Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття
Збережено в:
| Опубліковано в: : | Україна в Центрально-Східній Європі |
|---|---|
| Дата: | 2005 |
| Автор: | |
| Формат: | Стаття |
| Мова: | Ukrainian |
| Опубліковано: |
Інститут історії України НАН України
2005
|
| Теми: | |
| Онлайн доступ: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63013 |
| Теги: |
Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Цитувати: | Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття / В. Александрович // Україна в Центрально-Східній Європі: Зб. наук. пр. — К.: Інститут історії України НАН України, 2005. — Вип. 5. — С. 533-557. — Бібліогр.: 25 назв. — укр. |
Репозитарії
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-63013 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Александрович, В. 2014-05-29T12:00:42Z 2014-05-29T12:00:42Z 2005 Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття / В. Александрович // Україна в Центрально-Східній Європі: Зб. наук. пр. — К.: Інститут історії України НАН України, 2005. — Вип. 5. — С. 533-557. — Бібліогр.: 25 назв. — укр. XXXX-0035 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63013 uk Інститут історії України НАН України Україна в Центрально-Східній Європі Джерелознавство Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття |
| spellingShingle |
Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття Александрович, В. Джерелознавство |
| title_short |
Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття |
| title_full |
Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття |
| title_fullStr |
Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття |
| title_full_unstemmed |
Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття |
| title_sort |
інвентарі замків у старому й новому заславі з xvii століття |
| author |
Александрович, В. |
| author_facet |
Александрович, В. |
| topic |
Джерелознавство |
| topic_facet |
Джерелознавство |
| publishDate |
2005 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Україна в Центрально-Східній Європі |
| publisher |
Інститут історії України НАН України |
| format |
Article |
| issn |
XXXX-0035 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63013 |
| citation_txt |
Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття / В. Александрович // Україна в Центрально-Східній Європі: Зб. наук. пр. — К.: Інститут історії України НАН України, 2005. — Вип. 5. — С. 533-557. — Бібліогр.: 25 назв. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT aleksandrovičv ínventarízamkívustaromuinovomuzaslavízxviistolíttâ |
| first_indexed |
2025-11-26T15:04:44Z |
| last_indexed |
2025-11-26T15:04:44Z |
| _version_ |
1850625638333939712 |
| fulltext |
Ðîçä³ë ²II
Äæåðåëîçíàâñòâî
Óêðà¿íà â Öåíòðàëüíî-Ñõ³äí³é ªâðîï³, ¹ 5, 2005 533
Âîëîäèìèð Àëåêñàíäðîâè÷
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ
ÇÀÑËÀ² Ç XVII ÑÒÎ˲ÒÒß
Õ
î÷ êíÿæi åë iòè Âî ëèíi âiääàâ íà çíà õî äÿòü ñÿ ó ïîëi
çîðó äîñëiäíèêiâ, ÷è ìà ëî âàæ ëè âèõ àñ ïåêòiâ iñòîði¿
¿õíüî ãî ñå ðå äî âè ùà âñå ùå ïðî äîâ æó þòü çà ëè øà òè ñÿ
ïîçà íà óêî âèì ñòóä iþ âàí íÿì. Òàêà ñè òó àö iÿ âèç íà ÷àºòüñÿ íà ñàì -
ïå ðåä ñòà íîì îïðà öþ âàí íÿ êîì ïëåê ñó ïè ñåì íèõ äæå ðåë, ÿêå âñå
ùå íå íà áðà ëî ñèñ òå ìà òè÷ íî ãî õà ðàê òå ðó. Âíà ñëiäîê öüî ãî äî íà ó -
êî âî ãî îá iãó é äîñi íå ïî òðà ïè ëè âàæ ëèâi ìà òåð ià ëè, ÿêi ñòî ñó þòü -
ñÿ iñòîði¿ òà ïî âñÿê äåí íî ãî æèò òÿ âî ëè íñüêèõ ñëiò, ùî âiäiãðà ëè
òàêó ïî ìiòíó ðîëü â iñòî ðè÷ íî ìó ïðî öåñi â Óêðà¿íi ïåð iî äó ïiçíüî -
ãî ñå ðåä íüîâi ÷÷ÿ òà íà ïî ÷àò êàõ íî âî¿ äîáè. Íå ÷èñ ëåííi íîâiòíi
ñòóäi¿ íàä ¿õíiì ñå ðå äî âè ùåì àáî ïðî äîâ æó þòü ïiäõî äè iñòî ðè÷ -
íî- ãå íå à ëî ãi÷íî¿ øêî ëè1, àáî æ õî÷ i ïðî ïî íó þòü íîâi ïî ãëÿ äè íà
âiäïî âiäíèé êîì ïëåêñ ïðî áëåì, àëå â ðàì êàõ çíà÷ íî øèð øî¿ ïðî á -
ëå ìà òè êè2.
Îäíèì iç ÿñ êðà âèõ ïðè êëàäiâ ñòà íó îïðà öþ âàí íÿ êîì ïëåê ñó
ïè ñåì íèõ äæå ðåë äî ñòóäié íàä ñå ðå äî âè ùåì óêð à¿íñüêèõ êíÿ æèõ
åëiò º ñòàí âïðî âàä æåí íÿ äî íà óêî âî ãî îá iãó iíâåí òàðiâ ìàé íà
ïðåä ñòàâ íèêiâ âî ëè íñüêî¿ ìàã íà òåð³¿. Öÿ ðî áî òà çà ïî ÷àò êî âà íà ïó -
áëiêàöiºþ îïè ñó ñêàð áíèöi Äó áå íñüêî ãî çà ìêó êíÿ çÿ ßíó øà
Îñòðîçü êî ãî 1616 ð.3 Ïðî òå ïðî äîâ æèâ ¿¿ ëèøå iíâåí òàð ðó õî ìî ãî
ìàé íà êíÿçiâ Êî ðåöü êèõ ç 1657–1640 ðîêiâ4. Òiëüêè íå äàâ íî öåé
ñêðîì íèé ïå ðå ëiê ïî ïîâ íè ëè îïè ñè Îñòðîçü êî ãî çà ìêó XVII ñò.5
Õî÷ íà çà ãàë âiäïî âiäíèõ ìà òåð iàëiâ çáå ðåã ëî ñÿ íå òàê óæå é áà ãà -
òî, ôîíä âöiëiëèõ âiäî ìîñ òåé òà êî ãî õà ðàê òå ðó äà ëå êî íå âè ÷åð ïà -
íèé, îêðåìi î÷å âèäíi ìîæ ëè âîñòi ¿õ ïî ïîâ íåí íÿ ïðî äîâ æó þòü çà -
ëè øà òè ñÿ íå âè êî ðèñ òà íè ìè.
Ñå ðåä òà êèõ íå ìîæ íà íå çãà äà òè iíâåí òàði çà ìêiâ ìî ëîä øî¿
ãiëêè Îñòðîçü êèõ òà ¿õíiõ íà é áëèæ ÷èõ ñïàä êîºìöiâ — êíÿçiâ Çà -
ñëàâ ñüêèõ. Öi ìà òåð ià ëè ïå ðå õî âó þòü ñÿ ó âè âå çå íî ìó ç Óêðà¿ íè
ùå 1918 ð. ðî äè íî ìó àðõiâi êíÿçiâ Ñàí ãóøêiâ — ºäè íî ìó çáå ðå æå -
íî ìó êîì ïëåêñi óêð à¿íñüêèõ ôàìiëüíèõ àê òî âèõ ìà òåð iàëiâ ïðè -
âàò íî ãî ïî õîä æåí íÿ1, ÿêi íèíi çáåð iãà þòü ñÿ ó ôîí äàõ âà â åëüñüêî -
ãî âiääiëó Äåð æàâ íî ãî àðõiâó â Êðà êîâi. Çàç íà ÷åíi äî êó ìåí òè çíà -
õî äÿòü ñÿ ñå ðåä iíâåí òàðiâ ðiçíèõ ìàºòêiâ êíÿçiâ Çàñ ëà âñüêèõ çà
1603–1700 ðîêè é âêëþ ÷à þòü îïè ñè çà ìêiâ ó Ñòà ðî ìó Çàñ ëàâi ç
1622 é Íî âî ìó Çàñ ëàâi ç 1637 i 1645 òà Ñòà ðî ìó é Íî âî ìó Çàñ ëàâi ç
1700 ðîêiâ. Çàç íà ÷åíi îïè ñè äà ëå êî íå ðiâíîöiííi çà çìiñòîì, ïðî òå
äà þòü óíiêàëü íèé ôàê òî ëîã³÷íèé ìà òåð iàë, ÿñ êðà âî âèñâiòëþ þòü
äîëþ ôàìiëüíî ãî ãíiçäà çíà íî ãî âî ëè íñüêî ãî êíÿ æî ãî ðîäó óïðî -
äîâæ ìàé æå âñüî ãî XVII ñò.
Ïåð øèé ç öèõ iíâåí òàðiâ 15 ëèï íÿ 1622 ð. ñïè ñàâ ßí Êàì ’ÿ -
íåöü êèé çà ðîç ïî ðÿä æåí íÿì íà òîé ÷àñ áðàö ëà âñüêî ãî âîºâîäè,
êíÿ çÿ Îëåê ñàí äðà Çàñ ëà âñüêî ãî (†1629) ç íà ãî äè ïå ðå äà÷i çà ìêó
îðåí äà ðÿì Àíäæåéîâi Îáðàñ êî ìó òà Ìiõà ëîâi Ñàì ñî íîâ i÷ó. ßê
âèä íî ç îïè ñó, Ñòà ðî çàñ ëà âñüêèé çà ìîê òîäi âêëþ ÷àâ êîì ïëåêñ ñà -
ì îñòiéíèõ áóä iâåëü (çä åáiëüøî ãî óæå â ïî ðóé íî âà íî ìó ñòàíi),
ÿêèé òðà äè öiéíî äëÿ óêð à¿íñüêèõ çå ìåëü ñêëà äàâ ñÿ ç ìó ðî âà íèõ òà
äå ðåâ ’ÿ íèõ ñïî ðóä. «Äóæå çëîþ» é íå áåç ïå÷ íîþ äëÿ âè êî ðèñ òàí -
íÿ íà çâà íî â’¿çäíó áðà ìó, ÿêó, çà ñëî âà ìè óêëà äà ÷à, íå îáõiäíî çà -
ìiíè òè íî âîþ àáî, ïðè íàéìíi, íà ïðà âè òè. Òàê ñàìî çà íî âî, «ç
ãðóí òó», ñëiä áóëî ïå ðå áó äó âà òè ðîç òà øî âà íèé íà ïîä âið’¿ ëiâî -
ðó÷ âiä áðà ìè âå ëè êèé áó äè íîê «ç ïî êî ÿ ìè», â ÿêî ìó, çîê ðå ìà,
âìiùå íî êíÿ æó ñêàð áíè öþ. Íàâ ïðî òè íüî ãî çíà õî äè ëà ñÿ ñòà ðà
êóõ íÿ, ÿêó êíÿçü óæå ðîç ïî ðÿ äèâ ñÿ ðî çiáðà òè, òîìó àâ òîð îïè ñó çà -
çíà ÷àº, ùî ïî ñòà ëèé âíà ñëiäîê öüî ãî âè ëàì ó çîâíiøíié ëiíi¿ çà ì -
êî âèõ ñïî ðóä òà ñòií ñëiä çà ïðà âè òè òè íîì. ²ç öiº¿ íî òàò êè âèä íî,
ùî êóõ íÿ òèëü íîþ ñòî ðî íîþ áóëà âêëþ ÷å íà ó ñòiíè, ÿêi îòî ÷ó âà ëè
ïîä âið’ÿ çà ìêó. Íàä ðî âîì çíà õî äèâ ñÿ ùå îäèí ÷è ìà ëèé áó äè íîê
iç âå ëè êèì çà ëîì íà ïî âåðñi, ÿêèé íà òîé ÷àñ âè êî ðèñ òî âó âàâ ñÿ äëÿ
ïå ðå õî âó âàí íÿ çáðî¿ òà âiéñüêî âî¿ àìóíiöi¿. Ó öié ñâiòëèöi íà ÷àñ
óêëà äåí íÿ iíâåí òà ðÿ çáåð iãà ëà ñÿ òà êîæ ÷àñ òè íà çà ìêî âî¿ êî ëåêöi¿
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
534
êàð òèí, ÿêà, íà ñêiëüêè ìîæ íà çäî ãà äó âà òè ñÿ, òàê ñàìî ïå ðå áó âà ëà
òàì òiëüêè òèì ÷à ñî âî.
¯¿ ðî çìiùåí íÿ ðàç îì ¿ç ñêëà äîì çáðî¿ âèã ëÿ äຠäî ñèòü íå ñïî -
ä iâà íèì, ùî âèê ëè êà íå, î÷å âèä íî, çà ãàëü íèì çðóé íî âà íèì ñòà íîì
çà ìêó, ïðè ÿêî ìó éîãî ïà ðàäíi ïðè ìiùåí íÿ âæå áóëè ïî çáàâ ëåíi
çâè÷ íî ãî îá ëàø òó âàí íÿ. ²íøà ÷àñ òè íà êàð òèí çíà õî äè ëà ñÿ íà òîé
÷àñ â êî ìîði ïiä «âå ëè êîþ êàì ’ÿ íè öåþ».
Çàì êî âà çáiðêà ìà ëÿ ðñòâà â Ñòà ðî ìó Çàñ ëàâi2 º íà é ðàí iøèì
òà êèì iíâåí òà ðåì, âiäíàé äå íèì äîñi íà óêð à¿íñüêèõ çåì ëÿõ3, òîìó
çà ñëó ãî âóº îêðå ìî¿ óâà ãè. Íà æàëü, ïðè íà ãiäíî ñêëà äå íèé ïå ðå ëiê
íàä òî ëà êî íi÷íèé i âèä iëÿº ëèøå îêðåìi ãðó ïè êàð òèí, çä åáiëüøî -
ãî çà çíà ÷à þ ÷è òiëüêè ¿õíþ êiëüêiñòü. Íî òàò êà «26 âå ëè êèõ êàð -
òèí», íà ïðèê ëàä, íèíi ãî âî ðèòü íå áà ãà òî. Ìîæ íà ëèøå çäî ãà äó âà -
òèñü, ùî ñå ðåä íèõ, î÷å âèä íî, ìàëè á ïå ðå âà æè òè ðî áî òè ºâðî ïå é -
ñüêèõ ìàéñòðiâ. Öþ äóì êó ïiäòâåð äæóº âiäçíà ÷å íèé öèêë iç
14 êîì ïî çèöié, ïðè ñâÿ ÷å íèõ æèò iþ ñâÿ òî ãî Ôðàí öèñ êà. ²íøà ñåð iÿ,
ÿêà íà ðà õî âó âà ëà àæ 20 ïî ëî òåí, âêëþ ÷à ëà çîá ðà æåí íÿ àïîñ òîëiâ
òà ºâàí ãåëiñòiâ. Íà âå äå íå ÷èñ ëî âêà çóº, ùî îêðåìi ç íèõ ìó ñè ëè
áóòè íà ìàëü î âàíi äâi÷i, òîá òî öþ ãðó ïó, î÷å âèä íî, äî ïîâ íþ âà ëè
çîá ðà æåí íÿ ðiçíî ãî ïî õîä æåí íÿ. Òà êèé âèñ íî âîê ïiäòâåð äæóº íî -
òàò êà ïðî ùå äâi «iíøèõ» êàð òè íè ç àïîñ òî ëà ìè. Ó òî ãî ÷àñ íî ìó çà -
õiäíîºâðî ïå éñüêî ìó ìèñ òåöòâi òàêi ñåði¿ ìàëè ÷è ìà ëå ïî øè ðåí íÿ,
â Óêðà¿íi ïðî íèõ º çãàä êè ñå ðåä ìàé íà ëüâiâñüêèõ ãî ðîäÿí4, òîìó
çà çíà ÷å íà ïî çèö iÿ iíâåí òà ðÿ âiäîá ðà æຠîäíó ç õà ðàê òåð íèõ îñîá -
ëè âîñ òåé ñêëà äó òîäiøíiõ ìèñ òåöü êèõ çáiðîê Óêðà¿ íè.
Çãà äà íèé ïå ðå ëiê äຠïiäñòà âè çäî ãà äó âà òè ñÿ, ùî â ñòà ðî çà -
ñëàâ ñüêîìó çà ìêó áóëî äåêiëüêà öèêëiâ êàð òèí. Äî âæå íà çâà íèõ
ñëiä äî äà òè òà êîæ 7 çîá ðà æåíü ñèâiëë, ÿêi, ñó äÿ ÷è ç iíâåí òàðiâ, òåæ
ìàëè áiëüøå ïî øè ðåí íÿ â Óêðà¿íi ó XVII ñò.5 Îêðå ìó ñåð iþ ñòà íî -
âè ëè 12 êiííèõ ïî ðòðåòiâ ðè ìñüêèõ iìïå ðà òîðiâ. Âîíè, áåç ïå ðå÷ -
íî, òåæ íà ëå æà ëè äî ºâðî ïå éñüêî ãî ìèñ òåö òâà, äå äîá ðå âiäîìi iç
ãðàô iêè XVI — ïî ÷àò êó XVII ñò. é ñòà ëè ïî ïó ëÿð íè ìè ïiñëÿ òîãî,
ÿê ó 1560 ð. íiäåð ë àíäñüêèé ãðà âåð ßí âàí äåð Ñòðàò (Ñòðà äà íóñ)
îïðà öþ âàâ ñåð iþ òà êèõ ãðà âþð, çãî äîì íå îäíî ðà çî âî ïî âòî ðþ âà -
íó6. Ìàëè âîíè ñâî¿ âiäïî âiäíè êè é ó ìà ëÿðñòâi7. Î÷å âèä íî, äî
íèõ íà ëå æàòü é çà ñëàâñüêi êiííi ïî ðòðå òè ðè ìñüêèõ iìïå ðà òîðiâ8.
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
535
Íà òîìiñòü âiäçíà ÷åíi â îïèñi 29 íiäåð ë àíäñüêèõ êàð òèí ñòà íî âè ëè,
î÷å âèä íî, îêðå ìó çáiðêó ìà ëÿ ðñòâà ìàéñòðiâ íiäåð ëàíäñüêî¿ øêî -
ëè9, êîí êðåò íèé ñêëàä ÿêî¿, íà æàëü, íå çà ôiêñî âà íî. ²òàëiéñüêi òà
íiäåð ëàíäñüêi êàð òè íè Ñòà ðî çàñ ëà âñüêî ãî çà ìêó äà þòü ÿñ êðà âå
ñâiä÷åí íÿ ïðî äâà òðà äè öiéíèõ íà ïðÿ ìè êî ëåê öiî íå ð ñüêî¿ àê òèâ -
íîñò³ óêð à¿íñüêèõ çà ìîâ íèêiâ, âiäîá ðà æå íèõ íå ëèøå â äàâíiõ ìèñ -
òåöü êèõ çiáðàí íÿõ, àëå é ïåâ íèì ÷è íîì ó òî ãî ÷àñ íî ìó óêð à ¿í ñüêî -
ìó ìà ëÿðñòâi, âiä ïî ÷àò êó XVII ñò. çîðiºíòî âà íî ìó, íà ñàì ïå ðåä, íà
âè êî ðèñ òàí íÿ íiäåð ë àíäñüêèõ ãðà ôi÷íèõ âçiðöiâ10.
Çãà äàíi êiííi ïî ðòðå òè ðè ìñüêèõ iìïå ðà òîðiâ âêà çó þòü íà
âàæ ëè âå ìiñöå ïî ðòðåò íî ãî ìà ëÿ ðñòâà â çà ñëàâñüêié êî ëåêöi¿. Éîãî
âiäçíà ÷à þòü íà ñàì ïå ðåä íà çâàíi «êîí òåð ôåê òà ìè» 34 ïî ðòðå òè iç
çîá ðà æåí íÿì ìî äå ëåé äî ïî ÿ ñà. Öå áóâ íà é ïî øè ðåí iøèé ó òî ãî -
÷àñíié ìèñ òåöüêié ïðàê òèöi âàð iàíò ìà ëÿ ðñüêî ãî ïî ðòðå òó, ïðî òå,
ÿê âêà çó þòü çáå ðå æåíi âiäî ìîñòi, — íå íà é âàæ ëèâ iøèé. Äîì iíó -
þ÷i ïî çèöi¿ ó ïðî ôåñiéíié ïðàê òèöi òî ãî ÷àñ íèõ ìàéñòðiâ ïî ñiäà ëè
ïà ðàäíi çîá ðà æåí íÿ íà ïî âíèé çðiñò11. Íà Âî ëèíi âîíè äî êó ìåí -
òàëü íî âiäçíà ÷åíi ñå ðåä ìàé íà êíÿ çÿ ßíó øà Îñòðîçü êî ãî, ïðàâ äà,
íå â éîãî âî ëè íñüêèõ ìàºòêàõ, äî ÿêèõ ïîä iáíèõ ñâiä÷åíü íå çáå -
ðåã ëî ñÿ, à â äâîõ íå âå ëè êèõ ðå çè äåí öiÿõ òàð íó âñüêî ãî êëþ ÷à íà
òå ðè òîði¿ Ïîëüùi12. Íå âèê ëþ ÷å íî, ùî çà ñëàâñüêi ðîñ òîâi ïî ðòðå -
òè âõî äè ëè äî ÷èñ ëà âiäçíà ÷å íèõ 26 êàð òèí âå ëè êèõ ðîçìiðiâ.
Îêðå ìî â ðåºñòði âêà çà íî 5 ïî ðòðåòiâ ïî ìåð ëèõ êíÿ æè÷iâ, ïiä ÿêè -
ìè, ìà áóòü, ìà þòü ñÿ íà óâàçi ìà ëîëiòíi ñèíè Î. Çàñ ëà âñüêî ãî Êà -
ðîëü òà Ôðà íöiøåê. ßêùî òàê, òî â çà ìêó ïå ðå õî âó âà ëè ñÿ ïî 2–3
¿õíiõ çîá ðà æåí íÿ. Ðiäêiñíîþ ïî çèöiºþ äëÿ òî ãî ÷àñ íèõ îïèñiâ êàð -
òèí íà óêð à¿íñüêèõ çåì ëÿõ º çãà äàíi îêðå ìî äâà «êî íòðåôåê òè íà
òàá ëè öÿõ». Îñêiëüêè ïiä îñòà ííiìè ñëiä ðî çóì iòè äîø êè, òîá òî äå -
ðåâ ’ÿíi îñíî âè, çà öiºþ íî òàò êîþ ìî æóòü êðè òè ñÿ ÿêiñü ðàííi çðàç -
êè — ïî ðòðå òè íà äå ðåâi ìà ëþ âà ëè íà ïî ÷àò êàõ ïî øè ðåí íÿ æàí ðó,
é òàêi îñíî âè âèé øëè ç óæèò êó ùå ïiä êiíåöü XVI ñò., ùî, çðåø -
òîþ, çà ñâiä÷óº é ñàì ïó áëiêî âà íèé ïå ðå ëiê. Ïðî òå íà é çà ãàä êîâ i -
øîþ éîãî ïî çèöiºþ º òðè ìà ëèõ i îäíà âå ëè êà òó ðåöüêi êàð òè íè.
Íàä òî ëà êî íi÷íà íî òàò êà íå äîç âî ëÿº âñòà íî âè òè, ùî ñàìå ìà ëî ñÿ
íà óâàçi â öüî ìó âè ïàä êó. Ìîâà éäå, î÷å âèä íî, ïðî ÿêóñü òó ðåöü êó
òå ìà òè êó, ïðî òå êîí êðå òè çó âà òè ¿¿ õà ðàê òåð íå âäàºòüñÿ.
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
536
Öåé ïå ðå ëiê ïî ïîâ íþ þòü ùå äåêiëüêà ïî çèöié ç ìèñ òåöü êî¿
çáiðêè çà ìêó, ùî ïå ðå õî âó âàë àñÿ íà òîé ÷àñ ó çãà äàíié êî ìîði ïiä
«âå ëè êîþ êàì ’ÿ íè öåþ». Ïåð øîþ ñå ðåä íèõ âiäçíà ÷å íî «Obraz
bia³y alabastrowy», ÿêèé äຠîäèí ç äî ñèòü íå ÷èñ ëåí íèõ ïðè êëàäiâ
ïðè ñóò íîñòi â òî ãî ÷àñ íèõ îïè ñàõ ìèñ òåöü êèõ êî ëåêöié àëå áàñ òðî -
âèõ ðåëüºôiâ. Öÿ ÷àñ òè íà iíâåí òà ðÿ ïî ïîâ íþº 45 ïî çèö iÿ ìè ïå ðå -
ëiê êíÿ æèõ òà êî ð îëiâñüêèõ ïî ðòðåòiâ, ó ÿêèõ ìàºìî óíiêàëü íå
ðàííº ñâiä÷åí íÿ ïðî ïî ðòðåò íó çáiðêó é, ìîæ ëè âî, ïåð øó âiäíî òî -
âà íó íà óêð à¿íñüêèõ çåì ëÿõ ãà ëå ðåþ ïî ðòðåòiâ ïî ëüñüêèõ êî ðîëiâ.
Äî êî ëåêöi¿ çà ìêî âî ãî ìà ëÿ ðñòâà âîíà äîäຠùå 23 êàð òè íè «ni der -
lanskich y ynnych ró¿nych», 11 ìà ëèõ êàð òèí òà 3 êàð òè íè áåç ðàì.
Íà âå äåíi óíiêàëüíi äëÿ óêð à¿íñüêèõ çå ìåëü âiäî ìîñòi ïðî
ñêëàä çáiðêè ìà ëÿ ðñòâà çà ìêó â Ñòà ðî ìó Çàñ ëàâi äåùî äî ïîâ íþ -
þòü ñêðîìíi àðõiâíi ñâiä÷åí íÿ ç äðó ãî¿ ïî ëî âè íè 1610-õ ðîêiâ ïðî
ìà ëÿðiâ òà ìà ëÿ ðñòâî â îòî ÷åííi êíÿ çÿ Î. Çàñ ëà âñüêî ãî. Ñå ðåä íèõ
íà ñàì ïå ðåä ñëiä çãà äà òè êðà êiâ’ÿ íè íà Ñòà íiñëà âà Ñëàâ êà, âiäíî òî -
âà íî ãî ïiä 1615 ð. ó Ëüâîâi ÿê æè òå ëÿ Çàñ ëà âà13 é, ìîæ ëè âî, çãà äà -
íî ãî òàì ùå òà êîæ 1628 ð. (ó íî òàòöi çà íÿò òÿ íå âêà çà íî)14.
Âöiëiëèé çáiðíèê êîïié ëèñòiâ êíÿ çÿ çáåðiã ñâiä÷åí íÿ ïðî ïî ðòðå òè
ëüâiâñüêî ãî äîê òî ðà Äîìiíiêà (Ãåï íå ðà?) òà îôiöià ëà ëüâiâñüêî¿
êàï iòó ëè Òî ìà øà Ïiðà âñüêî ãî, ÿêi, ïðàâ äî ïî äiáíî, íà ìà ëþ âàâ öåé
ìàé ñòåð15. Çàç íà ÷åíi ëèñ òè äà þòü òà êîæ ïåâíi ìà òåð ià ëè äî iñòîði¿
ôîð ìó âàí íÿ çáiðêè. Òàê, ÿê âè ÿâ ëÿºòüñÿ, áó äó ÷è ó Ëüâîâi, êíÿçü
ïðî ñèâ çíà íî ãî ëüâiâñüêî ãî âå íå öiéöÿ Àíòîíiî Ìàñ ñàði ïðè ñëà òè
éîìó äå ÿêi ðå÷i, çîê ðå ìà, «ïðå êðàñ íó» êàð òè íó «Ñâÿ òà Öå öiëiÿ» é
ïî ðòðåò äîæà íà ïî âíèé çðiñò16. Âàð òî âiäçíà ÷è òè òà êîæ, ùî ïiñëÿ
òîãî, ÿê âè ïàä êî âî çà ãè íóâ ìà ëîëiòíié ñèí êíÿ çÿ Îëåê ñàí äðà
Ôðàí öèñê (çãà äà íà ñåð iÿ êàð òèí ç æèòiºì ñâÿ òî ãî Ôðàí öèñ êà,
ïðàâ äî ïî äiáíî, ìîã ëà áóòè ïî â’ÿ çà íà ïî õîä æåí íÿì ç êíÿ æè ÷åì),
êíÿçü íà ïè ñàâ ëèñ òà äî íå âiäî ìî ãî äîñi îñòðîçü êî ãî ìà ëÿ ðà ²ëëi ç
ïðî õàí íÿì, àáè òîé ïðè áóâ äî Çàñ ëà âà ç ôàð áà ìè17. Òóò ìîæ íà
âáà ÷à òè íà ñàì ïå ðåä ðî áî òè íàä òðà óð íîþ äå êî ðàöiºþ äëÿ ïî õî ðî -
íó, àëå íå âèê ëþ ÷å íî, ùî ïå ðå äáà ÷à ëî ñÿ òà êîæ âè êî íàí íÿ ïî ðòðå -
òó, îñêiëüêè â îïèñi ìàé íà, ÿê çãà äó âà ëî ñÿ, âiäçíà ÷å íî çîá ðà æåí íÿ
ïî ìåð ëèõ êíÿ æè÷iâ.
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
537
Ëèñ òó âàí íÿ çà ñâiä÷óº é òà êèé iñòîò íèé øëÿõ ïî ïîâ íåí íÿ
çàì êîâî¿ çáiðêè, ÿê îá ìií ïî ðòðå òà ìè ó ðîëi ñâîºðiäíèõ ïîä à ðóí -
êiâ: íà ïðèêiíöi 1616 ð. êíÿçü íà ïè ñàâ ëèñ òà äî âiñëiöüêî¿ êàø òå ëÿ -
íî âî¿ ç ïðî õàí íÿì ïðè ñëà òè ñâié ïî ðòðåò òà ïî ðòðåò ñâî ãî ÷î ëî â i -
êà: «…a ia to¿ wiobra¿enie swoie polie w[asz]m[oœci] — przynaimniej
zejdzie siê straszyæ dzieci kiedy siê bêd¹ czego napi e ra li»18. Öi ìà òåð i -
à ëè äî äà þòü ðiäêiñíi âiäî ìîñòi äî iñòîði¿ ìèñ òåöü êî ãî ìå öå íà òó
êíÿ æèõ åëiò Âî ëèíi, òèì âàæ ëèâiøi, ùî îðèã iíàëü íèõ ïàì ’ÿ òîê ìà -
ëÿ ðñòâà ç â³äïî âiäíî ãî ñå ðå äî âè ùà ìàé æå íå çáå ðåã ëî ñÿ. Óíiêàëü -
íèì âè íÿò êîì º çîá ðà æåí íÿ íå âiäî ìî ãî ìàã íà òà â çáiðöi Îñòðîçü -
êî ãî ìó çåþ19.
Ïå ðå áó âàí íÿ êî ëåêöi¿ êàð òèí ó ïðè ìiùåí íÿõ, äå çáåð iãà ëà ñÿ
òà êîæ çáðîÿ òà iíøi ðå÷i ç-ïî ìiæ çà ìêî âî ãî ìàé íà, âêà çóº, ùî íà
òîé ÷àñ âîíè íå ôóíê öiî íó âà ëè ó çâè÷ íî ìó êîí òåêñòi, ïî çà ÿê âëàñ -
íèê íå âè êî ðèñ òî âó âàâ çà ìêó, ùî é áóëî ïðè ÷è íîþ ïå ðå äà÷i éîãî â
îðåí äó. Óæå âiäçíà ÷ó âà íèé çà ïó ùå íèé ñòàí çà ìêî âî ãî êîì ïëåê ñó
ïiäòâåð äæóº é îïèñ íà ñòóï íèõ áóä iâåëü. Òàê, ïðè áó äèí êîâi çëiâà
âiä áðà ìè ÷èñ ëåííi êî ìî ðè ç äâî ìà ñâiòëè öÿ ìè íå ìàëè ïî êðèò òÿ é
÷å ðåç òå ãíè ëè, à ñàì äiì, çà âèç íàí íÿì àâ òî ðà îïè ñó, ïî òðå áó âàâ
íà ïðà âè «ç ´ðóí òó». Ïðî òå îä íî ÷àñ íî â êîì ïëåêñi çà ìêó îïè ñà íî
íîâó ìó ðî âà íó êàì ’ÿ íè öþ, ñó äÿ ÷è ç ïå ðå ëiêó ïå ðå õî âó âà íèõ ó íié
ðå ÷åé, âè êî ðèñ òî âó âà íó, à òîìó, íà çà ãàë, ó äîá ðî ìó ñòàíi, õî÷ âîíà
òà êîæ óæå ïî òðå áó âà ëà íî âî ãî íàêðèòòÿ.
ßê çà çíà ÷å íî â îïèñi, àí ñàìáëü çà ìêî âèõ ñïî ðóä ç äâîõ
ñòîðií áóâ îòî ÷å íèé ìó ðîì, ç òðåòü î¿ éîãî ñëiä áóëî ÷àñ òêî âî äî -
ìó ðó âà òè, à ÷åò âåð òà ñòî ðî íà ïî òðå áó âà ëà íå âiäêëàä íî¿ íà ïðà âè.
Ïðèê ìåò íîþ îñîá ëè âiñòþ çà ìêó º çà çíà ÷å íèé ïðè çàëi iç çáðîºþ
ãî äèí íèê ç áîºì20, à òà êîæ çà ìêî âà öåð êâà. Ó ìiñòi iíâåí òàð
âiäçíà ÷ຠùå íå äî áó äî âà íèé ïà ðàô iÿëü íèé êîñ òüîë ç íî âè ìè
âiâòà ðÿ ìè21 òà ìî íàñ òèð (áåð íàð äèíiâ) ç êîñ òüî ëîì, ÿêèé ùîé íî
ïî ÷à ëè çà ñêëåï ëþ âà òè22.
Íàñ òóï íèé iíâåí òàð çà ìêó â Ñòà ðî ìó Çàñ ëàâi ñïè ñà íî òiëüêè
1700 ð. Íà òîé ÷àñ âiä ïðè ãî ðîä êà âií ìàâ äå ðåâ ’ÿ íó áðà ìó, ìóðè
áóëè ìiñöÿ ìè íàä ðóé íî âàíi. Âõiä íà çà ìêî âå ïîä âið’ÿ âiâ ÷å ðåç
çðóé íî âà íèé ìiñò, ÿêèé ïî òðå áó âàâ íå âiäêëàä íî¿ ðåñ òàâ ðàöi¿. Ïî -
ñå ðåä ïîä âið’ÿ çíà õî äèâ ñÿ òðè ïî âåð õî âèé ïà ëàö ç ïðî õî äîì «íà â -
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
538
õðåñò» ó íè æíüî ìó ïî âåðñi é «çíà ìå íè òè ìè» êî ëèñü ïiäçå ìåë ëÿ -
ìè. Çà ñâiä÷åí íÿì óêëà äà ÷à îïè ñó, íà òîé ÷àñ âií óæå öiëêî âè òî çà -
íå ïàâ, ñòî ÿâ áåç æîä íî ãî íà êðèò òÿ é íà áëè æàâ ñÿ äî îñòà òî÷ íî¿
ðóé íàöi¿. ßê ìîæ íà çäî ãà äó âà òè ñÿ iç çiñòàâ ëåí íÿ îáîõ îïèñiâ çà ì -
êiâ, öåé óíiêàëü íèé íà óêð à¿íñüêèõ çåì ëÿõ çðà çîê ïà ëà öî âî ãî áó -
äiâ íèö òâà — «áà çèë iêó», ÿê éîãî íà çè âຠiíâåí òàð, ñïî ðóä æå íî
ïiñëÿ 1622 ð. Ç êîí òåê ñòó îïè ñó ìîæ íà çðî çóì iòè, ùî âií áóâ íî -
âèì ó ïî ðiâíÿííi ç äà âíiìè ïà ëà öà ìè, ÿêi ñòî ÿ ëè ïî íàä ñòà âîì,
ïðî òå íà 1700 ð. óæå çà âà ëè ëè ñÿ. Öÿ ëà êî íi÷íà çãàä êà âêà çóº íà
ñòà ðî çàñ ëà âñüêèé çà ìîê ÿê îäèí ç âèç íà÷ íèõ, äîñi ïðàê òè÷ íî
çîâñiì íå âiäî ìèõ ïðè êëàäiâ óêð à¿íñüêî¿ ðå çè ä åíöiéíî¿ àðõiòåê òó -
ðè XVII ñò.
Äî 1637 ð. íà ëå æèòü íà é ñòàð øèé ëà êîí i÷èé îïèñ çà ìêó â
Íî âî ìó Çàñ ëàâi. Íà æàëü, âií äຠëèøå ïå ðå ëiê îêðå ìèõ åëå ìåíòiâ
çà áó äî âè, ÿêèé íå äîç âî ëÿº âè ðî áè òè äîê ëà äíiøî ãî óÿâ ëåí íÿ ïðî
àí ñàìáëü ñïî ðóä, íà ñàì ïå ðåä ó éîãî íà é âàæ ëèâiøié, ïà ðàäíié ÷àñ -
òèíi. Çãàä êà ïðî çåì ëÿíi áàø òè âêà çóº íà âè êî ðèñ òàí íÿ íî âî¿ áàñ -
òiîí íî¿ ñèñ òå ìè óêðiïëåíü, ùî äà âà ëî á îäèí iç ðàííiõ ¿¿ ïðè êëàäiâ
íà óêð à¿íñüêèõ çåì ëÿõ23. Ïðî òå ïî êà çî âî, ùî îä íî ÷àñ íî â ãîñ ïî -
äà ðñüêèõ ñïî ðó äàõ çà ìêó ÿê ìà òåð iàë äëÿ áó äiâíèö òâà øè ðî êî âè -
êî ðèñ òî âó âà ëî ñÿ òà êîæ äå ðå âî24.
Ó 1645 ð. çà ðîç ïî ðÿä æåí íÿì êî ðîí íî ãî êî íþ øî ãî, êíÿ çÿ
Îëåê ñàí äðà Äîìiíiêà Çàñ ëà âñüêî ãî çà ìîê ó Íî âî ìó Çàñ ëàâi îïè ñà -
íî ç íà ãî äè ïå ðå äà÷i éîãî íà òðè ði÷íó îðåí äó ÿêî ìóñü ¥ëî ãî âñüêî -
ìó. Íà öåé ðàç äîê ëàä íî çiíâåí òà ðè çî âà íî ëèøå âå ëè êèé äå ðåâ ’ÿ -
íèé áó äè íîê, ïðè çíà ÷å íèé äëÿ ïî ìåø êàí íÿ îðåí äà ðÿ, ùî äຠâàæ -
ëè âå ñâiä÷åí íÿ ïðî iñòîò íó ðîëü äå ðåâ ’ÿ íî ãî áó äiâíèö òâà íà âiòü ó
çà ìêàõ ïðåä ñòàâ íèêiâ òî ãî ÷àñ íèõ åëiò.
Çà ìîê ó Íî âî ìó Çàñ ëàâi íà 1700 ð. òàê ñàìî õè ëèâ ñÿ äî ðó¿ -
íè. Éîãî áðà ìà ó âèã ëÿäi âåæi íå ìàëà íà êðèò òÿ é ðàç îì ç óñiìà
ñóñiäíiìè áó äiâëÿ ìè ðóé íó âà ëà ñÿ, ¿¿ ñòiíè, ÿê i ñòiíè ïðè ëåã ëèõ äî
íå¿ ñïî ðóä, áóëè ïî ìå ðå æàíi òðiùè íà ìè. Íà ïîä âið’¿ çíà õî äè ëîñü
äâà îêðå ìèõ ïà ëà öè, ç íèõ îäèí «çíà ìå íè òî¿ êî ëèñü ñòðóê òó ðè»
îñòà òî÷ íî çðóé íî âà íèé. Ïà ëàö ç ÷èñ ëåí íè ìè ïî êî ÿ ìè, êàá iíå òà -
ìè, çà ëà ìè, àëü òà íà ìè, ´àí êà ìè ìàâ îñîá ëè âèé êíÿ æèé êàá iíåò,
ñïî ðóä æå íèé 1610 ð. ó êðóãëié âåæi-ñòîâïi. Íàâiòü êîñ òüî ëèê íà
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
539
ïîä âið’¿ íà òîé ÷àñ óæå áóâ ðîç âà ëå íèé. Òå ðè òîð iÿ çà ìêó áóëà çà áó -
äî âà íà çó ñèë ëÿ ìè ðiçíèõ «woluntariuszow swawolnych» ç ÷èñ ëà ÿê
ëþ äåé iç ñië, òàê i øëÿõ òè, òîìó çà ìêîâié çâåð õíîñòi íà êà çó âà ëî ñÿ
äîê ëàñ òè çó ñèëü, àáè ñà ìîâiëüíi ãîñ ïî äàði î÷èñ òè ëè òå ðåí çà ìêó
âiä ãíî¿â i çà ïëþ ãàâ ëåí íÿ. Îïèñ âêà çóº, ùî âëàñ íè êè âæå äàâ íî ïî -
êè íó ëè çà ìîê, é, îêðiì ðó¿í, ïðî éîãî êî ëèø íþ ñëà âó ñâiä÷è ëè
õiáà ùî ùå äåêiëüêà ãàð ìàò äàâ íüî ãî àð ñå íà ëó, ïî ìiæ ÿêè ìè çãà äà -
íà âiäëè òà 1581 ð. ãàð ìà òà «Áîã äàí» òà ãàð ìà òà 1608 ð. ç ãåð áîì êðà -
êiâñüêîãî êàø òå ëÿ íà — íèì òîäi áóâ êíÿçü ßíóø Îñòðîçü êèé.
Çàï ðî ïî íîâàíi äëÿ ïó áëiêàöi¿ iíâåí òàði çà ñëà âñüêèõ çà ìêiâ
äî äà þòü âàæ ëèâi øòðè õè äî áà ãàòü îõ àñ ïåêòiâ êóëü òóð íî ãî æèò òÿ
Âî ëèíi XVII ñò., ÿêi ñêðî ìíiøå çà ñâiä÷åíi ïè ñåì íè ìè äæå ðå ëà ìè,
à òîìó çä åáiëüøî ãî çà ëè øà þòü ñÿ íå âiäî ìè ìè.
Çîê ðå ìà, âîíè âiäçíà ÷à þòü òi ñòî ðî íè æèò òÿ âî ëè íñüêèõ
åëiò é ïî â’ÿ çà íèõ ç íèìè àñ ïåêòiâ ìèñ òåöü êî ãî ïðî öå ñó, ÿêi äàâ íî
âiäiéøëè â iñòîð iþ áåç çíà ÷íiøèõ ìà òåð iàë içî âà íèõ ñëiäiâ. Îïè ñè
ÿñ êðà âî ïî êà çó þòü, ÿê äàâíi êíÿæi ðå çè äåíöi¿ ç óñiìà ¿õíiìè ñêàð -
áà ìè, ïî çáàâ ëåíi ãîñ ïî äà ðÿ25, ñòà âà ëè æåð òâà ìè îðåí äàðiâ é íå -
óõèëü íî ïå ðå òâî ðþ âà ëè ñÿ â ðó¿ íó.
Àíàëiç çà ñëà âñüêèõ iíâåí òàðiâ çà ñâiä÷óº, íà ñêiëüêè êî ðîò êî -
÷àñ íè ìè áóëè áëèñ êó÷i çëå òè êóëü òó ðè â ñå ðå äî âèùi êíÿ æèõ åëiò
Âî ëèíi òà ÿêèì ðiçêèì i ðàï òî âèì ñòà âàâ íà ñòóï íèé çà íå ïàä. Öi
ñêðîìíi çà ñâî¿ì õà ðàê òå ðîì äî êó ìåí òè º êðàñ íî ìîâ íè ìè ñâiäêà -
ìè òîãî, ùî iñòîð iÿ — öå íå ëèøå äîá ðå çíà íèé ëiòî ïèñ çäî áóòêiâ,
àëå é äîâ ãèé ïå ðå ëiê âòðàò. Ïðî òå ãíà íå iíñòèí êòîì ñà ìîç áå ðå -
æåí íÿ ëþ äñòâî ñõèëü íå çà òðè ìó âà òè ñÿ íà öié äðóãié ñòî ðîíi, òîìó
öÿ ðiâíîöi ííà ñêëà äî âà ìè íóâ øè íè, çä åáiëüøî ãî, íàä òî ðiäêî ïðè -
âåð òຠóâà ãó.
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
540
1Âîé òî âè÷ Ë. Êíÿçiâñüêi äè íàñòi¿ Ñõiäíî¿ ªâðî ïè (êiíåöü IX — ïî ÷à òîê XVI ñò.):
ñêëàä, ñóñïiëüíà i ïî ëiòè÷ íà ðîëü. ²ñòî ðè÷ íî-ãå íå à ëî ãi÷íå äîñëiäæåí íÿ. —
Ëüâiâ, 2000.
2ßêî âåí êî Í. Ì. Óêð à¿íñüêà øëÿõ òà ç êiíöÿ XIV äî ñå ðå äè íè XVII ñò. (Âî ëèíü i
Öåí òðàëü íà Óêðà¿ íà). — Ê., 1993.
3Lubomirski J. Regestra skarbca ksi¹¿at Ostrogskich w Dubnie spisane w roku
1616 // Sprawozdania Komisyi do badania sztuki w Polsce. — Kraków, 1900. —
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
541
Ò. 6. — S. 206–221. Ïî ïóò íüî íå ìîæ íà íå âêà çà òè, ùî â ïîëå çîðó óêð à¿íñüêèõ
äîñëiäíèêiâ òàê i íå ïî òðà ïè ëè îïó áëiêî âàíi îïè ñè äâîõ íå âå ëè êèõ ðå çè äåíöié
òàð íó âñüêî ãî êëþ ÷à ìàºòêiâ êíÿ çÿ ß. Îñòðîçü êî ãî, ÿêi çáå ðåã ëè óíiêàëüíi âiäî -
ìîñòi äî iñòîði¿ êóëü òó ðè â îòî ÷åííi îñòàí íüî ãî íà ùàä êà çíà ìå íè òî ãî óêð à -
¿íñüêî ãî ðîäó (Äèâ.: Kraiñska E. Materia³y archiwalne do historii ma³opolskiego
malarstwa renesansowego 1500–1650 // Folia historiae artium. — Kraków,
1965. — T. 2. — S. 112–113).
4Materia³y Ÿród³owe do dziejów kultury I sztuki XVI–XVIII wieku / Zebra³ i opracowa³
Mieczys³aw Gêbarowicz. — Wroc³aw, 1973. — S. 110–117.
5Îñòðîçü êà äàâ íè íà. Äîñëiäæåí íÿ i ìà òåð ià ëè. — Ëüâiâ, 1995. — Âèï. 1. —
Ñ. 122–145.
1Éîãî îïèñ äèâ.: Gorczak B. Katalog rêkopisów archiwum xx. Sanguszków w
S³awucie. — S³awuta, 1902. Çíà÷ íà ÷àñ òè íà íà é ñòàð iøèõ iç öèõ ìà òåð iàëiâ (äî
1572 ð.) áóëà îïó áëiêî âà íà (Archiwum ksi¹¿¹t Lubartowiczów Sanguszków w
S³awucie. — Lwów, 1887–1910. — T. 1–7) é âè êî ðèñ òà íà â ìî íîã ðà ôi÷íî ìó âè -
äàííi, ïðè ñâÿ ÷å íî ìó iñòîði¿ ðîäó Ñàí ãóøêiâ (Monografia xx. Sanguszków. —
Lwów, 1906–1911. — T. 1–3).
2Äî ëiòå ðà òó ðè â êî ðîòêié çãàäöi âïðî âàä æå íà ïî ðòðåò íà ÷àñ òè íà êî ëåêöi¿ (Äèâ.:
Àëåêñàíäðîâè÷ Â. Îáðà çîò âîð ÷å i äå êî ðà òèâ íî-óæèò êî âå ìèñ òåö òâî // ²ñòîð iÿ
óêð à¿íñüêî¿ êóëü òó ðè: Ó ï’ÿ òè ò. — Ê., 2001. — Ò. 2: Óêð à¿íñüêà êóëü òó ðà Õ²II —
ïåð øî¿ ïî ëî âè íè XVII ñòîëi òòÿ. — Ñ 677.
3Íàé ñòàðiøi ç âiäíàé äå íèõ ìà òåð iàëiâ, ïðàâ äà, äî ñèòü ñêðîì íî ãî õà ðàê òå ðó,
çáå ðåã ëè ñÿ â iíâåí òàði Æîâêiâñüêî ãî çà ìêó 1671 ð. (Äèâ.: Materia³y Ÿród ³o -
we… — S. 117–121).
4Òàê, ó Ãå íðiõà Êðà ìå ðà (1620) òà ßíà Êðèø òî ôà Êóíà (1632) âiäíî òî âà íî äâà -
íàä öÿòü àïîñ òîëiâ ç òðè íàä öÿ òèì îá ðà çîì Õðèñ òà (ó ïåð øî ìó âè ïàä êó âîíè
îêðåñ ëåíi ÿê âå ëèêi) (Öåí òðàëü íèé äåð æàâ íèé iñòî ðè÷ íèé àðõiâ Óêðà¿ íè ó
Ëüâîâi (äàëi — ÖIJÀ Óêðà¿ íè ó Ëüâîâi). — Ô. 52. — Îï. 2. — Ñïð. 35. — Ñ. 2400;
Ñïð. 48. — Ñ. 1364). Ó ïî ñìåð òíî ìó iíâåí òàði ñiäëÿ ðà Ñå âàñ òÿ íà ç Êð àêiâñüêî¿
âó ëèöi (1646) âiäçíà ÷å íî «îá ðàçiâ äåâ ’ÿòü àïîñ ò îëüñüêèõ» (Òàì ñàìî. —
Ñïð. 349. — Ñ. 652), à â ñó ÷àñ íî ìó éîìó ïî ñìåð òíî ìó iíâåí òàði äîê òî ðà ßêó áà
Êîñíiãëÿ âêà çà íî «obrazów dwanaœcie aposto³ów» îöiíå íèõ íà ñóìó 32 çëî òèõ
(Òàì ñàìî. — Ñïð. 267. — Ñ. 1199).
5Íàï ðèê ëàä, òàê ñàìî ñiì ñèâiëë çãà äà íî ñå ðåä ïîä iëå íî ãî ìiæ ñïàä êîºìöÿ ìè
ìàé íà çíà íî ãî ñêó ëüïòî ðà ïåð øî¿ ïî ëî âè íè XVII ñò. ßíà Ïôiñòå ðà (ÖIJÀ
Óêðà¿ íè ó Ëüâîâi. — Ô. 52. — Îï. 2. — Ñïð. 57. — Ñ. 1053). Ñiì òà êèõ êàð òèí ðî -
áî òè ëüâiâñüêî ãî âiðìå íñüêî ãî ìà ëÿ ðà ñå ðå äè íè ñòîëi òòÿ Àâàêà Õè äè ðî âè ÷à
ïiä 1652 ð. âiäíî òî âà íî â äðó æè íè ëüâiâñüêî ãî âiðìå íè íà Ìè êî ëàÿ Ìîäiëü÷è êà
(Äèâ.: Àëåêñàíäðîâè÷ Â. Ìà ëÿði âiðìå íñüêî ãî ïî õîä æåí íÿ ó Ëüâîâi ïå ðåä ñå -
ðå äè íîþ XVII ñò. // Ìàð ðà Mundi. Çáiðíèê íà óêî âèõ ïðàöü íà ïî øà íó ßðîñ ëà âà
Äàø êå âè ÷à ç íà ãî äè éîãî 70-ði÷÷ÿ. — Ëüâiâ, 1996. — Ñ. 552). Ïðî òå, íà
ëüâiâñüêî ìó ´ðóíòi âiäíî òî âà íî é çíà÷ íî ÷è ñ åëüíiøó ñåð iþ: ñå ðåä ïðè äà íî ãî
âiðìåí êè Àíàñòàñi¿ Áîã äà íî âè ÷iâíè, âiääà íî¿ 1628 ð. çà ìiæ çà Ìè êî ëó
Àâåäèêîâè÷à, áóëè «14 sibi³³ obrazów niderlanskiey roboty» (ÖIJÀ Óêðà¿ íè ó
Ëüâîâi. — Ô. 52. — Îï. 2. — Ñïð. 527. — Ñ. 257), «Äâà íàä öÿòü ñèâiëë» ôiãó ðó -
þòü â àêòi ïîä iëó ìàé íà çà ìî éñüêî ãî àï òå êà ðÿ Áàð òî ëî ìåÿ Ëiïîâ ñêî ãî âiä
1649 ð. (Archiwum Pañstwowe w Lublinie, ksiêgi miasta Zamoœcia, sygn. 31. —
S. 156). Ïîñ ìåð òíèé iíâåí òàð ìàé íà ñèíà êíÿ çÿ Îëåê ñàí äðà Çàñ ëà âñüêî ãî —
Îëåê ñàí äðà Äîìiíiêà â äó áå íñüêî ìó çà ìêó (1656) íà çè âຠäâi «íå âå ëè êèõ»
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
542
êàð òè íè iç çîá ðà æåí íÿì ñèâiëë (Archiwum Pañstwowe w Krakowie, Dzia³ na
Wawelu, Archiwum Sanguszków (äàëi — ÀÐÊ, ÀS), sygn. 154. — S. 45).
6Morka M. Polski nowo¿ytny portret konny i jego europejska geneza (Studia z historii
sztuki. — T. 36). — Wroc³aw, 1986. — S. 67.
7 Ibid., passim.
8Äâi÷i ñåði¿ ïî ðòðåòiâ ðè ìñüêèõ iìïå ðà òîðiâ âiäíî òî âàíi â ñå ðå äèíi XVII ñò. ó
çáiðêàõ ëüâiâñüêèõ âiðìåí.  ²âàø êà Áîã äà íî âè ÷à (1650) çà ïè ñà íî «obrazów
cesarzów starych 10 valent z³otych piêæ» (ÖIJÀ Óêðà¿ íè ó Ëüâîâi. — Ô. 52. —
Îï. 2. — Ñïð. 350. — Ñ. 131). Ñó äÿ ÷è çi ñêðîì íî¿ öiíè, ìà þòü ñÿ íà óâàçi ñêîði øå
ãðà âþ ðè. Ñå ðåä ðå ÷åé ïî ìåð ëî ãî âiðìå íè íà Êðèø òî ôà Àâåäèêà, ÿêi ïåðå -
éøëè äî éîãî ñèíà Ãàâ ðè¿ ëà, âêà çà íî «cesarzów rzimskich trzynaœcie» (ñïî ÷àò êó
¿õ áóëî âêà çà íî 12, àëå äàëi ÷èñ ëî âèï ðàâ ëå íî) (Òàì ñàìî. — Ñïð. 546. —
Ñ. 723). Ïðè íà ãiäíî âiäçíà ÷è ìî, ùî iíâåí òàð êî áå æè íñüêî ãî äâî ðó êíÿ çÿ ßíó øà
Îñòðîçü êî ãî â éîãî òàð íóâñüêié âî ëîñòi (1609) íà çè âຠäâàä öÿòü ÷î òè ðè ïî ð -
òðå òè ðè ìñüêèõ iìïå ðà òîðiâ (Äèâ.: Krainska E. Materia³y… — S. 111).
9Íà éîãî ïî ïó ëÿðíiñòü íà óêð à¿íñüêèõ çåì ëÿõ âêà çó þòü ìà òåð ià ëè ëüâiâñüêî ãî
ìiñüêî ãî àðõiâó, ñå ðåä ÿêèõ íiäåð ëàíäñüêi êàð òè íè âiäíî òî âó þòü ñÿ â îïè ñàõ
ìàé íà ìiñöå âèõ ãî ðî äÿí âiä ïî ÷àò êó XVII ñò. Íàé ðàí iøèé òà êèé ïðè êëàä äຠàêò
âèöi ííåí íÿ ìàé íà ïî êiéíî ãî ñòàð øî ãî âiðìå íñüêî¿ íà öi¿ Ìè êî ëàÿ Áåð íà òî âè ÷à
(1605), ó ÿêî ìó âiäçíà ÷å íî «obrazów ma³ych sztuczek niderlanskich iedenaœcie
ieden na drugi po flor[enów] 2 facit flor[enów] 22» (ÖIJÀ Óêðà¿ íè ó Ëüâîâi. —
Ô. 52. — Îï. 2. — Ñïð. 344. — Ñ. 121). Ó ñêëà äå íî ìó ïå ðåä âèö iíåí íÿì ïî ñìåðò -
íîìó îïèñi ìàé íà ¿õ ïî õîä æåí íÿ íå âiäçíà ÷å íå (Òàì ñàìî. — Ñ. 105: «obrazów
ma³ych sztuczek 11»).
10×è íå íà é õà ðàê òå ðíiøèé ¿õ ïðè êëàä äà þòü íå ùî äàâ íî iäåí òèô iêî âàíi ãðà âþ ðè,
ïî êëà äåíi â îñíî âó ñòðàñ òíî ãî öèê ëó Óñïå íñüêî¿ öåð êâè ó Ëüâîâi ðî áî òè Ìè êî -
ëè Ïåò ðàõ íî âè ÷à Ìî ðî õî âñüêî ãî (Äèâ.: A³eksandrowycz W. Cykl pasyjny
Miko³aja Morochówskiego Petrachnowicza z ikonostasu cerkwi Zaœniêcia Matki
Boskiej we Lwowie. •ród³a inspiracji oraz osobliwoœæ ich wykorzystania // Przegl¹d
wschodni. — Warszawa, 2001. — T. VII, zesz. 3 (27). — S. 791–816).
11Ùîäî óêð à¿íñüêèõ çå ìåëü íà öå âêà çóº, çîê ðå ìà, çíà íà âè ìî ãà ñòà òó òó
ëüâiâñüêî ãî ìà ëÿ ðñüêî ãî öåõó 1597 ð., çà ÿêîþ êàí äè äàò íà çâàí íÿ ìà éñòðà ñå -
ðåä òðüîõ êàð òèí, ÿêi âõî äè ëè äî öå õî âî ãî «øå äåâ ðó», ìàâ âè êî íà òè çîá ðà -
æåí íÿ âêà çà íî¿ éîìó ìî äåëi íà ïî âíèé çðiñò (Äèâ.: Mañkowski T. Lwowski cech
malarzy w XVI i XVII wieku. — Lwów, 1936. — S. 101).
12Kraiñska E. Materia³y Ÿród³owe. — S. 112.
13Rastawiecki E. S³ownik malarzy polskich. — Warszawa, 1857. — T. 3. — S. 391.
Äîê ëà äíiøå ïðî íüî ãî äèâ.: Àëåêñàíäðîâè÷ Â. Ëüâiâñüêi ìà ëÿði êiíöÿ XVI ñòîëiò -
òÿ // Ñòóäi¿ ç iñòîði¿ óêð à¿íñüêî ãî ìèñ òåö òâà. — Ò. 2. — Ëüâiâ, 1998. —
Ñ. 116–118; Éîãî æ. Ñëîâ íèê ìà ëÿðiâ Âî ëèíi ÕV²–XV²² ñòîëiòü // Âî ëè íñüêà iêî -
íà: ïè òàí íÿ iñòîði¿ âèâ ÷åí íÿ, äîñëiäæåí íÿ òà ðåñ òàâ ðàöi¿. Íà ó êî âèé çáiðíèê.
Ìà òåð ià ëè V íà óêî âî¿ êîí ôå ðåíöi¿, ì. Ëóöüê, 27–28 ñåð ïíÿ 1998 ðîêó. — Ëóöüê,
1998. — Ñ. 58–59.
14Àëåêñàíäðîâè÷ Â. Ñëîâ íèê ìà ëÿðiâ… — Ñ. 59.
15Òàì ñàìî.
16ÀÐÊ, ÀS, sygn. 75/I. — S. 401. Îñêiëüêè õà ðàê òå ðèñ òè êà ïåð øî¿ ç êàð òèí âè ðàç -
íî âêà çóº íà òå, ùî êíÿçü ìó ñèâ ¿¿ áà ÷è òè òîäi ó Ëüâîâi, º ïiäñòà âè äëÿ âèñ íîâ -
êó, ùî ìîâà éäå ïðî êàð òè íè, ÿêi À. Ìàñ ñàði ìàâ íà òîé ÷àñ ó Ëüâîâi, à íå
ôiêñóºòüñÿ ïðî õàí íÿ êíÿ çÿ ïðè âåç òè ¿õ ç Âå íåöi¿. Íà âå äå íà çãàä êà äຠöiêà âèé
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
543
ïðè ÷è íîê äî äiÿëü íîñòi À. Ìàñ ñàði ÿê ñâîºðiäíî ãî «êî ìiñiî íå ðà», ÿêèé çà áåç ïå -
÷ó âàâ óêð à¿íñüêó àðèñ òîê ðàò iþ êàð òè íà ìè ìàéñòðiâ Âå íåöi¿.
17ÀÐÊ, ÀS, sygn. 75/II. — S. 66. Ëèñò äà òî âà íî 27 ãðóä íÿ 1621 ð. Ó ëiòå ðà òóði
ñìåðòü êíÿ æè ÷à âiäíî ñÿòü äî íà ñòóï íî ãî ðîêó (ßêî âåí êî Í. Ì. Óêð à¿íñüêà
øëÿõ òà… — Ñ. 279), ïðî òå â öè òî âà íî ìó êîï iÿði¿ çáå ðåã ëè ñÿ ëèñ òè, ÿêi
ñâiä÷àòü, ùî êíÿ æè÷ çà ãè íóâ, âè ïàä êî âî âïàâ øè ç âè ñî òè, ïå ðåä 24 ãðóä íÿ
1621 ð. (ÀÐÊ, ÀS, sygn. 75/II. — S. 54–55).
18ÀÐÊ, ÀS, sygn. 75/I. — S. 95.
19Ó äàâíiøié ëiòå ðà òóði áåçïiäñòàâ íî òðàê òó âàâ ñÿ ÿê çîá ðà æåí íÿ çíà ìå íè òî ãî
êíÿ çÿ Äìèò ðà Âèø íå âåöü êî ãî (Áàé äè); íà ñïðàâäi ïî ðòðåò âè êî íà íî ùîé íî ïå -
ðåä ñå ðå äè íîþ XVII ñò. (Äèâ.: Àëåêñàíäðîâè÷ Â. Îáðà çîò âîð ÷å i äå êî ðà òèâ -
íî-óæèò êî âå ìèñ òåö òâî. — Ñ. 676).
20Êíÿçü, ÿê ìîæ íà çäî ãà äó âà òè ñÿ, áóâ àìà òî ðîì ãî äèí íèêiâ. Ó 1618 ð. âií ïè ñàâ
äî àð õè ìàí äðè òà Çà ã îðiâñüêî ãî ìî íàñ òè ðÿ, ùîá òîé ïðè ñëàâ íà äåêiëüêà äíiâ
÷åí öÿ, ÿêèé çíàºòüñÿ íà ãî äèí íè êàõ, ç ìî íà õîì é àáè òîé âçÿâ iíñòðó ìåí òè, ïî -
òðiáíi äëÿ íà ïðà âè ãî äèí íèêiâ (ÀÐÊ, ÀS, sygn. 75/I. — S. 390). Íà iíøó «êíÿ æó
ñëàáêiñòü» âêà çóº, î÷å âèä íî, çãà äà íà â ïó áëiêî âà íî ìó iíâåí òàði ãî ëóá ’ÿò íÿ,
ÿêà çíà õî äè ëà ñÿ íà çà ìêî âî ìó ïîä âið’¿.
21Ëiòå ðà òó ðà XIX ñò. íå ïîäຠ÷àñó áó äiâíèö òâà (Äèâ.: Stecki J. Wo³yñ. — Lwów,
1864. — S. 325; S³ownik geograficzny królewstwa polskiego i innych krajów
s³owiañ skich. — Warszawa, 1895. — T. 14. — S. 434). Êà òà ëîã ïàì ’ÿ òîê àðõiòå êó -
ðè Óêðà¿ íè çà äà òîþ åðåêöi¿ íå îá ãðóí òî âà íî âiäíî ñèòü éîãî äî 1599 ð. (Äèâ.:
Ïà ìÿò íè êè ãðà äîñ òðî è ò åëüñòâà è àð õè òåê òó ðû Óêðà èí ñêîé ÑÑÐ. — Ê., 1986. —
Ò. 4. — Ñ. 205).
22Öÿ íî òàò êà äຠâàæ ëè âå óòî÷ íåí íÿ äî iñòîði¿ ñïî ðóä æåí íÿ çà ñëà âñüêî ãî êîñ -
òüî ëó áåð íàð äèíiâ. Êà òà ëîã ïàì ’ÿ òîê àðõiòå êó ðè Óêðà¿ íè, íà ïðèê ëàä, äàòóº
éîãî â ìåæ àõ 1606–1610 ðîêiâ (Äèâ.: Ïà ìÿò íè êè ãðà äîñ òðî è ò åëüñòâà… —
Ñ. 204). Äà âíiøà ïî ëüñüêà ëiòå ðà òó ðà ïîäàº, ùî áó äiâíèö òâî âå ëî ñÿ äî 1630 ð.
(Äèâ.: Betlej A. Koœció³ oo. Bernardynów w Zas³awiu. •ród³a archiwalne do dziejów
wystroju póŸnobarokowego // Biuletyn historii sztuki. — 1995. — Nr. 3–4. — S. 353).
23Ïîð.: Íåëü ãî âñüêèé Þ. Ï. Àðõiòåêòóðà äðó ãî¿ ïî ëî âè íè XVI — ïåð øî¿ ïî ëî âè íè
XVII ñòîëi òòÿ // ²ñòîð iÿ óêð à¿íñüêî ãî ìèñ òåö òâà: ó 6 ò. — Ê., 1967. — Ò. 2: Ìèñ -
òåö òâî XIV — ïåð øî¿ ïî ëî âè íè XVII ñòîëi òòÿ. — Ñ 74–78.
24Âèâ ÷åí íÿ óêð à¿íñüêèõ çà ìêiâ ïî êà çóº, ùî äå ðå âî øè ðî êî çà ñòî ñî âó âà ëî ñÿ íà -
âiòü ó íîâiòíiõ êîì ïëåê ñàõ áàñ òiîí íî ãî õà ðàê òå ðó. Òàê, íà ïðèê ëàä, ñïî ðóä æå -
íèé çà ïðîºêòîì Ãiéî ìà äå Áîï ëà íà Áð îäiâñüêèé çà ìîê, ÿê âè ÿ âè ëî ñÿ, íà ïî -
äâið’¿ ìàâ âèê ëþ÷ íî äå ðåâ ’ÿ íó çà áó äî âó (Äèâ.: Àëåêñàíäðîâè÷ Â. Îïèñ çà ìêó â
Áðî äàõ 1689 ðîêó // Óêð à¿íñüêèé àð õå îã ðà ôi÷íèé ùî ði÷íèê. — Ê.; Íüþ- Éîðê,
2004. — Âèï. 8/9. — Ñ. 560–565.
25Öåé ñòàí äîê ëàä íî ïå ðå äຠîäèí ç ëèñòiâ êíÿ çÿ Î. Çàñ ëà âñüêî ãî ç êiíöÿ
1623 ð., â ÿêî ìó éäåòü ñÿ ïðî Îñòðîã ïiñëÿ ñìåðòi êíÿ çÿ ß. Îñòðîçü êî ãî: «ju¿
Ostrogiem obcy pisz¹ do mnie, którzy tamtedy je¿d¿¹», «zamek i miasto
spustosza³y» (APK, AS, sygn. 75/3, 5. — S. 460). Ïó áëiêî âàíi iíâåí òàði ïå ðå êî íó -
þòü, ùî íå âäîâçi òàêà æ äîëÿ ñïiòêà ëà é Çàñ ëàâ.
Ä Î Ê Ó Ì Å Í Ò È
¹ 1
²íâåíòàð çàìêó â Ñòàðîìó Çàñëàâi, ñïèñàíèé
çà ðîçïîðÿäæåííÿì áðàöëàâñüêîãî âîºâîäè,
êíÿçÿ Îëåêñàíäðà Çàñëàâñüêîãî
1622 ëèïíÿ 15. — Ñòàðèé Çàñëàâ
In went arz zam ku mia sta Sta roz as³awia z ro skaz ania ja snie oœ -
wieconego xi¹czie cia je[g]o mscy Alexand ra z Ostroga Zas³aw skiego
wo iew odi bras³aw skiego, sta ros ti ngo zi tom irsk iego przez mnie Jana
Ka mien ieczki ego su mow any y spi sany iest po rzodn ie in anno 1622
dnia 15 july poda³em je[g]o m[o]szci An drzei owy Ob ras komu y panu
Mi chal owy Sam son owi czu arend arz om porz¹dnie. Ten in went arz x[iê -
¿êciu] ie[g]o m[os]czy na liezy. Czo ka szdy swym po rzodk iem czi -
tai¹cz oba czy* (C. 1).
In went arz zam ku mia sta Sta roz as³awia. Na przod.
Do zam ku wiesz dzai oc, bra ma ba rzo zla, za cem wiesz dzac
wcho dzic ba rzo nie bes pieczny nowy albo na prawy po trzeb uie.
Po lie wy stro nie dom wiel gy s po koiamy roz nemy, okna sklia ne
sta re, w nik tor ich lawy wko³o, drzwy na za wias ach zie linz ni ch zam -
kamy, sko blamy y wrze ciod zamy, nik tore s klam kamy.
Tam¿e skar biecz xi¹cze cia je[g]o m[os]czy nie dal ieko bra my,
ten dom z grun tu in szego bu dow ania po trzeb uie.
Z dru gi stro ny ku mlin om kuch nia sta ra y¿ siê wa lic po czela,
xi¹cze je[g]o my scz ro zeb rac ka zal, ta dziu ra ti nom za praw ie po trzeba.
Nad prze kop em dom nie ma³y, w kto rem iz deb bia lich trzy z pie -
camy, ko min amy mu row ane my, okna sklin ne, drzwy na za wias ach zie -
lia znich, na wierz chu sala wiel ga z okna my sklin nemy, drzwy za wie -
sis te na za wias ach, ten dom gun tami nowy po bya no.
W kto ry saly mia sto cze kausu iest:
Smig ownic wiel gich s cer wion emi lo zamy dwie;
Smig ownic za mky czo z no skamy iest 3, s kro samy, za bk amy;
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
544
* Íèæ ÷å iíøèì ïî ÷åð êîì àðõiâiñòà: «zaslawskie/ sitt.: Zaslaw cum attind / ex
fascikulo N. 3)».
Smo gow nic s car nemy lo zamy 3 z mo siod zem oprawne;
Jan car ek che dog ich 2;
Smig ownic zam kamy w car nich lo zach osad zone, ied na na pra -
wic po trzebn ie;
Smig ownic s mo sziod zem oprawn ich dwie, kto re xiê cz j[ego]
m[o]scz panu pu skar zowy z Dub na przy ac hawszy do cza kauzu x[iê¿ê -
cia] ie[go] mycz do zchow ania da³; smig ownic iest ma³a ko scia osad -
zona zam kiem.
Pul dyr alkow 4 sta lu zro bow ane do na bya nia, kto re na ko lach
che dogo opraw ione sz¹ zie liazne wsit kie kol ka male;
Ha kown ic no wich iest 50;
Ha kown ic sta rich iest 27;
Mu skiet ow wiel gich 3;
Dzia³ko spi szowe ma³e na kol kach iest ied ny (C. 3);
Pta sza rusz nica chêd ogo koœci¹ osad zona 1;
Pu³hak ma cic¹ per³ow¹ usad zony chêd ogi 1;
Pi stol et ch iêdog¹ ro bot¹ sz eœækroæ do wy strzel enia zro biony 1;
Ku sza in derl anska s puz drem, w któ rym bel tow 6;
Swi der ¿el azny do chê dozenia smig ownic;
Ol ster sku rzan ych trzy, kra iczany czwar ty;
Hay duck ich musz kiet ow y z temi, co pusz karz hay duk om roz -
da³ wszy thkich ba rzo zlich z wi ramy s tych iest 46 bez ³ozow, bez zam -
ków sy³a;
Sza bel hay duck ich sta rych 29* sle ba rzo.
Form do smig ownic ro bien ia kul iest 12;
Form ma³ych do musz kiet ow ro bien ia kul 26;
Zbroi usars kich smel cow any ch 21 ro bot¹ ch êdog¹;
Szy szak ow poz³ocis tych dwa, ie den z ak sam item, dru gi z smal cem;
Szy szak ow po bil any ch 17, po ler owa ny 1 ak sam item pod szyty;
Zar êkaw ie chê dogie po ler owa ne ak sam item czer won ym pod -
szyte, go zdzie zlo cis te, 1;
Za rêk awiow po ler owa nych pro stych 10 pa rami ka ¿de za rêk awie;
Pa³as zów usars kich 21;
Mie czow 3;
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
545
* Âèï ðàâ ëå íî ç: «28»
Beb now usars kich par dwie, chor¹giew po drap ana y bi ben ha i -
ducky*;
Sza bel 3, kor dow 2;
Pu³hacz kow para ma³ych, v ied ne kur ka nie masz;
Sio de³ 10 suk na zol tego y po krowce sku rzane;
Klu czow do musz kiet ow 21;
Kru bia za piec zeto wana z obodwu stron pa pier amy wo skiem
ispans kim;
Tamze ob raz ow roz nych
Ob raz ow wiel kich 26;
Con terf etow po pas 34;
Tu reck ich ob raz ow ma lych, ie den wiel ki, wszyst kich 4;
Xi¹z¹t m³odych zmar³ych obrazów 5;
Zy wot sw iêtego Fran ciszka sztuk 14;
Ce sar zow rzym skich na ko niach 12;
Ni derl ansk iey ro boty sztuk 29;
Apos to³ów y ewang eli stow sztuk 20;
Bi skup ow s Pan ny Ma riey ob raz em 4;
Sy bil do brych y z³ych sztuk 7;
Kon terf etow na ta blic ach 2. Apos to³ow dru gich 2 (C. 4);
Po le wey stro nie bra my nie dal eko dom, gdzie sta roszk owie
mieszka li, w kto rym izba nie ma³a bia³a, okna sklan ne, piec s ka flow ro -
biony, ³awy wko³o, sto³ ie den. Al kierz w izbie y ko mora, drzwi na za -
wias ach ze laz nych.
Tamze pie karni dwie s pie cami. Ko mora w sie niach y ko min
wiel ki. Ten dom wszy stek dêbo wemi gon tami po bity.
We dle bra my ku bu dynk owi w par kan ie swio te³ek dwie y ko -
mora do cho wan ia rze czy, gdy za biegi by wai¹, tak na dole, iako y na
wierz chu wszyst kich ko mor szes nas cie, kto re nie po bite, drze wo gni³e,
na prawy po trzeba.
Ta m¿e na go rze swie tlica z ko mor¹, tran syt, w izbie okna sklan -
ne, ³awy wko³o, sto³ ie den, piec sta ry. Ten dom z grun tu pil no na prawy
po trzeb uie.
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
546
* Öå âïè ñà íî â äâà ðÿä êè ñïðà âè íà âiëüíié ÷àñ òèíi àð êó øà íà âïðî òè ïî ïå -
ðåä íüî¿ ïî çèöi¿.
Sta inia wiel ka mu row ana.
Dach siê oba li³, na prawy po trzeb uje.
W po mien ioney stay niey skarb nych wo zow okow any ch z lie -
trami 4 ko³ 8 okow ani ch*;
Basz ta wiel ka mu row ana, gdzie ko nie sta wai¹, po kryc ia no wego
po trzeba.
Prze ciwko do mowi, gdzie sta ros ta miesz ka, ogrod ogrod zony
p³otem.
Dru gi ogrod prze ciwko ty nem ogrod zony, w kto rym roz nych
zio³ nie ma³o y drze wa owoc owe go.
Ku dzie dzincu id¹c.
Most drze wiany do brze na praw iany. Kto ry most prze szeds zy,
ka mien ica mu row ana stoi, w kto rey skle pow dol nych szesc.
W po mien iony ch skle pach.
W pier szym skle pie sa let ry be czek wiel kich czte ry, a w pi¹tey
becz ce sa let ry ma³o nie po³owica iest. W dru gim sklie pie sa lit ry be czek
czte ri wi tlg ich**.
Sa let ry lu trow aney becz ka wiel ka ied na.
Sa let ry lu trow aney be czek ma³ych trzy.
Siar ki pu³becz kow pe³nych trzy.
Pro chu ma³ych pu³becz kow na kszta³t ostrows kich iest piecz*** 5.
Pro chu becz ka pocz êta wiel ga****.
W wirzch nym+ skle pie
Sa let ry be czek wiel kich trzy naœcie a w becz ce iest sa let ry nie -
wiele++.
Pe tarda wiel ka.
O³owu sztuk ie den asc ie wiel kich.
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
547
* Âèä iëå íå âïè ñà íî iíøèì ïî ÷åð êîì.
** Ðå ÷åí íÿ äî ïè ñà íå iíøèì ïî ÷åð êîì.
*** Ñëî âî âèï ðàâ ëå íå.
**** Íà ïè ñà íî iíøèì ïî ÷åð êîì.
+ Íà ïè ñà íî ïî âåðõ ñêðåñ ëå íî ãî: «dolnym».
++ Âèä iëå íå íà ïè ñà íî iíøèì ïî ÷åð êîì.
O³owu sztuk ma³ych* fun tow s piet nas cie.
Kul wszyst kich z czte rys ta.
Form do dzia³ spi zan ych czte ry.
Bro wanna ze laz na (C. 5).
Spi sow przy prawn ych do wa³u szesc.
Wien cow przy prawn ych do rzu can ia 4.
Kul przy prawn ych ognis tych 4 sta rych.
Od ko zack ich dzia³ okow ane ³oza 3.
Pro chu drob nego pu³becz ki.
Szu fel do na biian ia dzia³ 6.
W srzed nim skle pie:
Sklan nych la tarn dwie.
Kot³ow dwa, ie den wiel ki, dru gi ma³y trze ci ko cio³ do wo sko -
boy ni da³em**. Ko cie³ p³askow aty do wa rzen ia ryb. Ba nia do go rza³ki.
Ko³owrot gdañski ¿elazny, co pie czen ie ob raca.
Pod skle pami nie zamczys temi:
Woz kow trzy do smig ownic zro bione.
Na go rze:
Pro porc ow ki tayc zany ch dla trwog do wa³u po staw iony ch 4.
Drze wek ma low any ch usars kich 88.
Ka mien ica nowo zmu row ana
W kto rey pok oiów piecz z okna mi sklan nemi, pie cami chê do -
gie mi, ko min ami mu row ane mi, w kto rych izbach sto low szesc, zydl -
kow ma lych drew nian ych 36. W ied nym po koiu in dya nska sza fa na
kszta³t he ban owey czar na s flo res ami z³ocis temi y sto lik ta kisz w³asnie
na ksztalt he banu.
Krzes³ow axa mitn ych 2. Sto lik ow kor dyb ano wych trzy. Ta blica
ka mienna do pi san ia pa miê ci. Drzwi na za wias ach ze laz nych s klamk¹
y za szczepk ami po bil ane mi ze lazn emi. Ten dom wszy stek nowo gon -
tami po bity.
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
548
* Äàë³ çà ìà çà íî: «dziesiêc».
** Âèä iëå íå âïè ñà íî iíøèì ïî ÷åð êîì. Íà ëiâî ìó ïîëi íè æ÷å öiº¿ ïî çèöi¿
òèì æå ïî ÷åð êîì: «N[umer]o 2».
Pod mu rem sien, pie karn ia, izba bia la s ko mor¹, piec ka flowy s
ko min em, sto³ wiel ki, ³awy wko³o, drzwi na za wias ach ¿e lazn ych. Ten
dom wszy stek no wego po biian ia po trzeb uie.
We dla mo stu
Iest piw nica nie ma³a, w kto rey be czek piw nych roz nych.
Ku Bia³ogrodce
Dzia³o wiel kie spi zane na okow any ch ko³ach nie przyk ryte na z -
wane Sa lua tor*.
Dzia³o ze lazne na zie mi le¿y nie dal eko ka mien ice.
Dzia³ czte ry spi zan ych nie ba rzo ma³ych na ko³ach pro stych u
bra my nie dal eko stoi¹. Tam ¿e go³êbn ik drzew niany.
Ten za mek ze dwu stron mu rem ob wied ziony, a s trze ciey stro ny
muru troc hê nadm urowaæ po trzeba. Czwar ta stro na zam ku na prawy
mo row pil no po trzeb uie (C. 6).
W po œrod zam ku piw nic dwie z lo chami zro bion ych iusz daw no
po bite prze ciwko ogroda z ba las ami ob wied ziony.
Przy sa³y, gdzie strzel ba iest, zegar ca³y, kto ry biie do brze.
Cer kiew w zam ku dzwo now 4.
Wozy 2 z skrzy niami do smig ownic zro bione pod cer kwi¹ stoi¹
(C. 7) […]**
Koœ cio³ mu row any na zwany fara
w mi eœcie ch êdogi iest, o³ta rzami no wemi z ka plic ami nie dor o -
bi ony iest.
Cmen tarz z ied ney stro ny mu rem ob wied zony z dru giey stro ny
ty nem dê bowym ostaw iony[…]
Klasz tor wiel ki mu row any
w kto rym koœ cio³ tak ¿e chê dogo zmu row any, te raz go sk lepiæ
po czêli, klasz tor chêdo go z ce lami mu row any y przy kryty (C. 8).
Anno 1622 dnia 15 july.
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
549
* Äâà îñòàííi ñëî âà íà ïè ñàíi iíøèì ïî ÷åð êîì.
** Äàë³ ïîä à íî îïèñ çà ìêî âî ãî ãîñ ïî äà ðñòâà ó Ñòà ðî ìó Çàñ ëàâi.
W skle pie, co pod ka mien ic¹ wielk¹.
Pa new sta ra wiel ka bez vcha.
Kula okr¹g³a mosi¹dzo wa.
Ob³o¿yn ma³ych y wiel kich sztuk 6.
Wilk ów dwa.
Kiian wiel ka ¿ela zna. Dr¹k ¿ela zny y byka.
Mem bik z czapk¹ y z nozk¹.
De kiel mie dziany sta ry do mar cepanów.
¯elaza wiel kiego sztuk dwie.
Skrzy nia sko rzana pro zna.
Szka tu³a pro zna*.
Sto lec czar ny do wier ciad³a drew niany.
Ob raz bia³y alab ast rowy.
Ramów kil ka do obr azów do kliie nia god nych.
W skrzy ni za bito go Ÿdz iami lich tarz wiel ki mosi¹dzo wy w
sto³owey yzbie.
Flasz dwie sta rych z bia³y bla chy nad ps owa ne.
Klu cz ów wiel kich ma³ych 74.
£o¿ko nie boszc zyka xiê ¿êcia Fran ciszka w puz drze.
Obr azów kró lewskich, xi¹¿ec ych 45.
Obr azów ni derl ansk ich y yn nych ró ¿nych 23.
Ob razów ma³ych 11.
Ob razów bez ram 3.
Skrzy nia wo zowa za mczys ta.
Dz banków gd añski ch 2.
Kobierców wiel kich co w po koiu mu row anym by³y sztuk 3 (C. 35).
APK, AS, sygn. 64/28, S. 1–8,35.
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
550
* Ñëî âî íà ïè ñà íå iíøèì ïî ÷åð êîì.
¹ 2
²íâåíòàð çàìêó â Íîâîìó Çàñëàâi,
ñïèñàíèé çà ðîçïîðÿäæåííÿì êîðîííîãî êîíþøîãî,
êíÿçÿ Îëåêñàíäðà Äîìiíiêà Çàñëàâñüêîãî
1637, êâiòíÿ 5. — Íîâèé Çàñëàâ
In went arz mia sta no wego Zas³awia i wsi do nie go na lez¹ce z ro -
s kaz ania ja snie oswiec one go x[i¹¿ê]cia je[g]o m[o]sci Do min ika na
Ostrogu i Zas³awiu, hra bi na Tar now ie, ko nius zego ko ronn ego, spi sany
przez mnie, Ada ma Wil ge, roku 1637 dnia 5 april[is] y Jana Mierz nic -
kie [g]o.
Na przod
za mek nad sta wem albo rzek¹ Ho ryni¹. Bra ma do zam ku wiezd -
na mu row ana, na wierz chu swie tlica z kum nat¹. Swie tlica w bra mie.
Po koiow mu row any ch wirzch nich y dol nich ie den asc ie, kom nat 6 s
tran sit ami trze ma, sto³owych izb 2. Te po koie s pie cami ma liw ane mi,
okna w o³ow wpra wione, szi by we neck ie z ok iêni cami, ga nek przi po -
koiach mieysca mi z okna mi szklia nemi w o³ow, sala wzd³u¿ na basztê z
okna mi szklia nemi w o³ow, pod sal¹ iz deb ek 2, ulica mu row ana od sali
do sto³owey izby przed po koiami ga nek z scho dami, greg êz z ka plica z
za kris ti¹, o³tarz z ob raz ami, okna sz kli anê w o³ow opraw ione, przi ka p -
lice sa dek w kr¹g ob mur owa ny, dzwon do ka plice, skar biec wiel ki z
drzwia mi, dwie ma kra ty ze liazne w oknach. Pod le skarb cu sklep mu -
row any, krza ty ze lazne w oknach, ko mor mu row any ch pod po koiami 3,
piw nic mu row any ch pod po koiami 4, na przigrod ku od bra my wiezd ny
kuch nia mu row ana y swie tlic dwie, yzd ebek z drze wa od kuch ni 6,
kom nat dwie, sie ny trzo ie y ga nek wiel ky. Na gu rze tych (C. 3) iz deb
scho wan ie. Od tych iz deb sp i¿arni mu row any ch w drzew¹ 3, yzd ebek s
pie cami 4, basz ta dla pro chow, ce halz ow 2, basz ta za ce halz em, sp i¿arn
w drze wo mu row any ch 3, czwar ta drzew niana, kuch nia drzew niana
przi mur ze swie tlic¹, baszt ziem nych z wirz chami 3, za mek od pola
mu rzem, a z zam ku wa³em ob wied zony, sto³ow 35, sto³ow mar mur o -
wy ch 2, krze se³ sku rzan ych 3, ak sam itne czir wone 1, zi dlow 2, sto³kow
ma³ych 30.
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
551
Ar mata w zam ku
Dzia³ spi ¿owych 13, dzia³ko ze lazne 1, sztur mak ow mosi¹dzo -
wych 5, dzia³ko ma³e spi zowe miho³ka 1, mo zdzir ow 2, swin ka ze laz na
1 oprocz strzel by in szey drob ney, kto ra iest w ce haw zie, pro chu dziel -
nego be czek 6, musz ketn ego w ka mieny 16, siar ki pu³be czu³ki, sa liet -
rzy be czek 4, kot³ow do sa liet rzy 2[…]* (C. 4).
APK, AS, sygn. 64/13, s. 3–4.
¹ 3
²íâ åíòàð âå ëèêî ãî äå ðåâ’ ÿíîãî áó äèíêó
â Íî âîçà ñëàâñüêîìó çà ìêó
1645, ñi÷íÿ 5. — Íîâèé Çàñëàâ
In went arz No wego Zas³awia y w³oœci iego jako w ar endê pusz -
czony iest p[an]u G³ogows kiemu d[ie] 6 ja nua ry 1645 (C. 19).
In went arz mia sta No wego Zas³awia y fo lwa rków zam kowi no -
wemu na lez acy ch, wol nych, swie zo spi sany z upros zenia y na znac ze -
nia xi[ê¿ê]cia je[g]o m[os]ci pana ko nius zego ko ronn ego, do brod zieia
na szego, przez je[g]o m[o]œæ pana Bia³oboc kiego, se kret arza k[rola]
je[g]o m[o]sci, je[g]o m[o]sc pana Ada ma Wil gi, Jana Mirzwic kiego, a
przez nas, Mar cina Ko byl ec ki ego, Pio tra Zak likê je[g]o m[o]sc panu
G³ogows kiemu w arêdê trzy letn¹ wed³ug in terc isy po stan owi oney od -
dan ia 6 ja nua ry 1645, to iest od swie ta S[wiêt ych] Trzech Kro low reu i -
si c owa ny y poda ny.
Bu dyn ek wiel ki drze wiany w zam ku nowo Zas³aw skim po le -
wey rêce wcho dzac w za mek do po mieszk ania y za zyw ania p[ana]
dzie rzawcy tak od dany iest.
Na przod sama ma china domu wszyst kiego po bita gon tami, na
wcho dzien iu ba nia. Z niey sieñ prze stronna w lew¹ reke id¹c, mniey szy
przy sion ek, z kto rego izba drze wiana, po most y pok³ada tar cic ami
po³ozone, okien w o³ow pienc kwa ter ca³e wszyst kie, dwie w oboy ga
za wies zy ze lazne, klam ki ze lazne y wrze ciadz, ³awy doko³a yzby, sto -
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
552
* Äàëi ïîä à íî îïèñ ãîñ ïî äà ðñüêèõ áóä iâåëü òà ïå ðå ëiê æè òåëiâ ìiñòà.
low dwa do brych sto larsk¹ ro bot¹, w tey ze y sto low po ied ynko wych
czty ry. Piec ka flowy pstry ca³y wszy stek ko min mu row any w ce gle.
S tey yzby kom nata, w tey kom nac ie ko min wiel ki w ce gle mu row any,
okna trzy suto w olow ro bione cale wszyst kie, ³awce po ied ney stro nie.
Po sadzka ce glana, ³awy w krzag yzby, sto³ wiel ki ro boty sto lars kiey,
sy del wiel ki, zy del po ied ynko wy ie den, okien cty ry szk³o wo low
oprawn ych w tych oknach ¹uatyr dwie w drze wo opraw ione, piec sta ry
zie lony, ko min w ce gle mu row any, w drzwi wrze ciadz ze laz ny, an taby
dwie. S tey yzby wy szeds zy, w sie niach sku tych okien czty ry, po low ica
w olow, a po low ice w drze wo oprawn ych, law ce ied na. We drzwiach
an taba y klam ra ze laz na. S tey sie ni wpra wo do sie ni ma³ych (C. 21)
drzwi na za wias ach ze laz nych klam ra y an taba ze laz na. Po pra wey rêce
swi tlica, w niey drzwi na za wias ach ze laz nych, piec zie lony ca³y, ko -
min w ce gle mu row any, okien siedm, szkl¹ w olow ro bione, ³aw dwie,
sto³ ie den. Po le wey rêce yzba drzew niana, drzwi na za wias ach ze laz -
nych, okien siedm w olow oprawn ych, ³awy okr¹g yzby, piec pstry,
przy niey ko min w ce gle mu row any ca³y. W sie niach ko min ow muro -
wa nych dwa y drzwi do tran sytu, okien piec, szk³o po³owica w olow, a
po low ica w drze wo opraw ione. Z wiel kich sie ni id¹c, sien nie wielka,
drzwi na za wias ach ze laz nych, klam ka ze laz na, okien czty ry, po low ica
w olow, a po low ica w drze wo opraw ione, ko min wiel ki mu row any.
Z tych sie ni swie tlica na rozn ia, drzwi na za wias ach ze laz nych, klam ka
ze laz na, an taba ze laz na, piec pstry caly, ko min mu row any, okien siedm
ca³ych, ósmego po³owica w olow oprawn ych, ³awy okr¹g yzby, zy del
wiel ki, zy dlow dwa po ied enko wy[ch], slit kica(sic!) z tych sie ni po -
boczna, drzwi na za wias ach ze laz nych, klam ra zel[a]zna y za szczepka
ze laz na, z sie ni z yzby u drzwi kru czek ze laz ny y przy boy, piec bia³y,
ko min mu row any, stoi nie wielki, dru gi mniey szy, ³awy okr¹g yzby, zy -
del wiel ki, dru gi mniey szy, przez nog zy dlow po ied ynko wych*, dwa,
okien czty ry w olow oprawn ych, kris³o wiel ke. S tey swi tlicy do kom -
naty drzwi na za wias ach ¿elaz nych, ko min wiel ki mu row any, okien
dwie w olow oprawn ych, kwa tyra ied na zla, okien dwie tar cic ami za -
bite, drzwi drug[ie] na za wias ach ze laz nych do na rozn ey swi tlicy y
klam ka, lawy okrzag tey kom naty y drzwi do tran sytu, zy dlow poie -
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
553
* Äâà îñòàííi ñëî âà ïî âòî ðå íî äâi÷i.
dyn kow yc[h] trzy. W sie niach wiel kich scho dy na gu rze, w nich drzwi
za mknione zam kiem, wrze ciadz.
Do tego bu dynku przy daie sie piw nica w dzie cincu na roz na, ied -
na, stay nia w zam ku przy bu dynk ach drzew nian ych, kuch nia mu row a -
na przy bra mie y przy tem bu dynku drzew nian ym w tey ze kuch nie fos -
sie dwie ob loz ym ze laz nych y wil kow dwa (C. 22).
APK, AS, sygn. 64/33, s. 19–22.
¹ 4
Ñèò óàöiÿ ìiñò Ñòà ðîãî òà Íîâ îãî Çàñ ëàâà
é îïèñ ¿õí iõ çàì êiâ
1700. — Ñòàðèé Çàñëàâ. Íîâèé Çàñëàâ
In went arz mia sta Za slaw ia a[nno] 1700* (C. 1). Mia sto sta re
Zas³aw.
Nad rzek¹ na zwan¹ Ho ryn iem ze dwoch stron wa³em ob toc zone
pa lis ada mi od bra my Ostrogs kiey y od klasz toru do Boy nice y k³ado -
wis ka zy dows kiego ostaw ione, z trze ciey stro ny od zam ku mu rem ob -
wied zione, mieysca mi oba lon ym, na tey ze stro nie bra my w mu rze od
La chow iec sama tyl ko for ta bez zad ney basz ty y na kryc ia y bez drzwi.
Dru ga bra ma do** mia sta na zwana Ostroga z drze wa okr¹k³ego wy budo -
wana, dra nic ami po bita, wro ta do niey dwo iste z tar cic na bie gun ach
drew nian ych z za parc iem drew nian ym y kun¹ ¿ela zn¹, we srod ku tur -
ma przy bud owa na. Po le wey stro nie
Za mek Sta roz as³aw ski
Do kto rego pri mar io od przy grodku wcho dzie, most bez fos sy
y bram¹ drew nian¹*** ze drzwia mi dwo istemi na bie gun ach drew nia -
nych, ied ne tyl ko od mia sta, dra nic ami po bita, sam przy grod ek pa lis a -
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
554
* Äàòà äî ïè ñà íà ïiçíiøå iíøèì ïî ÷åð êîì.
** Íà ïè ñà íî ïî âåðõ: «barmy».
*** Íà ïè ñà íî ïî âåðõ: «drewniany».
da mi. Wchodz¹c po pra wey rêce do wie zy, na rozn ey* mu row aney
ostaw iony, ta kze y po le wey rêce az do mu ruw, gdzie kuch nia qu ond am
x[i¹¿]êcia bywa³a y stay nie, y gma chy mu row ane by³y (te raz cer kiew
e conver so stoi), opark ani ony y wa³em an tiqui tus osyp any y ufort ifi ko -
w a ny, da ley zas mu rem mieysca mi na drui nowa nym otoc zony.
Do dzie dzinca zas wcho dzac, fos sa rzn iêta y most** z³y ba rzo, de
fun dam ento re staur ati ey pil ney po trzeb ui¹cy, gdzie we srod ku sa mym
pa³ac ab an tiqus mu row ane w kwa drat we tro ie pi¹tr sta ros wieck¹ y fo -
rem n¹ ni egdyœ ma nier¹ re aed ifi cow ane, na dole wskroz, wzd³u¿ y
wszyrz na krzyz prze scie mai¹ce, pod kto remi skle py wyœm ienite by -
wali kie dys y wewn¹trz na wirz chu pa³ace. Te raz in toto s¹ zru inow ane
bez zad nego na kryc ia y opatrzn osci. Ta kze ze wszyst kim mo mentu tyl -
ko ta ba sil ika swo iey oczek iwa ru iny nul la spe re par ati onis. Sam dzie -
dzin iec mu rem by³ cir cum cir ca qu ond am ob wied zony az po sam¹ wi e -
zê vul go swi rek mu row an¹, te raz od sta wu, gdzie bywa³y pa lace daw -
ne, mur oba lony. Same pa³ace upad³y y mur wko³o wali siê y od
przed mieys kich win nic ta kze psu ie siê. W tym dzie dzincu ko mory roz -
nych lu dzi dla przy tul enia iê y cha³upy s¹ po bud owa ne ta kze y w przy -
grodku, gdzie ci ut in fra miesz kai¹ lu dzie (C. 5)***. Osiad³osc lu dzi w
zam ku sa mym […] (C. 6).
Nowe mia sto Za saw (sic!).
Te mia sto za sta wem y m³ynami na rze ce Ho ryn iu na zwan ey
ufund owa nemi e conver so Sta rego Zas³awia ku Po³on nemu iest osad -
zone. Do kto rego id¹c od sta rego mia sta, gro bla z mo stami y m³ynami
czter ma miêdzy sta rym a no wym lo cow ane mi na tey ze rze ce Ho ryn iu.
Za gro bl¹ zas po pra wey rêce na staie za gro belk¹ przez rzeczkê Po nure
na zwis kiem usyp an¹ w bok mia sta, iest so lenn iter nie gdy ufort ifi cow a -
ny, a te raz znacz nie im da ley tym bar ziey ru inui¹cy siê.
Za mek No wom ieyski Zas³aw ski
Do kto rego od gro belki po nurs kiey wchodz¹c, przy mur ek na
kzta³t mo stu bru kow any ka mien iem dla wiaz du ku bra mie wie zys to
mu row aney wey scie po dai¹ca do sa mego dz ied ziñca, do niey od mia sta
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
555
* «ro» âïè ñà íî íàä ðÿä êîì.
** Äî ïè ñà íî iíøèì ïî ÷åð êîì: «niamasz».
*** Ïå ðåëiê öèõ æè òåëiâ íà íà ñòóïíié ñòîðiíöi.
wro ta dwo iste na ha kach y za wias ach ze laz nych w mu rze z za parc iem
drew nian ym od zam ku z skle pien iem mu row anym, ale zad nego nie
mai¹ca da chu, na spo dzie pode drzwia mi by³ sklep ante, te raz dla ru iny
na tu rmê ob roc ony, na go rze roz ne w so bie mai¹ca gma chy w mu rze,
lecz bez na kryc ia zru inow ane. Po bo kach ta kze z obu stron przy mor o -
wa ne po koie. Po le wey stro nie z boku cir kiel w szan cu y strzel nica dol -
na w fo sie do ied nak ieyze skla niaj¹ sie ru iny, iako y sama bra ma, gês -
temi zry sow ana ro spodlin ami pil nego po trzeb uie opat rzenia. Z bra my
zas we srod ku zam ku wszed szy, pier szy pro spekt bior¹ pa lace wy -
smien it¹ qu rud am struk tur¹ y kosz tem wy staw ione, te raz fun dit ur
opad³e, do kto rych id¹c, bra ma ied na w lew¹ rêkê w mu rze beze drzwi y
pa³acz po tey ze stro nie le wey mu row ane w ied no pi¹tro wzg urê od zie -
mi na trzy ³okcie nie na kryte y opad³e y ga nek w s³upach mu row any ch
az ku pa³acom dru gim na kszta³t sal. W praw¹ rêkê ta kaz bra ma iako y
do tam tych y pa³ace dru gie ta kze wy smien ite kie dys bywa³y, ale te raz
wszyst kie fun dit us w nich znay dui¹ce siê wskroœ po koie, ga bin ety,
sale, al tany, gan ki na gu rze y na dole po opada³y nie na kryte y zad ney
nie mai¹ce ste le ani za sklep ienia, mi êdzy kto remi y po koy osob liwy
xiêz êciu w s³upie okr¹g³ym mu row any sub anno 1610 tê nade drzwia mi
mai¹cy in skrypti¹ «weni, vide, exi tace» w row ny siê (C. 23) z in nemi
ga lant eri ami ob raca ru inê, znacz ney po trzeb uie oprawy, a pra wie nie -
ma³ de fun dam ento re aed ifi kat iey. Sama ied na przy bra mie tych pala -
cow yzd ebka w mu rze dla re sid enti ey zwierch nos ci zam kow ey na ten
czas po niek ont opraw iona. W poœro dku podwo rza tychze pa³acow
koœcio³ek mu row any bywa³, te raz roz wal ony.
Za mek ten od bra my wiezd ney po czows zy po le wey rêce od pola
mu rem iesz cze po niek¹t ca³ym az do szan cu na rozn ego ob wied ziony y
wa³ami, przy kto rym cir cumc irca wiez dwie z strzel nic ami ta kze dwie -
ma dol nemi. Trze ci na rozny mu row any sza niec z baszt¹ nad nim w mu -
r ze iesz cze ca³ym mai¹cy mu row anie nad wa³ wz wyz w ³okci kil ka z
okienk ami na strzel bê wielk¹, sam w so bie ob szyrny bez zad ney wie zy,
tyl ko strzel nic¹ doln¹ od Ho ryn ia.
Do kto rego for tka ied na z zam ku przy chodz¹c do pa³acow, dru -
ga przez mur ku Ho ryn iu wy szeds zy, sza niec, przy tym tro chê da ley na
rogu strzel nica czwar ta, od kto rey strzel nicy nie co pa lami ostaw ion¹
by³o, tan dem da ley mu rem az do sa mey bra my wie zney ob wied zioney,
ÂÎËÎÄÈÌÈÐ ÀËÅÊÑÀÍÄÐÎÂÈ×
556
tyl ko w kil ku mieyscach po kil ka s¹zni oba lony, kto re da ley pa lis ada mi
zw iêt sza³ymi y wy wal ony mi w kil ku mieyscach s¹ ostaw ione.
A ze tak same po koie, iako y ca³y we srod ku za mek iest gnoia mi
przez byd³o y lu dzi roz nych ze wsiow y roz nych wo lunt ari uszow swa wol -
nych y szl achtê re spekt em iak by przy tul iska tam siê po bud owa nych swych
nie wie dziec za czy im po zwol eni em osad ziwszy na lez ycie za w³asn¹ so bie
asap ropr iowan ych ju risdicti¹, za plug awi onym, za czym aby przez tychze
tam re sid ui¹cych lu dzi by³ wy czyszc zony y gno ie po wyw ozo ne by³y,
zwierzch nosc zam kowa ne cessit owac y przy³ozyc sta ran ia (C. 23)*.
Am mun itia for tecy tey zas³aw skiey no wom ieysk iey, gdyz nie
siê przy for tecy sta rom ieysk iey nie znay duie strzel by burz¹cey.
1-mo. Dzia³o spi zowe ty tulo Boh dan a[nn]o 1581 w lozu na
szan cu we dle bra my od go scinca kon stant yno wski ego stoi.
2-do. Ar mata spi zowa pod her bem j[aœn ie] o[œwi econego] x[iê -
cia] i[ego] m[oœ]ci pana kra kows kiego do brod ziei a[nn]o 1608 w ³ozu
na ko³ach na wale stoi od zapa³u przez sam herb ro spada siê.
3-tio. Ar mata ze laz na na szta kiec ie na zie mi lezy od Ho ryn ia
nie oprawna za rdzaw ia³a y pia skiem na suta. Ha kown ic zam kow ych
przed tym znay dowa³o siê n[umer]o 19, ale za roz nych ich m[os]ciow
pp[anow] dzi er¿awcow wroz no sie ro zesz³y in vim wy zyc zenia,
dona tiey, te raz siê zna iduie przy zam ku tyl ko tym no wom ieysk im ha -
kown ic n[umer]o 4.
Do kto rey to am mun iti ey, ar mat y ha kown ic pro chy, kule miesz -
czan ie obo iego mia sta zo bop olnie provi dow ac po winni, do na prawy
zas oney na lez¹ rze mies lni cy bez p³aty, a zy dzi im ze laza da wac maia
(C. 26).
APK, AS, sygn. 64/20, s. 23–26.
²ÍÂÅÍÒÀв ÇÀÌÊ²Â Ó ÑÒÀÐÎÌÓ É ÍÎÂÎÌÓ ÇÀÑËÀ²
557
* ¯õ ðåºñòð íà âå äå íî äàëi, íà ñ. 25.
|