Сучасні підходи до праворозуміння
Автором аналізуються різні підходи до тлумачення категорії «праворозуміння», характеризуються різноманітні типи праворозуміння. Автором рассматриваются различные подходы к пониманию категории «правопонимание», характеризуются различные типы правопонимания. Author has analyzed different approaches to...
Збережено в:
| Опубліковано в: : | Альманах права |
|---|---|
| Дата: | 2011 |
| Автор: | |
| Формат: | Стаття |
| Мова: | Ukrainian |
| Опубліковано: |
Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України
2011
|
| Теми: | |
| Онлайн доступ: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63188 |
| Теги: |
Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Цитувати: | Сучасні підходи до праворозуміння / Т.І. Тарахонич // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 149-153. — Бібліогр.: 16 назв. — укр. |
Репозитарії
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-63188 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Тарахонич, Т.І. 2014-05-30T09:38:58Z 2014-05-30T09:38:58Z 2011 Сучасні підходи до праворозуміння / Т.І. Тарахонич // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 149-153. — Бібліогр.: 16 назв. — укр. XXXX-0113 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63188 340.1 Автором аналізуються різні підходи до тлумачення категорії «праворозуміння», характеризуються різноманітні типи праворозуміння. Автором рассматриваются различные подходы к пониманию категории «правопонимание», характеризуются различные типы правопонимания. Author has analyzed different approaches to understanding the categories “legal understanding”, it is characterized different types of legal understanding. uk Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України Альманах права Категорія праворозуміння: теоретико-правовий аспект Сучасні підходи до праворозуміння Современные подходы к правопониманию Modern approaches to the legal understanding Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Сучасні підходи до праворозуміння |
| spellingShingle |
Сучасні підходи до праворозуміння Тарахонич, Т.І. Категорія праворозуміння: теоретико-правовий аспект |
| title_short |
Сучасні підходи до праворозуміння |
| title_full |
Сучасні підходи до праворозуміння |
| title_fullStr |
Сучасні підходи до праворозуміння |
| title_full_unstemmed |
Сучасні підходи до праворозуміння |
| title_sort |
сучасні підходи до праворозуміння |
| author |
Тарахонич, Т.І. |
| author_facet |
Тарахонич, Т.І. |
| topic |
Категорія праворозуміння: теоретико-правовий аспект |
| topic_facet |
Категорія праворозуміння: теоретико-правовий аспект |
| publishDate |
2011 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Альманах права |
| publisher |
Інститут держави і права ім. В.М. Корецького НАН України |
| format |
Article |
| title_alt |
Современные подходы к правопониманию Modern approaches to the legal understanding |
| description |
Автором аналізуються різні підходи до тлумачення категорії «праворозуміння», характеризуються різноманітні типи праворозуміння.
Автором рассматриваются различные подходы к пониманию категории «правопонимание», характеризуются различные типы правопонимания.
Author has analyzed different approaches to understanding the categories “legal understanding”, it is characterized different types of legal understanding.
|
| issn |
XXXX-0113 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/63188 |
| citation_txt |
Сучасні підходи до праворозуміння / Т.І. Тарахонич // Альманах права. — 2011. — Вип. 2. — С. 149-153. — Бібліогр.: 16 назв. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT tarahoničtí sučasnípídhodidopravorozumínnâ AT tarahoničtí sovremennyepodhodykpravoponimaniû AT tarahoničtí modernapproachestothelegalunderstanding |
| first_indexed |
2025-11-26T15:05:01Z |
| last_indexed |
2025-11-26T15:05:01Z |
| _version_ |
1850625645683408896 |
| fulltext |
ÓÄÊ340.1
Òåòÿíà²âàí³âíàÒàðàõîíè÷,
ñòàðøèéíàóêîâèéñï³âðîá³òíèê
²íñòèòóòóäåðæàâè³ïðàâà
³ì.Â.Ì.ÊîðåöüêîãîÍÀÍÓêðà¿íè,
êàíäèäàòþðèäè÷íèõíàóê,
ñòàðøèéíàóêîâèéñï³âðîá³òíèê
ÑÓ×ÀÑͲϲÄÕÎÄÈÄÎÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍÍß
Ïðà âî ðî çóì³ííÿ º îäí³ºþ ³ç íàé âàæ ëèâ³øèõ ïðà âî âèõ êà òå ãîð³é, ùî õà ðàê òå ðè çóº ÿê ïðî öåñ,
òàê ³ ðå çóëü òàò ö³ëå ñ ïðÿ ìî âà íî ãî ï³çíàí íÿ òà ñïðèé íÿò òÿ ïðà âà ÿê ñïå öèô³÷íî ãî ñîö³àëü íî ãî
ÿâè ùà.
Òðè âà ëèé ïåð³îä ÷à ñó â þðè äè÷í³é ë³òå ðà òóð³ àíàë³ç ñóò íîñò³ ïðà âà çä³éñíþ âàâ ñÿ ôðàã ìåí-
òàð íî, ç òî÷ êè çî ðó þðè äè÷ íî ãî ïî çè òèâ³çìó òà íîð ìà òèâ íî¿ òå î𳿠ïðà âà. Ó ñó ÷àñ íèõ íà óêî âèõ
äîñë³äæåí íÿõ òà êèé ï³äõ³ä âæå º íå äî ñòàòí³ì, îñê³ëüêè ïî ðî ä æóº íå îá’ºêòèâí³ñòü, îä íî áîê³ñòü òà
ñïðî ùåí³ñòü îò ðè ìà íèõ ðå çóëü òàò³â.
Àíàë³ç çà çíà ÷å íî¿ êà òå ãî𳿠îáó ìîâ ëå íî íà ñàì ïå ðåä òå î ðå òè êî-ãíî ñå î ëîã³÷íè ìè ÷èí íè êà ìè,
äî ÿêèõ â³äíî ñÿòü: â³äñóòí³ñòü ´ðóí òîâ íèõ íà óêî âèõ ðîç ðî áîê äà íî¿ ïðî áëå ìè ó â³ò÷èç íÿí³é
òå î𳿠ïðà âà; íå äî ñòàòí³é íà óêî âèé àíàë³ç çà ðóá³æíî ãî äîñâ³äó, ÷è, íà âïà êè, ïðÿ ìå çà ïî çè ÷åí íÿ
òà âè êî ðè ñ òàí íÿ çà ðóá³æíèõ íà óêî âèõ ïî øóê³â òî ùî [12, ñ. 41]. Ñë³ä äî ïîâ íè òè çà çíà ÷å íèé
ïå ðåë³ê ³ òà êè ìè ÷èí íè êà ìè, ÿê: íà ÿâí³ñòü ïëþ ðàë³çìó äó ìîê ùî äî ðî çóì³ííÿ ñóò íîñò³ ïðà âà,
â³äñóòí³ñòü ºäè íî ãî êðè òåð³þ â éî ãî ðî çóì³íí³. ßê ñëóø íî çà çíà ÷àºòüñÿ â þðè äè÷í³é ë³òå ðà òóð³,
ùî ñóòí³ñòü ïðà âà, â³äî á ðà æå íà â éî ãî ïî íÿòò³, âèç íà ÷ຠïî áó äî âó çà ãàëü íî¿ òå î𳿠ïðà âà (ÿêà º
êîí êðå òè çî âà íèì, ðîç ãîð íó òèì ïî íÿò òÿì ïðà âà), à ÷å ðåç íå¿ âïëè âຠíà ôîð ìó âàí íÿ äî ê ò ðè íè
ïðà âà (òîá òî â÷åí íÿ ïðî ïî çè òèâ íå ïðà âî) òà äîã ìè ïðà âà (çà ãàëü íî ïðèé íÿ òèõ â þðè ñ ïðó äåíö³¿
ïî ëî æåíü ùî äî ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà), çä³éñíþ þ ÷è âïëèâ íà ïðà âî òâîð ÷ó òà ïðà âî çà ñ òî ñîâ ÷ó
ä³ÿëüí³ñòü [12, ñ. 41]. Çà çíà ÷å íå ñâ³ä÷èòü ïðî àê òó àëüí³ñòü çà ïðî ïî íî âà íî¿ òå ìè äîñë³äæåí íÿ.
Ìå òîþ äà íî¿ ñòàòò³ º íå îáõ³äí³ñòü âèñâ³òëåí íÿ ñó ÷àñ íèõ ï³äõîä³â äî àíàë³çó êà òå ãî𳿠«ïðà-
âî ðî çóì³ííÿ», éî ãî òèï³â.
Íå çâà æà þ ÷è íà äèñ êóñ³éí³ òà ñó ïå ðå÷ ëèâ³ ìî ìåí òè, äå ÿê³ àñ ïåê òè äà íî¿ ïðî áëå ìè çíàé ø ëè
ñâîº â³äî á ðà æåí íÿ â íà óêîâ³é ë³òå ðà òóð³, à ñà ìå: äîñë³äæåí íþ êà òå ãî𳿠«ïðà âî ðî çóì³ííÿ» ïðè-
ñâÿ ÷åí³ ôóí äà ìåí òàëüí³ ïðàö³ Ñ. Àëåêñººâà, Â. Áàáê³íà, Ñ. Ãó ñàðºâà, Ä. Êåð³ìî âà, Ì. Êî çþ á ðè,
Ì. Ìàð ÷åí êà, Ï. Îëÿ, Î. Òè õî ìè ðî âà, Â. Ñè ðèõ, Î. Ñêà êóí, Â. Ñåë³âà íî âà, Î. Ïî ëÿ êî âà,
Ï. Ðàá³íî âè ÷à, Ð. Ðî ìà øî âà òî ùî.
Íà óêî âå ï³çíàí íÿ êà òå ãî𳿠ïðà âî ðî çóì³ííÿ âèð³øóº ÷³òêî çó ìîâ ëåí³ ï³çíà âàëüí³ çà âäàí íÿ,
ùî äå òåðì³íó þòü ñÿ ÿê ïðàê òè÷ íè ìè ïî òðå áà ìè ñóñï³ëüñòâà, òàê ³ âè ìî ãà ìè ðîç âèò êó â³ò÷èç íÿ íî¿
íà óêè.
Ñë³ä ï³äêðåñ ëè òè, ùî ïðà âî ðî çóì³ííÿ – öå êà òå ãîð³ÿ êîí öåï òó àëü íî ãî õà ðàê òå ðó, ÿêà ÿâ ëÿº
ñî áîþ ëîã³÷íå îá´ðóí òó âàí íÿ ³äåé, êîí öåïö³é, ïî ãëÿä³â ç âè êî ðè ñ òàí íÿì ð³çíî ìàí³òíèõ ìå òîä³â,
çà ñîá³â, ïðèé îì³â â ïðî öåñ³ ï³çíàí íÿ ñóò íîñò³ ïðà âà. Çì³ñò êà òå ãî𳿠ïðà âî ðî çóì³ííÿ ïîòð³áíî
õà ðàê òå ðè çó âà òè âðà õî âó þ ÷è íà óêî âèé äî ðî áîê â÷å íèõ ïî ïå ðåäí³õ ðîê³â, ùî íà äàñòü ìîæ ëèâ³ñòü
ïî-íî âî ìó îö³íè òè äà íó ïðî áëå ìó, çðî çóì³òè ¿¿ ðå àëü íó ñóòí³ñòü.
Ó öüî ìó êîí òåêñò³ íå îáõ³äíî çâåð íó òè óâà ãó íà òå î ðå òè÷ íèé (çì³ñòî âèé) òà ìå òî äî ëîã³÷íèé
àñ ïåêò äà íî¿ ïðî áëå ìè. Òå î ðå òè÷ íèé àñ ïåêò ïðà âî ðî çóì³ííÿ âêëþ ÷ຠçà êî íîì³ðíîñò³ âè íèê íåí-
íÿ, ôóíêö³îíó âàí íÿ ³ çì³íè íà óêî âèõ ³äåé, ïî ãëÿä³â, êîí öåïö³é ùî äî äà íî¿ êà òå ãîð³¿; àíàë³ç ¿¿
ïî íÿò³éíî-êà òå ãîð³àëü íî ãî àïà ðà òó; õà ðàê òå ðè ñ òè êó òèï³â ïðà âî ðî çóì³ííÿ, íà óêî âèõ øê³ë; ìå òî-
äî ëîã³÷íèé àñ ïåêò ïðà âî ðî çóì³ííÿ ïîâ’ÿçà íèé ç àíàë³çîì ìå òî äî ëî㳿 äîñë³äæåí íÿ äà íî ãî ïðà âî-
âî ãî ôå íî ìå íó, ôîð ìàëü íîþ ñòðóê òó ðîþ ìå òîä³â íà óêî âî ãî àíàë³çó, çî ê ðå ìà, âè êî ðè ñ òàí íÿ
ä³àëåê òè÷ íî ãî, ôîð ìàëü íî-ëîã³÷íî ãî, ñè ñ òåì íî-ñòðóê òóð íî ãî òà ³íøèõ ìå òîä³â, ïðèé îì³â ïî áó äî-
âè êîí öåï òó àëü íèõ çà ñàä òå î𳿠ïðà âî ðî çóì³ííÿ. Âè êî ðè ñ òàí íÿ ìå òî äî ëîã³÷íî ãî ïî òåíö³àëó â
ïðî öåñ³ àíàë³çó êà òå ãî𳿠ïðà âî ðî çóì³ííÿ ñïðÿ ìî âóº íà óêîâ³ ïî øó êè íà çäî áóò òÿ íî âî ãî ³ñòèí-
íî ãî çíàí íÿ, íà äຠìîæ ëèâ³ñòü á³ëüø ãëèá øå çðî çóì³òè ïðåä ìåò äîñë³äæåí íÿ.
Ïðà âî ðî çóì³ííÿ º ñó êóïí³ñòþ îá’ºêòèâ íî çó ìîâ ëå íèõ, íà óêî âî îá´ðóí òî âà íèõ òà ï³äòâåð ä-
æå íèõ ïðàê òè êîþ ³äåé, êîí öåïö³é, ïî ãëÿä³â òà òå îð³é, ÿê³ äà þòü óÿâ ëåí íÿ ïðî ïðà âî, éî ãî
ñóòí³ñòü òà ïðè çíà ÷åí íÿ.
ßê çà çíà ÷ຠÂ. Áàáê³í, ïðà âî ðî çóì³ííÿ – öå íà óêî âà êà òå ãîð³ÿ, ÿêà â³äî á ðà æຠðå çóëü òàò
Òàðàõîíè÷Ò.².Ñó÷àñí³ï³äõîäèäîïðàâîðîçóì³ííÿ
149
ïðî öå ñó ï³çíàí íÿ ñóò íîñò³ ïðà âà [1, ñ. 4]. Ñë³ä çà óâà æè òè, ùî äà íó ïî çèö³þ ï³äòðè ìóº Ò. Ðàäü êî,
ï³äêðåñ ëþ þ ÷è, ùî â çì³ñò³ ïðà âà íå îáõ³äíî ðîç ìå æî âó âà òè ñîö³àëüí³, äåð æàâ íî-âî ëüîâ³ òà âëàñ íå
þðè äè÷í³ ìî ìåí òè. Íà äóì êó íà óêîâ öÿ, çà çíà ÷å íå ðîç ìå æó âàí íÿ, íà äຠìîæ ëèâ³ñòü çðî çóì³òè
ïðî öåñ âò³ëåí íÿ ñîö³àëü íî ãî çì³ñòó ïðà âà â þðè äè÷ íèé.  ñîö³àëü íî ìó çì³ñò³ ïðà âà ïå ðå âà ãà
íà äàºòüñÿ åêî íîì³÷íèì òà ïîë³òè÷ íèì â³äíî ñè íàì òà ³íòå ðå ñàì, ÿê³ ñòâî ðþ þòü þðè äè÷ íèé ìî òèâ,
ùî â ñïðè ÿò ëè âèõ óìî âàõ ïå ðå òâî ðþºòüñÿ â ïðà âî. Âëàñ íå-þðè äè÷ íèé çì³ñò ïðà âà – öå þðè äè÷-
íî çíà ÷èì³ ³íòå ðå ñè, 䳿, â÷èí êè ñóá’ºêò³â ïðà âà, ùî çä³éñíþ þòü ñÿ ÿê â ìå æàõ çà ãàëü íèõ, òàê ³
êîí êðåò íèõ ïðà âîâ³äíî ñèí. Òà êèì ÷è íîì, âëàñ íå-þðè äè÷ íèé çì³ñò ïðà âà – öå çä³éñíþ âà íèé
÷å ðåç ïðà âî ñîö³àëü íèé çì³ñò, òîá òî åêî íîì³÷í³, ïîë³òè÷í³ òà ³íø³ ³íòå ðå ñè, ùî ðå àë³çó þòü ñÿ
ñóá’ºêòà ìè ïðà âà ÿê ïðà âîâ³, þðè äè÷ íî çíà ÷èì³. Óçà ãàëü íþ þ ÷è, íà óêî âåöü ï³äêðåñ ëþº, ùî
ñóòí³ñòþ ïðà âà º â³äî á ðà æå íà â íüî ìó äåð æàâ íà âî ëÿ, à çì³ñòîì – çàêð³ïëåí³ ïðà âîì ñîö³àëüí³
³íòå ðå ñè [13, ñ. 243 – 245].
 þðè äè÷í³é ë³òå ðà òóð³ òðè âà ëèé ÷àñ ³ñíó âà ëà òà ïðî äîâ æóº ³ñíó âà òè äóì êà ùî äî âèä³ëåí-
íÿ äâîõ íà ïðÿì³â ó ïðà âî ðî çóì³íí³, à ñà ìå: íîð ìà òèâ³ñòñüêî ãî (þðè äè÷ íèé ïî çè òèâ³çì) òà ïðè-
ðîä íî-ïðà âî âî ãî.  öüî ìó êîí òåêñò³ ïðà âî àíàë³çóºòüñÿ ç³ çì³ñòî âíî¿, à íå ôóíêö³îíàëü íî¿, ÷è
³íñòðó ìåí òàëü íî¿, òî÷ êè çî ðó. Ïðà âî ðîç ãëÿ äàºòüñÿ ÿê åëå ìåíò (ìå òà, ìî òèâ) äîö³ëüíî¿ ä³ÿëü íîñò³
ëþ äè íè, òîá òî ö³íí³ñòü, áëà ãî.
Ïðè õèëü íè êè þðè äè÷ íî ãî ïî çè òèâ³çìó âáà ÷à þòü ó ïðàâ³ ñè ñ òå ìó ðå àëü íî ä³þ÷èõ (çà áåç ïå-
÷å íèõ âëàä íèì ïðè ìó ñîì) ïðà âèë ïî âåä³íêè ëþ äåé àáî ïðè ìó ñî âèé ïî ðÿ äîê ñóñï³ëüíèõ â³äíî-
ñèí. Ïðåä ñòàâ íè êè öüî ãî ï³äõî äó ââà æà þòü, ùî ïðà âî íå âèç íà ÷àºòüñÿ ö³ííî ñ òÿ ìè, à º ëè øå
³íñòðó ìåí òàëü íèì çà ñî áîì äëÿ âñòà íîâ ëåí íÿ ïðà âî ïî ðÿä êó â ñóñï³ëüñòâ³. Íà â³äì³íó â³ä þðè äè÷-
íî ãî ïî çè òèâ³çìó ïðè ðîä íî-ïðà âîâ³ êîí öåïö³¿ á³ëüø âè âà æå íî îö³íþ þòü ðîëü ö³ííî ñ òåé ó ïðà-
âî âî ìó ðîç âèò êó. Ïðè ðîä íî-ïðà âî âà øêî ëà ðîç ìå æî âóº òå ëå î ëîã³÷í³ òà ³íñòðó ìåí òàëüí³ ö³ííîñò³,
âèç íà ÷à þ ÷è ïðà âî (ÿê ñè ñ òå ìó ïðè ìó ñî âî ðå àë³çî âà íèõ ïðà âèë ïî âåä³íêè) ëè øå ³íñòðó ìåí òàëü-
íîþ ö³íí³ñòþ, íà ìà ãàºòüñÿ äà òè çì³ñòî âíå îá´ðóí òó âàí íÿ âñòà íîâ ëþ âà íî ãî íèì ïðà âî ïî ðÿä êó,
òîá òî çíàé òè äå ÿ êå íàä ïî çè òèâ íå ïðè ðîä íå ïðà âî, ùî âè ñ òó ïຠùî äî ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà êðè-
òåð³ºì éî ãî ïðà âî âî¿ (÷è íå ïðà âî âî¿) îö³íêè ³ âè ïðàâ äàí íÿ (òå ëå î ëîã³÷í³ ö³ííîñò³).
Ç ôîð ìàëü íî-þðè äè÷ íî¿ òî÷ êè çî ðó ïðè ðîä íå ïðà âî çíà õî äèòü ñâ³é âè ÿâ ÷å ðåç ïðà âîâ³ ³äå¿,
ïðèí öè ïè ïðà âà. Äà íèé ï³äõ³ä äîç âî ëÿº ñï³âñòà âè òè ö³íí³ñòü ïðà âà ç òèì, íàñê³ëüêè ïî âíî éî ãî
íîð ìè òà ³íñòè òó òè â³äî á ðà æà þòü ñâî¿ì çì³ñòîì ïðà âà ³ ñâî áî äè ëþ äè íè ³ ãðî ìà äÿ íè íà òà îõî-
ðî íÿ þòü ¿õ ñïå öèô³÷íè ìè þðè äè÷ íè ìè çà ñî áà ìè. Ïðè ðîä íî-ïðà âî âèé ï³äõ³ä ðîç ìå æî âóº ïðà âî
³ çà êîí. Ïðåä ñòàâ íè êè äà íî ãî ï³äõî äó ââà æà þòü, ùî ïðà âî íå çâî äèòü ñÿ â ñâîºìó ðî çóì³íí³ äî
çà êî íó, îñê³ëüêè çà êîí º ëè øå îäí³ºþ ³ç ôîðì éî ãî âè ðà çó. Àëå íå êîæ íèé çà êîí º ôîð ìîþ âè ðà-
çó ïðà âà, à ëè øå ïðà âî âèé. Íà ¿õ äóì êó, ïðà âî ïåð âèí íî ïî â³äíî øåí íþ äî äåð æà âè, äåð æà âà
ïî âèí íà â³äî á ðà æà òè â çà êîí³ ïðà âî [16, ñ. 223-224].
Íà ìåæ³ çà çíà ÷å íèõ ï³äõîä³â ùî äî ïðà âî ðî çóì³ííÿ ïå ðå áó âຠñîö³îëîã³÷íèé ï³äõ³ä, ÿêèé
´ðóí òóºòüñÿ íà ðî çóì³íí³ ïðà âà ÿê ñîö³àëü íî çó ìîâ ëå íî ãî ÿâè ùà, òîá òî ôàê òè÷ íèõ â³äíî ñèí, ùî
îáó ìîâ ëþ þòü ñÿ ïðà âî âèì ðå ãó ëþ âàí íÿì, â³äî á ðà æà þòü ñÿ â ³íòå ðå ñàõ, ìî òè âàõ ³ ìåò³, ó ñâ³äî-
ìîñò³ ëþ äåé, ùî çãî äîì â³äòâî ðþ þòü ñÿ â ä³ÿëü íîñò³ äåð æàâ íèõ îð ãàí³â ³ ãðî ìàäñü êèõ ôîð ìó âàíü,
ÿê³ âè ñó âà þòü íîâ³ ïðà âîâ³ ðå êî ìåí äàö³¿, à ïîò³ì ³ â ä³ÿëü íîñò³ çà êî íî äàâ ÷èõ îð ãàí³â [3, ñ. 844].
Â. Ãîé ìàí ïðî ïî íóº òà êó ìî äåëü ïðà âî ðî çóì³ííÿ â³äïîâ³äíî äî ÿêî¿ â ïðàâ³ ïî âèíí³ çíà õî-
äè òè â³äî á ðà æåí íÿ ñó ùå ³ íà ëåæ íå, ïîâ’ÿçà íå ç âèç íàí íÿì ïðà âî âî¿ àê òèâ íîñò³. Äà íèé ï³äõ³ä äàº
ìîæ ëèâ³ñòü ïîâí³øå âðà õó âà òè ïðè ðîä íî-ïðà âî âå ïî õî ä æåí íÿ ïðà âà, éî ãî ãå íå òè÷ íèé çâ’ÿçîê ³ç
ñóñï³ëüíèì ñóá’ºêòîì – ëþäñü êîþ îñî áèñò³ñòþ. Ïðà âî âèì ìî æå âèç íà âà òèñü þðè äè÷ íî íà ëåæ íå,
êî ò ðå ïî ðî ä æå íå òà àï ðî áî âà íå ñóñï³ëüíîþ ïðàê òè êîþ, ïîâ’ÿçà íå ç ïð³îðè òå òà ìè, ö³ííî ñ òÿ ìè
îñî áè ñ òîñò³, ñëó ãóº çà ãàëü íî ìó ³íòå ðå ñó, ñòè ìó ëþº ³í³ö³àòèâí³ñòü, çà õè ùຠâ³ä ñâà âîë³ òà íà ñèëü-
ñò âà [5, ñ. 845].
². Ìó çè êà àíàë³çó þ ÷è êëà ñè÷ íèé òà ñó ÷àñ íèé ï³äõ³ä äî ïðà âî ðî çóì³ííÿ, ââà æàº, ùî öå êîì-
ïëåêñ íà êà òå ãîð³ÿ, â ÿê³é ìîæ íà âèä³ëè òè äåê³ëüêà àñ ïåêò³â áóò òÿ ïðà âà ÿê ñêëàä íî ãî ñîö³àëü íî-
ãî ÿâè ùà, à ñà ìå: ñîö³îêóëü òóð íèé, ôóíêö³îíàëü íî-³íñòðó ìåí òàëü íèé, àêñ³îëîã³÷íèé, ³äå î-
ëîã³÷íèé, ³íôîð ìàö³éíî-êî ìóí³êà òèâ íèé, ñòðóê òóð íî-çì³ñòî âíèé òà åâî ëþö³éíèé [6, ñ. 109-118].
Ç òî÷ êè çî ðó ñîö³îêóëü òóð íî ãî àñ ïåê òó ïðà âî ðîç ãëÿ äàºòüñÿ ÿê ñîö³àëü íèé ³ êóëü òóð íèé
ôå íî ìåí, îñ íîâ íè ìè ïðî ÿâà ìè ÿêî ãî º ïðà âîâ³ â³äíî ñè íè, ïðà âî âà êóëü òó ðà òà ïðà âî âà ñâ³äîì³ñòü;
âè êî ðè ñ òî âó þ ÷è ôóíêö³îíàëü íî-³íñòðó ìåí òàëü íèé ï³äõ³ä õà ðàê òå ðè çóºòüñÿ âçàºìîâïëèâ ïðà âà
òà ³íøèõ ñîö³àëü íèõ ôå íî ìåí³â (ïîë³òè êè, åêî íîì³êè, ðåë³ã³¿), àíàë³çóºòüñÿ ïðà âî ÿê ³íñòðó ìåíò
âèð³øåí íÿ êîíôë³êò³â, ä³ÿ ïðà âà; àêñ³îëîã³÷íèé ï³äõ³ä õà ðàê òå ðè çóº ïðà âî ÿê ö³íí³ñíó êà òå ãîð³þ;
³äå î ëîã³÷íèé ÿê âè ðàç ïåâ íî¿ ³äå î ëî㳿, äຠìîæ ëèâ³ñòü ãî âî ðè òè ïðî ïðà âî ÿê ì³ðó ñâî áî äè, ÿê
150
Êàòåãîð³ÿïðàâîðîçóì³ííÿ:òåîðåòèêî-ïðàâîâèéàñïåêò
ïåâí³ ìîæ ëè âîñò³; ³íôîð ìàö³éíî-êî ìóí³êà òèâ íèé ï³äõ³ä ðîç ãëÿ äຠïðà âî ÿê ïåâ íèé ïîò³ê ³íôîð-
ìàö³¿, ùî ìຠïðÿ ìèé òà çâî ðîò íèé çâ’ÿçîê, ïðà âî ÿê ë³íãâ³ñòè÷ íèé, ïñè õî ëîã³÷íèé òà ïî âåä³íêî-
âèé ôå íî ìåí, ÿê çàñ³á ëþäñü êî¿ âçàºìî䳿; ñòðóê òóð íî-çì³ñòî âíèé ï³äõ³ä íà äຠìîæ ëèâ³ñòü ðîç-
êðè òè îç íà êè ïðà âà, éî ãî çì³ñò òà ôîð ìè; åâî ëþö³éíèé ï³äõ³ä – ïî õî ä æåí íÿ, ðîç âè òîê òà
³ºðàðõ³þ ïðà âà [7, ñ. 116-117].
 þðè äè÷í³é ë³òå ðà òóð³ âè î êðåì ëþ þòü ð³çíî ìàí³òí³ òè ïè ïðà âî ðî çóì³ííÿ. Òèï – öå ìî äåëü
(çðà çîê) ïåâ íèõ ÿâèù (ïðî öåñ³â), ùî ì³ñòÿòü íå îáõ³äíèé íàá³ð ñóòòºâèõ îç íàê äëÿ ¿õ ãðó ïó âàí íÿ
[10, ñ. 13]. Òèï ïðà âî ðî çóì³ííÿ – öå çà ñíî âà íèé íà îñîá ëè âî ñ òÿõ ìå òî äî ëî㳿 ï³çíàí íÿ ïðà âà,
ô³ëî ñîôñü êî-þðè äè÷ íèé ï³äõ³ä îá´ðóí òó âàí íÿ ïî íÿò òÿ ïðà âà, çà êî íîì³ðíî ñ òåé éî ãî ïî õî ä æåí íÿ,
ñóò íîñò³, ôîðì (äæå ðåë) âè ðà çó, âçàºìîâ³äíî ñèí ç äåð æà âîþ [16, ñ. 223-224]. Çà ïðî ïî íî âà íó
ïî çèö³þ ï³äòðè ìóº Â. Ëà ïàºâà, ï³äêðåñ ëþ þ ÷è, ùî òèï ïðà âî ðî çóì³ííÿ – öå òå î ðå òè êî-ìå òî äî-
ëîã³÷íèé ï³äõ³ä äî ôîð ìó âàí íÿ îá ðà çó ïðà âà, ùî çä³éñíþºòüñÿ â ìå æàõ ïåâ íî¿ ìå òî äî ëî㳿
àíàë³çó ç ïî çèö³é òî ãî ÷è ³íøî ãî áà ÷åí íÿ ïðà âà [12, ñ. 41]. Äà íèé ï³äõ³ä äî ðî çóì³ííÿ êà òå ãîð³¿
«òèï ïðà âî ðî çóì³ííÿ» ó ö³ëî ìó º êîí ñò ðóê òèâ íèì, îñê³ëüêè äຠçìî ãó ñôîð ìó âà òè ö³ë³ñíå óÿâ-
ëåí íÿ ïðî äà íó êà òå ãîð³þ. Íà íà øó äóì êó, çà ñëó ãî âóº íà óâà ãó òëó ìà ÷åí íÿ òè ïó ïðà âî ðî çóì³ííÿ,
çà ïðî ïî íî âà íå Ï. Îëåì òà ï³äòðè ìà íå Ð. Ðî ìà øî âèì, ï³ä ÿêèì â÷åí³ ðî çóì³þòü óçà ãàëü íå íó
³äå î ëîã³çî âà íó ìî äåëü ïðà âî âî ãî ôå íî ìå íó, ùî â³äî á ðà æຠçà ãàëüí³ ñóòòºâ³ îç íà êè ïåâ íî¿ ìíî-
æè íè êîí êðåò íèõ ïðà âî âèõ óÿâ ëåíü ³ ïî íÿòü, ÿê³, â ñâîþ ÷åð ãó â³äïîâ³äà þòü ö³é ³äå î ëîã³çî âàí³é
ìî äåë³ ÿê çðàç êó [9, ñ. 125; 15, ñ. 125].
Ð. Ðî ìà øîâ âè î êðåì ëþº äâà íà ïðÿ ìè â ïðà âî ðî çóì³íí³: òðà äèö³éíå ïðà âî ðî çóì³ííÿ, äî ÿêî-
ãî â÷å íèé â³äíî ñèòü þðè äè÷ íèé ïî çè òèâ³çì (íîð ìà òèâ³çì), þñ íà òó ðàë³çì (ïðè ðîäíº ïðà âî),
ñîö³îëîã³÷íó þðè ñ ïðó äåíö³þ òà ³íòå ã ðà òèâ íå ïðà âî ðî çóì³ííÿ, ùî âêëþ ÷ຠë³áåð òàð íî-þðè äè÷ íó
êîí öåïö³þ, êî ìóí³êà òèâ íó, ðå àë³ñòè÷ íèé ïî çè òèâ³çì [15, ñ. 125].
Ó ñó ÷àñí³é òå î𳿠ïðà âà çà çâè ÷àé âèä³ëÿ þòü äâà ïðî òè ëåæí³ òè ïè ïðà âî ðî çóì³ííÿ, à ñà ìå
þðè äè÷ íèé òà ëåã³ñòñüêèé (ïî çè òèâ³ñòñüêèé).
Ïðåä ñòàâ íè êè þðè äè÷ íî ãî òè ïó ïðà âî ðî çóì³ííÿ ðîç ãëÿ äà þòü ïðà âî ÿê îñîá ëè âèé çàñ³á
ñîö³àëü íî ãî ðå ãó ëþ âàí íÿ, ÿêèé ìຠâëàñ íó ïðè ðî äó òà ñóòí³ñòü, íå çà ëå æèòü â³ä âîë³ òà ñâàâ³ëëÿ
äåð æàâ íî¿ âëà äè òà îõîï ëþº ò³ øêî ëè ïðà âî ðî çóì³ííÿ, ÿê³ ðîç ìå æî âó þòü ïðà âî òà çà êîí (ïðè-
ðîä íà, ³ñòî ðè÷ íà, ïñè õî ëîã³÷íà, ñîö³îëîã³÷íà òî ùî) [4, ñ. 45]. Ó ìå æàõ þðè äè÷ íî ãî òè ïó ïðà âî-
ðî çóì³ííÿ ðîçð³çíÿ þòü äâà ï³äõî äè: ïðè ðîä íî-ïðà âî âèé (þñ íà òó ðàë³ñòè÷ íèé), ùî âèç íຠïðè ðîä-
íå ïðà âî, ÿêå ïðî òè ñ òàâ ëÿºòüñÿ ïðà âó ïî çè òèâ íî ìó òà ë³áåð òàð íî-þðè äè÷ íèé, ÿêèé âèç íàº
â³äì³íí³ñòü ïðà âà òà çà êî íó (ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà), îä íàê, ï³ä ïðà âîì ðî çó쳺 íå ïðè ðîä íå ïðà âî,
à áóò òÿ òà íîð ìà òèâ íèé âè ðàç ïðèí öè ïó ôîð ìàëü íî¿ ð³âíîñò³ ÿê ñóò íîñò³ òà õà ðàê òåð íî ãî ïðèí-
öè ïó ïðà âà [11, ñ. 136-140].
˳áåð òàð íî-þðè äè÷ íà òå îð³ÿ ðîç ìå æó âàí íÿ òà ñï³ââ³äíî øåí íÿ (ñï³âïàä³ííÿ òà íåñï³âïàä³ííÿ)
ïðà âà ³ çà êî íó (ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà) ñïðÿ ìî âà íà ÿê ïðî òè ëåã³çìó (þðè äè÷ íî ãî ïî çè òèâ³çìó), òàê
³ ïðî òè îòî òîæ íåí íÿ ïðà âà ç ìî ðàë ëþ, ìî ðàëüí³ñòþ òà ³íøè ìè âè äà ìè íå ïðà âî âèõ ñîö³àëü íèõ
íîðì.
Â. Íåð ñå ñÿíö ï³äêðåñ ëþº, ùî â³äïîâ³äíî äî ë³áåð òàð íî-þðè äè÷ íî¿ òå îð³¿, òàê³ ïðèí öè ïè ïðà-
âà, ÿê: ôîð ìàëü íà ð³âí³ñòü, ñâî áî äà, ñïðà âåä ëèâ³ñòü º îá’ºêòèâ íè ìè, ñóòí³ñíè ìè ÿêî ñ òÿ ìè ñà ìå
ïðà âà, à íå ìî ðàë³, ìî ðàëü íîñò³, ðåë³ã³¿ òî ùî [7, ñ. 86]. Äà íó ïî çèö³þ ï³äòðè ìó þòü ïðåä ñòàâ íè êè
â³ò÷èç íÿ íî¿ þðè äè÷ íî¿ äóì êè, çà çíà ÷à þ ÷è, ùî ïðà âî – öå çà ñíî âà íà íà óÿâ ëåíí³ ïðî ñïðà âåä-
ëèâ³ñòü ì³ðà ñâî áî äè ³ ð³âíîñò³, ùî â³äî á ðà æຠïî òðå áè ñóñï³ëüíî ãî ðîç âèò êó, ÿêà ó ñâî¿é îñ íîâ³
ñêëà ëà ñÿ â ïðî öåñ³.
˳áåð òàð íî-þðè äè÷ íà êîí öåïö³ÿ ïðà âà, çà ïðî ïî íî âà íà Â. Íåð ñå ñÿí öîì, íå äèâ ëÿ ÷èñü íà
ïðèí öè ïî âó ð³çíè öþ ç ëåã³çìîì (ïî çè òèâ³çìîì) òà þñ íà òó ðàë³çìîì ì³ñòèòü âñå þðè äè÷ íî ö³ííå
òà çíà ÷è ìå, ùî ìà ëî ì³ñöå â öèõ ï³äõî äàõ, ïî âèí íà ñïðè ÿ òè ðî çóì³ííþ ð³çíèõ ïî çèö³é, ïî øó êó
çà ãàëü íèõ ï³äõîä³â, íà ïðÿì³â òà îð³ºíòèð³â äëÿ óñï³øíî ãî ðîçâ’ÿçàí íÿ àê òó àëü íèõ ïðî áëåì þðè-
äè÷ íî¿ íà óêè ïðåä ñòàâ íè êà ìè ð³çíèõ ï³äõîä³â, ïî ãëÿä³â òà øê³ë [14, ñ. 86].
Ëåã³çì ³ãíî ðóº äàí³ âëà ñ òè âîñò³ ïðà âà, â³äíî ñÿ ÷è ¿õ äî âëà ñ òè âî ñ òåé ³íøèõ ñîö³àëü íèõ ðå ãó-
ëÿ òîð³â. Ëåã³çì òëó ìà ÷èòü ïðà âî ÿê ñó êóïí³ñòü íîðì, ùî âè ðà æà þòü ïðè ìó ñî âî-îáîâ’ÿç êîâ³, âñòà-
íîâ ëåí³ îô³ö³éíîþ âëà äîþ ïðà âè ëà, îòî òîæ íþº ïðà âî ³ çà êîí, â³äðè âຠçà êîí ÿê ïðà âî âå ÿâè ùå
â³ä éî ãî ïðà âî âî¿ ñóò íîñò³, çà ïå ðå ÷óº îá’ºêòèâí³ âëà ñ òè âîñò³, õà ðàê òåðí³ äëÿ ïðà âà â ö³ëî ìó.
Çíà÷ íó óâà ãó ëåã³çì ïðèä³ëÿº êî ìåí òó âàí íþ äæå ðåë ïî çè òèâ íî ãî ïðà âà, âè ÿâ ëåí íþ ¿õ íîð ìà òèâ-
íî ãî çì³ñòó, ïè òàí íÿì ñè ñ òå ìà òè çàö³¿ íîðì ïðà âà, þðè äè÷í³é òåõí³ö³, çà ñî áàì òà ìå òî äàì þðè-
äè÷ íî ãî àíàë³çó. Çà çíà ÷åí³ ôàê òè ñâ³ä÷àòü ïðî äîã ìà òè êî-ðàö³îíàë³ñòè÷ íèé ï³äõ³ä äî ïðà âà [2,
ñ. 223].
Òàðàõîíè÷Ò.².Ñó÷àñí³ï³äõîäèäîïðàâîðîçóì³ííÿ
151
Ëåã³çì ó âñ³õ éî ãî ïðî ÿâàõ â³ä ñòà ðî ãî ëåã³çìó òà åòà òèñòñü êî ãî òëó ìà ÷åí íÿ ïðà âà äî ñó ÷àñ-
íèõ àíàë³òè÷ íèõ òà íîð ìà òèâ³ñòñüêèõ êîí öåïö³é þðè äè÷ íî ãî ïî çè òèâ³çìó â³äðè âຠçà êîí ÿê ïðà-
âî âå ÿâè ùå â³ä éî ãî ïðà âî âî¿ ñóò íîñò³, çà ïå ðå ÷óº îá’ºêòèâí³, ïðà âîâ³ âëà ñ òè âîñò³ òà õà ðàê òå ðè ñ-
òè êè çà êî íó, òðàê òóº éî ãî ÿê ïðî äóêò âîë³ çà êî íî â ñòà íîâ ëþ þ ÷î¿ âëà äè. Îñîá ëè âîñò³ ïðà âà, ï³ä
ÿêèì ïî çè òèâ³ñòè ðî çóì³þòü çà êîí (ïî çè òèâ íå ïðà âî), çâî äÿòü ñÿ ïðè òà êî ìó ïðà âî ðî çóì³íí³ äî
ïðè ìó ñî âî ãî õà ðàê òå ðó ïðà âà. Ïðè ìó ñîâ³ñòü ïðà âà òðàê òóºòüñÿ íå ÿê íàñë³äîê îá’ºêòèâ íèõ âëà-
ñ òè âî ñ òåé ÷è âè ìîã ïðà âà, à ÿê âèñõ³äíèé ïðà âî ó òâî ðþ þ ÷èé òà ïðà âî âèç íà ÷à þ ÷èé ôàê òîð, ÿê
ñè ëî âå (ïðè ìó ñî âå) ïåð øî ä æå ðå ëî ïðà âà [8, ñ. 15].
Íàñë³äêîì àá ñî ëþ òè çàö³¿ òà êî ãî ïðà âî ðî çóì³ííÿ ñòຠíå äî îö³íêà ñîö³îêóëü òóð íî¿ ïðè ðî äè
ÿê þðè äè÷ íèõ â³äíî ñèí, òàê ³ ñóá’ºêò³â ïðà âà, à òà êîæ ö³ííî ñ òåé, ïî òðåá òà ³íòå ðåñ³â, ç ïðè âî äó
ÿêèõ âè íè êà þòü ³ ðîç âè âà þòü ñÿ ö³ â³äíî ñè íè. Òà êå ðî çóì³ííÿ ïðà âà ïðè íè æóº çíà ÷åí íÿ ïðà âî âî¿
àê òèâ íîñò³, íå â³äáè âຠäè íàì³êè ðå àë³çàö³¿ þðè äè÷ íèõ íîðì â³äïîâ³äíî äî åôåê òèâ íîñò³ ¿õ 䳿
[1, ñ. 4].
Íå ñòàâ ëÿ ÷è ïå ðåä ñî áîþ çà âäàí íÿ àíàë³çó âà òè âåñü ñïåêòð äó ìîê ³ ï³äõîä³â, çà çíà ÷è ìî
ëè øå, ùî êà òå ãîð³ÿ ïðà âî ðî çóì³ííÿ º ñêëàä íîþ òà áà ãà òî ã ðàí íîþ, ¿¿ ìîæ íà ðîç ãëÿ äà òè ÿê ÿâè ùå
ñîö³àëü íî¿ ä³éñíîñò³, ÿê ïðà âî âèé ôå íî ìåí, ÿê òå î ðå òè êî-ìå òî äî ëîã³÷íèé ï³äõ³ä äî ðî çóì³ííÿ
ñóò íîñò³ ïðà âà. Äà íà êà òå ãîð³ÿ ôîð ìóºòüñÿ â ñîö³àëü íî ìó ñå ðå äî âèù³ òà º ïðî äóê òîì íà óêî âî ãî
ïî øó êó. ³äïîâ³äíî ï³çíà òè ¿¿ ñóòí³ñòü ÿê ïåâ íå ö³ëå, ìîæ ëè âî ëè øå íà ï³äñòàâ³ îê ðå ìî ãî. Ïðî-
òå, çà ñà äîþ ï³çíàí íÿ ïåâ íî ãî ÿâè ùà, à â äà íî ìó âè ïàä êó êà òå ãî𳿠«ïðà âî ðî çóì³ííÿ», º íå óñâ³äî-
ìëå íå, ³íòó¿òèâ íå çíàí íÿ ïðî öåé ïðåä ìåò. Ïðî öåñ ï³çíàí íÿ êà òå ãî𳿠«ïðà âî ðî çóì³ííÿ» â³äáó-
âàºòüñÿ ÿê ïðî öåñ óñâ³äî ìëåí íÿ, êðè ñ òàë³çàö³¿ ñóò íîñò³ ïðà âà. Âàæ ëè âèì àñ ïåê òîì ó ôîð ìó âàíí³
ðî çóì³ííÿ ñóò íîñò³ ïðà âà ìà þòü òðà äèö³¿ ÿê ïåâ íî¿ äåð æà âè, òàê ³ íà óêî âî-òå î ðå òè÷í³ òðà äèö³¿,
ÿê³ âñòà íîâ ëþ þòü ìåæ³ ïðà âî âî ãî óñâ³äî ìëåí íÿ ïðåä ìå òó àíàë³çó. Âèâ ÷à þ ÷è ñóòí³ñòü ïðà âà,
ñóá’ºêò äîñë³äæåí íÿ çíà õî äèòü ñÿ â ìå æàõ öèõ òðà äèö³é ³ âè êî ðè ñ òî âóº âæå ³ñíó þ÷³ çíàí íÿ ïðî
ïðåä ìåò äîñë³äæåí íÿ.
Óçà ãàëü íèâ øè çà çíà ÷å íå, ñë³ä ï³äêðåñ ëè òè, ùî ïðî áëå ìà ïðà âî ðî çóì³ííÿ íàä çâè ÷àé íî âàæ-
ëè âà ÿê íà äî ê ò ðè íàëü íî ìó ð³âí³, òàê ³ äëÿ þðè äè÷ íî¿ ïðàê òè êè. ³ä âèð³øåí íÿ äà íî ãî ïè òàí íÿ
çà ëå æèòü ïî âíî òà òà âñåá³÷í³ñòü íà óêî âî ãî àíàë³çó â îö³íö³ ñóò íîñò³ ïðà âà, éî ãî ïðè ðî äè, äæå ðåë,
ìå õàí³çì³â òà çà êî íîì³ðíî ñ òåé éî ãî 䳿 â ñîö³àëü íî ìó ïðî ñòîð³.
Ñïèñîêë³òåðàòóðè:
1. Áàáê³íÂ.Ä. Ïðà âî ³ çà êîí: ñï³ââ³äíî øåí íÿ ïî íÿòü / Â. Ä. Áàáê³í // Ìà òåð³àëè Õ²²² ³ñòî ðè êî-ïðà-
âî âî¿ êîí ôå ðåíö³¿ «Ïðà âî â ñè ñ òåì³ ñîö³àëü íèõ íîðì: ³ñòî ðè êî-þðè äè÷í³ àñ ïåê òè (ì. ×åðí³âö³, 20–22 òðàâ-
íÿ 2005 ð.). – ×åðí³âö³ «Ðó òà», 2005. – 420 ñ.
2. Áàáê³íÂ.Ä. Þðè äè÷ íà åí öèê ëî ïåä³ÿ: ñè ñ òåì íèé ðîç âè òîê ïðà âà Óê ðà¿íè / Â. Ä. Áàáê³í, Â. Ï. Ãîð-
áà òåí êî // Ïðà âî âà äåð æà âà. – Âèï. 10. – Ê.: Âè äàâ íè ÷èé ä³ì «²í Þðå», 1999. – Ñ. 218 – 228.
3. Áèãè÷ Î. Ë. Ïðà âî ðî çóì³ííÿ (ñîö³îëîã³÷íèé ï³äõ³ä) / Î. Ë. Áè ãè÷ // ̳æíà ðîä íà ïîë³öåéñü êà
åí öèê ëî ïåä³ÿ: Ó 10 ò. / [â³äï. ðåä. Þ. ². Ðè ìà ðåí êî, ß. Þ. Êîí äðàòüºâ, Â. ß. Òàö³é, Þ. Ñ. Øåì øó ÷åí êî].
– Ò. 1. – Ê.: Êîí öåðí «Âè äàâ íè ÷èé Ä³ì «²í Þðå», 2003. – Ñ. 844.
4. ÁîáðîâíèêÑ.Â. Ïðî áëå ìè òå î𳿠äåð æà âè ³ ïðà âà: [êóðñ ëåêö³é] / Ñ. Â. Áî á ðîâ íèê. – Ê.: Âèä-âî
Êè¿âñüêî ãî óí³âåð ñè òå òó ïðà âà, 2005. – 122 ñ.
5. ÃîéìàíÂ. Ïðà âî ðî çóì³ííÿ (òî÷ êà çî ðó) / Â. Ãîé ìàí // ̳æíà ðîä íà ïîë³öåéñü êà åí öèê ëî ïåä³ÿ: Ó
10 ò. / [â³äï. ðåä. Þ. ². Ðè ìà ðåí êî, ß. Þ. Êîí äðàòüºâ, Â. ß. Òàö³é, Þ. Ñ. Øåì øó ÷åí êî]. – Ò. 1. – Ê.: Êîí-
öåðí «Âè äàâ íè ÷èé Ä³ì «²í Þðå», 2003. – Ñ. 845.
6. Ìóçèêà².Â. Ïðà âî ðî çóì³ííÿ: îñ íîâí³ ñó ÷àñí³ òè ïè òà ï³äõî äè / ². Â. Ìó çè êà // Ïðà âî âà äåð æà-
âà. – Âèï. 18. – Ê.: ²í-ò äåð æà âè ³ ïðà âà ³ì. Â.Ì. Êî ðåöü êî ãî ÍÀÍ Óê ðà¿íè, 2007. – Ñ. 109–118.
7. ÍåðñåñÿíöÂ.Ñ. Îá ùàÿ òå î ðèÿ ïðà âà è ãî ñó äàð ñò âà: [ó÷åá íèê äëÿ þðè äè ÷å ñ êèõ âó çîâ è ôà êóëü òå-
òîâ] / Â. Ñ. Íåð ñå ñÿíö. – Ì.: Èç äà òåëü ñêàÿ ãðóï ïà ÍÎÐ ÌÀ-ÈÍ ÔÀ• Ì, 1999. – 552 ñ.
8. Îáùàÿ òå î ðèÿ ãî ñó äàð ñò âà è ïðà âà. Àêà äå ìè ÷å ñ êèé êóðñ â òðåõ òî ìàõ / [îòâ. ðåä. Ì. Í. Ìàð ÷åí êî].
– 3-å èçä., ïå ðå ðàá. è äîï. – Ì.: Íîð ìà, 2007. – Ò. 2: Ïðà âî. – 816 ñ.
9. ÎëüÏ.À. Ïðà âî ïî íè ìà íèå: îò ïëþ ðà ëèç ìà ê äâó åäèí ñò âó: [ìî íî ãðà ôèÿ] / Ï. À. Îëü. – ÑÏá.: Èçä-
âî Ð. Àñ ëà íî âà «Þðè äè ÷å ñ êèé öåíòð Ïðåññ», 2005. – 243 ñ.
10. Ïîð³âíÿëüíå ïðà âî çíàâ ñò âî ó ñè ñ òåì³ þðè äè÷ íèõ íà óê: ïðî áëå ìè ìå òî äî ëî㳿: [ìî íî ãðàô³ÿ] /
Êðåñ³í Î. Â. (êåð³âíèê àâò. êîë.), Ëóöü Ë. À., Ìå ðåæ êî Î. Î., Ëè ñåí êî Î. Ì., Ñàâ ÷óê Ñ. Â., Áà òà íîâ Î. Â.,
Á³ãóí Â. Ñ., Ñëî áî äÿí Í. Ì. / Çà ðåä. Þ. Ñ. Øåì øó ÷åí êà. – Ê.: ²í-ò äåð æà âè ³ ïðà âà ³ì. Â.Ì. Êî ðåöü êî ãî
ÍÀÍ Óê ðà¿íè, 2006. – Âèï. 3. – 256 ñ.
11. Ïðîáëåìûîá ùåé òå î ðèè ïðà âà è ãî ñó äàð ñò âà: [ó÷åá íèê äëÿ âó çîâ] / [ïîä îáù. ðåä. Â. Ñ. Íåð ñå-
ñÿí öà]. – Ì.: Èçä-âî ÍÎÐ ÌÀ-ÈÍ ÔÀ•Ì, 2001. – 813 ñ.
12. Ïðîáëåìûòå î ðèè ãî ñó äàð ñò âà è ïðà âà: [ó÷åá íèê] / [ïîä ðåä. Â. Ì. Ñû ðûõ]. – Ì.: Ýêñ ìî, 2008. –
152
Êàòåãîð³ÿïðàâîðîçóì³ííÿ:òåîðåòèêî-ïðàâîâèéàñïåêò
528 ñ.
13. ÐàäüêîÒ.Í.Òå î ðèÿ ãî ñó äàð ñò âà è ïðà âà: [ó÷åá íèê] / Ò. Í. Ðàäü êî. – [2-å èçä.]. – Ì.: Ïðî ñïåêò,
2009. – 752 ñ.
14. ÐàäüêîÒ.Í. Ïî çè òè âèçì êàê íà ó÷ íîå íà ñëå äèå è ïåð ñïåê òè âà ðàç âè òèÿ ïðà âà Ðîñ ñèè / Ò. Í. Ðàäü-
êî, Í. Ò. Ìåä âå äå âà. – Ì.: Èç äà òåëü ñêàÿ ãðóï ïà ÍÎÐ ÌÀ-ÈÍ ÔÀ•Ì, 1999. – 552 ñ.
15. ÐîìàøîâÐ.À. Òå î ðèÿ ãî ñó äàð ñò âà è ïðà âà: [êðàò êèé êóðñ] / Ð. À. Ðî ìà øîâ. – [2-å èçä.]. – ÑÏá.:
Ïèòåð, 2010. – 304 ñ.
16. ×åðâîíþêÂ.È. Òå î ðèÿ ãî ñó äàð ñò âà è ïðà âà: [ó÷åá íèê] / Â. È. ×åð âî íþê. – Ì.: ÈÍ ÔÀ-Ì, 2006. –
704 ñ.
Òàðàõîíè÷Ò.².Ñó÷àñí³ï³äõîäèäîïðàâîðîçóì³ííÿ
Àâ òî ðîì àíàë³çó þòü ñÿ ð³çí³ ï³äõî äè äî òëó ìà ÷åí íÿ êà òå ãî𳿠«ïðà âî ðî çóì³ííÿ», õà ðàê òå ðè çó þòü ñÿ
ð³çíî ìàí³òí³ òè ïè ïðà âî ðî çóì³ííÿ.
Êëþ÷îâ³ñëîâà: ïðà âî, ïðà âî ðî çóì³ííÿ, òè ïè ïðà âî ðî çóì³ííÿ.
Òàðàõîíè÷Ò.È.Ñîâðåìåííûåïîäõîäûêïðàâîïîíèìàíèþ
Àâ òî ðîì ðàñ ñìà ò ðè âà þò ñÿ ðàç ëè÷ íûå ïîä õî äû ê ïî íè ìà íèþ êà òå ãî ðèè «ïðà âî ïî íè ìà íèå», õà ðàê òå-
ðè çó þò ñÿ ðàç ëè÷ íûå òè ïû ïðà âî ïî íè ìà íèÿ.
Êëþ÷åâûåñëîâà: ïðà âî, ïðà âî ïî íè ìà íèå, òè ïû ïðà âî ïî íè ìà íèÿ.
TarahonichT.Modernapproachestothelegalunderstanding
Author has analyzed different approaches to understanding the categories “legal understanding”, it is char-
acterized different types of legal understanding.
Keywords:law, legal understanding, types of legal understanding.
Òàðàõîíè÷Ò.².Ñó÷àñí³ï³äõîäèäîïðàâîðîçóì³ííÿ
153
ÊÀÒÅÃÎÐ²ß ÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍÍß: ÒÅÎÐÅÒÈÊÎ-ÏÐÀÂÎÂÈÉ ÀÑÏÅÊÒ
ÑÓ×ÀÑͲ ϲÄÕÎÄÈ ÄÎ ÏÐÀÂÎÐÎÇÓ̲ÍÍß
|