Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль
Для изучения физических свойств стратосферного аэрозоля (на высотах больше 30 км) предложена модификация метода поляриметрических измерений сумеречного неба, которые традиционно велись в зените. Как правило, это ограничивало фазовые углы значениями 80-100°. Предлагается устанавливать телескоп по скл...
Gespeichert in:
| Veröffentlicht in: | Кинематика и физика небесных тел |
|---|---|
| Datum: | 2010 |
| 1. Verfasser: | |
| Format: | Artikel |
| Sprache: | Russian |
| Veröffentlicht: |
Головна астрономічна обсерваторія НАН України
2010
|
| Schlagworte: | |
| Online Zugang: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/73106 |
| Tags: |
Tag hinzufügen
Keine Tags, Fügen Sie den ersten Tag hinzu!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Zitieren: | Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль / А.В. Мороженко // Кинематика и физика небесных тел. — 2010. — Т. 26, № 1. — С. 74-78. — Бібліогр.: 13 назв. — рос. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-73106 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Мороженко, А.В. 2015-01-04T18:49:28Z 2015-01-04T18:49:28Z 2010 Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль / А.В. Мороженко // Кинематика и физика небесных тел. — 2010. — Т. 26, № 1. — С. 74-78. — Бібліогр.: 13 назв. — рос. 0233-7665 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/73106 523.4 Для изучения физических свойств стратосферного аэрозоля (на высотах больше 30 км) предложена модификация метода поляриметрических измерений сумеречного неба, которые традиционно велись в зените. Как правило, это ограничивало фазовые углы значениями 80-100°. Предлагается устанавливать телескоп по склонению на значение склонения Солнца, а степень поляризации сумеречного неба измерять на различных значениях часового угла. Это позволит не только расширить интервал фазовых углов, но и планировать наблюдения так, чтобы получать данные о фазовой зависимости степени поляризации света, рассеянного слоями атмосферы на различных высотах. Для вивчення фізичних властивостей стратосферного аерозолю (на висотах понад ЗО км) запропоновано модифікацію методу поляриметричних спостережень сутінкового неба, які традиційно велись в зеніті. Як правило, це обмежувало фазові кути значеннями 80—100°). Пропонується встановлювати телескоп по схиленню на значення схилення Сонця, а значення ступеня поляризації вимірювати на різних часових кутах. Це дозволить не лише розширити інтервал фазових кутів, але й планувати спостереження так, щоб отримувати дані про фазові залежності ступеня поляризації світла, розсіяного шарами атмосфери на різних висотах. To investigate physical properties of the stratospheric aerosol at heights more than 30 km, we propose a modification of the method for polarimetric measurements of twilight sky. Such measurements were customary made in zenith, which restricts the values of the phase angle to 80-100°. We propose to mount a telescope in the δ-coordinate on the Sun’s declination and to measure the polarization degree for various hour angle. It will enables one not only to increase phase angle range, but also to plane observations in such a way as to obtain data on phase dependences of the polarization degree of the light scattered by the atmosphere layers at various heights. ru Головна астрономічна обсерваторія НАН України Кинематика и физика небесных тел Динамика и физика тел Солнечной системы Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль Поляриметрія сутінкового неба та стратосферний аерозоль Polarimetry of twilight sky and stratospheric aerosol Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль |
| spellingShingle |
Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль Мороженко, А.В. Динамика и физика тел Солнечной системы |
| title_short |
Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль |
| title_full |
Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль |
| title_fullStr |
Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль |
| title_full_unstemmed |
Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль |
| title_sort |
поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль |
| author |
Мороженко, А.В. |
| author_facet |
Мороженко, А.В. |
| topic |
Динамика и физика тел Солнечной системы |
| topic_facet |
Динамика и физика тел Солнечной системы |
| publishDate |
2010 |
| language |
Russian |
| container_title |
Кинематика и физика небесных тел |
| publisher |
Головна астрономічна обсерваторія НАН України |
| format |
Article |
| title_alt |
Поляриметрія сутінкового неба та стратосферний аерозоль Polarimetry of twilight sky and stratospheric aerosol |
| description |
Для изучения физических свойств стратосферного аэрозоля (на высотах больше 30 км) предложена модификация метода поляриметрических измерений сумеречного неба, которые традиционно велись в зените. Как правило, это ограничивало фазовые углы значениями 80-100°. Предлагается устанавливать телескоп по склонению на значение склонения Солнца, а степень поляризации сумеречного неба измерять на различных значениях часового угла. Это позволит не только расширить интервал фазовых углов, но и планировать наблюдения так, чтобы получать данные о фазовой зависимости степени поляризации света, рассеянного слоями атмосферы на различных высотах.
Для вивчення фізичних властивостей стратосферного аерозолю (на висотах понад ЗО км) запропоновано модифікацію методу поляриметричних спостережень сутінкового неба, які традиційно велись в зеніті. Як правило, це обмежувало фазові кути значеннями 80—100°). Пропонується встановлювати телескоп по схиленню на значення схилення Сонця, а значення ступеня поляризації вимірювати на різних часових кутах. Це дозволить не лише розширити інтервал фазових кутів, але й планувати спостереження так, щоб отримувати дані про фазові залежності ступеня поляризації світла, розсіяного шарами атмосфери на різних висотах.
To investigate physical properties of the stratospheric aerosol at heights more than 30 km, we propose a modification of the method for polarimetric measurements of twilight sky. Such measurements were customary made in zenith, which restricts the values of the phase angle to 80-100°. We propose to mount a telescope in the δ-coordinate on the Sun’s declination and to measure the polarization degree for various hour angle. It will enables one not only to increase phase angle range, but also to plane observations in such a way as to obtain data on phase dependences of the polarization degree of the light scattered by the atmosphere layers at various heights.
|
| issn |
0233-7665 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/73106 |
| citation_txt |
Поляриметрия сумеречного неба и стратосферный аэрозоль / А.В. Мороженко // Кинематика и физика небесных тел. — 2010. — Т. 26, № 1. — С. 74-78. — Бібліогр.: 13 назв. — рос. |
| work_keys_str_mv |
AT moroženkoav polârimetriâsumerečnogonebaistratosfernyiaérozolʹ AT moroženkoav polârimetríâsutínkovogonebatastratosferniiaerozolʹ AT moroženkoav polarimetryoftwilightskyandstratosphericaerosol |
| first_indexed |
2025-11-24T05:48:36Z |
| last_indexed |
2025-11-24T05:48:36Z |
| _version_ |
1850841958147162112 |
| fulltext |
ÄÈÍÀÌÈÊÀ È ÔÈÇÈÊÀ ÒÅË
ÑÎËÍÅ×ÍÎÉ ÑÈÑÒÅÌÛ
ÓÄÊ 523.4
À. Â. Ìîðîæåíêî
Ãëàâíàÿ àñòðîíîìè÷åñêàÿ îáñåðâàòîðèÿ Íàöèîíàëüíîé àêàäåìèè íàóê Óêðàèíû
03680 Êèåâ, óë. Àêàäåìèêà Çàáîëîòíîãî 27
Ïîëÿðèìåòðèÿ ñóìåðå÷íîãî íåáà
è ñòðàòîñôåðíûé àýðîçîëü
Äëÿ èç ó÷å íèÿ ôè çè ÷åñ êèõ ñâîéñòâ ñòðà òîñ ôåð íî ãî àý ðî çî ëÿ (íà âû ñî -
òàõ áîëü øå 30 êì) ïðåä ëî æå íà ìî äè ôè êà öèÿ ìå òî äà ïî ëÿ ðè ìåò ðè -
÷åñ êèõ èç ìå ðå íèé ñó ìå ðå÷ íî ãî íåáà, êî òî ðûå òðà äè öè îí íî âå ëèñü â
çå íè òå. Êàê ïðà âè ëî, ýòî îãðà íè ÷è âà ëî ôà çî âûå óãëû çíà ÷å íè ÿ ìè
80—100°. Ïðåä ëà ãà åò ñÿ óñòà íàâ ëè âàòü òå ëåñ êîï ïî ñêëî íå íèþ íà
çíà ÷å íèå ñêëî íå íèÿ Ñîë íöà, à ñòå ïåíü ïî ëÿ ðè çà öèè ñó ìå ðå÷ íî ãî íåáà
èç ìå ðÿòü íà ðàç ëè÷ íûõ çíà ÷å íè ÿõ ÷à ñî âî ãî óãëà. Ýòî ïî çâî ëèò íå
òîëü êî ðàñ øè ðèòü èí òåð âàë ôà çî âûõ óãëîâ, íî è ïëà íè ðî âàòü íà áëþ -
äå íèÿ òàê, ÷òî áû ïî ëó ÷àòü äàííûå î ôàçîâîé çàâèñèìîñòè ñòåïåíè
ïîëÿðèçàöèè ñâåòà, ðàññåÿííîãî ñëîÿìè àòìîñôåðû íà ðàçëè÷íûõ
âûñîòàõ.
ÏÎËßÐÈÌÅÒÐ²ß ÑÓÒ²ÍÊÎÂÎÃÎ ÍÅÁÀ ÒÀ ÑÒÐÀÒÎÑÔÅÐÍÈÉ
ÀÅÐÎÇÎËÜ, Ìî ðî æåí êî Î. Â. — Äëÿ âèâ ÷åí íÿ ô³çè÷ íèõ âëàñ òè âîñ òåé
ñòðà òîñ ôåð íî ãî àå ðî çî ëÿ (íà âè ñî òàõ ïî íàä 30 êì) çà ïðî ïî íî âà íî
ìî äèô³êàö³þ ìå òî äó ïî ëÿ ðè ìåò ðè÷ íèõ ñïîñ òå ðå æåíü ñóò³íêî âî ãî
íåáà, ÿê³ òðà äèö³éíî âå ëèñü â çåí³ò³. ßê ïðà âè ëî, öå îá ìå æó âà ëî ôà -
çîâ³ êóòè çíà ÷åí íÿ ìè 80—100°). Ïðî ïî íóºòüñÿ âñòà íîâ ëþ âà òè òå -
ëåñ êîï ïî ñõè ëåí íþ íà çíà ÷åí íÿ ñõè ëåí íÿ Ñîí öÿ, à çíà ÷åí íÿ ñòó ïå íÿ
ïî ëÿ ðè çàö³¿ âèì³ðþ âà òè íà ð³çíèõ ÷à ñî âèõ êó òàõ. Öå äîç âî ëèòü íå
ëèøå ðîç øè ðè òè ³íòåð âàë ôà çî âèõ êóò³â, àëå é ïëà íó âà òè ñïîñ òå ðå -
æåí íÿ òàê, ùîá îò ðè ìó âà òè äàí³ ïðî ôàçîâ³ çàëåæíîñò³ ñòóïåíÿ
ïîëÿðèçàö³¿ ñâ³òëà, ðîçñ³ÿíîãî øàðàìè àòìîñôåðè íà ð³çíèõ âèñîòàõ.
POLARIMETRY OF TWILIGHT SKY AND STRATOSPHERIC AEROSOL,
by Morozhenko A. V. — To in ves ti gate phys i cal prop er ties of the strato -
spheric aero sol at heights more than 30 km, we pro pose a mod i fi ca tion of
the method for polarimetric mea sure ments of twi light sky. Such mea sure -
74
ÊÈÍÅÌÀÒÈÊÀ
È ÔÈÇÈÊÀ
ÍÅÁÅÑÍÛÕ
ÒÅË òîì 26 ¹ 1 2010
© À. Â. ÌÎÐÎÆÅÍÊÎ, 2010
75
ÏÎËßÐÈÌÅÒÐÈß ÑÓÌÅÐÅ×ÍÎÃÎ ÍÅÁÀ È ÑÒÐÀÒÎÑÔÅÐÍÛÉ ÀÝÐÎÇÎËÜ
ments were cus tom ary made in ze nith, which re stricts the val ues of the
phase an gle to 80—100°. We pro pose to mount a tele scope in the d-co or di -
nate on the Sun’s dec li na tion and to mea sure the po lar iza tion de gree for
var i ous hour an gle. It will en ables one not only to in crease phase an gle
range, but also to plane ob ser va tions in such a way as to ob tain data on
phase dependences of the po lar iza tion de gree of the light scat tered by the
atmosphere layers at various heights.
Êàê èç âåñ òíî, ñòðà òîñ ôåð íûé àý ðî çîëü âëè ÿ åò íå òîëü êî íà òåï ëî âîé
ðå æèì Çåì ëè, íî è íà ôîð ìè ðî âà íèå îçî íî âî ãî ñëîÿ, ìàê ñè ìóì êîí -
öåí òðà öèè ìî ëå êóë êî òî ðî ãî ðàñ ïî ëà ãà åò ñÿ íà âû ñî òàõ, íå ñêîëü êî
ìåíü øèõ 30 êì. Ìåðà ýòî ãî âëè ÿ íèÿ çà âè ñèò îò ôóíê öèè ñïåê òðàëü íîé
çà âè ñè ìîñ òè îïòè ÷åñ êîé òîë ùè íû, ò. å. ñïåê òðàëü íûõ çíà ÷å íèé êîì -
ïëåê ñíî ãî ïî êà çà òå ëÿ ïðåëîìëåíèÿ è ôóíêöèè ðàñïðåäåëåíèÿ ÷àñòèö
ïî ðàçìåðàì.
Êàê áû ëî ïî êà çà íî [6], äëÿ 10-ïðî öåí òíî ãî óìåíü øå íèÿ êîí öåí -
òðà öèè îçî íî âî ãî ñëîÿ äîñ òà òî÷ íî, ÷òî áû îïòè ÷åñ êàÿ òîë ùè íà ñòðà -
òîñ ôåð íî ãî àý ðî çî ëÿ íà äëè íå âîë íû l = 1 ìêì óâå ëè ÷è ëàñü íà 0.003
(ïðè ñðåä íå ãå î ìåò ðè ÷åñ êîì ðà äè ó ñå ÷àñ òèö r0 = 0.05 ìêì) èëè 0.03
(r0 = 0.10 ìêì). Äàí íûå î ðàç ìå ðå ñòðà òîñ ôåð íî ãî àý ðî çî ëÿ âàæ íû åùå
äëÿ ïðî ãíî çà ñòå ïå íè çà ïû ëåí íîñ òè, ïî òî ìó ÷òî î÷è ùå íèå âåð õíèõ
ñëî åâ àò ìîñ ôå ðû ïðî èñ õî äèò òîëü êî çà ñ÷åò îñå äà íèÿ ÷àñ òèö ïîä äå -
éñòâè åì ñè ëû òÿ æåñ òè, ñêî ðîñòü êî òî ðî ãî, íà ïðè ìåð ïðè ñòîê ñî âîì
îñå äà íèè, îá ðàò íî ïðî ïîð öè î íàëü íà êâàä ðà òó ðà äè ó ñà.
Ê íà ñòî ÿ ùå ìó âðå ìå íè, íà ñêîëü êî íàì èç âåñ òíî, èìå þò ñÿ òîëü êî
äàí íûå îá îïòè ÷åñ êîé òîë ùè íå ñòðà òîñ ôåð íî ãî àý ðî çî ëÿ â áëèæ íåé
èí ôðàê ðàñ íîé îá ëàñ òè ñïåê òðà, êî òî ðûå áû ëè ïî ëó ÷å íû ïî ñïåê òðî -
ôî òî ìåò ðè ÷åñ êèì èç ìå ðå íè ÿì ñ áîð òîâ êîñ ìè ÷åñ êèõ àï ïà ðà òîâ
îñëàá ëå íèÿ áëåñ êà Ñîë íöà çåì íîé àò ìîñ ôå ðîé [12]. ×òî êà ñà åò ñÿ äàí -
íûõ î êîì ïëåê ñíîì ïî êà çà òå ëå ïðå ëîì ëå íèÿ è ôóíê öèè ðàñ ïðå äå ëå -
íèÿ ÷àñ òèö ïî ðàç ìå ðàì, òî îíè íå èç âåñ òíû. Äå ëî â òîì, ÷òî íà è áî ëåå
äîñ òî âåð íóþ èí ôîð ìà öèþ îá ýòîì ìîæ íî ïî ëó ÷èòü òîëü êî èç àíà ëè çà
ôà çî âîé èëè ñïåê òðàëü íîé (â øè ðî êîì èí òåð âà ëå äëèí âîëí) çà âè ñè -
ìîñ òåé ñòå ïå íè ïî ëÿ ðè çà öèè è îò ðà æà òåëü íîé ñïî ñîá íîñ òè [1, 4, 5, 11,
13], ïî ëó ÷å íèå êî òî ðûõ âîç ìîæ íî òîëü êî ñ ïî ìîùüþ èñ êó ññòâåí íûõ
ñïóò íè êîâ Çåì ëè (ÈÑÇ). Åñëè ó÷åñòü, ÷òî ñòðà òîñ ôåð íàÿ ñî ñòàâ ëÿ þ -
ùàÿ îïòè ÷åñ êîé òîë ùè íû àý ðî çî ëÿ çíà ÷è òåëü íî ìåíü øå òðî ïîñ ôåð -
íîé, òî òà êèå èç ìå ðå íèÿ íå îá õî äè ìî âåñ òè â äà ëå êîì óëüòðà ôè î ëå òå
(l < 300 íì), ãäå ðå ãèñ òðè ðó å ìîå äèô ôóç íî îò ðà æåí íîå èç ëó ÷å íèå
ôîð ìè ðó åò ñÿ èñ êëþ ÷è òåëü íî íàä îçî íî âûì ñëî åì.  ýòîé îá ëàñ òè
ñïåê òðà ïî ëíîñ òüþ îò ñå êà åò ñÿ âëè ÿ íèå íå òîëü êî çåì íîé ïî âåð õíîñ òè,
íî è òðî ïîñ ôå ðû. Ê ñî æà ëå íèþ, ðà áî òà þ ùèé óæå ñåé ÷àñ íà îðáè òå ïî -
ëÿ ðè ìåòð ðàñ ñ÷è òàí íà âè äè ìóþ è áëèæ íþþ èí ôðàê ðàñ íóþ îá ëàñ òè
ñïåê òðà, â êî òî ðûõ ïðè ôîð ìè ðî âà íèè ïî ëÿ äèô ôóç íî îò ðà æåí íî ãî
èç ëó ÷å íèÿ äî ìè íè ðó þò ïîä ñòè ëà þ ùàÿ ïî âåð õíîñòü è òðî ïîñ ôå ðà (â
òîì ÷èñ ëå è îá ëà êà). Ïî ý òî ìó î÷åíü ñî ìíè òåëü íî, ÷òî ïî äàí íûì ýòèõ
ýêñ ïå ðè ìåí òîâ ìîæ íî áó äåò ïî ëó ÷èòü äîñ òî âåð íóþ èíôîðìàöèþ î
ñòðàòîñôåðíîì àýðîçîëå.
 íà ñòî ÿ ùåå âðå ìÿ íà ìè [2, 3, 7] ïðåä ëî æå íû ïðî åê òû ïî ëÿ ðè ìåò -
ðè ÷åñ êèõ ýêñ ïå ðè ìåí òû â ÓÔ-îá ëàñ òè ñïåê òðà, â òîì ÷èñ ëå è íà Ìî ëî -
äåæ íûé ìèê ðîñ ïóò íèê, íî, ê ñî æà ëå íèþ, ðå à ëè çà öèÿ ýòèõ ïðî åê òîâ
èäåò î÷åíü ìåä ëåí íî, è äà æå ïðè ìåð íî íå ëüçÿ ãî âî ðèòü î ãî äå èõ ðå à -
ëè çà öèè. Ïî ý òî ìó íå îá õî äè ìî èñ êàòü íî âûå èñ òî÷ íè êè èí ôîð ìà öèè î
ôè çè ÷åñ êèõ ñâî éñòâàõ ñòðà òîñ ôåð íî ãî àý ðî çî ëÿ. Ïî íà øå ìó ìíå íèþ,
åå ìîæ íî ïî ëó ÷èòü ïî äàí íûì ïî ëÿ ðè ìåò ðè ÷åñ êèõ èç ìå ðå íèé ñâå ÷å -
íèÿ ñó ìå ðå÷ íî ãî íå áà, êî òî ðûå î÷åíü àê òèâ íî âå ëèñü â ñå ðå äè íå 20-ãî
ñòî ëå òèÿ, à èõ îñíîâ íûå ðå çóëü òà òû, êî òî ðûå îá îá ùå íû â ðà áî òå [8],
ñâî äÿò ñÿ ê ñëåäóþùåìó.
1. Èçìå ðå íèÿ áåç ñâå òî ôè ëüòðà ïî êà çà ëè, ÷òî â ðàç ëè÷ íûå äíè ñòå -
ïåíü ïî ëÿ ðè çà öèè Ð ñî ñòàâ ëÿ åò 30—50 %, ò. å. ïðàê òè ÷åñ êè â äâà ðàçà
ìåíü øå, ÷åì äëÿ ãà çî âîé àò ìîñ ôå ðû. Çà âè ñè ìîñ òè ñòå ïå íè ïî ëÿ ðè çà -
öèè îò âû ñî òû h ðàñ ñå è âà þ ùå ãî ñëîÿ ïî êà çà ëè, ÷òî íà âû ñî òàõ 20 < h <
< 200 êì ñòå ïåíü ïî ëÿ ðè çà öèè ñèñ òå ìà òè ÷åñ êèõ èç ìå íå íèé íå ïî êà çû -
âà åò, õî òÿ äëÿ áîëü øèõ âû ñîò èìå åò ìåñ òî åå óìåíü øå íèå ñ âû ñî òîé.
Ïîñ êîëü êó èç ìå ðå íèÿ íà áîëü øèõ âû ñî òàõ ñî îò âå òñòâó þò áîëü øèì
çíà ÷å íè ÿì çå íèò íî ãî ðàñ ñòî ÿ íèÿ Ñîë íöà, à çíà ÷èò ñëà áîé èí òåí ñèâ -
íîñ òè ñâå ÷å íèÿ ñó ìå ðå÷ íî ãî íå áà, òî îò ìå ÷åí íîå óìåíü øå íèå ñòå ïå íè
ïî ëÿ ðè çà öèè ìî æåò áûòü ñëå äñòâè åì äå ïî ëÿ ðè çó þ ùå ãî âëè ÿ íèÿ åñ -
òåñ òâåí íî ãî ôî íà íå áà, à íå ðåàëüíûì ôàêòîì.
2. Ïðè èç ìå íå íèè çå íèò íî ãî ðàñ ñòî ÿ íèÿ Ñîë íöà îò 91 äî 102° ñòå -
ïåíü ïî ëÿ ðè çà öèè óìåíü øà åò ñÿ.
3. Ñòå ïåíü ïî ëÿ ðè çà öèè óâå ëè ÷è âà åò ñÿ ïðè óâå ëè ÷å íèè äëè íû
âîë íû.
4. Îáíà ðó æè âà ëîñü îò êëî íå íèå (â ïðåä å ëàõ ±10°) ïî ëî æå íèÿ
ïëîñ êîñ òè ïî ëÿ ðè çà öèè îò ðà äè àëü íîé ïëîñ êîñ òè.
Ïîñ ëå äó þ ùèå íà áëþ äå íèÿ â îá ùèõ ÷åð òàõ ïîä òâåð äè ëè ýòè ðå -
çóëü òà òû. Òàê, íà ïðè ìåð, â ðà áî òå [9] îò ìå ÷å íî ñëå äó þ ùåå.
1. Èçìå ðå íèÿ â ïå ðè îä ñâåò ëûõ ñó ìå ðåê ïî êà çû âà þò íà ëè ÷èå çíà -
÷è òåëü íî ãî êî ëè ÷åñ òâà àý ðî çî ëÿ â òðî ïîñ ôå ðå (ñ âåð õíåé ãðà íè öåé
ýòî ãî íà h = 15 êì), âëè ÿ íèå êî òî ðî ãî ñðàâ íè òåëü íî íå âå ëè êî íà äëè íå
âîë íû l = 525 íì, íî ñó ùåñ òâåí íî âîç ðàñ òà åò íà l = 760 íì. Ñòå ïåíü
ïî ëÿ ðè çà öèè àý ðî çî ëÿ íà ôà çî âîì óãëå 90° îöå íå íà ïðè ìåð íî â 20 %.
2. Êî ëè ÷åñ òâî ñòðà òîñ ôåð íî ãî àý ðî çî ëÿ äîñ òà òî÷ íî ìà ëî â áîëü -
øåå âðå ìÿ íà áëþ äå íèé, õî òÿ ñ êîí öà 2006 ã. çà ìå ÷å íî åãî óâå ëè ÷å íèå.
Ýòî ïðî ÿ âè ëîñü â óìåíü øå íèè ñòå ïå íè ïî ëÿ ðè çà öèè íà äëè íå âîëí
l = 525 íì ïðè çå íèò íîì ðàñ ñòî ÿ íèè Ñîë íöà 91—94°, ÷òî áû ëî ïðè ïè -
ñà íî ñëå äñòâèþ èç âåð æå íèÿ âóë êà íà Ðà áà óë â Íî âîé Ãâè íåå â îêòÿá ðå
2006 ã.
Ñëå äî âà òåëü íî, ýòè äàí íûå îä íî çíà÷ íî óêà çû âà þò íà íà ëè ÷èå àý -
ðî çî ëÿ â ñòðà òîñ ôå ðå, íî îãðà íè ÷åí íîñòü ôà çî âûõ óãëîâ è îò ñó òñòâèå
èç ìå ðå íèé îò ðà æà òåëü íîé ñïî ñîá íîñ òè ñó ìå ðå÷ íî ãî íå áà äå ëà þò íå -
âîç ìîæ íûì ñòðî ãèé àíà ëèç ñ öåëüþ îïðå äå ëå íèÿ ôè çè ÷åñ êèõ õà ðàê òå -
76
À. Â. ÌÎÐÎÆÅÍÊÎ
ðèñ òèê àý ðî çî ëÿ è ìîù íîñ òè ñëîÿ, êàê ýòî äå ëà åò ñÿ äëÿ ïëà íåò íûõ àò -
ìîñ ôåð [1, 5, 11, 12]. Â òî æå âðå ìÿ ïðè èç ìå íå íèè ìå òî äè êè èç ìå ðå -
íèé ìîæ íî íà ñòîëü êî ðàñ øè ðèòü èí òåð âàë ôà çî âûõ óãëîâ è ïî âû ñèòü
òî÷ íîñòü îïðå äå ëå íèÿ ñòå ïå íè ïî ëÿ ðè çà öèè, ÷òî ìîæ íî áó äåò ñäå ëàòü
îöåí êè ôè çè ÷åñ êèõ ñâîéñòâ ñòðà òîñ ôåð íî ãî àý ðî çî ëÿ.  êà ÷åñ òâå èë -
ëþñ òðà öèè ÷ó âñòâè òåëü íîñ òè ïî ëÿ ðè çà öè îí íûõ ôà çî âûõ êðè âûõ ê èç -
ìå íå íèþ ñðåä íå ãå î ìåò ðè ÷åñ êî ãî ðàç ìå ðà ÷àñ òèö r0 è äå éñòâè òåëü íîé
÷àñ òè ïî êà çà òå ëÿ ïðå ëîì ëå íèÿ nr â òàá ëè öå ïðè âå äå íû ñî îò âå òñòâó þ -
ùèå ðàñ ÷å òû äëÿ ñôå ðè ÷åñ êèõ ÷àñ òèö ñ íîð ìàëü íî-ëî ãà ðèô ìè ÷åñ êèì
çà êî íîì ðàñ ïðå äå ëå íèÿ èõ ïî ðàç ìå ðàì è äèñïåðñèè ðàçìåðîâ 0.1 [10].
Ïî ý òî ìó öåëüþ ýòîé ðà áî òû ÿâ ëÿ åò ñÿ ïðåä ëî æå íèå îá ìî äè ôè êà -
öèè ïðî öåñ ñà íà áëþ äå íèé, êî òî ðîå ñî ñòî èò â òîì, ÷òî áû òå ëåñ êîï
óñòà íàâ ëè âàòü íå â çå íèò, à ïî êî îð äè íà òå d íà ñêëî íå íèå Ñîë íöà. Â
ýòîì ñëó ÷àå çà ñ÷åò èç ìå íå íèÿ ÷à ñî âî ãî óãëà òå ëåñ êî ïà ìîæ íî çíà ÷è -
òåëü íî ðàñ øè ðèòü èí òåð âàë ôà çî âûõ óãëîâ, à òàê æå çà ðà íåå ïëà íè ðî -
âàòü ïî ëó ÷å íèå èí ôîð ìà öèè äëÿ âû áðàí íîé âû ñî òû â àò ìîñ ôå ðå, ðàñ -
ñå ÿ íèå âû øå êî òî ðîé ðå ãèñ òðè ðó åò ñÿ ïðè íà áëþ äå íè ÿõ. Äëÿ áî ëåå îä -
íî çíà÷ íîé èí òåð ïðå òà öèè, îñî áåí íî â îöåí êå ìíè ìîé ÷àñ òè ïî êà çà òå -
ëÿ ïðå ëîì ëå íèÿ, ïî ëÿ ðè çà öè îí íûå íà áëþ äå íèÿ íå îá õî äè ìî äî ïîë -
íèòü îïðå äå ëå íè ÿ ìè îò ðà æà òåëü íîé ñïî ñîá íîñ òè ñó ìå ðå÷ íî ãî íå áà.
Íà êî íåö, ó÷è òû âàÿ ìà ëóþ èí òåí ñèâ íîñòü ñâå ÷å íèÿ ñó ìå ðå÷ íî ãî íå áà,
îñî áåí íî â ðàí íèå ñó ìåð êè è äëÿ ñà ìèõ âû ñî êèõ ñëî åâ çåì íîé àò ìîñ -
ôå ðû, íå îá õî äè ìî òùà òåëü íî ó÷è òû âàòü äå ïî ëÿ ðè çó þ ùåå âëè ÿ íèå
åñòåñòâåííîãî ôîíà íåáà.
 çà êëþ ÷å íèå âû ðà æàþ ïðè çíà òåëü íîñòü ðåöåí çåí òó çà çà ìå ÷à -
íèÿ, ó÷åò êî òî ðûõ ïî çâî ëèë óëó÷ øèòü ñòàòüþ.
1. Áóãàåíêî Î. È., Äëóãà÷ Æ. Ì., Ìîðîæåíêî A. B., ßíîâèöêèé Ý. Ã. Îá îïòè÷åñêèõ
ñâîéñòâàõ îáëà÷íîãî ñëîÿ Ñàòóðíà â âèäèìîì ó÷àñòêå ñïåêòðà // Àñòðîí. âåñòí.
77
ÏÎËßÐÈÌÅÒÐÈß ÑÓÌÅÐÅ×ÍÎÃÎ ÍÅÁÀ È ÑÒÐÀÒÎÑÔÅÐÍÛÉ ÀÝÐÎÇÎËÜ
a,
ãðàä
PR, %
Pa , %
nr =1.33
l = 360 íì
nr =1.33
l = 650 íì
nr =1.50
l = 360 íì
nr =1.50
l = 650 íì
r0 = 0.06 r0 = 0.16 r0 = 0.06 r0 = 0.16 r0 = 0.06 r0 = 0.16 r0 = 0.06 r0 = 0.16
100 +89 +77 +12 +91 +54 +59 –12 +87 +25
90 +95 +89 +18 +99 +62 +69 –11 +97 +25
80 +89 +92 +24 +96 +66 +74 –11 +96 +23
70 +75 +84 +29 +83 +62 +70 –11 +84 +17
60 +57 +76 +31 +64 +52 +58 –14 +66 + 7
50 +40 +48 +29 +44 +36 +41 –21 +46 –4
40 +25 +30 +18 +28 +21 +25 –35 +29 –14
30 +14 +16 + 1 +15 + 9 +13 –55 +16 –16
Çíà÷åíèÿ ñòåïåíè ïîëÿðèçàöèè äëÿ ÷èñòî ãàçîâîé àòìîñôåðû (PR) è àýðîçîëÿ (Pa) ñ
ðàçëè÷íûìè çíà÷åíèÿìè nr è r0 (ìêì)
—1975.—9, ¹ 1.—Ñ. 13—21.
2. ³äüìà ÷åí êî À. Ï., Ìî ðî æåí êî Î. Â., Íå âî äî âñüêèé ª. Ï., Íå âî äî âñüêèé Ï. Â.
Êîñì³÷íèé ÓÔ-ïî ëÿ ðè ìåòð äëÿ äîñë³äæåí íÿ àå ðî çîëü íî ãî øàðó Çåìë³ // ×åò -
âåð òàÿ óêðà èí ñêàÿ êîí ôå ðåí öèÿ ïî êîñ ìè ÷åñ êèì èñ ñëå äî âà íè ÿì: Ñá. òåç. —
Êèåâ, 2004.—Ñ. 32.
3. ³äüìà ÷åí êî À. Ï., Ìî ðî æåí êî Î. Â., Íå âî äî âñüêèé ª. Ï., Íå âî äî âñüêèé Ï. Â.
Äîñë³äæåí íÿ ñòðà òîñ ôåð íî ãî àå ðî çî ëþ ³ îçî íó çà äî ïî ìî ãîþ Óêð à¿íñüêî ãî ìî -
ëîä³æíî ãî ì³êðî ñó ïóò íè êà // Âñå óê ð à¿íñüêà åêî ëîã³÷íà êîí ôå ðåíö³ÿ. — Êè¿â,
2004.—Ñ. 113—114.
4. Äîëü ôþñ À., Äëó ãà÷ Æ. Ì., Ìî ðî æåí êî A. B., ßíî âèö êèé Ý. Ã. Îïòè ÷åñ êèå ïà ðà -
ìåò ðû àò ìîñ ôå ðû è ïî âåð õíîñ òè Ìàð ñà. Ï. Ïû ëå âûå áóðè // Àñòðîí. âåñòí.—
1974.—8, ¹ 4.—Ñ. 211—222.
5. Ìî ðî æåí êî À. Â. Îïòè ÷åñ êèå ïà ðà ìåò ðû àò ìîñ ôå ðû è ïî âåð õíîñ òè Ìàð ñà. 1.
Àýðîçîëüíàÿ ñî ñòàâ ëÿ þ ùàÿ ÷èñ òîé àò ìîñ ôå ðû // Àñòðîí. âåñòí.—1974.—8,
¹ 3.—Ñ. 121—127.
6. Ìî ðî æåí êî Î. Â., Øàâð³íà A. B., Âå ëåñü O. A. Ðîëü ñòðà òîñ ôåð íî ãî àå ðî çî ëþ ó
ôîð ìó âàíí³ îçî íî âî ãî øàðó // Êè íå ìà òè êà è ôè çè êà íå áåñ. òåë.—2000.—16,
¹ 4.—Ñ. 364—368.
7. Ìî ðî æåí êî Î. Â., Øàâ ðè íà À. Â., Âå ëåñü Î. À. Êîí öåïö³ÿ ìîí³òî ðèí ãó ãà çî âî ãî òà
àå ðî çîëü íî ãî (äëÿ âè ñîò á³ëüøå 30êì) çà áðóä íåí íÿ çåì íî¿ àò ìîñ ôå ðè ç áîð òó
̳æíà ðîä íî¿ êîñì³÷íî¿ ñòàíö³¿ // Êîñì³÷íà íà óêà ³ òåõ íî ëîã³ÿ.—2000.—6,
¹ 2/3.—C. 68—79.
8. Ðî çåí áåðã Ã. Â. Ñó ìåð êè. — Ì: Ôèçìàòãèñ, 1963.—380 ñ.
9. Óãîëüíèêîâ Î. Ñ, Ìàñëîâ È. À. Èññëåäîâàíèÿ àòìîñôåðíîãî àýðîçîëÿ â øèðîêîì
äèàïàçîíå âûñîò íà îñíîâå ïîëÿðèçàöèîííûõ èçìåðåíèé ñóìåðå÷íîãî íåáà //
Ïîëÿðèçàöèîííàÿ îïòèêà: Òåç. äîêë. Ìåæäóíàð. íàó÷íî-òåõíè÷åñêîé êîíô.,
ïîñâÿùåííîé 50-ëåòèþ ôàêóëüòåòà ýëåêòðîííîé òåõíèêè ÌÑÈ. — Ì., 2008.—
Ñ. 97—98.
10. ßíî âèö êèé Ý. Ã., Äó ìàí ñêèé Ç. Î. Òàá ëè öû ïî ðàñ ñå ÿ íèþ ñâå òà ïî ëè äèñ ïåð ñíîé
ñèñ òå ìîé ñôå ðè ÷åñ êèõ ÷àñ òèö. — Êèåâ: Íàóê. äóì êà, 1972.—124 ñ.
11. Hansen J. Å., Hovenier J. W. Interpretation of the polarization of Venus // J. Atmos.
Sci.—1974.—16, N 4.—P. 1137—1160.
12. McCornick M. P. Stratospheric aerosol and gas experiment // Long-term monitoring of
global climate forsing and feedbacks // NASA Conf. Publ.—1992.—N 3234.—
P. 36—39.
13. Morozhenko A. V., Yanovitskij E. G. The optical properties of Venus and Jovian
planets. I. The atmosphere of Jupiter according to polarimetric observations // Icarus.
—1973.—18, N 4.—P. 583—592.
Ïîñòóïèëà â ðåäàêöèþ 29.10.08
78
À. Â. ÌÎÐÎÆÅÍÊÎ
|