Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект
У статті розглядається проблема дуальної природи права у творчій спадщині соціологів права. Особлива увага приділяється внеску учених у вирішення проблеми співвідношення категорій «суще» і «належне» у соціологічному праворозумінні. В статье рассматривается проблема дуальной природы права в творческо...
Gespeichert in:
| Veröffentlicht in: | Альманах права |
|---|---|
| Datum: | 2011 |
| 1. Verfasser: | |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Ukrainisch |
| Veröffentlicht: |
Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України
2011
|
| Schlagworte: | |
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63065 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект / І.В. Музика // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 134-137. — Бібліогр.: 6 назв. — укр. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1859653523006816256 |
|---|---|
| author | Музика, І.В. |
| author_facet | Музика, І.В. |
| citation_txt | Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект / І.В. Музика // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 134-137. — Бібліогр.: 6 назв. — укр. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Альманах права |
| description | У статті розглядається проблема дуальної природи права у творчій спадщині соціологів права. Особлива увага приділяється внеску учених у вирішення проблеми співвідношення категорій «суще» і «належне» у соціологічному праворозумінні.
В статье рассматривается проблема дуальной природы права в творческом наследии социологов права. Особое внимание уделяется вкладу ученых в решение проблемы соотношения категорий «сущего» и «должного» в социологическом правопонимании.
In the article considered the problem of the dual nature of rights in the artistic heritage of sociologists of law. Particular attention is paid to the contribution of scholars in addressing the relation of categories «things» and «proper» in sociology of law.
|
| first_indexed | 2025-12-07T13:36:56Z |
| format | Article |
| fulltext |
ÓÄÊ34(477)(091)(063)
²ðèíàÂîëîäèìèð³âíàÌóçèêà,
ñòàðøèéíàóêîâèéñï³âðîá³òíèê
²íñòèòóòóäåðæàâè³ïðàâà
³ì.Â.Ì.ÊîðåöüêîãîÍÀÍÓêðà¿íè,
êàíäèäàòþðèäè÷íèõíàóê,äîöåíò
ÏÐÎÁËÅÌÀÄÓÀËÜÍίÏÐÈÐÎÄÈÏÐÀÂÀÓÑÎÖ²ÎËÎò×ÍÎÌÓ
ÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍͲ:²ÑÒÎÐÈÊÎ-ÏÐÀÂÎÂÈÉÀÑÏÅÊÒ
Ïðî áëå ìà äó àëü íî¿ ïðè ðî äè ïðà âà ìຠäàâ íþ ³ñòîð³þ ³ ðîç ãëÿ äàºòüñÿ ó÷å íè ìè íå ëè øå â
ìå æàõ ñîö³îëîã³÷íî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ. Ïå ðå âàæ íà á³ëüø³ñòü ô³ëî ñîô³â òà þðèñò³â, ùå äî âè íèê-
íåí íÿ ñîö³îëîã³÷íî ãî íà ïðÿ ìó ó ïðà âî çíàâñòâ³, òëó ìà ÷è ëè äà íó ïðî áëå ìó ÿê ñï³ââ³äíî øåí íÿ
«ñó ùî ãî» ³ «íà ëåæ íî ãî» ó ïðàâ³, íà ïîâ íþ þ ÷è ö³ êà òå ãî𳿠ð³çíèì çì³ñòîì.
Ïðè õèëü íè êè ïðè ðîä íî ãî ïðà âà ïðè ñï³ââ³äíî øåíí³ ïðè ðîä íî ãî ³ ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà
ïð³îðè òåò íà äà þòü ïðè ðîä íî ìó ïðà âó. ². Êàíò òà éî ãî ïîñë³äî âíè êè, äî ëà þ ÷è ñëàáê³ ì³ñöÿ òå îð³¿
ïðè ðîä íî ãî ïðà âà, âè õî äÿòü ç àí òè òå çè ðî çó ìó ³ âîë³ òà ìåæ ñâî áî äè ³íäèâ³äà. Ïðåä ñòàâ íè êè
åêç³ñòåíö³àëü íî¿ êîí öåïö³¿ ïðè ðîä íî ãî ïðà âà Â. Ìàé õîô ôåð, Ì. Ìþë ëåð, Å. Ôåõ íåð âáà ÷à þòü
ïðî áëå ìó äó àëü íîñò³ ó ïðàâ³, çî ê ðå ìà, ó ïðî òè ñ òàâ ëåíí³ ñóá’ºêòèâ íî¿ ñòî ðî íè ïðà âà (ðå àë³çàö³¿
åêç³ñòåíö³àëü íî ïî ðî ä æå íî ãî ð³øåí íÿ) òà îá’ºêòèâ íî¿ ìå òè ïðà âà (ðî çóì íî¿ ìå òè öüî ãî ð³øåí íÿ).
ßä ðîì êî ìóí³êà òèâ íî-äèñ êóð ñèâ íî¿ äî ê ò ðè íè â³äðî ä æå íî ãî ïðè ðîä íî ãî ïðà âà, âè êëà äå íî¿ ó
ïðà öÿõ Ë. Ôóë ëå ðà, Äæ. Ôåíí³ñà, Ð. Äâîðê³íà, Þ. Õà áåð ìà ñà, Ð. Àëåêñ³ òà ³í. º ïðî áëå ìà
ñï³ââ³äíî øåí íÿ «ñó ùî ãî» ³ «íà ëåæ íî ãî» ó ïðàâ³, ÿêà ïðî ÿâ ëÿºòüñÿ ó ñï³ââ³äíî øåí íÿ ïî çè òèâ-
íîñò³ ³ ëåã³òèì íîñò³ ó ïðàâ³, ðå àëü íî¿ òà ³äå àëü íî¿ êî ìóí³êàö³¿, ³äå àëü íî ãî ³ ðå àëü íî ãî ó ïðàâ³,
þðè äè÷ íî ãî äèñ êóð ñó òà ïðàê òè÷ íî ãî äèñ êóð ñó (îñîá ëè âî ãî âè ïàä êó).
Ã. Ãå ãåëü òà éî ãî ïîñë³äî âíè êè, â ìå æàõ çà çíà ÷å íî ãî äèñ êóð ñó, ðîç ãëÿ äà þòü ïðî áëå ìó
ïîºäíàí íÿ ïî íÿòü – «ñà ìîñò³éí³ñòü ³íäèâ³äó àëü íî ãî» (ñóá’ºêòèâ íà âî ëÿ) ³ «çà ãàëüí³ñòü ñóá-
ñòàíö³éíîñò³» (ìî ðàëü ³ ìî ðàëüí³ñòü).
×èñ ëåíí³ ïðàö³ ïðè õèëü íèê³â êîí öåïö³¿ þðè äè÷ íî ãî ïî çè òèâ³çìó, çî ê ðå ìà, Ã. Êåëü çå íà,
Å. Áó ëèã³íà òà ³í. òà êîæ ïðè ñâÿ ÷åí³ ïè òàí íÿì ñï³ââ³äíî øåí íÿ ïðà âà ³ ìî ðàë³, à òà êîæ ïðà âèëü-
íîñò³ òà ³ñòèí íîñò³ òâåð ä æåíü ïðè âèð³øåíí³ ïðà âî âèõ ïðî áëåì.
Ïðî áëå ìà äó àëü íî¿ ïðè ðî äè ïðà âà º îäí³ºþ ³ç êëþ ÷î âèõ ïè òàíü ñîö³îëî㳿 ïðà âà. Çî ê ðå ìà,
ôóí äà òîð ñîö³îëîã³÷íî ãî íà ïðÿ ìó ó ïðà âî çíàâñòâ³ ª. Åðë³õ, êðè òè êó þ ÷è äåð æàâ íå ïðà âî ðî-
çóì³ííÿ, íà ãî ëî øóº íà ïî ìèë êî âîñò³ óÿâ ëåíü íà ïðà âî ÿê ºäè íå óò âî ðåí íÿ. Ó÷å íèé äî âî äèòü, ùî
óÿâ ëåí íÿ ïðî ºäí³ñòü ïðà âà íå º ïåðâ³ñíèì, ÿê ³ óÿâ ëåí íÿ ïðî ºäí³ñòü äåð æà âè, ÿê ºäè íî¿ òå ðè-
òîð³¿. Ó ðà áî âëàñ íèöü êèõ òà ôå î äàëü íèõ äåð æà âàõ, ñòâåð ä æóº ª. Åðë³õ, ïðà âî ïî ëî æåí íÿ íå çâî-
äè ëè ñÿ äî ºäè íî¿ äåð æàâ íî¿ âîë³ ³ âè íè êà ëè â ð³çíèõ ÷à ñ òè íàõ äåð æàâ íî¿ òå ðè òî𳿠íå çà ëåæ íî
îä íå â³ä îä íî ãî ³ â ð³çí³ ÷à ñè. Ñòà íî âè ùå çì³íþºòüñÿ ëè øå òîä³, êî ëè çà êî íî äàâ öÿ ïî ÷è íà þòü
ñïðèé ìà òè íå ÿê ô³çè÷ íó îñî áó, ÿêà íà äຠ÷èí íîñò³ ïðà âî ïî ëî æåí íÿì â³ä ³ìåí³ äåð æà âè, à ÿê
â³÷íî ãî, ³äå àëü íî ãî òâîð öÿ óñü î ãî ïðà âî ïî ðÿä êó â äåð æàâ³, çàêð³ïëå íî ãî ó ïðà âî ïî ëî æåí íÿõ.
Òîìó òâåð ä æåí íÿ ïðî ºäí³ñòü ïðà âà ìຠïå ðå äó ìî âó ùî äî ºäíîñò³ çà êî íî äàâ öÿ: âíàñë³äîê öüî ãî
âî íî ñòî ñóºòüñÿ ëè øå ñòâî ðå íî ãî çà êî íî äàâ öåì ïðà âà, çà êî íó [3, ñ. 201-202].
Ïðè ÷è íîþ òà êèõ òâåð ä æåíü ó÷å íèé ââà æຠîòî òîæ íåí íÿ ïðà âà ³ çà êî íî äàâ ñò âà. Âîä íî ÷àñ,
çà çíà ÷ຠïðî ôå ñîð, á³ëüø³ñòü þðè äè÷ íèõ ïî íÿòü íà áà ãà òî ðàí³øå çíà õî äè ëè ñÿ ó þðè ñ ïðó äåíö³¿,
í³æ ó çà êî íî äàâñòâ³, à íàé êðà ùèì äæå ðå ëîì þðè äè÷ íèõ ïî íÿòü º íå çà êî íî äàâ ñò âî, à æè âå ñïî-
ãëÿ äàí íÿ ðå àëü íîñò³. Òî ìó, íàéá³ëüø õà ðàê òåð íîþ ðè ñîþ â÷åí íÿ ïðî ïðè ðîä íå ïðà âî ª. Åðë³õ
íà çè âຠòå, ùî âî íî, íå áå ðó ÷è äî óâà ãè çà êî íî äàâ ñò âî òà ïðà âî þðèñò³â, íà ìà ãàºòüñÿ âè âå ñ òè
ñâî¿ ïî íÿò òÿ âè êëþ÷ íî ç æè âî ãî ñïî ãëÿ äàí íÿ ñóñï³ëüíèõ îð ãàí³çàö³é, êîíôë³êò³â ³íòå ðåñ³â òî ùî.
Ç êîæ íî ãî þðè äè÷ íî ãî ïî íÿò òÿ çàâæäè ìîæ íà âè âå ñ òè íîð ìè, ÿê³ áó ëè âè êî ðè ñ òàí³ äëÿ ¿õ óò âî-
ðåí íÿ. Ïå ðå äó ìî âè þðè ñ ïðó äåíö³¿ ïî íÿò òÿ (âè êëà äå íî¿ ó çà âåð øå íî ìó âè ãëÿä³ ó ðàíí³õ ïðà öÿõ
Ð. ²ºð³íãà), ÿê ³ ïå ðå äó ìî âè ³äå àë³ñòè÷ íî¿ ô³ëî ñîô³¿, ª. Åðë³õ ââà æຠíà óêî âî íå îá´ðóí òî âà íè ìè,
îñê³ëüêè «ó ñâ³òë³ ë³áå ðàëü íî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ» áó ëî çàì³íå íî ç’ÿñó âàí íÿ äóì êè çà êî íî äàâ öÿ
íà ç’ÿñó âàí íÿ âèñ ëîâ ëå íî¿ â çà êîí³ âîë³ ñóñï³ëüñòâà. Çî ê ðå ìà, ïðîâ³äíîþ äóì êîþ þðè ñ ïðó äåíö³¿
ïî íÿò òÿ º òå, ùî ïî íÿò³éíà ºäí³ñòü ïðà âà º ö³ëêîì íå çà ëåæ íîþ â³ä âîë³ çà êî íî äàâ öÿ, äຠìîæ-
ëèâ³ñòü ââà æà òè çà êîí ðî çóìí³øèì â³ä âîë³ çà êî íî äàâ öÿ ÷è çà êî íî äàâö³â [3, ñ. 205]. Á³ëüøå òî ãî,
çà çíà ÷ຠó÷å íèé, êëà ñè÷ íà í³ìåöü êà þðè ñ ïðó äåíö³ÿ çã³äíî ç êëà ñè÷ íîþ í³ìåöü êîþ ô³ëî ñîô³ºþ,
134
Êàòåãîð³ÿïðàâîðîçóì³ííÿ:òåîðåòèêî-ïðàâîâèéàñïåêò
ïðè ïè ñóº ºäíîñò³, ÿêà ìà ëà äëÿ íå¿ ïåâ íó â³÷íó ö³íí³ñòü, âëàñ íå ëîã³÷íå æèò òÿ ïðà âî âèõ ïî íÿòü,
ùî ì³ñòÿòü ñÿ â çà êî íàõ. Íå çâà æà þ ÷è íà öå, ïðàã íåí íÿ ºäíîñò³ º ö³ëêîì âè ïðàâ äà íèì, ÿê ùî ââà-
æà òè ºäí³ñòü íå ðå çóëü òà òîì òëó ìà ÷åí íÿ, à ðå çóëü òà òîì ïðà âî òâîð ÷îñò³ [3, ñ. 208]. Îò æå, ïðà âî
â ä³éñíîñò³ õî ÷à ³ ñòà íî âèòü ºäí³ñòü, àëå íå ºäí³ñòü ïðà âî ïî ëî æåíü, à ÿê ³ñíó þ ÷èé ó ïðà âîâ³äíî-
ñè íàõ ïî ðÿ äîê, ÿêèé íå º ñòà ëèì ³ ïîñò³éíî çì³íþºòüñÿ. Ñà ìå òî ìó «âå ëè êà ºäí³ñòü íå ìî æå áó òè
äî ñÿã íó òà, ïî êè â öüî ìó ñâ³ò³ ðîç âè òîê ùå ìຠì³ñöå» [3, ñ. 210].
Ïðà âó, ùî ì³ñòèòü ñÿ â ïðà âî ïî ëî æåí íÿõ, ª. Åðë³õ ïðî òè ñ òàâ ëÿº òàê çâà íå «æè âå ïðà âî»,
äæå ðå ëà ìè ï³çíàí íÿ ÿêî ãî º ñó ÷àñí³ äî êó ìåí òè (þðè äè÷ íå äîñë³äæåí íÿ ÿêèõ ïî âèí íî âðà õî âó-
âà òè ¿õ ñîö³àëü íå, ãîñ ïî äàðñü êå ³ çà êî íî äàâ ÷î-ïîë³òè÷ íå çíà ÷åí íÿ òà çì³ñò), áåç ïî ñå ðåäíº ñïî ñ-
òå ðå æåí íÿ æèò òÿ, òîðã³âë³ ³ ï³äïðèºìíèöòâà, çâè ÷îê ³ çâè ÷à¿â, ñï³ëîê (ÿê þðè äè÷ íî âèç íà íèõ,
òàê ³ þðè äè÷ íî îá³éäå íèõ, ïðî ïó ùå íèõ, íå ñõâà ëå íèõ). Ñà ìå äîñë³äæåí íÿ æè âî ãî ïðà âà ÿê îñ íî-
âè ïðà âî âî ãî ïî ðÿä êó ëþäñü êî ãî ñóñï³ëüñòâà, º, íà äóì êó ª. Åðë³õà, ãî ëî âíèì çà âäàí íÿì íà óêè
ñîö³îëî㳿 ïðà âà, ÿêà ñïðÿ ìî âà íà íà êîí êðåò íå, à íå íà çà ãàëü íå. [2, ñ. 214, 217]
Òà êèì ÷è íîì, ñï³ââ³äíî øåí íÿ ïî íÿòü æè âî ãî ³ ìåðò âî ãî ïðà âà ó êîí öåïö³¿ ïðà âî ðî çóì³ííÿ
Å. Åðë³õà, íà íà øó äóì êó, çó ìîâ ëå íà ³ñíó þ ÷è ìè ó ñóñï³ëüñòâàõ ìå õàí³çìà ìè ïðà âî ó òâî ðåí íÿ ³
â³äáè âຠîñîá ëè âîñò³ ðå àëü íî ãî ïðî öå ñó åâî ëþö³¿ òà ðîç âèò êó ïðà âà.
Ïðî áëåì³ äó àëü íî¿ ïðè ðî äè ïðà âà ïðèä³ëèâ çíà÷ íó óâà ãó é ³íøèé â³äî ìèé ñîö³îëîã ïðà âà
– Ñ. Ìó ðîì öåâ. Çî ê ðå ìà, áà ãà òî ó ÷î ìó éî ãî ïî ãëÿ äè ñï³âçâó÷í³ ïî ãëÿ äàì ª. Åðë³õà, íà ïðè êëàä,
ñòî ñîâ íî êðè òè êè ïðè ðîä íî-ïðà âî âèõ óÿâ ëåíü ïðî ïðà âî, ÿê ïðî ùîñü â³÷íå é çà ãàëü íå äëÿ âñ³õ
ëþ äåé. Âèç íà ÷à þ ÷è íå îáõ³äí³ñòü ³ñíó âàí íÿ äîã ìè ïðà âà, ó÷å íèé íà ãî ëî øó âàâ íà òî ìó, ùî ïðà âî
º ñêëàä íèì ñîö³àëü íèì ÿâè ùåì, ÿêå ðîç âè âàºòüñÿ çà ñâî¿ìè âëà ñíè ìè çà êî íà ìè. Îñ íîâ íè ìè
íà ïðÿì êà ìè þðè äè÷ íî¿ íà óêè ó÷å íèé ââà æàâ äîñë³äæåí íÿ òî ãî, ùî º, à òà êîæ âèç íà ÷åí íÿ òî ãî,
ùî ïî âèí íî áó òè (÷î ãî ñë³ä ïðàã íó òè). Òîá òî âèç íàºòüñÿ ³ñíó âàí íÿ ó ïðàâ³ äâîõ ñôåð: ñó ùî ãî ³
íà ëåæ íî ãî [5, ñ. 210].
Ñîö³îëîã ïðà âà Á. ʳñòÿê³âñüêèé, ó ñâîþ ÷åð ãó, çà çíà ÷àâ, ùî, ïà íó þ÷³ ñå ðåä ïðåä ñòàâ íèê³â
ð³çíèõ íà ïðÿì³â, óÿâ ëåí íÿ ïðî ïðà âî ÿê ³ìïå ðà òèâ íå àáî äåð æàâ íî-íà êà çî âå ÿâè ùå (äîã ìà òè÷ íà
þðè ñ ïðó äåíö³ÿ), ÿê ðå çóëü òàò ä³ÿëü íîñò³ ñóñï³ëüñòâà (ñîö³îëîã³ÿ ïðà âà) àáî íàñë³äîê ðîç âèò êó
ïñèõ³êè ëþ äè íè (ïñè õî ëîã³÷íà òå îð³ÿ ïðà âà) íå âè ÷åð ïó þòü ïè òàí íÿ ñï³ââ³äíî øåí íÿ ðå àëü íîñò³
ïðà âà é ³äå¿ ïðà âà (ÿä ðà íîð ìà òèâ íî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ). Âèð³øåí íÿ ïðî áëå ìè äó àëü íî¿ ïðè ðî äè
ïðà âà ó÷å íèé ïîâ’ÿçóº ç íå îáõ³äí³ñòþ âèç íàí íÿ ê³ëüêîõ àñ ïåêò³â ðî çóì³ííÿ ïðà âà: 1) äåð æàâ íî-
îð ãàí³çàö³éíî ãî àáî äåð æàâ íî-íà êà çî âî ãî ïî íÿò òÿ ïðà âà (ïðà âî º òå, ùî äåð æà âà íà êà çóº ââà æà-
òè ïðà âîì); 2) ñîö³îëîã³÷íî ãî ïî íÿò òÿ ïðà âà (ïðà âî, ÿêå çä³éñíþºòüñÿ â ðå àëü íî ìó æèòò³); 3)
ïñè õî ëîã³÷íî ãî ïî íÿò òÿ ïðà âà (ñó êóï íîñò³ òèõ ïñèõ³÷íèõ ïå ðå æè âàíü îáîâ’ÿç êó, ÿê³ ìà þòü ³ìïå-
ðà òèâ íî-àò ðè áó òèâ íèé õà ðàê òåð); 4) íîð ìà òèâ íèé õà ðàê òåð ïðà âà (ïðà âî, ÿê ñó êóïí³ñòü íîðì, ùî
ì³ñò³òü ³äå¿ ïðî íà ëåæ íå); 5) òåõí³÷íèõ àáî ïðàê òè÷ íèõ ïî íÿòü ïðà âà (þðè äè êî-äîã ìà òè÷ íî ãî ³
þðè äè êî-ïîë³òè÷ íî ãî). Âè õî äÿ ÷è ç³ ñêà çà íî ãî, ó÷å íèé íà ãî ëî øóº, ùî ïðà âî ÿê ÿâè ùå º ºäè íèì,
àëå îñ íîâ íèõ çà ñàä ïðè äîñë³äæåíí³ ïðà âà – äâ³. Âî íè çó ìîâ ëåí³ òèì, ùî ïðà âî ÿê ÿâè ùå ïðåä-
ñòàâ ëå íî ³ ÿê ñó êóïí³ñòü ïðà âî âèõ íîðì, ³ ÿê ñó êóïí³ñòü ïðà âî âèõ â³äíî ñèí [4, ñ. 330-335].
ª. Ñïåê òîðñü êèé, äîñë³äæó þ ÷è ïðî áëå ìó äó àëü íîñò³ ïðà âà, íà ãî ëî øóº, ùî ïî íÿò òÿ áóäü-
ÿêî ãî ïðà âà ñêëà äàºòüñÿ ç äâîõ ìî ìåíò³â: ñóá ñòàíö³àëü íî ãî ³ ôîð ìàëü íî ãî. Ñóá ñòàíö³àëü íèé
ìî ìåíò – öå ³ñíó âàí íÿ òèõ ö³ëåé, çà ðà äè ÿêèõ ñòâî ðþºòüñÿ ïðà âî. Ö³ëÿ ìè º – ³íòå ðå ñè, âè ãî äà,
ïîâ’ÿçà íà ç êî ðè ñ òó âàí íÿì äà íèì ïðà âîì. Ôîð ìàëü íèé ìî ìåíò – öå çàñ³á çä³éñíåí íÿ ³íòå ðå ñó, à
ñà ìå, þðè äè÷ íèé çà õèñò. Ïðà âî, òà êèì ÷è íîì, º þðè äè÷ íî çà õè ùå íèì ³íòå ðå ñîì, íîð ìàëü íèì
çàç³õàí íÿì. Òà êå âèç íà ÷åí íÿ ïðà âà, íà äóì êó â÷å íî ãî, îõîï ëþº ÿê ïî çè òèâ íå, òàê ³ ïðè ðîä íå
ïðà âî, à òà êîæ ïðà âî â îá’ºêòèâ íî ìó ³ ñóá’ºêòèâ íî ìó ðî çóì³íí³ òà ïðè âàò íå ³ ïóáë³÷íå ïðà âî.
Åëå ìåíò «íîð ìàëü íî ãî» ó âèç íà ÷åíí³ ïðà âà âêà çóº, çà çíà ÷ຠïðà âî çíà âåöü, íà éî ãî åòè÷ íèé
õà ðàê òåð. Åëå ìåíò çàç³õàí íÿ â³äìå æî âóº éî ãî â³ä ìî ðàëü íîñò³ ó âóçü êî ìó ðî çóì³íí³ [6, ñ. 136-
137].
ª. Ñïåê òîðñü êèé íà ãî ëî øó âàâ, ùî ïðà âî çíàâ ñò âî, ÿêå ò³ñíî ïîâ’ÿçà íî ç ñóñï³ëüíèì æèò òÿì,
íå ìî æå îá ìå æó âà òè ñÿ äîã ìà òèç ìîì, îñê³ëüêè âî íî âèâ ÷ຠòðè ãðó ïè îá’ºêò³â: 1) óÿâ ëåí íÿ ïðî
ïðàâ äó, îáîâ’ÿçîê, ñïðà âåä ëèâ³ñòü; 2) ïðè ïè ñè çà êî íî äàâ ÷î¿ àáî ³íøî¿ âëà äè; 3) â³äíî ñè íè, ùî
âè íè êà þòü ç³ ñïîð³â òà çëî ÷èí³â, ÿêè ìè çàé ìàºòüñÿ ïðàê òè÷ íà þñ òèö³ÿ ³ êîí ñòà òó âàí íÿ ÿêèõ
ñêëà äຠãî ëî âíå ñîö³îëîã³÷íå çà âäàí íÿ òå î ðå òè÷ íî ãî ïðà âî çíàâ ñò âà. Òà êèì ÷è íîì, íà äóì êó â÷å-
íî ãî, ïðà âî çíàâ ñò âî ìຠñïðà âó ç ïîë³òè÷ íè ìè, åòè÷ íè ìè ³ ñîö³îëîã³÷íè ìè ìî ìåí òà ìè, ÿê³
ìî æóòü çíà õî äè òèñü ó àí òà ãîí³çì³ ì³æ ñî áîþ. Öÿ âíóòð³øíÿ íå ìè íó ÷à ä³àëåê òè êà ñòà âèòü ïðà-
âî çíàâ ñò âî ó öåíòð â³÷íî¿ ïðî áëå ìè, ÿêà ìຠíà çâó ñîö³àëü íå ïè òàí íÿ [6, ñ. 32].
Ðîç ãëÿ äà þ ÷è ïðî áëå ìó ñï³ââ³äíî øåí íÿ «íà ëåæ íî ãî» ³ «ñó ùî ãî» ó ïðàâ³, ª. Ñïåê òîðñü êèé
Ìóçèêà².Â.Ïðîáëåìàäóàëüíî¿ïðèðîäèïðàâàóñîö³îëîã³÷íîìóïðàâîðîçóì³íí³…
135
ñòà âèòü ïè òàí íÿ ïðî íå îáõ³äí³ñòü óç ãî ä æåí íÿ øòó÷ íèõ þðè äè÷ íèõ çà êîí³â ç ïðè ðîä íè ìè
ñîö³àëü íè ìè çà êî íà ìè. Çî ê ðå ìà, íà ãî ëî øóº ó÷å íèé, òðàï ëÿ þòü ñÿ âè ïàä êè, êî ëè âî ëÿ çà êî íî äàâ-
öÿ ð³çêî ñó ïå ðå ÷èòü ðå àëü íî ìó æèò òþ ³ íà ìà ãàºòüñÿ íàâ’ÿçà òè éî ìó íîð ìè, ÿê³ íå â³äïîâ³äà þòü
³ñíó þ ÷èì â³äíî ñè íàì [6, ñ. 27].
Àëå é ó òà êèõ âè ïàä êàõ ïðà âî çíàâ ñò âî íå ìî æå îá ìå æè òè ñÿ ïðî ñòèì ñïðèé íÿò òÿì ³ òëó ìà-
÷åí íÿì âîë³ àáî ñâàâ³ëëÿ çà êî íî äàâ öÿ. Íåâ³äïîâ³äí³ñòü íîð ìè ³ ä³éñíîñò³ ñïî íó êຠäî ïî øó êó
âè õî äó ç ö³º¿ íåâ³äïîâ³äíîñò³, ÿêèé ìîæ ëè âèé äâî ìà øëÿ õà ìè. Ïåð øèé – ðîç ìå æó âàí íÿ ëå ãàëü-
íîñò³ ³ äîö³ëüíîñò³, äîã ìè ³ ïîë³òè êè ïðà âà, ³íøèé – ïðè ñòî ñó âàí íÿ øëÿ õîì òëó ìà ÷åí íÿ ôîð ìó-
ëè çà êî íó äî òà êèõ æèòòºâèõ ÿâèù, ÿêèõ â³í íå ì³ã àáî íå õîò³â áðà òè äî óâà ãè. Òà êèì ÷è íîì,
ðîç êðèò òÿ ïðè ðîä íèõ çà êîí³â ëþäñü êî ãî ñï³â³ñíó âàí íÿ º îä íèì ç ãî ëî âíèõ çà âäàíü ñîö³îëî㳿.
Òîá òî, ïðà âî çíàâ ñò âî ïî âèí íî çàé ìà òè ñÿ ñïðàâæíü îþ, íå óäà âà íîþ ñîö³îëî㳺þ, à ñà ìå òàê çâà-
íîþ ìî ðàëü íîþ ñîö³îëî㳺þ, àä æå ïè òàí íÿ ïðî ïðà âî ³ ñïðà âåä ëèâ³ñòü, ï³äêðåñ ëþº íà óêî âåöü, º
ïè òàí íÿì åòè÷ íèì ó øè ðî êî ìó ðî çóì³íí³. Çà âäÿ êè öüî ìó ïðà âî çíàâ ñò âî íå ìî æå áó òè ñîö³îëî㳺þ
ó ðî çóì³íí³ çâè ÷àé íî ãî êîí ñòà òó âàí íÿ ôàê òó ³ñíó âàí íÿ ïåâ íî ãî ïî ðÿä êó â³äíî ñèí ì³æ ëþäü ìè.
Âî íî º ñïåö³àëü íîþ ìî ðàëü íîþ ñîö³îëî㳺þ, ÿêà äîñë³äæóº ö³ â³äíî ñè íè ç òî÷ êè çî ðó ìî ðàëü íèõ
ïî ñòó ëàò³â [6, ñ. 31].
Àíà ëîã³÷í³ ïî ãëÿ äè âèñ ëîâ ëþ âàâ ³ Ñ. Äí³ñòðÿíñü êèé, ÿêèé òà êîæ ä³éøîâ âèñ íîâ êó, ùî ïðà-
âî, âñòà íîâ ëå íå äåð æà âîþ íå ìî æå âè ÷åð ïó âà òè âñ³õ ïðà âî âèõ ïè òàíü [1, ñ. 218-219]. Âèç íà ÷à þ-
÷è ïðà âî ÿê ñóñï³ëüíèé ïî ðÿ äîê ñîö³àëü íî ãî çâ’ÿç êó, ó÷å íèé íà ãî ëî øó âàâ íà òî ìó, ùî ïðà âî º
ñîö³àëü íî-åòè÷ íèì ì³í³ìó ìîì, òîá òî ëè øå âè á ðàí³ ñîö³àëü íî-åòè÷í³ íîð ìè º ïðà âî âè ìè íîð ìà-
ìè. Ïðà âî âè ìè íîð ìà ìè îá ðà íî ëè øå òàê³ íîð ìè, ÿê³ º íå îáõ³äíè ìè äëÿ ³ñíó âàí íÿ ñóñï³ëüíî ãî
çâ’ÿç êó ç éî ãî âèç íà ÷å íè ìè ö³ëÿ ìè, à òà êîæ òàê³, ÿê³ º íå îáõ³äíè ìè äëÿ ìèð íî ãî ñï³âæèò òÿ
÷ëåí³â ñóñï³ëüñòâà ì³æ ñî áîþ ³ äëÿ çáå ðå æåí íÿ ñï³ëüíî¿ ö³ë³ [1, ñ. 215-216].
Îáè ðຠæ ñîö³àëü íî-åòè÷í³ íîð ìè â ÿêîñò³ ïðà âî âèõ âëà äà ñóñï³ëüíî ãî çâ’ÿç êó, íàä³ëÿ þ ÷è
¿õ àâ òî ðè òå òîì. Äî öüî ãî ìî ìåí òó ñîö³àëü íî-åòè÷í³ íîð ìè íå º ïðà âîì, õî÷ áè âî íè ³ âè êî íó âà-
ëè ñÿ ïî îäè íî êè ìè ÷ëå íà ìè ñóñï³ëüñòâà. Ïðèé íÿò òÿ ïðà âî âèõ íîðì íå º ïðå ðî ãà òè âîþ äåð æà âè,
òî ìó ùî âî íè ³ñíó þòü ó ñóñï³ëüíèõ çâ’ÿç êàõ [1, ñ. 216].
Òà êèì ÷è íîì, ðîç ãëÿ äà þ ÷è ïðî áëå ìó äó àëü íî¿ ïðè ðî äè ïðà âà ïðåä ñòàâ íè êè ñîö³îëîã³÷íî ãî
íà ïðÿ ìó íà ìà ãà ëè ñÿ ïî ÿñ íè òè ñï³ââ³äíî øåí íÿ «íà ëåæ íî ãî» ³ «ñó ùî ãî» ó ïðà âî ðî çóì³íí³ øëÿ õîì
âè âå äåí íÿ ïî íÿò òÿ ïðà âà çà ìå æà ìè éî ãî äåð æàâ íî ãî ðî çóì³ííÿ òà âêëþ ÷åí íÿ äî ñòðóê òó ðè ïðà-
âà ïðà âèë ïî âåä³íêè òà ïî íÿòü, âè ðîá ëå íèõ ñóñï³ëüñòâîì (óÿâ ëåí íÿ ïðî ñïðà âåä ëèâ³ñòü, ïðàâ äó,
îáîâ’ÿçîê; åòè÷í³ íîð ìè; çâè ÷à¿; â³äíî ñè íè, ùî âè íè êà þòü ³ç äî ãî âîð³â, ñïîð³â, ïðà âî ïî ðó øåíü;
ïñè õî ëîã³÷í³ ïå ðå æè âàí íÿ òî ùî).
Ðà çîì ç òèì, ñà ìå ïðåä ñòàâ íè êà ìè ñîö³îëîã³÷íî¿ øêî ëè ïðà âà, çî ê ðå ìà, Á. ʳñòÿê³âñüêèì,
Ñ. Äí³ñòðÿíñü êèì òà ³í., ç ìå òîþ ïî äî ëàí íÿ ïðî áëå ìè äó àë³ñòè÷ íî¿ ïðè ðî äè ïðà âà òà âè ðîá ëåí íÿ
ºäè íî ãî ðî çóì³ííÿ ïðà âà, áó ëî çà ïðî ïî íî âà íî ³íòå ã ðà òèâ íèé ï³äõ³ä, ÿêèé ìàâ áè ïîºäíà òè ð³çí³
ï³äõî äè äî ðî çóì³ííÿ ïðà âà òà çà áåç ïå ÷è òè îá’ºêòèâí³ñòü ï³çíàí íÿ ïðà âî âî¿ ðå àëü íîñò³ ÿê ñêëàä-
íî ãî áà ãà òî âèì³ðíî ãî ñîö³àëü íî ãî ÿâè ùà.
Ñïèñîêë³òåðàòóðè:
1. Äí³ñòðÿíñüêèéÑ.Ñ. Çà ãàëü íà íà óêà ïðà âà ³ ïîë³òè êè / Ñ. Ñ. Äí³ñòðÿíñü êèé //Àêà äåì³÷íà þðè äè÷-
íà äóì êà. – Ê.: ²í Þðå, 1998. – Ñ. 213-234.
2. Åðë³õª. Îñ íî âè ñîö³îëî㳿 ïðà âà / ª. Åðë³õ // Ïðî áëå ìè ô³ëî ñîô³¿ ïðà âà. – 2005. – Òîì ²²². – ¹
1-2. – Ñ. 211-220.
3. Åðë³õª. Óÿâ ëåí íÿ ïðî ºäí³ñòü ïðà âà / ª. Åðë³õ // Ïðî áëå ìè ô³ëî ñîô³¿ ïðà âà. – 2005. – Òîì ²²².
– ¹ 1-2. – Ñ. 201-210.
4. ÊèñòÿêîâñêèéÁ.À. Ñî öè àëü íûå íà óêè è ïðà âî / Á. À. Êè ñ òÿ êîâ ñêèé // Àí òî ëîã³ÿ óê ðà¿íñüêî¿ þðè-
äè÷ íî¿ äóì êè.  6 ò. – Ê.: Âè äàâ íè ÷èé Ä³ì «Þðè äè÷ íà êíè ãà», 2002. – Ò.1. – Ñ. 324-350.
5. ÌóðîìöåâÑ. Îï ðå äå ëå íèå è îñ íîâ íîå ðàç äà ëå íèå ïðà âà / Ñ. Ìó ðîì öåâ // Ðóñ ñêàÿ ôè ëî ñî ôèÿ ïðà-
âà. – ÑÏá.: Èçä-âî «Àëå òåéÿ», 1999. – Ñ. 119-125.
6. ÑïåêòîðñêèéÅ.Â. Ýí öèê ëî ïå äèÿ ïðà âà: [ëåê öèè] / Å. Â. Ñïåê òîð ñêèé. – Âûï.1. – Âàð øà âà: Èçä-âî
Èí ñòè òó òà ãëó õèõ è ñëå ïûõ, 1912. – 236 ñ.
Ìóçèêà².Â.Ïðîáëåìàäóàëüíî¿ïðèðîäèïðàâà óñîö³îëîã³÷íîìóïðàâîðîçóì³íí³:³ñòîðèêî-ïðàâî-
âèéàñïåêò
Ó ñòàòò³ ðîç ãëÿ äàºòüñÿ ïðî áëå ìà äó àëü íî¿ ïðè ðî äè ïðà âà ó òâîð÷³é ñïàä ùèí³ ñîö³îëîã³â ïðà âà. Îñîá-
ëè âà óâà ãà ïðèä³ëÿºòüñÿ âíå ñêó ó÷å íèõ ó âèð³øåí íÿ ïðî áëå ìè ñï³ââ³äíî øåí íÿ êà òå ãîð³é «ñó ùå» ³ «íà ëåæ-
íå» ó ñîö³îëîã³÷íî ìó ïðà âî ðî çóì³íí³.
136
Êàòåãîð³ÿïðàâîðîçóì³ííÿ:òåîðåòèêî-ïðàâîâèéàñïåêò
Êëþ÷îâ³ñëîâà:ñîö³îëîã³ÿ ïðà âà, äó àëü íà ïðè ðî äà ïðà âà, êà òå ãî𳿠ñó ùå ³ íà ëåæ íå ó ïðàâ³.
ÌóçûêàÈ.Â.Ïðîáëåìàäóàëüíîéïðèðîäûïðàâà âñîöèîëîãè÷åñêîìïðàâîïîíèìàíèè:èñòîðèêî-
ïðàâîâîéàñïåêò
 ñòà òüå ðàñ ñìà ò ðè âà åò ñÿ ïðî áëå ìà äó àëü íîé ïðè ðî äû ïðà âà â òâîð ÷å ñ êîì íà ñëå äèè ñî öè î ëî ãîâ ïðà-
âà. Îñî áîå âíè ìà íèå óäå ëÿ åò ñÿ âêëà äó ó÷å íûõ â ðå øå íèå ïðî áëå ìû ñî îò íî øå íèÿ êà òå ãî ðèé «ñó ùå ãî» è
«äîëæ íî ãî» â ñî öè î ëî ãè ÷å ñ êîì ïðà âî ïî íè ìà íèè.
Êëþ÷åâûåñëîâà: ñî öè î ëî ãèÿ ïðà âà, äó àëü íàÿ ïðè ðî äà ïðà âà, êà òå ãî ðèè ñó ùåå è äîëæ íîå â ïðà âå.
MuzykaI.Theproblemofthedualnatureof lawinsociological lawcomprehension:historical-legal
aspect
In the article considered the problem of the dual nature of rights in the artistic heritage of sociologists of
law. Particular attention is paid to the contribution of scholars in addressing the relation of categories «things»
and «proper» in sociology of law.
Keywords:sociology of law, the dual nature of law, the category exists and should be in law.
Ìóçèêà².Â.Ïðîáëåìàäóàëüíî¿ïðèðîäèïðàâàóñîö³îëîã³÷íîìóïðàâîðîçóì³íí³…
137
ÊÀÒÅÃÎÐ²ß ÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍÍß: ÒÅÎÐÅÒÈÊÎ-ÏÐÀÂÎÂÈÉ ÀÑÏÅÊÒ
ÏÐÎÁËÅÌÀ ÄÓÀËÜÍί ÏÐÈÐÎÄÈ ÏÐÀÂÀ Ó ÑÎÖ²ÎËÎò×ÍÎÌÓ ÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍͲ: ²ÑÒÎÐÈÊÎ-ÏÐÀÂÎÂÈÉ ÀÑÏÅÊÒ
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-63065 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | XXXX-0113 |
| language | Ukrainian |
| last_indexed | 2025-12-07T13:36:56Z |
| publishDate | 2011 |
| publisher | Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Музика, І.В. 2014-05-29T14:38:49Z 2014-05-29T14:38:49Z 2011 Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект / І.В. Музика // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 134-137. — Бібліогр.: 6 назв. — укр. XXXX-0113 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63065 34(477)(091)(063) У статті розглядається проблема дуальної природи права у творчій спадщині соціологів права. Особлива увага приділяється внеску учених у вирішення проблеми співвідношення категорій «суще» і «належне» у соціологічному праворозумінні. В статье рассматривается проблема дуальной природы права в творческом наследии социологов права. Особое внимание уделяется вкладу ученых в решение проблемы соотношения категорий «сущего» и «должного» в социологическом правопонимании. In the article considered the problem of the dual nature of rights in the artistic heritage of sociologists of law. Particular attention is paid to the contribution of scholars in addressing the relation of categories «things» and «proper» in sociology of law. uk Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України Альманах права Категорія праворозуміння: теоретико-правовий аспект Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект Проблема дуальной природы права в социологическом правопонимании: историкоправовой аспект The problem of the dual nature of law in sociological law comprehension: historical-legal aspect Article published earlier |
| spellingShingle | Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект Музика, І.В. Категорія праворозуміння: теоретико-правовий аспект |
| title | Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект |
| title_alt | Проблема дуальной природы права в социологическом правопонимании: историкоправовой аспект The problem of the dual nature of law in sociological law comprehension: historical-legal aspect |
| title_full | Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект |
| title_fullStr | Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект |
| title_full_unstemmed | Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект |
| title_short | Проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект |
| title_sort | проблема дуальної природи права у соціологічному праворозумінні: історико-правовий аспект |
| topic | Категорія праворозуміння: теоретико-правовий аспект |
| topic_facet | Категорія праворозуміння: теоретико-правовий аспект |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63065 |
| work_keys_str_mv | AT muzikaív problemadualʹnoíprirodipravausocíologíčnomupravorozumínníístorikopravoviiaspekt AT muzikaív problemadualʹnoiprirodypravavsociologičeskompravoponimaniiistorikopravovoiaspekt AT muzikaív theproblemofthedualnatureoflawinsociologicallawcomprehensionhistoricallegalaspect |