ ÷èõ ï³äõîä³â
äî îñ ìèñ ëåí íÿ ïðè ðî äè ïðà âà. Äå ÿê³ ô³ëî ñîôñü êî-ïðà âîâ³ êîí öåïö³¿ âáà ÷à þòü âèõ³äíó ëàí êó
42
Äîêòðèíàëüíåáà÷åííÿïðîáëåìèïðàâîðîçóì³ííÿâñó÷àñíèõóìîâàõ
òà êî ãî îñ ìèñ ëåí íÿ ó ïðè ðîä íî ìó ïðàâ³, ÿê ñè ñ òåì³ ïðèí öèï³â ³ ïðà âèë æèòòºä³ÿëü íîñò³ ëþ äåé
(ïðà âî íà æèò òÿ, ïðî äîâ æåí íÿ ðî äó ëþäñü êî ãî, ñà ìî óò âåð ä æåí íÿ, íà âëàñí³ñòü, îñî áè ñ òó ã³äí³ñòü,
ñâî áî äó äóì êè, âî ëå âè ÿâ ëåí íÿ òî ùî). Ö³ ³äå¿ òà ïðèí öè ïè, â³äáè âà þ ÷èñü çà äî ïî ìî ãîþ ðî çó ìó
÷å ðåç ïðà âîñâ³äîì³ñòü, íà áó âà þòü õà ðàê òåð ³äåé ðî çó ìó ó âè ãëÿä³ íîðì ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà. Ñà ìå
ïðè ðîä íå ïðà âî íå ìî æå âè ñ òó ïà òè ðå ãó ëÿ òî ðîì ïî âåä³íêè ëþ äåé, îñê³ëüêè éî ãî âè ìî ãè íå âèç-
íà ÷åí³, íå êîí êðåòí³. Äå ÿê³ íà óêîâö³ íà ìà ãà þòü ñÿ óíè êà òè ïî íÿò òÿ «ïðè ðîä íå ïðà âî», çàì³íþ þ ÷è
éî ãî ïî íÿò òÿì «ñïðà âåä ëèâ³ñòü», «³äåÿ ïðà âà», «íàä çà êîí íå ïðà âî». Ïðè öüî ìó íåð³äêî â³äáó-
âàºòüñÿ ï³äì³íà ïðà âà ìî ðàë ëþ, ôîð ìàëü íî ãî – ôàê òè÷ íèì, àá ñî ëþ òè çàö³ÿ â³äíîñ íèõ ìî ðàëü íèõ
ö³ííî ñ òåé, ÿêèì ïî âèí íî â³äïîâ³äà òè ïî çè òèâ íå ïðà âî [2, ñ. 57].
 ñó ÷àñ íèõ óìî âàõ òðàíñ ôîð ìàö³¿ äåð æà âè ³ ïðà âà àá ñî ëþ òè çàö³ÿ íîð ìà òèâ³çìó ó ïðàê òè÷-
íî ìó ïëàí³ âè ÿ âè ëà ñÿ îñîá ëè âî ìà ëî åôåê òèâ íîþ, áó äó ÷è íå â çìîç³ çà áåç ïå ÷è òè äè íàì³÷íó
ìî äèô³êàö³þ ïðà âî âî¿ ñè ñ òå ìè, ïðè ñòî ñó âàí íÿ ¿¿ äî íî âèõ ³íòå ðåñ³â ³ ïî òðåá.
Êð³ì òî ãî, àê òó àëü íîþ º âè ìî ãà ïðî íå îáõ³äí³ñòü â³äêè íó òè áà ÷åí íÿ ïðà âà ÿê ïðî äóê òó
âè êëþ÷ íî äåð æàâ íî¿ ä³ÿëü íîñò³, îòî òîæ íåí íÿ éî ãî ç çà êî íîì, íå äî îö³íêó ïðè ðîä íî ãî õà ðàê òå ðó
ïðàâ ëþ äè íè, ïî ãëÿä íà äåð æàâ íèé ïðè ìóñ ÿê îñ íîâ íèé çàñ³á çà áåç ïå ÷åí íÿ âè êî íàí íÿ íîðì ïðà-
âà. Ñó ÷àñ íà óê ðà¿íñüêà þðè äè÷ íà ïðàê òè êà çó ìîâ ëþº íå îáõ³äí³ñòü ïî øó êó õà ðàê òå ðè ñ òèê, êîòð³
ëå æàòü â îñ íîâ³ ñà ìå òà êî ãî, ôàê òè÷ íî ïî çè òèâ íî ãî çà ñâîºþ ñóò òþ, ðî çóì³ííÿ ïðà âà.
Õà ðàê òå ðè çó þ ÷è ñèëüí³ òà ñëàáê³ ñòî ðî íè ïðà âî âî ãî ïî çè òèâ³çìó, Ñ. Ìàê ñè ìîâ çà çíà ÷àº, ùî
äî ïåð øèõ íà ëå æàòü: ïðàã íåí íÿ äî ÷³òêîñò³, âèç íà ÷å íîñò³ ïî ëî æåíü, îð³ºíòàö³ÿ íà þðè äè÷ íó
ïðàê òè êó; â³äñòî þ âàí íÿ îñîá ëè âî¿ ö³ííîñò³ òà âàæ ëè âîñò³ ïðà âî âî ãî ïî ðÿä êó; ïðà âî âèé ïî çè-
òèâ³çì îð³ºíòóº ãðî ìà äÿí íà çà êî íîñ ëóõ íÿ íó ïî âåä³íêó, ôîð ìóº óñ òà íîâ êó íà äîâ³ðó äî ³ñíó þ-
÷î ãî ïðà âî ïî ðÿä êó [6, ñ. 45-46].
Ñëóø íîþ â öüî ìó êîí òåêñò³ º äóì êà Ñ. Ñòå öåí êà, ïðî òå, ùî ñó ÷àñí³ êîí öåïö³¿ ïðà âî ðî-
çóì³ííÿ, êîòð³ íà ìà ãà þòü ñÿ ïî ÿñ íè òè, îá’ºäíà òè, ³íòå ã ðó âà òè, éäó ÷è êîì ïðîì³ñíèì øëÿ õîì,
íà âðÿä ÷è çäàòí³ ïîâí³ñòþ óñó íó òè ðîçá³æíîñò³, ÿê³ ìà þòü ì³ñöå. Òóò ìàºìî ãî âî ðè òè ïðî
äîö³ëüí³ñòü òà íàä³þ íà âçàºìîç áà ãà ÷åí íÿ: äëÿ òå î𳿠ïðà âà òà ïðà âî ðî çóì³ííÿ ôàê òî ðîì óäî ñ êî-
íà ëåí íÿ º þðè äè÷ íà ïðàê òè êà, à äëÿ ïðàê òè÷ íî¿ ä³ÿëü íîñò³ ôàõ³âö³â ó ãà ëóç³ ïðà âà òà êèì ñòè ìó-
ëîì ìà þòü ñòà òè íîâ³ ðîç ðîá êè òå î ðå òèê³â ïðà âà [13, ñ. 176-181].
Îê ðå ìèì àñ ïåê òîì ïðî áëå ìè, ùî àíàë³çóºòüñÿ, º òàê çâàí³ «âóçü êèé» òà «øè ðî êèé» ï³äõî äè
äî âèç íà ÷åí íÿ ïðà âà. Ó ð³øåíí³ Êîí ñòè òóö³éíî ãî Ñó äó Óê ðà¿íè â³ä 2 ëè ñ òî ïà äà 2004 ðî êó ó
ñïðàâ³ çà êîí ñòè òóö³éíèì ïî äàí íÿì Âåð õîâ íî ãî Ñó äó Óê ðà¿íè ïðî â³äïîâ³äí³ñòü Êîí ñòè òóö³¿
Óê ðà¿íè ïî ëî æåíü ñò. 69 Êðèì³íà ëü íî ãî êî äåê ñó Óê ðà¿íè (ñïðà âà ïðî ïðè çíà ÷åí íÿ ñó äîì á³ëüø
ì’ÿêî ãî ïî êà ðàí íÿ) çà çíà ÷å íî, ùî «…ïðà âî íå îá ìå æóºòüñÿ ëè øå çà êî íî äàâ ñò âîì ÿê îäí³ºþ ç
éî ãî ôîðì, à âêëþ ÷àº é ³íø³ ñîö³àëüí³ ðå ãó ëÿ òî ðè, çî ê ðå ìà, íîð ìè ìî ðàë³, òðà äèö³¿, çâè ÷à¿ òî ùî,
ÿê³ ëåã³òè ìî âàí³ ñóñï³ëüñòâîì ³ çó ìîâ ëåí³ ³ñòî ðè÷ íî äî ñÿã íó òèì êóëü òóð íèì ð³âíåì ñóñï³ëüñòâà.
Øè ðî êèé ï³äõ³ä äî âèç íà ÷åí íÿ ïðà âà çó ìîâ ëå íèé íà ìà ãàí íÿì ôàõ³âö³â ïðèé òè äî ðîç êðèò òÿ
ñóò íîñò³ ïðà âà ÿê áà ãà òî ã ðàí íî ãî ÿâè ùà, íå ò³ëüêè ó ñòà òèö³, à é ó äè íàì³ö³, ï³ä êó òîì çî ðó âèç-
íà ÷åí íÿ éî ãî åôåê òèâ íîñò³ â ïðî öåñ³ ðå àë³çàö³¿. ² öå – çà êî íîì³ðíî. Ñë³ä ò³ëüêè âðà õî âó âà òè, ùî
ïðà âîâ³ ïðèí öè ïè ³ ïðà âîñâ³äîì³ñòü º âàæ ëè âè ìè, àëå âòî ðèí íè ìè, ïîõ³äíè ìè â³ä ïðà âà ó éî ãî
íîð ìà òèâ íî ìó ðî çóì³íí³ êà òå ãîð³ÿìè. Ùî æ äî íîðì ìî ðàë³, òðà äèö³é òà çâè ÷à¿â, òî âî íè âè ñ òó-
ïà þòü ñà ìîñò³éíè ìè ñîö³àëü íè ìè ðå ãó ëÿ òî ðà ìè ñóñï³ëüíèõ â³äíî ñèí, ò³ñíî ïîâ’ÿçà íè ìè ç ïðà-
âîì, àëå íå òî òîæ íè ìè éî ìó, îñê³ëüêè ¿ì íå âëà ñ òè âà ðè ñà çà ãàëü íî îáîâ’ÿç êî âîñò³ òà äåð æàâ íî ãî
ïðè ìó ñó» [19, ñ. 42].
Íà äóì êó Ì. Êî çþ á ðè,øè ðî êèé ï³äõ³ä º á³ëüø êîí ñò ðóê òèâ íèì äëÿ ðî çóì³ííÿ âñ³º¿ ñêëàä-
íîñò³, ãëè áè íè òà íå âè ÷åðï íîñò³ ñîö³àëü íî¿ ñóò íîñò³ ïðà âà, í³æ éî ãî ðî çóì³ííÿ âè êëþ÷ íî ÿê
ñè ñ òå ìè íîðì. ßê ÿâè ùå áà ãà òî ã ðàí íå, ïðà âî íå ìî æå áó òè îõîï ëå íå ëè øå îä íèì óí³âåð ñàëü íèì
ïî íÿò òÿì. Âèç íà þ ÷è ìíî æèíí³ñòü âèç íà ÷åíü ïðà âà, íå îáõ³äíî çà çíà ÷è òè, ùî ïðà âî, ÿê ÿâè ùå
ºäè íå [4, ñ. 12].
Íå âèð³øåí³ñòü ïðî áëå ìè ïðà âî ðî çóì³ííÿ â ìè íó ëî ìó é íèí³ ó ôîð ìà òàõ ³ñíó þ ÷èõ íà ïðÿì³â
ïðà âî ðî çóì³ííÿ îð³ºíòóº íà ïî øóê ³íøèõ ó á³ëüø øè ðî êèõ ñâ³òî ãëÿä íî ìó é ñîö³àëü íî-êóëü òóð-
íî ìó êîí òåê ñ òàõ. Îä íèì ³ç òà êèõ ï³äõîä³â, íà äóì êó Î. Òè õî ìè ðî âà, ìî æå áó òè êîì ïà ðà òèâ íå
äîñë³äæåí íÿ íå ò³ëüêè ³ñòî𳿠ïðà âî âèõ ó÷åíü àáî ñó ÷àñ íèõ êîí öåïö³é ïðà âî ðî çóì³ííÿ, à é «÷à ñî-
âèõ òà ïðî ñòî ðî âèõ» ôîð ìàò³â ïðà âà, áåç ïî ñå ðåä íüî ñà ìî ãî ïðà âî âî ãî æèò òÿ êðà¿íè, ðåã³îíó,
ëþ äè íè, ó éî ãî ðå àëü íîñò³, áåç ïî ñå ðåäí³é ïî âñÿê äåí íîñò³, ðîç ìà¿òò³ â³äì³ííî ñ òåé. Àâ òîð îá´ðóí-
òî âóº äîö³ëüí³ñòü ïå ðå õî äó äî ³íøî ãî ðî çóì³ííÿ ðå àëü íîñò³ ôîð ìó âàí íÿ ³ 䳿 ðå ãó ëÿ òèâ³â, ùî
³ñíó þòü ó æèòò³, ó ïî âñÿê äåí íîñò³, äå ïðà âî º ëè øå îä íèì ç³ ñâîºð³äíèõ ðå ãó ëÿ òèâ³â [14, ñ. 100,
104].
ÏàðõîìåíêîÍ.Ì.Îñíîâí³êîíöåïòóàëüí³ï³äõîäèäîâèçíà÷åííÿïðàâàâñó÷àñí³éóêðà¿íñüê³é…
43
Ï. Ðàá³íî âè÷ çà ïðî ïî íó âàâ ñîö³àëü íó òå îð³þ ïðà âà, ñóòí³ñòü ÿêî¿ ïî ëÿ ãຠâ òî ìó, ùî ïðè-
ðî äà ïðà âà çà êîð³íå íà â ïî òðå áàõ ëþ äè íè, ³ âñÿ ³ñòîð³ÿ ðîç âèò êó ïðà âà º ³ñòîð³ÿ çà äî âî ëåí íÿ
ïî òðåá ëþ äè íè ÷å ðåç ïðà âà [16, ñ. 14].
Ï. Ðàá³íî âè÷ çâåð òຠóâà ãó íà ðîç ìå æó âàí íÿ çà ãàëü íî ñîö³àëü íî ãî ïðà âà – ðå àëü íèõ ìîæ ëè-
âî ñ òåé ó÷àñ íèê³â ñîö³àëü íî ãî æèò òÿ, ùî îá’ºêòèâ íî îáó ìîâ ëåí³ ³ñíó þ ÷èì ð³âíåì ðîç âèò êó
ñóñï³ëüñòâà é ïî âèíí³ áó òè çà ãàëü íè ìè ³ ð³âíè ìè äëÿ âñ³õ, ³ ïðà âà þðè äè÷ íî ãî [15, ñ. 9]. Ó÷å íèé
íà ìà ãàºòüñÿ âèé òè çà ìåæ³ ïðî òè ñòî ÿí íÿ: ïðè ðîä íå ïðà âî – ïî çè òèâ íå ïðà âî, ïðà âî – çà êîí.
³äøòîâ õó þ ÷èñü â³ä êà òå ãî𳿠«ñåíñ ïðà âà» â³í îá´ðóí òî âóº íå îáõ³äí³ñòü âçàºìíî¿ â³äïîâ³äàëü-
íîñò³ ñóñï³ëüñòâà, äåð æà âè, îñî áè çà äëÿ çà áåç ïå ÷åí íÿ ñîö³àëü íî¿ ñîë³äàð íîñò³, âèð³øåí íÿ
ñóñï³ëüíèõ êîíôë³êò³â. Ïðè öüî ìó ï³äêðåñ ëþºòüñÿ ñîö³àëü íèé õà ðàê òåð ïðà âà ³, â³äïîâ³äíî,
çà ãàëü íî ñîö³àëü íå ïðà âî. Îñ òàííº âè íè êຠòà ³ñíóº íå çà ëåæ íî â³ä äåð æà âè, ôîð ìóºòüñÿ âñ³ìà
³íñòè òó òà ìè ãðî ìà äÿíñü êî ãî ñóñï³ëüñòâà, ìຠçà ãàëü íî ñîö³àëü íó ïðè ðî äó ³ º çà ãàëü íî ñîö³àëü íèì
ôå íî ìå íîì. Çîâí³ çà ãàëü íî ñîö³àëü íå ïðà âî âè ÿâ ëÿºòüñÿ ó âè ãëÿä³ ïðèí öèï³â ïðà âî ïî ðÿä êó.
Þðè äè÷ íå ïðà âî – çàñ³á ³ ôîð ìà êîí êðåò íî-³ñòî ðè÷ íî¿ ³íòåð ïðå òàö³¿ òà ðå àë³çàö³¿ ïðàâ ëþ äè íè
– âíóòð³øíº çà êî íî äàâ ñò âî, íîð ìà òèâ íî-ïðà âîâ³ àê òè. Òà êå ïðà âî – íàñë³äîê äåð æàâ íî¿ ä³ÿëü-
íîñò³ º âò³ëåí íÿì âêà çà íèõ ïðèí öèï³â ÷å ðåç äåð æàâ íå âî ëå âè ÿâ ëåí íÿ. Çà ãàëü íî ñîö³àëü íå ïðà âî
íå îõîï ëþºòüñÿ ïîâí³ñòþ þðè äè÷ íèì ïðà âîì, ÿêå º ñè ñ òåì íèì, çà ãàëü íî îáîâ’ÿç êî âèì, ôîð ìàëü-
íî âèç íà ÷å íèì, çàêð³ïëå íèì ó íîð ìà òèâ íî-ïðà âî âèõ àê òàõ. Ó ñó ÷àñ íèõ óìî âàõ ñïî ñ òåð³ãàºòüñÿ
íà áëè æåí íÿ çà ãàëü íî ñîö³àëü íî ãî òà þðè äè÷ íî ãî ïðà âà ³ âñå á³ëüøî ãî çíà ÷åí íÿ íà áó âຠîç íà êà
ìî ðàëü íîñò³, ÿêà º îñ íî âîþ çà ãàëü íî ñîö³àëü íî ãî òà þðè äè÷ íî ãî ïðà âà [5, ñ. 74-78].
Ðîç ãëÿ äà þ ÷è ³íòå ã ðà òèâ íèé ï³äõ³ä â êîí òåêñò³ ìå òî äî ëî㳿, Ï. Ðàá³íî âè÷ ââà æຠéî ãî
îá’ºêòèâ íî îáó ìîâ ëå íèì íèç êîþ çà êî íîì³ðíèõ ñîö³àëü íèõ ïðî öåñ³â, ó òî ìó ÷èñë³ é ãëî áàë³çàö³ºþ.
Îä íàê â³í íå ò³ëüêè íå ïî âè íåí ñó ïå ðå ÷è òè âè ìî ãàì ñè ñ òåì íî ãî ï³äõî äó, à ìຠáó òè éî ãî
ñâîºð³äíîþ êîí êðå òè çàö³ºþ, ³íñòðó ìåí òîì ðå àë³çàö³¿ éî ãî âè ìîã. ²íàê øå ³íòå ã ðàö³ÿ º íå ùî ³íøå,
ÿê åê ëåê òè çàö³ÿ, òîá òî ìå õàí³÷íå, äî ñèòü äîâ³ëüíå ïå ðåì³øó âàí íÿ ê³ëüêîõ (çà çâè ÷àé äî á ðå â³äî-
ìèõ) òå îð³é, êîí öåïö³é, ïî ãëÿä³â [16, ñ. 14].
Íà äóì êó Î. Ñêà êóí, ðî çóì³ííÿ ïðà âà – öå ïè òàí íÿ íà øî¿ ïðà âîñâ³äî ìîñò³, ïðà âî âî ãî ìèñ-
ëåí íÿ, ³íòåð ïðå òàö³¿ ïðà âà. Ó êîí òåêñò³ ðîç âèò êó ïðà âî âèõ òå îð³é, ðî çóì³ííÿ ïðà âà – öå ïë³ä
ïðà âîñâ³äî ìîñò³ åïî õè, ñóñï³ëüñòâà, ñîö³àëü íî¿ ãðó ïè, îñî áè, ïðà âîñâ³äîì³ñòü º ñâîºð³äíîþ ³ íå
çâî äèòü ñÿ äî ºäè íî ãî ðî çóì³ííÿ, íå õàé ³ äî ñ êî íà ëî ãî é ãëè áî êî îá´ðóí òî âà íî ãî.
Ïðà âî ïî-ð³çíî ìó îö³íþºòüñÿ â ð³çíèõ êóëü òó ðàõ. Àëå âî íî ïðî äîâ æóº çà ëè øà òè ñÿ óí³âåð-
ñàëü íèì ³ìïå ðà òè âîì ó ñó ÷àñ íî ìó ñâ³òî âî ìó ñï³âòî âà ðèñòâ³. Ïðà âî ðî çóì³ííÿ íå ìî æå áó òè îá ìå-
æå íå îä íèì ëè øå áà ÷åí íÿì ïðî áëå ìè. Ïëþ ðàë³çì ìå òî äî ëîã³÷íèõ ï³äõîä³â äî ïðà âà, éî ãî ïðè-
ðî äè, áóâ ³ áó äå.
Ïî âíà â³äìî âà â³ä þðè äè÷ íî ãî ïî çè òèâ³çìó íå âè ïðàâ äà íà, à éî ãî êðè òè êà íå çàâæäè
îá’ºêòèâ íà. Íîð ìà òèâ³ñòñüêèé åëå ìåíò îáîâ’ÿç êî âèé íå ëè øå ÿê ñóòí³ñíèé åëå ìåíò ïðà âà, ùî
ðîç êðè âຠéî ãî ðå ãó ëÿ òèâ íèé õà ðàê òåð, àëå ³ ÿê çàñ³á éî ãî äåì³ñòèô³êàö³¿. ͳ òå îð³ÿ ïðè ðîä íî ãî
ïðà âà, í³ ô³ëî ñîôñü êå îá´ðóí òó âàí íÿ ïðà âà, ùî îð³ºíòó þòü ñÿ íà òå îð³þ ïðè ðîä íî ãî ïðà âà â
ñó ÷àñ íî ìó ðî çóì³íí³, ñàì³ ïî ñîá³ íå ³ñíó âà ëè é ³ñíó âà òè íå ìî æóòü, ¿õ ïðè çíà ÷åí íÿ ïî ëÿ ãຠâ
òî ìó, ùîá áó òè âò³ëå íè ìè â ïî çè òèâ íî ìó ïðàâ³. Ö³ííèì º òå, ùî íå ïðè ïè íÿ þòü ñÿ ïî øó êè ºäè-
íî¿ îñ íî âè ïðà âà ÿê áà ãà òî à ñ ïåêò íî ãî ñîö³àëü íî ãî ÿâè ùà. ²íòå ã ðà òèâ íà (êî ìóí³êà òèâ íà) òå îð³ÿ
ïðà âà â óìî âàõ ãëî áàë³çàö³¿ óÿâ ëÿºòüñÿ íàé ðàö³îíàëüí³øîþ. Ñà ìå ³íòå ã ðà òèâ íèé ï³äõ³ä, íà äóì êó
Î. Ñêà êóí, ïîºäíóº âñå ö³ííå â ñó ÷àñ íèõ êîí öåïö³ÿõ ïðà âîðî çóì³ííÿ [11, ñ. 17-24; 12, ñ. 235].
Ì. Öâ³ê, òà êîæ ïðè õèëü íèê ³íòå ã ðà òèâ íî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ, ââà æàº, ùî ³ñíó âàí íÿ íà óêî âî
îá´ðóí òî âà íî ãî ³ ïå ðåâ³ðå íî ãî ïðàê òè êîþ ïðà âî âðî çóì³ííÿ äîç âî ëÿº â³äð³çíÿ òè ïðà âî â³ä
ñóì³æíèõ íîð ìà òèâ íèõ êà òå ãîð³é; ïðà âîâ³ â³äíî ñè íè â³ä íå ïðà âî âèõ; ïðà âèëü íî âèç íà ÷à òè
ñï³ââ³äíî øåí íÿ ïðà âà ³ äåð æà âè, ðîëü ïðà âà ó ñóñï³ëüíî ìó ðîç âèò êó.
Íå îáõ³äíî ïî ãî äè òè ñÿ ç àâ òî ðîì â òî ìó, ùî íà óêî âå îá´ðóí òó âàí íÿ ïðà âî ðî çóì³ííÿ íå ìîæ-
ëè âå áåç óðà õó âàí íÿ íà óêî âî¿ ñïàä ùè íè, ÿê ïî çè òèâ íî ãî, òàê ³ íå ãà òèâ íî ãî äîñâ³äó ïðà âî âî¿
íà óêè, ïî òðå áè ïî äî ëàí íÿ îä íîá³÷íîñò³ òà íàäì³ðíî¿ çà³äå î ëîã³çî âà íîñò³, õà ðàê òåð íèõ äëÿ ìè íó-
ëèõ ÷àñ³â. Ñë³ä òà êîæ â³äìî âè òèñü â³ä ïîä³ëó ÷èñ ëåí íèõ òå÷³é ³ øê³ë â þðè äè÷í³é íà óö³ íà ïî çè-
òèâí³ ³ íå ãà òèâí³, ïðî ãðå ñèâí³ òà ðå àêö³éí³, âè êî ðè ñ òà òè ¿õ íà óêîâ³ äî ñÿã íåí íÿ. ² âñå æ áà æà íî,
ùîá âèç íà ÷åí íÿ ïðà âà ìà ëî ³íòå ã ðà òèâ íèé õà ðàê òåð, òîá òî ³ç çà ãàëü íèõ ïî çèö³é âðà õî âó âà ëî
íàé ãî ëîâí³ø³ éî ãî îç íà êè ³ â³äî á ðà æà ëî çà ãàëü íîô³ëî ñîôñü êèé ï³äõ³ä äî öüî ãî ÿâè ùà. Ç ïî ãëÿ äó
íà ïðà âî ÿê íà îäèí ç íàé âàæ ëèâ³øèõ ÷èí íèê³â ñïðè ÿí íÿ ñîö³àëü íî ìó ïðî ãðå ñó, éî ãî ñë³ä ðîç-
ãëÿ äà òè ÿê ì³ðó ñâî áî äè é ð³âíîñò³, ùî â³äî á ðà æຠïàí³âí³ óÿâ ëåí íÿ ïðî ñïðà âåä ëèâ³ñòü ³ ïî òðå-
áè ñóñï³ëüíî ãî ðîç âèò êó, îñ íî âè ÿêèõ ñêëà äà þòü ñÿ ó ïðî öåñ³ ïî âòî ðþ âà íèõ ñóñï³ëüíèõ â³äíî ñèí,
44
Äîêòðèíàëüíåáà÷åííÿïðîáëåìèïðàâîðîçóì³ííÿâñó÷àñíèõóìîâàõ
ùî âèç íà þòü ñÿ, ñõâà ëþ þòü ñÿ ³ îõî ðî íÿ þòü ñÿ äåð æà âîþ [17, ñ. 3-12].
Ïðà âî, íà äóì êó â÷å íî ãî, ³ñíóº ó äâîõ ð³âíÿõ. Äî ïåð øî ãî íà ëå æèòü øè ðî êå êî ëî íîðì ³ç
çà ãàëü íèõ âàæ ëè âèõ ïè òàíü, ùî ñòà íîâ ëÿòü îñ íî âè ïðà âî âî ãî ðå ãó ëþ âàí íÿ. Íà äðó ãî ìó åòàï³
ïðà âî ó òâî ðåí íÿ äåð æà âà áåç ïî ñå ðåä íüî âñòà íîâ ëþº ³ çì³íþº ïðà âîâ³ íîð ìà òè âè. Íà ÿâí³ñòü äâîõ
ð³âí³â ³ñíó âàí íÿ ïðà âî âèõ ïðà âèë ïî âåä³íêè íå îç íà ÷ຠäó àë³çìó ó ïðà âî ðî çóì³íí³. Îñ òàííº º
ìîí³ñòè÷ íèì, îñê³ëüêè âñòà íîâ ëåí íÿ äå òà ëåé ïðà âî âî ãî ðå ãó ëþ âàí íÿ çà çì³ñòîì º ïðÿ ìèì ïðî-
äîâ æåí íÿì çàêð³ïëåí íÿ éî ãî îñ íîâ, çà ñî áîì éî ãî ïî ãëèá ëåí íÿ [18, ñ. 88-91].
Î. Ïå ò ðè øèí º ïðèá³÷íè êîì ñîö³îëîã³÷íî ãî íà ïðÿ ìó ïðà âî ðî çóì³ííÿ. Íà äóì êó äîñë³äíè êà,
ïðà âî âà ïðî áëå ìà òè êà ìຠðîç ãëÿ äà òèñü ó áåç ïî ñå ðåä íü î ìó çâ’ÿç êó ç ñîö³àë³çàö³ºþ ³íäèâ³ä³â,
îñîá ëè âî ñ òÿ ìè ìåí òàë³òå òó òà íàö³îíàëü íî¿ ïðà âî âî¿ êóëü òó ðè, ñòà íîâ ëåí íÿì ³íñòè òóö³é ãðî ìà-
äÿíñü êî ãî ñóñï³ëüñòâà, äå ìî êðà òè çàö³ºþ ïîë³òè÷ íî ãî æèò òÿ, ó÷à ñ òþ ãðî ìà äÿí ó ïðà âî ó òâî ðåíí³ –
âè ÿâ ëåíí³ ïî òðå áè ó ïðà âî âî ìó ðå ãó ëþ âàíí³ ñóñï³ëüíèõ â³äíî ñèí, ôîð ìó âàíí³ ñîö³àëü íèõ î÷³êó-
âàíü ùî äî éî ãî ñïðÿ ìî âà íîñò³ òà çì³ñòó, îá ãî âî ðåíí³ ïðî åêò³â çà êîí³â òà ³íøèõ íîð ìà òèâ íî-ïðà-
âî âèõ àêò³â, à òà êîæ – ó ðå àë³çàö³¿ òà îö³íö³ åôåê òèâ íîñò³ çà êî íî äàâ ñò âà.
Âà ãî ìèì ïî êàç íè êîì çà ñòî ñó âàí íÿ ñîö³îëîã³÷íî ãî ï³äõî äó äî ïðà âà ìຠñòà òè ðîç áó äî âà
íàö³îíàëü íî¿ ïðà âî âî¿ ñè ñ òå ìè íà çà ñà äàõ âåð õî âåí ñò âà ïðà âà, ùî ïå ðåä áà ÷ຠïî ãëèá ëåí íÿ óñ òà-
ëå íî ãî äëÿ â³ò÷èç íÿ íî¿ þðè ñ ïðó äåíö³¿ ïðèí öè ïó çà êîí íîñò³, ÿêèé òëó ìà ÷èâ ñÿ âè êëþ÷ íî ÿê ôîð-
ìàëü íå äî òðè ìàí íÿ âè ìîã çà êî íî äàâ ñò âà, çà ïî ñå ðåä íèöòâîì àäàï òàö³¿ äî çì³ñòó ïðà âî âî¿ ôîð ìè
çì³ñòî âíèõ ïðà âî âèõ ÷èí íèê³â – êîí ñòè òóö³éíèõ ïî ëî æåíü ÿê íîðì îñ íîâ íî ãî çà êî íó, ì³æíà ðîä-
íèõ ñòàí äàðò³â ïðàâ ³ îñ íî âî ïî ëîæ íèõ ñâî áîä ëþ äè íè. Óñ êëàä íåí íÿ ñîö³àëü íî¿ ðå àëü íîñò³ ñïî-
íó êຠäî ðîç øè ðåí íÿ ìåæ ñîö³àëü íî-êóëü òóð íî ãî ïðî ñòî ðó ïðà âî âî ãî ðå ãó ëþ âàí íÿ, âè êî ðè ñ òàí-
íÿ ïî òåíö³àëó é òà êèõ äæå ðåë ïðà âà, ÿê ñó äî âèé ïðå öå äåíò, ïðà âî âèé çâè ÷àé, íîð ìà òèâ íèé
äî ãîâ³ð. Çðå ø òîþ, âåð õî âåí ñò âî ïðà âà ìຠñòà òè ïåâ íèì ñòàí äàð òîì íå ëè øå çà êî íî äàâ ÷î¿ ä³ÿëü-
íîñò³, à é ïðèé íÿò òÿ ñó äî âèõ ð³øåíü [9, ñ. 140].
Íà äóì êó Ì. Äàì³ðë³, âèõ³ä äî ñó ÷àñ íî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ âáà ÷èòü ñÿ â ðå àë³çàö³¿ ³ñòîð³îñîôñü-
êî ãî ï³äõî äó äî ïðà âà â éî ãî ðóñ³ ó ð³çíèõ öèâ³ë³çàö³ÿõ òà êóëü òó ðàõ, âè ÿâ ëåí íÿ øëÿõ³â ïðà âî-
âî ãî ðîç âèò êó ñóñï³ëüñòâà, ðîë³ ïðà âà ó ñâ³ò³, ÿêèé ãëî áàë³çóºòüñÿ, îñ ìèñ ëåí íÿ ïîºäíàí íÿ çà ãàëü-
íî ëþäñü êî ãî é íàö³îíàëü íî ãî ó ïðà âî âî ìó ðîç âèò êó, àíàë³ç ïðà âà ÿê ïåð øî îñ íî âè ñâ³òî âî ãî
ïî ðÿä êó. Ó çâ’ÿç êó ³ç áà ãà òîì³ðí³ñòþ ïðà âà, äîö³ëüíè ìè º ïðî ïî çèö³¿ ïðî íå îáõ³äí³ñòü óðà õó âàí-
íÿ òà êèõ îç íàê ïðà âà, ÿê³ éî ãî ñîö³àëüí³ñòü (ñîö³îëîã³÷íèé âèì³ð), ÿê ÿâè ùà êóëü òó ðè (êóëü òó-
ðî ëîã³÷íèé âèì³ð), ÿê ÿâè ùà, ó öåíòð³ ÿêî ãî – ëþ äè íà (àí ò ðî ïî ëîã³÷íèé âèì³ð). Ö³ òðè ôóí äà-
ìåí òàëüí³ âèì³ðè ïðà âî âî¿ ðå àëü íîñò³, âè ðà æåí³ â àí ò ðî ïî ñîö³îêóëü òóð íî ìó ï³äõîä³, çäàòí³ âè âå-
ñ òè íà íîâ³ ðó áåæ³ ïðà âîðî çóì³ííÿ [3, ñ. 265-268, 387]. Öþ äóì êó ïîä³ëÿâ Â. Ñåë³âà íîâ, ÿêèé
çà óâà æó âàâ, ùî ñòà íîâ ëåí íÿ ñó ÷àñ íî¿ â³ò÷èç íÿ íî¿ ïðà âî âî¿ ïà ðà äèã ìè íà â³äì³íó â³ä êî ëèø íüî¿
ðà äÿíñü êî¿, çä³éñíþºòüñÿ â íà ïðÿì³ â³ä äåð æà âî öåí ò ðèç ìó äî ëþ äè íî öåí ò ðèç ìó; âî íà ñïðÿ ìî âà-
íà íà ðî çóì³ííÿ ïðà âà íå ÿê ôóíêö³¿ äåð æà âè, à ôóíêö³¿ îð ãàí³çàö³¿ ñóñï³ëüñòâà; ðîç ìå æó âàí íÿ
ïðà âà é çà êî íî äàâ ñò âà; íà ñïðèé ìàí íÿ çà ãàëü íî öèâ³ë³çàö³éíèõ íàä áàíü ³ ö³ííî ñ òåé ó ãà ëóç³ ïðà-
âà é äåð æà âè, íà ñàì ïå ðåä ³íñòè òó òó çà õè ñ òó ïðàâ ³ ñâî áîä ëþ äè íè òà ãðî ìà äÿ íè íà [10, ñ. 421-
422].
Ñó ÷àñ íå ïðà âî ðî çóì³ííÿ, íà äóì êó Þ. Îáî ðî òî âà, çó ìîâ ëå íå íî âèì ñï³ââ³äíî øåí íÿì ì³æ
ïðà âîì ³ äåð æà âîþ â ðóñë³ ïðà âî âî ãî ñâ³òî ãëÿ äó, ùî çó ìî âèâ äâ³ òðà äèö³¿ â ðî çóì³íí³ öüî ãî
ñï³ââ³äíî øåí íÿ ³, ó çâ’ÿç êó ç öèì, ³ñíó âàí íÿì äâîõ ð³çíèõ êîí öåïö³é: ïðà âî âî¿ äåð æà âè òà
ïðàâë³ííÿ ïðà âà.
Ç ñó ÷àñ íèõ ïî çèö³é ïðà âî – öå ³ñòî ðè÷ íî ñôîð ìî âà íà, ìî ðàëü íî îá´ðóí òî âà íà, ëå ãàë³çî âà íà
íîð ìà òèâ íà ñè ñ òå ìà, ðîç ðà õî âà íà íà çà ãàëü íå âèç íàí íÿ (ëåã³òè ìàö³þ) ³ â³äïîâ³äíó ïî âåä³íêó
ëþ äåé, îð ãàí³çàö³é, ñîö³àëü íèõ ñï³ëüíî ñ òåé, ùî âè êî ðè ñ òî âóº ïðî öå äó ðó, ôîð ìàë³çî âà íå ð³øåí íÿ
³ äåð æàâ íèé ïðè ìóñ äëÿ ïî ïå ðå ä æåí íÿ ³ âèð³øåí íÿ êîíôë³êò³â, çáå ðå æåí íÿ ñîö³àëü íî¿ ö³ë³ñíîñò³
[7, ñ. 4-9].
Íà íà øó äóì êó, îñîá ëèâ³ñòþ ñó ÷àñ íèõ êîí öåïö³é ïðà âà º çà ïî çè ÷åí íÿ ³ç ïðè ðîä íî ïðà âî âî¿
êîí öåïö³¿ ïî øó êó â³äì³ííî ñ òåé ì³æ ïðà âîì ³ çà êî íîì, êðè òåð³¿â ïðà âî âî ãî çà êî íó; ³ç ñîö³îëîã³÷íî-
ãî – ðîç ãëÿä ñóñï³ëüñòâà ÿê äæå ðå ëà, êðè òåð³þ òà ìå òè, ðå àë³çàö³¿ ïðà âà; ³ç ïî çè òèâ³ñòñüêî¿ êîí-
öåïö³¿ – âèç íàí íÿ äåð æàâ íî-âëàä íî ãî õà ðàê òå ðó íîðì. Òîá òî ñïå öèô³êîþ ñó ÷àñ íî ãî òëó ìà ÷åí íÿ
äà íèõ êîí öåïö³é º êîì ïëåêñ íèé ï³äõ³ä. ²íøè ìè ñëî âà ìè íà ñó ÷àñ íî ìó åòàï³ íå ³ñíóº êîí öåïö³é,
ÿê³ á ó «÷è ñ òî ìó» âè ãëÿä³ ïî õî äè ëè àáî çà ñíî âó âà ëèñü íà ïðè ðîä íî ìó àáî ñîö³îëîã³÷íî ìó ïðà-
âî ðî çóì³íí³, ïðîñë³äêî âóºòüñÿ òåí äåíö³ÿ äî ³íòå ã ðàö³¿ êëà ñè÷ íèõ êîí öåïö³é â îä íó (âñå îõîï ëþ-
þ ÷ó). Êî æåí ³ç êëà ñè÷ íèõ ï³äõîä³â ïðî ïî íóº ðîç ãëÿ äà òè ïðà âî àáî ç ôîð ìàëü íî ãî àáî çì³ñòî âíî-
ãî áî êó. Êîí öåïö³¿, ÿê³ ðîç ãëÿ äà þòü ïðà âî, â ïåð øó ÷åð ãó, ÷å ðåç òàê³ ïî íÿò òÿ ÿê «ñïðà âåä ëèâ³ñòü»,
ÏàðõîìåíêîÍ.Ì.Îñíîâí³êîíöåïòóàëüí³ï³äõîäèäîâèçíà÷åííÿïðàâàâñó÷àñí³éóêðà¿íñüê³é…
45
«ñâî áî äà», «ðå àëüí³ ñóñï³ëüí³ â³äíî ñè íè» òî ùî ÷à ñ òî ðîç ãëÿ äà þòü ôîð ìàëü íî-þðè äè÷ íó ñêëà äî-
âó ÿê âòî ðèí íó, ïîõ³äíó â³ä ïå ðå ðà õî âà íèõ ÿâèù. ², íà âïà êè, êîí öåïö³¿, â ìå æàõ ÿêèõ ïðà âî
³íòåð ïðå òóºòüñÿ ÷å ðåç ïî íÿò òÿ «íîð ìà», «þðè äè÷ íèé òåêñò», «çà êîí», âè ïó ñ êà þòü ³ç óâà ãè ñà ìå
çì³ñòî âíèé àñ ïåêò. Íà íàø ïî ãëÿä, ïðà âî íå ìîæ ëè âî âèç íà ÷è òè âè êëþ÷ íî ÷å ðåç ôîð ìó àáî ÷å ðåç
çì³ñò. Íå îáõ³äíî ïîºäíà òè ö³ ñêëà äîâ³, ïðà âî ìຠðîç ãëÿ äà òè ñÿ ÿê ñêëàä íå ö³ë³ñíå ÿâè ùå, ùî ìàº
îá’ºêòèâ íî-ñóá’ºêòèâ íó ïðè ðî äó. Íèí³ â ïðà âî çíàâñòâ³ â³äáó âàºòüñÿ ïî ñòó ïî âå ñòà íîâ ëåí íÿ ³ ðîç-
âè òîê, îñ âîºííÿ ³ çà ñòî ñó âàí íÿ ³íòå ã ðà òèâ íî-äîñë³äíèöü êî¿ ïà ðà äèã ìè, ùî îá’ºäíóº ð³çíî ìàí³òí³
ï³äõî äè äî ðî çóì³ííÿ ïðà âà. Ìíî æèíí³ñòü ï³äõîä³â ó ïðà âî ðî çóì³íí³ â³äáè âຠìíî æèíí³ñòü
íà óêî âèõ ïî ãëÿä³â äîñë³äíèê³â éî ãî îê ðå ìèõ âëà ñ òè âî ñ òåé. ³äïîâ³äíî ºäè íî ãî ïî íÿò òÿ ïðà âà
íåìàº, ³ íå ìî æå áó òè.
Ñïèñîêë³òåðàòóðè:
1. ÀëòóõîâÂ. Ââå äå íèå â ìíî ãî ìåð íûé ìèð / Â. Àë òó õîâ // Ñâî áîä íàÿ ìûñëü. – 1993. – ¹ 8. – Ñ. 25.
2. Áàáê³íÂ.Ä. Âçàºìîçâ’ÿç êè ô³ëî ñîô³¿ ïðà âà òà çà ãàëü íî¿ òå î𳿠äåð æà âè ³ ïðà âà / Â. Ä. Áàáê³í //
Ïðî áëå ìè ô³ëî ñîô³¿ ïðà âà. – 2003. – Òîì 1. – Ñ. 56-60.
3. ÄàìèðëèÌ.À. Ïðà âî è èñ òî ðèÿ: ýïè ñòå ìî ëî ãè ÷å ñ êèå ïðî áëå ìû: Îïûò êîì ïëåêñ íî ãî èñ ñëå äî âà íèÿ
ïðî áëåì ïðåä ìå òà è ñòðóê òó ðû èñ òî ðè êî-ïðà âî âî ãî ïî çíà íèÿ / Ì. À. Äà ìèð ëè. – ÑÏá.: Èçä-âî Ñ.-Ïå òåð-
áóðã ñêî ãî óí-òà, 2002. – 454 ñ.
4. ÊîçþáðàÍ.È. Ñî öè à ëè ñ òè ÷å ñ êîå ïðà âî è îá ùå ñò âåí íîå ñî çíà íèå / Í. È. Êî çþ á ðà. – Ê.: Íà óêî âà
äóì êà, 1979. – 206 ñ.
5. Êîëîä³éÀ.Ì. Ïðèí öè ïè ïðà âà Óê ðà¿íè / À. Ì. Êî ëîä³é. – Ê.: Þð³íêîì ²íòåð, 1998. – 208 ñ.
6. Ìàêñèìîâ Ñ. ². Ìå òî äî ëîã³÷í³ ï³äõî äè äî äîñë³äæåí íÿ ïðà âî âî¿ ðå àëü íîñò³ // Ïðà âî âà ñè ñ òå ìà
Óê ðà¿íè: ³ñòîð³ÿ, ñòàí òà ïåð ñïåê òè âè: ó 5 ò./ Ñ. ². Ìàê ñè ìîâ. – X.: Ïðà âî, 2008. – Ò. 1: Ìå òî äî ëîã³÷í³ òà
³ñòî ðè êî-òå î ðå òè÷í³ ïðî áëå ìè ôîð ìó âàí íÿ ³ ðîç âèò êó ïðà âî âî¿ ñè ñ òå ìè Óê ðà¿íè / [çà çàã. ðåä. Ì. Â. Öâ³êà,
Î. Â. Ïå ò ðè øè íà]. – Ñ. 40-65.
7. ÎáîðîòîâÞ.Ì. Ñó ÷àñ íå ïðà âî ðî çóì³ííÿ òà âèç íà ÷åí íÿ ïðà âà / Þ. Ì. Îáî ðî òîâ // Àê òó àëüí³
ïðî áëå ìè äåð æà âè ³ ïðà âà. – Î., 2003. – Âèï. 18. – Ñ. 4-9.
8. Îí³ùåíêîÍ.Ì. Ñó ÷àñ íå ïðà âî ðî çóì³ííÿ ó êîí òåêñò³ âè òîê³â, ïî ñòó ëàò³â, îñ íîâ íèõ ïðèí öèï³â òà
ôóíêö³îíàëü íî ãî ïðè çíà ÷åí íÿ ïðà âà / Í. Ì. Îí³ùåí êî // Ïðà âî Óê ðà¿íè. – 2010. – ¹ 4. – Ñ. 156-163.
9. ÏåòðèøèíÎ.Â. Ïðî áëå ìè ñîö³àë³çàö³¿ ïðà âî âî¿ íà óêè / Î. Â. Ïå ò ðè øèí // Ïðà âî Óê ðà¿íè. –
2010. – ¹ 4. – Ñ. 133-142.
10. Ñåë³âàíîâ Â. Ì. Ïðà âî ³ âëà äà ñó âå ðåí íî¿ Óê ðà¿íè: ìå òî äî ëîã³÷í³ àñ ïåê òè: [ìî íî ãðàô³ÿ] /
Â. Ì. Ñåë³âà íîâ. – Ê.: Âè äàâ íè ÷èé ä³ì «²í Þðå», 2002. – 724 ñ.
11. ÑêàêóíÎ.Ô. Äè íà ìè êà ìå òî äî ëî ãè ÷å ñ êèõ ïîä õî äîâ ê ïðà âó / Î. Ô. Ñêà êóí // Ïðà âî â ñè ñ òåì³
ñîö³àëü íèõ íîðì: ³ñòî ðè êî-þðè äè÷í³ àñ ïåê òè: Ìà òåð³àëè Õ²²² ³ñòî ðè êî-ïðà âî âî¿ êîí ôå ðåíö³¿ (ì. ×åðí³âö³,
20–22 òðàâ íÿ 2005 ð.). – ×åðí³âö³: Ðó òà, 2005. – Ñ. 17-24.
12. ÑêàêóíÎ.Ô. Òå î ðèÿ ãî ñó äàð ñò âà è ïðà âà: [ó÷å áíèê] / Î. Ô. Ñêà êóí. – Õ.: Êîí ñóì, Óí-ò âíó ò ðåí-
íèõ äåë, 2000. – 704 ñ.
13. ÑòåöåíêîÑ.Ã. Ïðà âî ðî çóì³ííÿ: ñï³ââ³äíî øåí íÿ òå î𳿠òà þðè äè÷ íî¿ ïðàê òè êè / Ñ. Ã. Ñòå öåí êî //
Ïðà âî Óê ðà¿íè. – 2010. – ¹ 4. – Ñ. 176-181.
14. ÒèõîìèðîâÎ.Ä. Ô³ëî ñîôñüê³ òà ìå òî äî ëîã³÷í³ àñ ïåê òè êîì ïà ðà òèâ íî ãî ï³äõî äó äî ïðà âî ðî çóì³ííÿ
/ Î. Ä. Òè õî ìè ðîâ // Ïðà âî Óê ðà¿íè. – 2010. – ¹ 4. – Ñ. 100-105.
15. Ðàá³íîâè÷Ï.Ì. Îñ íî âè çà ãàëü íî¿ òå î𳿠ïðà âà òà äåð æà âè: [íà â÷àëü íèé ïîñ³áíèê] / Ï. Ì. Ðàá³íî-
âè÷. – [âèä. 5-å, ç³ çì³íà ìè]. – Ê.: Àò³êà, 2001. – 176 ñ.
16. Ðàá³íîâè÷Ï.Ì. Ñîö³àëü íà ñóòí³ñòü ïðà âà ó ñâ³òë³ ïî òðå áî âî ãî ï³äõî äó / Ï. Ì. Ðàá³íî âè÷ // ³ñíèê
Àêà äå쳿 ïðà âî âèõ íà óê Óê ðà¿íè. – 2005. – ¹ 1 (40). – Ñ. 3-14.
17. Öâ³êÌ.Â. Ïðî ñó ÷àñ íå ïðà âî ðî çóì³ííÿ / Ì. Â. Öâ³ê // ³ñíèê Àêà äå쳿 ïðà âî âèõ íà óê Óê ðà¿íè. –
2001. – ¹ 4 (27). – Ñ. 3-12.
18. Öâ³êÌ.Â. Ñó ÷àñ íå ïðà âî ðî çóì³ííÿ – ìå òî äî ëîã³÷íà îñ íî âà ïðà âî âî¿ íà óêè / Ì. Â. Öâ³ê // Ìå òî-
äî ëîã³÷í³ ïðî áëå ìè ïðà âî âî¿ íà óêè. Ìà òåð³àëè ì³æ. íà óê. êîíô. (ì. Õàðê³â, 13-14 ãðóä íÿ 2002 ð.). – Õ.:
Ïðà âî, 2003. – Ñ. 88-91.
19. Øåìøó÷åíêîÞ.Ñ. Ùî º ïðà âî?/ Þ. Ñ. Øåì øó ÷åí êî // Àí òî ëîã³ÿ óê ðà¿íñüêî¿ þðè äè÷ íî¿ äóì êè.
 10 ò. / [çà çàã. ðåä. àêàä. ÍÀÍ Óê ðà¿íè Þ. Ñ. Øåì øó ÷åí êà]. – Ê.: Âè äàâ íè ÷èé Ä³ì «Þðè äè÷ íà êíè ãà»,
2005. – Òîì 10: Þðè äè÷ íà íà óêà íå çà ëåæ íî¿ Óê ðà¿íè. – Ñ. 30-46.
ÏàðõîìåíêîÍ.Ì.Îñíîâí³êîíöåïòóàëüí³ï³äõîäèäîâèçíà÷åííÿïðàâàâñó÷àñí³éóêðà¿íñüê³éþðè-
äè÷í³éíàóö³
Ó ñòàòò³ âèñâ³òëå íî îñ íîâí³ ï³äõî äè äî ðî çóì³ííÿ ïðà âà â ñó ÷àñí³é þðè äè÷í³é íà óö³. Çðîá ëå íî âèñ-
íî âîê ïðî ïî ñòó ïî âå ñòà íîâ ëåí íÿ ³ ðîç âè òîê, îñ âîºííÿ ³ çà ñòî ñó âàí íÿ ³íòå ã ðà òèâ íî ãî ï³äõî äó. Ïðè öüî ìó
çà çíà ÷àºòüñÿ, ùî ºäè íî ãî ïî íÿò òÿ ïðà âà íå ìຠ³ íå ìî æå áó òè.
Êëþ÷îâ³ ñëîâà: ïðà âî ðî çóì³ííÿ, ³íòå ã ðà òèâ íèé ï³äõ³ä, ñîö³îëîã³÷íèé ï³äõ³ä, ë³áåð òàð íî-þðè äè÷ íèé
46
Äîêòðèíàëüíåáà÷åííÿïðîáëåìèïðàâîðîçóì³ííÿâñó÷àñíèõóìîâàõ
ï³äõ³ä.
ÏàðõîìåíêîÍ.Í.Îñíîâíûåêîíöåïòóàëüíûåïîäõîäûêîïðåäåëåíèþïðàâàâñîâðåìåííîéóêðà-
èíñêîéþðèäè÷åñêîéíàóêå
 ñòà òüå îñ âå ùå íû îñ íîâ íûå ïîä õî äû ê ïî íè ìà íèþ ïðà âà â ñî âðå ìåí íîé þðè äè ÷å ñ êîé íà óêå. Ñäå ëàí
âû âîä î ïî ñòå ïåí íîì ñòà íîâ ëå íèè è ðàç âè òèè, îñ âî å íèè è ïðè ìå íå íèè èí òå ã ðà òèâ íî ãî ïîä õî äà. Ïðè ýòîì
îò ìå ÷à åò ñÿ, ÷òî åäè íî ãî ïî íÿ òèÿ ïðà âà íåò è íå ìî æåò áûòü.
Êëþ÷åâûåñëîâà: ïðà âî ïî íè ìà íèå, èí òå ã ðà òèâ íûé ïîä õîä, ñî öè î ëî ãè ÷å ñ êèé ïîä õîä, ëè áåð òàð íî-þðè-
äè ÷å ñ êèé ïîä õîä.
Parhomenko N. Basic conceptual approaches to determination the right in the modern Ukrainian
juridicalscience
In the article are explained basic approaches to understanding the right in modern juridical science. It is
made a conclusion about gradual formation and development, familiarization and application integration
approach. Herewith, it is mentioned that there is on unitary concept of the «right» and can’t be.
Keywords: legal understanding, integration approach, sociological approach, libertary juridical approach.
ÏàðõîìåíêîÍ.Ì.Îñíîâí³êîíöåïòóàëüí³ï³äõîäèäîâèçíà÷åííÿïðàâàâñó÷àñí³éóêðà¿íñüê³é…
47
ÄÎÊÒÐÈÍÀËÜÍÅ ÁÀ×ÅÍÍß ÏÐÎÁËÅÌÈ ÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍÍß Â ÑÓ×ÀÑÍÈÕ ÓÌÎÂÀÕ
ÎÑÍÎÂͲ ÊÎÍÖÅÏÒÓÀËÜͲ ϲÄÕÎÄÈ ÄÎ ÂÈÇÍÀ×ÅÍÍß ÏÐÀÂÀ  ÑÓ×ÀÑÍ²É ÓÊÐÀ¯ÍÑÜÊ²É ÞÐÈÄÈ×Í²É ÍÀÓÖ²
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-62881 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | XXXX-0113 |
| language | Ukrainian |
| last_indexed | 2025-11-30T10:29:32Z |
| publishDate | 2011 |
| publisher | Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Пархоменко, Н.М. 2014-05-27T17:03:32Z 2014-05-27T17:03:32Z 2011 Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці / Н.М. Пархоменко // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 42-47. — Бібліогр.: 19 назв. — укр. XXXX-0113 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/62881 340.1 У статті висвітлено основні підходи до розуміння права в сучасній юридичній науці. Зроблено висновок про поступове становленні та розвитку, освоєнні і застосуванні інтегративного підходу. При цьому наголошується, що єдиного поняття права немає і не може бути. В статье освещены основные подходы к пониманию права в современной юридической науке. Сделан вывод о постепенном становлении и развитии, освоении и применении интегративного подхода. При этом отмечается, что единого понятия права нет и не может быть. In the article are explained basic approaches to understanding the right in modern juridical science. It is made a conclusion about gradual formation and development, familiarization and application integration approach. Herewith, it is mentioned that there is on unitary concept of the «right» and can’t be. uk Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України Альманах права Доктринальне бачення проблеми праворозуміння в сучасних умовах Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці Основные концептуальные подходы к определению права в современной украинской юридической науке Basic conceptual approaches to determination the right in the modern Ukrainian juridical science Article published earlier |
| spellingShingle | Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці Пархоменко, Н.М. Доктринальне бачення проблеми праворозуміння в сучасних умовах |
| title | Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці |
| title_alt | Основные концептуальные подходы к определению права в современной украинской юридической науке Basic conceptual approaches to determination the right in the modern Ukrainian juridical science |
| title_full | Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці |
| title_fullStr | Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці |
| title_full_unstemmed | Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці |
| title_short | Основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці |
| title_sort | основні концептуальні підходи до визначення права в сучасній українській юридичній науці |
| topic | Доктринальне бачення проблеми праворозуміння в сучасних умовах |
| topic_facet | Доктринальне бачення проблеми праворозуміння в сучасних умовах |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/62881 |
| work_keys_str_mv | AT parhomenkonm osnovníkonceptualʹnípídhodidoviznačennâpravavsučasníiukraínsʹkíiûridičníinaucí AT parhomenkonm osnovnyekonceptualʹnyepodhodykopredeleniûpravavsovremennoiukrainskoiûridičeskoinauke AT parhomenkonm basicconceptualapproachestodeterminationtherightinthemodernukrainianjuridicalscience |