Друга волинська криза (1097-1100 роки)
Збережено в:
| Опубліковано в: : | Україна в Центрально-Східній Європі |
|---|---|
| Дата: | 2006 |
| Автор: | |
| Формат: | Стаття |
| Мова: | Ukrainian |
| Опубліковано: |
Інститут історії України НАН України
2006
|
| Теми: | |
| Онлайн доступ: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/78841 |
| Теги: |
Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
|
| Назва журналу: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Цитувати: | Друга волинська криза (1097-1100 роки) / А. Плахонін // Україна в Центрально-Східній Європі: Зб. наук. пр. — К.: Інститут історії України НАН України, 2006. — Вип. 6. — С. 177-213. — укр. |
Репозитарії
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-78841 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Плахонін, А. 2015-03-22T07:39:35Z 2015-03-22T07:39:35Z 2006 Друга волинська криза (1097-1100 роки) / А. Плахонін // Україна в Центрально-Східній Європі: Зб. наук. пр. — К.: Інститут історії України НАН України, 2006. — Вип. 6. — С. 177-213. — укр. XXXX-0035 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/78841 uk Інститут історії України НАН України Україна в Центрально-Східній Європі Історія Друга волинська криза (1097-1100 роки) Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Друга волинська криза (1097-1100 роки) |
| spellingShingle |
Друга волинська криза (1097-1100 роки) Плахонін, А. Історія |
| title_short |
Друга волинська криза (1097-1100 роки) |
| title_full |
Друга волинська криза (1097-1100 роки) |
| title_fullStr |
Друга волинська криза (1097-1100 роки) |
| title_full_unstemmed |
Друга волинська криза (1097-1100 роки) |
| title_sort |
друга волинська криза (1097-1100 роки) |
| author |
Плахонін, А. |
| author_facet |
Плахонін, А. |
| topic |
Історія |
| topic_facet |
Історія |
| publishDate |
2006 |
| language |
Ukrainian |
| container_title |
Україна в Центрально-Східній Європі |
| publisher |
Інститут історії України НАН України |
| format |
Article |
| issn |
XXXX-0035 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/78841 |
| citation_txt |
Друга волинська криза (1097-1100 роки) / А. Плахонін // Україна в Центрально-Східній Європі: Зб. наук. пр. — К.: Інститут історії України НАН України, 2006. — Вип. 6. — С. 177-213. — укр. |
| work_keys_str_mv |
AT plahonína drugavolinsʹkakriza10971100roki |
| first_indexed |
2025-11-25T21:01:20Z |
| last_indexed |
2025-11-25T21:01:20Z |
| _version_ |
1850545105949163520 |
| fulltext |
Àíäðié Ïëàõîíií
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ (1097–1100 ðîêè)
Â
î ëè íñüêà êðè çà 1084–1087 ðð., âèâ ÷åí íþ ÿêî¿ áóëî
ïðè ñâÿ ÷å íî íàøó ñòàò òþ, îïó áëiêî âà íó ó 2003 ð.1, òàê
äî êiíöÿ i íå ðîç â’ÿ çà ëà âñiõ ñó ïåðå÷íîñ òåé, ùî ¿¿ âèê -
ëè êà ëè, îñêiëüêè âîíà áóëà ñâiäî ìî ñïðî âî êî âà íà êè¿âñüêèì êíÿ -
çåì, ÿêèé ïðàã íóâ øëÿ õîì çà ãîñ òðåí íÿ ìiæó ñîá íî ãî êîíôëiêòó
ìiæ âî ëî äà ðÿ ìè Âî ëèíi ïî ñëà áè òè ñâî¿õ êîí êó ðåíòiâ. Òîìó é íå
äèâ íî, ùî ïîä i¿ 1096–1101 ðð., ïðè ÷è íè ÿêèõ ïî ëÿ ãà ëè ó íà ñëiäêàõ
öiº¿ êðè çè, ÿê ïè ñàâ Ì. Ñ. Ãðó øå âñüêèé, «ñêëà äà þòü òîé öåí òðàëü -
íèé ïóíêò, äî ÿêî ãî ïðè çâå ëè i íà âêî ëî ÿêî ãî çãðó ïó âà ëè ñÿ òî ãî -
÷àñíi êíÿçiâñüêi âiäíî ñè íè»2.
Áî ðîòü áà çà çáè ðàí íÿ çå ìåëü ïiä ñâîºþ âëà äîþ, ÿêié ïðè ñâÿ -
òèâ ñâîº ïð àâëiííÿ Âñå âî ëîä, çà êií÷è ëà ñÿ ïðè áëèç íî â 1091 ð.,
êîëè ïëåìi ííèê Ñâÿ òî ïîëê ²çÿñ ëà âè÷ áóâ ïî çáàâ ëå íèé íîâ ãî ðî ä -
ñüêî ãî ñòî ëó, i òàì áóâ ïî ñàä æå íèé äâà íàä öÿ òè ði÷íèé îíóê
êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ Ìñòèñ ëàâ Âî ëî äè ìè ðî âè÷. Æî äåí ç ÷èñ ëåí íèõ
ïëåìi ííèêiâ íå ìàâ äîñ òàòíiõ âî ëîäiíü, ùîá çiáðà òè äðó æè íó,
çäàò íó íà âäà ëèé ñïðî òèâ êè¿âñüêî ìó êíÿ çþ. Äî òîãî æ, îñòàííié,
ñó äÿ ÷è ç óñüî ãî, çáè ðàâ ñÿ ïå ðå äà òè âëà äó â îá õiä ²çÿñ ëà âè÷iâ òà
Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ áåç ïî ñå ðåä íüî ñâîºìó ñèíó. Ùîï ðàâ äà, ìè íå ìà -
º ìî ïðî öå ïðÿ ìèõ ñâiä÷åíü äæå ðåë, àëå òàêó äóì êó ïiäêðiïëþº
ñàìå îïà íó âàí íÿ ñè íîì Ìî íî ìà õà (íà òîé ÷àñ íà âiòü íå ñè íîì-
ñïàä êîºìöåì, à îíó êîì êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ!) Íîâ ãî ðî äîì, ÿêèé äî
òîãî, ÿê ïðà âè ëî, íà ëå æàâ ñïàä êîºìöåâi âå ëè êîê íÿ æåñü êî ãî ñòî ëó.
Ëiòî ïè ñåöü âiäçíà ÷àº, ùî ñìåðòü Âñå âî ëî äà íå áóëà ðàï òî âîþ:
«è ðàç áîë›âøó ñÿ ºìó âºëüìè è ïî ñëà ïî ñûíà ñâîºãî Âî ëî äèìºðà
׺ðí›ãîâó è ïðèøºäøó Âî ëî äèìºðó, âè äèâú îòöà áîëü íà ñóùà, ïëà -
êà ñÿ âºëüìè è ïðèñ›äà þ ùó Âî ëî äèìºðó è Ðîñ òèñ ëà âó, ñûíó ìºíøî -
ìó ºãî, è ïðèøºäøó æº ÷àñó, ïð›ñòà âè ñÿ òèõî è êðîò êî»3. Àëå ëiòî -
ïè ñåöü íi÷î ãî íå ïèøå ïðî îñòàí íþ âîëþ ïî ìè ðà þ ÷î ãî êíÿ çÿ. Íàâ -
Óêðà¿íà â Öåíòðàëüíî-Ñõ³äí³é ªâðîï³, ¹ 6, 2006 177
ïà êè, âií ñïåö iàëü íî çà çíà ÷àº, ùî ðiøåí íÿ ïðî çà ïðî øåí íÿ
Ñâÿ òî ïîë êà íà êè¿âñüêèé ñòië Âî ëî äè ìèð ïðè é íÿâ ñà ì î ñòiéíî.
Îñòàííi ðîêè æèò òÿ Âñå âî ëî äà, ìà áóòü, áóëè ïðè ñâÿ ÷åíi ðîçìiðêî -
âó âàí íþ ïðî ïîä àëü øó äîëþ êè¿âñüêî ãî ñòî ëó, àëå îñòà òî÷ íå
ðiøåí íÿ òàê i íå áóëî ïðè é íÿ òå. Ç iíøî ãî áîêó, ïî áî þ âàí íÿ âiéñüêî -
âî ãî êîíôëiêòó çi Ñâÿ òî ïîë êîì, íà ÷îìó íà ïî ëÿ ãຠëiòî ïè ñåöü, íà â -
ðÿä ÷è ìîæ íà ââà æà òè ñåðé îç íîþ ïðè ÷è íîþ äëÿ âiäìî âè âiä êè¿â -
ñüêî ãî ñòî ëó, íà âiòü ç îãëÿ äó íà ìîæ ëè âèé ñîþç ìiæ Ñâÿ òî ïîë êîì i
óãî ðñüêèì êî ðî ëåì Ëàñ ëî ², ïðî ÿêèé ïèøå Î. Â. Íà çà ðåí êî4.
Îñòàííi äâà ðîêè æèò òÿ Âñå âî ëî äà áóëè ïðè ñâÿ ÷åíi ãî ëîâ íié
ñïðàâi êè¿âñüêèõ êíÿçiâ — áî ðîòüái ç ïî ëî âåöü êîþ íå áåç ïå êîþ.
Àäæå ïîêè ïðî áëå ìè ç ïëåìi ííè êà ìè íå áóëè âðå ãóëü î âàíi, ÷èñ -
ëåííi ïî ëî âåöüêi íà áiãè çãà äó âàíi ó «Ïîâ ÷àííi» Ìî íî ìà õà íå ïðè -
âåð òà ëè ùî íàé ìåí øî¿ óâà ãè ëiòî ïèñ öÿ. Ùå îäíå ïîëå ïðî á ëåì —
íå âãà ìîâíi Ðîñ òèñ ëà âè÷i. Àëå âîíè áóëè içîëü î âàíi íà çà õiä íî ìó
êîð äîíi i ïðî òèñ òàâ ëåíi Ïîëüùi, áî ðîòüái ç ÿêîþ âîíè i ïðè ñâÿ ÷ó -
âà ëè âñþ ñâîþ óâà ãó. Çà ïðî òè âà ãó íèì ñëó ãó âàâ i ¿õ íå ùî äàâíié
ñî þç íèê — Äà âèä ²ãî ðå âè÷, i îñêiëüêè âñi âîíè ìàëè ïðà âà íà Âî -
ëèíü, ¿õ âçàºìíi ñó ïåðå÷êè ðîç õè òó âà ëè öåé âêðàé íå áåç ïå÷ íèé
äëÿ êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ ñîþç, ÿêèé òðè ìàâ ñÿ, äîêè â Âî ëî äè ìèði
ñèäiâ õòîñü òðåòié. Çà òèñ íó òèé ìiæ Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè i Ïîëü ùåþ,
Äà âèä ²ãî ðå âè÷ çà ëè øàâ ñÿ âiðíèì âà ñà ëîì êè¿âñüêî ãî êíÿçÿ.
Àëå ùîé íî óñòà ëå íèé ìèð ïî õèò íóâ ñÿ, êîëè 1093 ð. ïî ìåð
Âñå âî ëîä. ßê âiäçíà ÷à þòü iñòî ðè êè, êëàí Ðþ ðè êî âè÷iâ îïè íèâ ñÿ ó
âêðàé ñêëàäíié ñè òó àöi¿. Áiëüøå ñòà ðîêiâ âëà äà â êðà¿íi ïî ñìåðòi
êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ äiëè ëà ñÿ ìiæ éîãî ñè íà ìè. Â öüî ìó æ âè ïàä êó çà -
ëè øà ëè ñÿ ó æè âèõ íà ùàä êè ï’ÿ òè áðàòiâ ßðîñ ëà âè÷iâ, òðîº ç ÿêèõ
â ðiçíèé ÷àñ ïî ñiäà ëè êè¿âñüêèé ñòië. Äîáà «Çà ïîâ iòó» ßðîñ ëà âà
ñêií÷è ëà ñÿ5, i íå îáõiäíî áóëî âèð iøè òè êiëüêà âàæ ëè âèõ ïè òàíü —
íå òiëüêè, õòî ñòà íå êè¿âñüêèì êíÿ çåì, àëå é ÿê áó äóòü ðîç ïîä iëåíi
òå ðè òîð iàëüíi êí ÿçiâñòâà, ÿêi ïî ñòà ëè â ñå ðå äèíi Õ² ñò.
Îñå ðåä êîì íå ñò àáiëüíîñòi â îñòàííi ðîêè æèò òÿ Âñå âî ëî äà,
ÿê öå íå äèâ íî, ñòàâ Êè¿â. Íåâ äî âî ëåí íÿ êè¿âñüêèì êíÿ çåì áóëî
íà ñòiëüêè ñèëü íèì, ùî êðè òè êà éîãî ïð àâëiííÿ óâiéøëà äî ëiòî -
ïèñ íî¿ ñòàòòi ðàç îì ç ïà íåã iðè êîì ïî ìåð ëî ìó êíÿ çåâi: «È ïðè -
ñï›âàøº ñòà ðîñòü ê ñèìú è íà÷à ëþ áè òè ñìûñëú îóíûõ ñâ›òú òâî ðÿ
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
178
ñ íèìè. Ñè æº íà ÷à øà çà âî äè òè è íºãî äî âà òè äðó æè íû ñâîºÿ
ïºðâûÿ è ëþäºì íºü äî õî äè òè êíÿæº ïðàâ äû. Íà ÷à øà òó îóíèè
ãðà áè òè ëþäè è ïðî äà âà òè. Ѻìó íº ñâ›äóùº â áîë›çíºõ ñâî èõú»6.
Ñòàð øà äðó æè íà êíÿ çÿ, çíà÷ íà ÷àñ òè íà ÿêî¿ ïî ÷è íà ëà ñëó æè òè ùå
ïðè áðà òàõ Âñå âî ëî äà òà âñòèã ëà íàä iéíî îñiñòè â Êèºâi7, áóëà íå -
âäî âî ëå íà ïåð ñïåê òè âîþ ïå ðå ðîç ïîä iëó âëà äè ó íà é áëèæ ÷î ìó
îòî ÷åííi âå ëè êî ãî êíÿ çÿ. Ñàìå öÿ ÷àñ òè íà áî ÿ ðñòâà, î÷å âèä íî, ïî
ñìåðòi Âñå âî ëî äà íå ïðè é íÿ ëà éîãî ñèíà Âî ëî äè ìè ðà, ÿêèé âëàñ íå
i óîñîá ëþ âàâ äëÿ íèõ òèõ ñà ìèõ «îóíûõ»8, ñïîä iâà þ ÷èñü ó ñëà á -
êiøî ìó Ñâÿ òî ïîë êó âiäíàé òè ïðî âiäíè êà ñâî¿õ iíòå ðåñiâ. Ìî íî ìàõ
íå íà âà æèâ ñÿ ñiñòè ó Êèºâi, äå ïà íó âà ëà òàêà âè áó õî íå áåç ïå÷ íà àò -
ìîñ ôå ðà, ïàì ’ÿ òà þ ÷è íå ùàñ ëè âó äîëþ ñâî ãî äÿäü êà ²çÿñ ëà âà9.
Íàâ ðÿä ÷è ìîæ íà ïî ãî äè òè ñÿ ç òâåð äæåí íÿì Ì. Ô. Êîò ëÿ ðà, ÿêèé,
íà âiäìiíó âiä Á. Î. Ðè áà êî âà òà Ï. Ï. Òî ëî÷ êà, ââà æàº, ùî íå âäî -
âî ëå íèõ ïî ëiòè êîþ Âñå âî ëî äà áîÿð «ïðî ñòî íå âèä íî íà ñòî ðiíêàõ
ëiòî ïè ñó»10, àäæå íà âå äåíi íàìè ëiòî ïèñíi öè òà òè ç êðè òè êîþ
«êàä ðî âî¿ ïî ëiòè êè» Âñå âî ëî äà ãî âî ðÿòü ïðî íå âäî âî ëåí íÿ ñàìå
÷àñ òè íè áî ÿ ðñòâà. Íà ëåæíiñòü öèõ îïî çè öiéíî íà ëàø òî âà íèõ
«êèÿí» äî âåðõiâêè äðó æè íè âè êà çóº îïîâiäü ïðî íà ðà äó íà ïå ðå -
äîäíi íå âäà ëî¿ áèò âè íà Ñòóãíi, äå öi «êè ÿ íè» àê òèâ íî âèñ òó ïà þòü
ïðî òè áóäü-ÿêèõ ïðî ïî çèöié Âî ëî äè ìè ðà Ìî íî ìà õà. Öåé åï içîä,
ñêîð iøå çà âñå, ïî âíiñòþ âè ãà äà íèé, àëå ñàìå ¿õ êðè òè êà ç áîêó
ëiòî ïèñ öÿ, ïî â’ÿ çà íî ãî ç Ìî íî ìà õîì, ãî âî ðèòü ñàìà çà ñåáå. Òàê
ñàìî êðè òè÷ íî çâó ÷èòü i îïîâiäü ïðî ïîä i¿, ÿêi ïå ðå äó âà ëè àê òèâ i -
çàöi¿ âîºííèõ äié ç ïî ëîâ öÿ ìè, — ñàì Ñâÿ òî ïîëê «íº çäó ìà ñ áîë -
øºþ äðó æè íîþ îòíºþ»11. Öÿ «îòíÿ» äðó æè íà íå ïðè é øëà äî Êè -
ºâà ðàç îì ç Òó ðî âñüêèì êíÿ çåì, à áóëà ñòàð øîþ äðó æè íîþ ùå çà
²çÿñ ëà âà òà çà Âñå âî ëî äà, ñàìå ¿¿ «íå ñëó õàâ» Âñå âî ëîä ßðîñëàâè÷.
Ñiâøè â Êèºâi, Ñâÿ òî ïîëê îá’ºäíàâ ïiä ñâîºþ âëà äîþ ëèøå
çåìëi Êè¿âñüêî ãî òà íå ùî äàâ íî âèä iëå íî ãî ç íüî ãî Òó ðî âî- Ïií -
ñüêî ãî êíÿçiâñòâ. Ç îãëÿ äó íà òå, ùî Ìî íî ìàõ íà öåé ÷àñ êîí òðî -
ëþ âàâ ×åðíiãiâñüêå, Ïå ðå ÿñ ëà âñüêå, Ðîñ òî âî-Ñóç ä àëüñüêå òà, íå â -
äîâçi, Íîâ ãî ðî äñüêå êí ÿçiâñòâà, âiéñüêî âèé ïî òåí öiàë Ñâÿ òî ïîë êà
âèã ëÿ äàâ áiëüø íiæ ñêðîì íî. Ñó äÿ ÷è ç òîãî, ùî â ïåð øî ìó æ ïî ëî -
âåöü êî ìó ïî õîäi Ñâÿ òî ïîë êà âçÿâ ó÷àñòü ëèøå êëàí Ìî íî ìà õà,
æî äåí ç iíøèõ êíÿçiâ íå âèç íàâ çà ëåæ íîñòi âiä êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ —
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
179
àíi Ðîñ òèñ ëà âè÷i (ÿêi âçà ãàëi-òî íiêî ëè íå ïiäòðè ìó âà ëè êè¿âñüêèõ
êíÿçiâ), àíi Äà âèä ²ãî ðå âè÷, àíi Äà âèä Ñâÿ òîñ ëà âè÷, ÿêèé ïî ïå ðå -
ìi ííî ñèäiâ ó Ñìî ëå íñüêó òà ó Íîâ ãî ðîäi. Îñîá ëè âî ïiäâè ùèâ ñÿ
ñòà òóñ Äà âè äà ²ãî ðå âè ÷à, ÿêèé ïiñëÿ ñìåðòi Âñå âî ëî äà ßðîñ ëà âè ÷à
íå âèç íà âàâ çà ëåæ íîñòi âiä Ñâÿ òî ïîë êà i âiä Ìî íî ìà õà12. Î÷å âèä -
íî, iãíî ðó âàí íÿ Äà âè äîì êî ëèøíiõ çî áîâ ’ÿ çàíü äî Âî ëî äè ìè ðà
Âñå âî ëî äî âè ÷à i ñòà ëî ïðè ÷è íîþ îñîá ëè âî íå ãà òèâ íî ãî ñòàâ ëåí íÿ
äî íüî ãî, ùî ïðî ÿ âè ëî ñÿ ó ïîäiÿõ 1097–1100 ðð.
Ñëàáêiñòü Ñâÿ òî ïîë êà ñòà ëà î÷å âèä íîþ îäðà çó æ ïiñëÿ îïà -
íó âàí íÿ íèì Êèºâà. Íåâ äà ÷à íà Ñòóãíi, ïî ïðè óêëà äå íèé âiéñüêî -
âèé ñîþç ç Ìî íî ìà õîì, ÿñíî ïî êà çà ëà íå çäàòíiñòü íî âî ãî êè¿â -
ñüêî ãî êíÿ çÿ äî ñà ì îñòiéíî¿ ïî ëiòè êè. Â ëiòå ðà òóði ïðè é íÿ òî ââà -
æà òè, ùî çâiäñè ïî ÷è íຠâiäëiê äîáà «äó ó ìâiðà òó» Ñâÿ òî ïîë êà òà
Âî ëî äè ìè ðà13. Àëå íà âiòü ÿêùî ñïiâïð àâëiííÿ i ìàëî ìiñöå, âîíî
áóëî ïî ðó øå íå âæå íà ñòóï íî ãî, 1094 ð., êîëè Ñâÿ òî ïîëê ²çÿñ ëà âè÷
óêëàâ óãî äó ç ïî ëîâ öÿ ìè i îäðó æèâ ñÿ ç äîíü êîþ Òó ãîð êà íà. Àëå
ìèðó ç Ìî íî ìà õîì ïî ëîâöi íå óêëà ëè, àäæå îäðà çó æ çà çãàä êîþ
ïðî êè¿âñüêå âåñi ëëÿ ëiòî ïè ñåöü îïîâ iäຠïðî ïðè õiä Îëå ãà ç ïî -
ëîâ öÿ ìè äî ×å ðíiãî âà: «Òîãî æº ë›òà Îëºãú ïðèäº ñ Ïî ëîâö› èñ
Òìó òî ðî êà íÿ è ïðè èäº ×ºðíè ãî âó»14. Íiÿ êî¿ äî ïî ìî ãè Âî ëî äè ìè -
ðó ïðî òè Îëå ãà Ñâÿ òî ïîëê íå íàä àâ, îñêiëüêè âií òiëüêè âèã ðà âàâ
âiä ïî ñëàá ëåí íÿ âñå ñèëü íî ãî Ìîíîìàõà.
Ñàìå âîê íÿæi ííÿ íà ùàäêiâ Ñâÿ òîñ ëà âà ó ×å ðíiãîâi âiäðî äè -
ëî íà Ðóñi ïåâ íó ðiâíî âà ãó ìiæ òðüî ìà ãiëêà ìè ßðîñ ëà âè÷iâ. Àäæå
âæå íiêî ëè, íà âiòü ëiòî ïè ñåöü Ìî íî ìà õà, íå çãà äà þòü ïðî ìîæ -
ëèâiñòü âiäiáðà òè ×åðíiãiâñüêó çåì ëþ â Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ. «Âî ëî -
äèìºðú æº ñòâî ðè ìèðú ñú Îëºãîìú è èäº èç ãðà äà íà ñòîëú îòºíü
Ϻðºÿñ ëàâ ëþ, à Îëºãú âíèäº â ãðàä îòöà ñâîºãî»15. Âæå ó öié ñòàòòi
ëiòî ïè ñåöü âè êî ðèñ òàâ òå ðìiíî ëîã iþ îò ÷èí íî ãî ïðà âà, ÿêå, áåç -
ñóì íiâíî, äiÿ ëî i íà ðàí íüî ìó åòàïi äàâ íüî ðóñü êî¿ äåð æàâ íîñòi,
õî÷à é ïî ðó øó âà ëî ñÿ ñèëüíiøè ìè16. ², çðî çóì iëî, îñíî âè öüî ãî
ïðà âà âiäáè ëè ñÿ â «çà ïîâiòi» ßðîñ ëà âà, âiðíiøå, â ìåæ àõ ïîä iëå -
íèõ íèì ìiæ ñè íà ìè çå ìåëü Ðóñi. Êîëè â Êèºâi ñiâ Ñâÿ òî ïîëê, à
Îëå ãó âäà ëî ñÿ ïî âåð íó òè ×åðíiãiâ, ìîæ ëèâiñòü âiäíî âè òè ðå àëi¿
öüî ãî ïîä iëó çíî âó ñòà ëè çäà âà òè ñÿ éìî âiðíè ìè: Ïå ðå ÿñ ëàâëü,
Ðîñ òî âî-Ñóç ä àëüñüêà çåì ëÿ — íà ùàä êè Âñå âî ëî äà ßðîñ ëà âè ÷à;
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
180
×åðíiãiâ — íà ùàä êè Ñâÿ òîñ ëà âà; Êè¿â — íà ùàä êè ²çÿñ ëà âà; Âî -
ëèíü i Ïå ðå ìèøëü ïîä iëåíi ìiæ íà ùàä êà ìè Âî ëî äè ìè ðà ßðîñ ëà -
âè ÷à òà ²ãîðÿ ßðîñ ëà âè ÷à. ßê i òîäi, íå âèç íà ÷å íèì çà ëè øàâ ñÿ ñòà -
òóñ Ðîñ òî âî-Ñóç ä àëüñüêî¿ çåìëi, Ðÿ çàíi i Ìó ðî ìà (ïðî öå, íà ïðèê -
ëàä, äëÿ äîáè 60-õ–70-õ ðð. Õ² ñò. ãî âî ðèâ Î. ª. Ïðåñ íÿ êîâ17).
Ñàìå íà âêî ëî öèõ çå ìåëü çíî âó ñïà ëàõ íó ëà ñó ïåðå÷êà ìiæ íà ùàä -
êà ìè Âñå âî ëî äà òà Ñâÿ òîñ ëà âà. Òàê ñàìî i ñòà òóñ Ñìî ëå íñüêà ïåâ -
íèé ÷àñ çà ëè øàâ ñÿ íå âèç íà ÷å íèì, àäæå ñèíiâ Âÿ ÷åñ ëà âà íå çà ëè -
øè ëî ñÿ ó æè âèõ, à ïðî îò ÷èííi ïðà âà Äà âè äà ²ãî ðå âè ÷à íà öþ çåì -
ëþ íå çãà äó âàâ íà âiòü âií ñàì18.
Àëå «òðió ìâiðàò» ñòàð øèõ ãiëîê ßðîñ ëà âè÷iâ âñòà íî âèâ ñÿ
íå ó ïåðøi ðîêè ïð àâëiííÿ Ñâÿ òî ïîë êà ²çÿñ ëà âè ÷à19, à ñòàâ ðå çóëü -
òà òîì Ëþ áåöü êî ãî òà Âè ò è÷iâñüêî ãî êí ÿçiâñüêèõ ç’¿çäiâ, ÿêi íå
òiëüêè äåê ëà ðó âà ëè, à é ÷àñ òêî âî âiäíî âè ëè çà ëåæ íå âiä ñòàð øèõ
êíÿçiâ ñòà íî âè ùå Ðîñòèñëàâè÷iâ òà ²ãîðåâè÷iâ.
Çíà ÷åí íÿ Ëþ áåöü êî ãî ç’¿çäó â iñòîði¿ Äàâ íüî¿ Ðóñi íå îäíà -
êî âî òðàê òóºòüñÿ iñòî ðè êà ìè. Ìîæ íà êîí ñòà òó âà òè é ïî ãëÿä íà
Ëþ áåöü êèé ç’¿çä, ÿê íà ïîä iþ, ÿêà ÷iòêî ðîç ìå æî âóº ÷àñ ïî ÿ âè íî -
âî ãî óäiëüíî ãî ïî ëiòè÷ íî ãî ëàäó20, òàê i ïî âíå íå ïðèé íÿò òÿ âïëè -
âó éîãî ðiøåíü íà ïîä àëü øó äîëþ Ðóñi21. Àëå ïî ãëÿä íà Ëþ áåöü -
êèé ç’¿çä, ÿê íà óçà êî íåí íÿ îò ÷èí íî¿ ôîð ìè íà ñëiäó âàí íÿ22, íà
íàøó äóì êó, íå ïî âíiñòþ ðîç êðè âຠñìèñë ëþ áåöü êèõ óãîä.
Ôîð ìàëü íèì ïðè âî äîì äëÿ ñêëè êàí íÿ ç’¿çäó ñòà ëà íå îá õiä -
íiñòü ïðè ïè íè òè ìiæó ñîá íó áî ðîòü áó â óìî âàõ ïî ñòiéíèõ ïî ëî -
âåöü êèõ íà áiãiâ. Ñàìå âiäìî âà Îëå ãà Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à âèñ òó ïè òè ïðî -
òè ïî ëîâöiâ áóëà ïðî ãî ëî øå íà ïðè ÷è íîþ îá’ºäíàí íÿ ïðî òè íüî ãî
ñèë Ìî íî ìà õà òà Ñâÿ òî ïîë êà (ïðè ÷è íà ñóòî ôîð ìàëü íà, àäæå çãà -
äàºìî, ùî Ñâÿ òî ïîëê íi÷èì íå äî ïîìiã Âî ëî äè ìè ðó ó áî ðîòüái ç
Îëå ãîì çà ÷åðíiãiâñüêèé ñòië). Ó Ëþ áå÷i çiáðà ëè ñÿ ñà ìîñòiéíi íà
òîé ÷àñ âî ëî äàði ç ÷èñ ëà íà ùàäêiâ ßðîñ ëà âà (âiäñóòíiñòü íà ç’¿çäi
ïî ëîöü êî ãî òà ïå ðå ì èøëüñüêî ãî êíÿçiâ äóæå ñèì ïòî ìà òè÷ íà):
«Ïðè äî øà Ñâÿ òî ïîëê è Âî ëî äèìºðú è Äà âûäú Èãîðºâè÷ü è Âà ñèëü -
êî Ðîñ òèñ ëà âè÷ü è Äà âûäú Ñâÿ òîñ ëà âè÷ü è áðàòú ºãî Îëºãú»23. Íà
ïåð øèé ïî ãëÿä, ïî ðÿ äîê ïå ðå ëiêó êíÿçiâ-ó÷àñ íèêiâ ç’¿çäó âè ïàä êî -
âèé24, àëå â îêî âïà äຠòîé ôàêò, ùî âiäñóòíi ñèíè Ìî íî ìà õà, ÷àñ -
òè íà ç ÿêèõ âæå ìàëà ñâié âëàñ íèé ñòië. Äî òîãî æ, íå âè ïàä êî âî â
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
181
öüî ìó ïå ðå ëiêó Ñâÿ òîñ ëà âè÷i íå ìîâ áè ïðî òèñ òàâ ëåíi âñiì iíøèì
êíÿ çÿì, ïî ðÿ äîê ñòà ðiéøè íñòâà ÿêèõ âèò ðè ìà íèé äóæå ÷iòêî —
Ñâÿ òî ïîëê ²çÿñ ëà âè÷, Âî ëî äè ìèð Âñå âî ëî äî âè÷, Äà âèä ²ãî ðå âè÷,
Âà ñèëü êî Ðîñ òèñ ëà âè÷25. Îòæå, îñíîâ íèì ïè òàí íÿì ç’¿çäó ìàëî á
ñòà òè âëàø òó âàí íÿ ïðî áëåì, ïî â’ÿ çà íèõ iç Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à ìè. Àëå
îñòàííº âè ÿ âè ëî ñÿ íå ìîæ ëè âèì áåç ïåâ íî ãî ðå ôîð ìó âàí íÿ âñiº¿
äåð æàâ íî¿ ñèñ òå ìè
Óñòàâ ëåí íÿ îò ÷èí íî ãî ïðè íöè ïó íà ñëiäó âàí íÿ ñòà ëî íå ºäè -
íèì ðå çóëü òà òîì öüî ãî ðå ôîð ìó âàí íÿ. Òà é ñàì îò ÷èí íèé ïðè í öèï,
ÿê ìè âæå ïè ñà ëè âèùå, íå áóâ ÷è ìîñü íî âèì. Àëå òóò éîãî áóëî
âïåð øå îôiöiéíî ïðî ãî ëî øå íî ãî ëîâ íèì: «Êîæ äî äà äºð æèòü îò -
÷è íó ñâîþ»26. Ïî ái÷íèì, i âiä öüî ãî ùå áiëüø íå ñïîä iâà íèì, ñòà ëî
ïðè íè æåí íÿ ñòà òó ñó Äà âè äà ²ãî ðå âè ÷à òà Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ: «èìüæº
ðàç äà ÿë Âñºâî ëîäú ãî ðî äû»27. Öå áóëà ñïðàâ æíÿ ðåñ òàâ ðàö iÿ ñè òó -
à öi¿ ïåð øî¿ ïî ëî âè íè 60-õ ðð. Õ² ñò., êîëè òðüîì ñòàð øèì ßðîñ ëà -
âè ÷àì âäà ëî ñÿ ïå ðå ðîç ïîä iëè òè âî ëîäi ííÿ ñâî¿õ ìî ëîä øèõ áðàòiâ.
Àëå, ç iíøî ãî áîêó, ñòàð øèì âíó êàì ßðîñ ëà âà áóëî âàæ êî âèð iøó -
âà òè ïè òàí íÿ ïðî ÷è¿ñü âèê ëþ÷íi îò ÷èííi ïðà âà íà Âî ëèíü, — òóò
âñòèã ëè ïî êíÿ æè òè ïðåä ñòàâ íè êè âñiõ ãiëîê ßðîñ ëà âè÷iâ.
Ùå îäíiºþ îñîá ëè âiñòþ ðiøåíü Ëþ áåöü êî ãî ç’¿çäó ñòà ëà
âiäñóòíiñòü ó íèõ áóäü-ÿêî¿ çãàä êè ïðî îñîá ëèâi ïðà âà êè¿âñüêî ãî
êíÿ çÿ28. Î. ª. Ïðåñ íÿ êîâ ïî ÿñ íþ âàâ öå òèì, ùî Êè¿â äiñòà âàâ ñÿ
Ñâÿ òî ïîë êó íå â ñèëó ñòà ðiéøè íñòâà, à ÿê îò ÷è íà éîãî áàòü êà ²çÿñ -
ëà âà. Àëå çà óâà æè ìî íà öå: îò ÷èííi ïðà âà Ñâÿ òî ïîë êà áóëè äiéñíi
ñàìå â ñèëó òîãî ñà ìî ãî ñòà ðiéøè íñòâà, ÿêå, çà äóì êîþ Î. ª. Ïðåñ -
íÿ êî âà, òóò iãíî ðóºòüñÿ. Ñïðà âà â iíøî ìó. Î÷å âèä íî, íà ñòà íî âè
Ëþ áåöü êî ãî ç’¿çäó, iíiöiéî âàíi çíà÷ íîþ ìiðîþ ñà ìèì Ìî íî ìà õîì,
çà ìiíè ëè iíñòè òóò ñòà ðiéøè íñòâà29 êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ ïåð øèì
ñïðàâæíiì «òðió ìâiðà òîì» òðüîõ ãiëîê ßðîñ ëà âè÷iâ: «Îòñºë›
èì›ìüñÿ ïî ºäèíî ñºðöº è ñúáëþä›ìú Ðóñ êóþ çºìëþ, êîæ äî äà
äºðæèòü îò ü ÷è íó ñâîþ»30.
Öå áóëî âè ãiäíî ïå ðå äóñiì Ìî íî ìà õó, ÿêèé, òà êèì ÷è íîì
õî÷à i âòðà òèâ êè¿âñüêèé ñòië, îò ðè ìó âàâ ïðà âî âòðó ÷à òè ñÿ ó ñïðà -
âè áiëüøîñòi ðóñü êèõ êíÿçiâ, çîê ðå ìà, i êè¿âñüêî ãî: «äà àùº îòñºë›
êòî íà êîãî âüñòàíºòü, òî íà òîãî áóäºìú âñè»31. Òà é ïå ðå ðîç ïîäië
çå ìåëü çà Ëþ áåöü êè ìè óãî äà ìè íå äî êiíöÿ âiäïîâ iäàâ iíòå ðå ñàì
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
182
êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ i òðà äèö iÿì — Ñâÿ òî ïîëê íå îò ðè ìàâ Íîâ ãî ðîä,
ùî, íà íàøó äóì êó, çà é âèé ðàç ìàëî íà ãà äó âà òè éîìó ïðî êiíåöü
äîáè ñòà ðiéøè íñòâà. Òà êèì ÷è íîì, âiä Ëþ áåöü êî ãî äî ãî âî ðó ïî -
ñòðàæ äà ëè i Ñâÿ òî ïîëê ²çÿñ ëà âè÷, i Äà âèä ²ãî ðå âè÷, i Âà ñèëü êî
Ðîñ òèñ ëà âè÷, ñòà òóñ ÿêèõ áóëî çíà÷ íî ïðè íè æå íî. Òîìó é íå äèâ -
íî, ùî ãî ëîâ íè ìè äiéî âè ìè îñî áà ìè ïåð øî¿ æ âèêëèêàíî¿ ç’¿çäîì
êðèçè ñòàëè ñàìå âîíè, à â ðîëi ãîëîâíîãî àðáiòðà âèñòóïèâ
Ìîíîìàõ.
Îòæå, ÿê âiäìi÷àâ Ì. Ñ. Ãðó øå âñüêèé, íå âäî âî ëåíi îá’ºäíà -
ëè ñÿ îäðà çó æ ïiñëÿ ç’¿çäó32. Âàæ êî çðî çóì iòè, ÷îìó Ñâÿ òî ïîëê òà
Äà âèä ²ãî ðå âè÷ âèñ òó ïè ëè ñàìå ïðî òè Âà ñèëü êà Òå ðå á îâëüñüêî ãî,
íå ùî äàâ íüî ãî ñî þç íè êà Äà âè äà. Õî÷à, áà ãà òî ÷îãî ìîã ëî íà ñòî ðî -
æè òè êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ ó ïî ëiòèöi Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ. Ìè âæå âiäìi÷à -
ëè íå çðî çóì iëó âiäñóòíiñòü Âî ëî äà ðÿ Ïå ðå ì èøëüñüêî ãî ó Ëþ áå÷i.
Àëå é ó ïîä àëü øî ìó éîãî ïî ëiòè êà ñòî ñîâ íî Âî ëèíi òà Êèºâà íå
âèã ëÿ äຠçà íàä òî àã ðå ñèâ íîþ. ßêáè ìîâà éøëà ïðî éîãî ïî õî äè
ïðî òè Ïîëüùi ó ñî þçi ç êî ÷î âè êà ìè, òî ÷îìó æ òîäi çâè íó âà ÷åí íÿ
áóëè âè ñó íóòi ëèøå ïðî òè Âà ñèëü êà? Òà é ó ïîä àëü øî ìó íiõòî íå
çà çiõàâ íà âî ëîñòü Âî ëî äà ðÿ, îá ìå æó þ ÷èñü ñïðî áà ìè çà õî ïè òè
Çâå íè ãî ðîä òà Òå ðå áîâ ëþ. Çâè íó âà ÷åí íÿ Äà âè äà ïðî òè Âà ñèëü êà,
íiáè òî íà âå äåíi íèì Ñâÿ òî ïîë êó («Âî ëî äèìºðú ñëî æèë ñÿ ºñòü ñ
Âà ñèëü êîìú íà Ñâÿ òî ïîë êà…. Êòî ºñòü îóáèëú áðà òà òâîºãî ßðî -
ïîë êà, à íûí› ìûñ ëèòü íà ìÿ è íà òÿ è ñëî æèë ñÿ º ñ Âî ëî äèìºðîìú.
ͺ ïî ìíèòü òºáº, õîäÿ â ðóêó òâîºþ. Àùº ëè îòèäºòü âú ñâîþ âî -
ëîñòü, ñàìú îóçðè øè àùº òè íº çàèìºòü ãî ðî äîâú òâî èõú Òó ðî âà è
Ïè íüñêà è ïðî ÷èõú ãî ðî äîâú òâî èõú»33), íà ïåð øèé ïî ãëÿä, âèã ëÿ -
äà þòü áiëüø íiæ ñóìíiâíè ìè. Àäæå âáèâ öÿ áðà òà Ñâÿ òî ïîë êà,
ßðî ïîë êà ²çÿñ ëà âè ÷à, ÿê âiäìi÷ຠëiòî ïè ñåöü, ñõî âàâ ñÿ ó Ïå ðå ìèø ëi
ó Ðþ ðè êà Ðîñ òèñ ëà âè ÷à (Âñå âî ëîä õî äèâ òîäi ñàìå íà Ïå ðå ìèøëü,
à íå áëèæ ÷ó Òå ðå áîâ ëþ), à Âà ñèëü êî íiêî ëè íå çâè íó âà ÷ó âàâ ñÿ ó
ïðè ÷åò íîñòi äî öüî ãî. Òàê ñàìî íà ¿âíîþ âèã ëÿ äຠi ìîæ ëèâiñòü çà -
õîï ëåí íÿ Âà ñèëü êîì Ïiíñüêà òà Òó ðî âà, çíà÷ íî âiääà ëå íèõ âiä
éîãî âî ëîäiíü. Îòæå, ïî ÷óò òÿ íå áåç ïå êè â Ñâÿ òî ïîë êà ìiã âèê ëè -
êà òè ëèøå ñîþç ìiæ Âà ñèëü êîì i Ìî íî ìà õîì, ùî ïiäòâåð äæóºòüñÿ
âæå âëàñ íîþ âåðñiºþ Ñâÿ òî ïîë êà çâè íó âà ÷åíü Âà ñèëü êà ç áîêó Äà -
âè äà ²ãî ðå âè ÷à, ÿêó êè¿âñüêèé êíÿçü âè ãî ëî ñèâ ïå ðåä êè¿âñüêèì
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
183
âi÷åì, â ÿêié Ñâÿ òî ïîëê äåùî çìiíèâ íà ãî ëî ñè: «Âà ñèë êî áðà òà òè
îóáèëú è çà ÿ òè âî ëîñòü òâîþ Òó ðîâú, Ïèíºñêú, è Áºðºñòèè, Ïî ãî -
ðè íó è øºëú ðîò› ñ Âî ëî äèì›ðîìú ÿêî ñ›ñòè Âî ëî äèìºðó â Êèºâ›
à Âà ñèë êî âè Âî ëî äèìºðè»34. Ùî æ ñòî ñóºòüñÿ Äà âè äà ²ãî ðå âè ÷à,
âií óñïàä êó âàâ âiä ñâî ãî ïî ïå ðåä íè êà íà âî ëè íñüêî ìó ñòîëi ßðî -
ïîë êà ²çÿñ ëà âè ÷à íå òiëüêè çå ìåëüíi âî ëîäi ííÿ, àëå é çîâíiøíüî -
ïîë iòè÷íi çî áîâ ’ÿ çàí íÿ. Îäíèì ç íèõ áóâ ñîþç ç Ïîëü ùåþ, ñïðÿ -
ìî âà íèé ïðî òè Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ, ÿêi òóð áó âà ëè ñõiäíi êîð äî íè
Ïîëüùi ãðà áiæíèöü êè ìè íà áiãà ìè çà ó÷àñ òþ ïî ëîâöiâ. Òà, ñó äÿ ÷è
ç òîãî, ç ÿêîþ ëåãêiñòþ ó ïîä àëü øî ìó — â 1099 ð. — ïî ëÿ êè âiäñòó -
ïè ëè âiä öüî ãî ñî þ çó, ç Äà âè äà âèé øîâ ìåíø íàä iéíèé ïàðò íåð, íiæ
ßðî ïîëê. Âæå 1097 ð., ÿê íàì çäàºòüñÿ, Äà âèä âèð iøèâ ñêî ðèñ òà òè -
ñÿ êîíôëiêòîì Ñâÿ òî ïîë êà iç Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè, ñïîä iâà þ ÷èñü çà äî -
ïî ìî ãè êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ ðîç øè ðè òè êîð äî íè ñâî¿õ âî ëîäiíü íà
ïiâäåíü, ìàé æå âiäíî âèâ øè ìåæi ñâ îò ÷è íè ÷àñiâ ïð àâëiííÿ
áàòü êà, ²ãîðÿ ßðîñ ëà âè ÷à.
ßêó æ ïðî âè íó çà ñî áîþ âáà ÷àâ ñàì Âà ñèëü êî? «Ïðèäº ìè
â›ñòü ÿêî èäóòü ê òîá› Áºðºíäè ÷è è Ϻ÷ºí›çè è Òîð öè, ðºêó áðà òó
ñâîºìó Âî ëî äàðºâè è Äà âè äî âè: äà è òà ìè äðó æè íó ñâîþ ìî ëîò -
øþþ à ñàìè ïè è òà è âºñºëè òà ñÿ è ïî ìûñ ëèõú íà çºìëþ Ëÿ äüñêóþ
íà ñòóï ëþ íà çèìó è íà ë›òî è âîç ìó çºìëþ Ëÿ äüñêóþ è ìüùó Ðó ñü -
ñêóþ çºìëþ. È ïîñºìú õîò›ëú ºñìú ïºðºÿòè Áîë ãà ðû Äó íà èñ êû› è
ïî ñà äè òè ÿ îó ñîáº. È ïîñºìú õî òÿõú ïðî ñè òè ñÿ îó Ñâÿ òî ïîë êà è îó
Âî ëî äèìºðà èòè íà Ïî ëîâ öè»35, — ñàìå öi çiçíàí íÿ òå ðå á îâëü -
ñüêî ãî êíÿ çÿ äåùî ðîç êðè âà þòü ïåðåä íàìè ïðèõîâàíi ïðè÷èíè
öüîãî êîíôëiêòó.
Ìà ëî ïî ìiòíèé, ÿêùî ñó äè òè ç ïî ïå ðåäíiõ ñòà òåé ÏÂË, â
îïîâiäi ïðî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êî âè ÿâ ëÿºòüñÿ äóæå àê òèâ íèì äåð -
æàâ íèì äiÿ ÷åì. Ïîã ëÿä öüî ãî êíÿ çÿ íå âå ëè÷ êî ãî ïðè êîð äîí íî ãî
óäiëó áóâ ñïðÿ ìî âà íèé íå â Êè¿â, à íà áåç ìåæíi îá ði¿ ìiæíà ðîä íî¿
ïî ëiòè êè. Ïîëü ùà, Áàë êà íè, Ñòåï36 — ÷è íå çà áà ãà òî öå äëÿ ìàëî -
çíà ÷óùîãî ïðîâ³íö³éíî ãî êíÿçü êà? Ç iíøî ãî áîêó, çà ñëî âà ìè ñà -
ìî ãî æ Âà ñèëü êà, âií íà ìà ãàâ ñÿ î÷î ëè òè âîºííèé ñîþç òðüîõ çà õiä -
íèõ ðóñü êèõ êíÿçiâñòâ, ùî, â ñïiëöi ç êî ÷î âè êà ìè, ìàëî á äàòè
çíà÷ íó âiéñüêî âó ñèëó. ×è íå íà ñòî ðî æó âà ëè öi âiéñüêîâi ïðè ãî òó -
âàí íÿ Ñâÿ òî ïîë êà? Òàê ñàìî íå âäî âî ëå íèì òà êîþ íàä çâè ÷àé íîþ
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
184
àê ò èâíiñòþ ìî ëîä øî ãî áðà òà ìiã áóòè i Âî ëî äàð (îñòàííié áåç
æîä íèõ âà ãàíü âiäíî âèâ ñîþç ç iíiöià òî ðîì îñëiïëåí íÿ áðà òà Äà -
âè äîì ²ãî ðå âè ÷åì, êîëè éîãî íå ùî äàâíié ñî þç íèê Ñâÿ òî ïîëê
ñïðî áó âàâ âèã íà òè Äà âè äà ç Âî ëèíi). Ó÷àñòü Âà ñèëü êà ó Ëþ áåöü -
êî ìó ç’¿çäi, ïî ïðè ïî âíå iãíî ðó âàí íÿ Âî ëî äà ðåì öiº¿ ïîä i¿, ìîæ íà
áóëî á ïî ÿñ íè òè ñïðî áîþ ïî øó êó íî âî ãî ñî þç íè êà ó ñâî¿õ âié -
ñüêî âèõ ïëà íàõ. Ñó äÿ ÷è çi çâè íó âà ÷åíü Ñâÿ òî ïîë êà òà Äà âè äà, íèì
ñòàâ Ìî íî ìàõ37. ², ñó äÿ ÷è iç çâè íó âà ÷åíü Âà ñèëü êà ó íà ìiði çà õî -
ïè òè îêðà¿ííi âî ëèíñüêi âî ëîñòi — Òó ðîâ, Áå ðåñ òÿ òà Ïî ãî ðè íó,
ãî ëîâ íîþ óìî âîþ öüî ãî ñî þ çó ìàëà ñòà òè ïå ðå äà ÷à Âî ëèíi Âà -
ñèëü êó.
²ñòîð iÿ îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà Òå ðå á îâëüñüêî ãî íà ëå æèòü äî
íà é ó ëþá ëåí iøèõ ñþ æåòiâ äîñëiäíèêiâ iñòîði¿ Äàâ íüî¿ Ðóñi. Àäæå
«Ïîâiñòü ïðî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà Òå ðå á îâëüñüêî ãî», ÿê ïåð øà, çà
âèç íà ÷åí íÿì Î. Â. Òâî ðî ãî âà, ñïðàâ æíÿ ñþ æåò íà îïîâiäü â
ðóñüêié ëiòå ðà òóði38, º íà é áà ãàò øèì ïî ëåì äëÿ ëiòå ðà òóð íèõ çà ïî -
çè ÷åíü òà åòè÷ íèõ ðîçìiðêî âó âàíü. ² ñòðèæ íå âà òåìà, çà êëà äå íà
ëiòî ïèñ öåì ó âèñ ëîâi Âî ëî äè ìè ðà Ìî íî ìà õà: «ñºãî íº áû âà ëî â
Ðóñüê›è çºìüëè íè ïðè ä›ä›õú íà øèõú íè ïðè îò öèõú íà øèõú ñÿ -
êî ãî çëà», — º äîì iíó þ ÷îþ â óñiõ iñòî ðè÷ íèõ ïðà öÿõ äâîõ îñòàí -
íiõ ñòîði÷. Ïîï ðè âñþ ïî âåð õîâiñòü òà êî ãî òâåð äæåí íÿ, íàì çäà ëî -
ñÿ íå îáõiäíèì ðîç ãëÿ íó òè îêðåìi ïè òàí íÿ ïîáóòóâàííÿ ñêàë i ÷åí -
íÿ, ÿê ôîðìè êðèìiíàëüíîãî ïîêàðàííÿ â þðèäè÷íié ïðàêòèöi
Äàâíüî¿ Ðóñi.
Ñâÿ òî ïîëê ²çÿñ ëà âè÷ «ñî çâà áîÿðº è Êèÿíº» — âi÷å — òà ïî -
âòî ðèâ ïå ðåä íèìè çâè íó âà ÷åí íÿ Âà ñèëü êà. Íà âå äå íà ó ëiòî ïèñi
ðå àê öiÿ âi÷î âèõ çáîðiâ âèã ëÿ äຠäî ñèòü ðîç ïëèâ ÷àñ òîþ: «äà àùº
ºñòü ìîë âèëú ïðà âî Äà âûäú, äà ïðè èìºòü Âà ñèë êî êàçíü»39. Ñêëà -
äàºòüñÿ âðà æåí íÿ, ùî âñÿ ëiòî ïèñ íà îïîâiäü ïî áó äî âà íà ç ìå òîþ
îá iëåí íÿ Ñâÿ òî ïîë êà òà êè¿âñüêî ãî âi÷à, çîê ðå ìà, çà óâà æóºòüñÿ,
ùî i âi÷å, i êíÿçü, ìàëè íà óâàçi ìîæ ëèâiñòü íà êëå ïó ç áîêó Äà âè äà:
«àùº ëè íº ïðà âî ãëà ãî ëàòú Äà âûäú äà ïðè èìºòü ìºñòü îò Áîãà».
Íå ïåâ íîþ âèã ëÿ äຠi ïî çèö iÿ Ñâÿ òî ïîë êà: ó öüî ìó ïè òàííi âií âè -
ñòó ïຠïðî òè îñëiïëåí íÿ, — íà âiòü çáè ðàºòüñÿ âiäïóñ òè òè Âà ñèëü -
êà40. À ó îïîâ iäàííi Êèºâî-Ïå ÷å ðñüêî ãî Ïà òå ðè êà ïðî Ïðî õî ðà
ìiñòèòü ñÿ é äåùî âiäìiííà ðå äàê öiÿ ïîä ié, ïî â’ÿ çà íèõ ç îñëiïëåí -
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
185
íÿì Âà ñèëü êà: «Ñâÿ òî ïîëê ñú Äà âû äîìú ðàòü çà ÷àñ òàè ïðî Âà -
ñèëü êî âó ñë›ïîòó, ºæº îñë›ïè Ñâÿ òî ïîëêú, ïî ñëó øàâú Äà âè äà
Èãîðºâè÷à»41, äå ñïðà âà îñëiïëåí íÿ ïå ðå êëà äàºòüñÿ âèê ëþ÷ íî íà
Ñâÿ òî ïîë êà, à ïðî âè íà Äà âè äà âáà ÷àºòüñÿ ëèøå â íà êëåïi íà Âà -
ñèëü êà. ßê âiäçíà ÷ຠáiëüøiñòü äîñëiäíèêiâ, îñëiïëåí íÿ âiäáó âà ëî -
ñÿ â ìiñòi Ñâÿ òî ïîë êà — êè¿âñüêî ìó Çâå íè ãî ðîäi42 («íº â Äà âû äè
ãðàä› ºñòü íè îñë›ïëºíú íî âú òâîºìú ãî ðîä› ÿòü è îñë›ï -
ëºíú»43, — òàê âiäïîâ iëè Ìî íî ìàõ òà Îëüãî âè÷i íà ñïðî áó Ñâÿ òî -
ïîë êà ïå ðå êëàñ òè âñþ ïðî âè íó íà Äà âè äà), à ïðè íàéìíi äâîº ç
òðüîõ îñëiïëþ âà÷iâ áóëè ëþäü ìè êè¿âñüêîãî êíÿ çÿ, — öå êî íþ -
øèé Ñíî âèä ²çå ÷å âè÷ òà «îâ÷þõ» òîðê Áå ðåí äåé. Íà öüî ìó æ íà ïî -
ëÿ ãàâ i ñàì Âà ñèëü êî â ïðî ìîâi äî Âî ëî äà ðÿ ïiä Áó æñüêîì: «ÿ ñº
ñòâî ðèëú öè ëè îó ìîºìú ãî ðîä› àçú è ñàìú áî ÿëú ñÿ àùº áûøà è
ìºíº íº ÿëè è ñòâî ðè ëè òî æº íºâîëÿ ìè áûëî ïðè ñòà òè ñâ›òó èõú
õî äÿ ùó â ðó êàõú èõú»44. Äà âèä òóò çìàëü î âóº ñåáå çâè ÷àé íèì
ïiøà êîì ó ãði ñèëüíiøèõ êíÿçiâ, à ñàìå Ñâÿ òî ïîë êà.
Òàêi îá ìîâ êè, íà íàøó äóì êó, ñâiä÷àòü íå òiëüêè ïðî ïiçíiøå
çà öiêàâ ëå íå ðå äà ãó âàí íÿ, ÿêèì áóëî âèï ðàâ ëå íî ïåð âèí íó ôà áó ëó
«Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà Òå ðå á îâëüñüêî ãî». Ñëiäè òà êî -
ãî çà öiêàâ ëå íî ãî ðå äà ãó âàí íÿ çíà õî äèâ ùå Î. Î. Øàõ ìà òîâ. Âií
íà âiòü âèä iëÿâ äåêiëüêà éîãî åòàïiâ45. Íà ïåð øî ìó åòàïi óêëà äà÷
òðå òü î¿ ðå äàêöi¿ ÏÂË âíiñ «Ïîâiñòü ïðî îñëiïëåí íÿ» â ëiòî ïèñ íèé
òåêñò, âèï ðàâ ëÿ þ ÷è ¿¿ íà êî ðèñòü êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ Ñâÿ òî ïîë êà46.
Ñëiäè òà êî¿ ïðàâ êè ôiêñó þòü ñÿ i ó ëiòî ïèñ íî ìó òåêñòi «Çà ïîâ iòó»
ßðîñ ëà âà, é ó îïîâ iäàííi ïðî Ëþ áåöü êèé ç’¿çä. Íà åòàïi Ñèëü â åñò -
ðiâ ñüêî¿ ðå äàêöi¿ ÏÂË ó «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ» ç’ÿ âè ëè ñÿ âñòàâ -
êè íà êî ðèñòü Âî ëî äè ìè ðà Ìî íî ìà õà47. ²ñíó âàí íÿ ïðà âîê çà ñâiä -
÷óº ùå îäèí ïî ìi÷å íèé Î. Î. Øàõ ìà òî âèì ôàêò — ñàìå íà åòàïi
òðå òü î¿ ðå äàêöi¿ ÏÂË ç òåê ñòó «Çà ïîâ iòó» ßðîñ ëà âà çíèê ëà çãàä êà
ïðî âiääà ÷ó ²ãîðþ ßðîñ ëà âè ÷ó Âî ëî äè ìè ðà íà Âî ëèíi48. Ìà áóòü,
âåñü öåé êîì ïëåêñ òåêñòiâ ñêëàâ ñÿ íà âêî ëî ðiøåíü Âè ò è÷iâñüêî ãî
ç’¿ç äó 1100 ð., äå Äà âè äà áóëî ïî çáàâ ëå íî âî ëè íñüêî¿ îò ÷è íè (ÿêà
òðàê òó âà ëà ñÿ ñòàð øè ìè êíÿ çÿ ìè, ÿê «äà÷à» Âñå âî ëî äà ßðîñ ëà âè ÷à).
 ïåð âèí íî ìó æ òåêñòi «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ», âî ÷å âèäü,
éøëî ñÿ ïðî ñïiëüíå ðiøåí íÿ êè¿âñüêî ãî âi÷à òà êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ
Ñâÿ òî ïîë êà ïðî ïî êà ðàí íÿ Âà ñèëü êà49. Ó ïðî ìîâi Ñâÿ òî ïîë êà äî
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
186
âi÷à áóëî âè ñó íó òî çâè íó âà ÷åí íÿ Âà ñèëü êà â ó÷àñòi ó âáèâñòâi áðà -
òà Ñâÿ òî ïîë êà òà ó íà ìiði âáè òè ñà ìî ãî êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ. Ó âè ðî êó
âi÷à íå óòî÷ íþºòüñÿ, ÿêó ñàìå «êàçíü» ìຠçà çíà òè ïiäñóä íèé. Àëå,
çâà æà þ ÷è íà òîé ôàêò, ùî ó÷àñòü Âà ñèëü êà ó âáèâñòâi ßðî ïîë êà
²çÿñ ëà âè ÷à áóëà íå ïðÿ ìîþ, òà é íà ìið âáè òè êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ íå
áóâ çäiéñíå íèé, ìà áóòü, ìîâà éøëà íå ïðî ñìåð òíó êàðó (ïðàâ äà,
çãà äó þ ÷è ñóä êè¿âñüêî ãî âi÷à íàä ²ãî ðåì Îëüãî âè ÷åì 1147 ð., âè -
ðî êîì ìîã ëà áóòè é ñìåðòü). Àëå ñàìå ó ñâiòëi çâè íó âà ÷åíü ïðî òè
Âà ñèëü êà ó çðàäi òà ó÷àñòi ó âáèâñòâi ñàìå ñêàë i÷åí íÿ, à íå âáè â ñòâî
âèã ëÿ äຠíå âè ïàä êî âèì. Àäæå, ç îãëÿ äó íà õðèñ òè ÿíñüêi óÿâ ëåí íÿ,
âáè âñòâî êíÿ çÿ ìîã ëî ñòà òè ïåð øèì êðî êîì äî ïðî ãî ëî øåí íÿ éîãî
ìó ÷å íè êîì — ñòðàñ òî òåð ïöåì. Íå äàð ìà Ä. Ñ. Ëè õà ÷îâ ïè ñàâ ïðî
òiñíèé âçàºìîç â’ÿ çîê ëiòî ïèñ íèõ îïîâ iäåé ïðî êíÿçiâ ñüêi çëî ÷è íè iç
òâî ðà ìè àã iîã ðà ôi÷íî ãî æàí ðà50. Ëiòî ïèñ íèé òåêñò ïà íåã iðè êà æåðò -
âè Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ — ßðî ïîë êà ²çÿñ ëà âè ÷à — íå ìîâ áè íà ïðî òè âà ãó
äîëi Âà ñèëü êà ìî äå ëþºòüñÿ ñàìå çà öèì êà íî íîì. ßðî ïîëê ïðî ñèòü
Áîãà ïðî ìó ÷å íèöü êó ñìåðòü: «äàè æº ìè ñìºðòü òàêó ÿêî æº âäàëú
ºñè áðà òó ìîºìó Áî ðè ñó è Ãë›áîâè îò ÷ó æþþ ðî ó êó äà îìûþ ãð›õè
âñÿ ñâîºþ êðîâüþ èç áó äó ñóºòíà ãî ñâºòà è ñèòè âðà æèè»51. Òàê ñàìî
i ²ãîð Îëüãî âè÷ ïå ðåä ñìåð òþ çâåð òà ºòü ñÿ äî Áîãà: «àùº êðîâü ìîþ
ïðî ëüþòü òî ìó÷ºíèêú áî ó äîó Ãîñ ïî äó ìîºìîó»52. Öÿ ôðà çà
äîñëiâíî çáiãàºòüñÿ ç ïå ðå äñìåð ò íîþ ìî ëèò âîþ Áî ðè ñà ó «Êà çàííi»
ïðî Áî ðè ñà òà Ãëiáà53. Ñàìå ðè òó àëü íå ñêàë i÷åí íÿ, à íå âáè âñòâî
Âà ñèëü êà ìàëî âiäâåð íó òè âiä íüî ãî Áîãà54.
Òà ÷è âiäïîâ iäຠöå äiéñíîñòi? Áiëüøiñòü äîñëiäíèêiâ ïî â’ÿ -
çóº ôàêò îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà iç çà ñòî ñó âàí íÿì ó ïðàê òèöi
Êè¿âñüêî¿ Ðóñi íîðì âiç àíòiéñüêî ãî ïðà âà. Çäàºòüñÿ, íå çà ïå ðå ÷ó -
ºòüñÿ òèì ôàê òîì, ùî ïðî òè íà ìiðó Ñâÿ òî ïîë êà çà ñó äè òè Âà ñèëü êà
âèñ òó ïè ëè ïå ðå äóñiì iãó ìå íè êè¿âñüêèõ ìî íàñ òèðiâ, ïå ðå âàæ íî
íîñi¿ âiç àíòiéñüêî ãî ïðà âà. Ðå ïëiêà: «àùº ëè íº ïðà âî ãëà ãî ëàëú
Äà âûäú äà ïðè èìºòü ìºñòü îòú Áîãà è îòâºùàºòü ïðºäú Áî -
ãîìú»55, — âñå æ áiëüø ñòî ñóºòüñÿ ðå àêöi¿ ç ¿õíüî ãî áîêó, íiæ òå ð -
ìiíî ëîãi¿, ÿêîþ ìàëè á ïî ñëó ãî âó âà òè ñÿ â ïðî ìî âàõ íà êè¿âñüêî ìó
âi÷i. Òàêà äâî¿ ñòà ïî ëiòè êà öåð êâè ó âïðî âàä æåííi íîðì âiç àí -
òiéñüêî ãî ïðà âà íå áóëà íî âè íîþ. Çãà äàé ìî íå âäà ëó ñïðî áó Âî ëî -
äè ìè ðà Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à çà ïðî âà äè òè ñìåð òíó êàðó íà Ðóñi çà ðîç áî¿,
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
187
iíiöiéî âà íó ºïèñ êî ïà ìè. Ïðî òè âèñ òó ïè ëè òi æ ñàìi «ºïèñ êî ïû» òà
«ñòàð öû»56 — ñîþç äî âîëi äèâ íèé, éìîâiðíiñòü iñíó âàí íÿ ÿêî ãî
âèê ëè êà ëà âå ëèêi ñó ìíiâè íà âiòü ó Î. Î. Øàõ ìà òî âà57.
Öiêà âî, ùî äâà ç íå áà ãàòü îõ âè ïàäêiâ îñëiïëåíü, âiäî ìèõ
íàì ç ÷àñiâ Äàâ íüî¿ Ðóñi, òà êîæ ïî â’ÿ çàí³ ç ðî äè íîþ Ñâÿ òî ïîë êà
²çÿñ ëà âè ÷à. Ïåðø çà âñå, ìîâà éäå ïðî ïî âåð íåí íÿ äðó æè íè áàòü êà
Ñâÿ òî ïîë êà ²çÿñ ëà âà ßðîñ ëà âè ÷à ó Êè¿â ïiñëÿ âòå÷i «óçóð ïà òî ðà»
Âñåñ ëà âà 1069 ð. ßê ïèøå ëiòî ïè ñåöü, «è ïðèøºäú Ìüñòèñ ëàâú
(²çÿñ ëà âè÷. — À. Ï.), èñüñ›÷º Êû ÿ íû èæº áÿõó âûñ›êëè Âñºñëà âà,
÷èñ ëîì 70 ÷àäè, à äðó ãûÿ èñüñë›ïèøà, äðó ãûÿ áÿ áºç âèíû ïî ãó -
áèâú íº èñ ïû òàâú»58. Ó öüî ìó âè ïàä êó îñëiïëåí íÿ òà âáè âñòâà ñòà -
ëè ïî êà ðàí íÿ ìè çà çðà äó ñâî ãî êíÿ çÿ, òîá òî çà ïî ëiòè÷ íèé çëî ÷èí
(ïðî ùî òðî õè çãî äîì), òà âè êî íó âà ëè ñÿ ó ïî çà ñó äî âî ìó ïî ðÿä êó
(«íº èñ ïû òàâú»).
À ùå îäèí òåêñò ²ïàòi¿âñüêî ãî ëiòî ïè ñó ïðî ïî êà ðàí íÿ ïî ëü -
ñüêî ãî âåëü ìîæi âiäñè ëຠíàñ íå òiëüêè äî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà
Òå ðå á îâëüñüêî ãî, àëå é ïî ñëó æèâ äæå ðå ëîì äî ñêëà äàí íÿ ëiòî ïèñ -
íî ãî òåê ñòó ïðî ïðî âè íè âî ëî äè ìè ðñüêî ãî ºïèñ êî ïà Ôå äîð öÿ,
ÿêèé áóâ ñòðà ÷å íèé çà íà êà çîì ìèò ðî ïî ëè òà Êîí ñòàí òè íà ²²59:
«Âëà äèñ ëàâú ëÿ äüñêèè êíÿçü ºìú ìî ó æà ñâîºãî Ϻòðêà è ñë›ïè à
ÿçû êà ºìîó îóð›çà è äîìú ºãî ðî çúãðà áè òîê ìî ñ æºíîþ è ñú ä›òü -
ìè âû ãíà èçú çºìëè ñâîÿ è èäº â Ðî óñü ÿêîæº ºîóàíãëºñêîº ñëî âî
ãëà ãîëºòü ºþæº ì›ðîþ ì›ðèòü âúçì›ðèòü òè ñÿ òû ºìú Ðî óñ êî ãî
êíÿ çÿ ëºñòüþ Âî ëî äà ðÿ è îóìî ó ÷è âû è èì›íèº ºãî îóñõû òè âñº
ºãî æº Áîãú ïî í›êî ëèö› äíºâú íº ïðè çð›»60. Ëiòî ïè ñåöü, íå çà -
ãëèá ëþ þ ÷èñü ó ïîä ðî áèöi ïî ëüñüêî ãî ïî ëiòè÷ íî ãî æèò òÿ, ïî áà -
÷èâ ïðî âè íó Ïåò ðà Âëàñ òî âè ÷à ó òîìó, ùî âií êî ëèñü îá ìà íîì çà -
õî ïèâ ó ïî ëîí ïå ðå ì èøëüñüêî ãî êíÿ çÿ Âî ëî äà ðÿ Ðîñ òèñ ëà âè ÷à61,
ìó ÷èâ éîãî òà âè ïóñ òèâ, ÿê çà çíà ÷àâ é Êàä ëó áåê, çà «âñå âëàñ íå ìàé -
íî òà ñêàð áè êàç íè»62 (÷è íå êàëü êîþ çâiäñè áóëè çâè íó âà ÷åí íÿ äî
Ôå äîð öÿ, ÿêèé òà êîæ áóâ «áºçúìè ëîñ òèâú» òà õîòiâ «èñ õè òè òè îò
âñ›õú èì›íüº»?). Ïiääà íèé òà êèé êàði âåëü ìî æà áóâ âiäiñëà íèé íà
Ðóñü, ìà áóòü, äî ðî äè÷iâ ñâ äðó æè íè Ìàði¿ Ñâÿ òî ï îë êiâíè,
çâiäêè éîãî ñóì íà äîëÿ é ñòà ëà øè ðî êî âiäî ìîþ íà Ðóñi63.
Ïðè ãà äó þ ÷è òà êîæ îá ñòà âè íè îñëiïëåí íÿ ñìî ëå íñüêèõ Ðîñ -
òèñ ëà âè÷iâ Âñå âî ëî äîì Þðiéî âè ÷åì òà ïî êà ðàí íÿ ºïèñ êî ïà Ôå äî -
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
188
ðà, ìó ñè ìî êîí ñòà òó âà òè, ùî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà áóëî ëèøå ïåð -
øèì ç âiäî ìèõ íàì ïîä iáíèõ àêòiâ çà ñòî ñî âà íèõ äî ÷ëåíiâ êí ÿ çiâ -
ñüêî ãî ðîäó Ðþ ðè êî âè÷iâ, àëå àæ íiÿê íå ïåðøèì íà Ðóñi.
Îñëiïëåí íÿ ÿê ôîð ìà ïî êà ðàí íÿ íà òîé ÷àñ áóëà âæå äàâ íî
âiäî ìà íà Ðóñi, i ñàìå çà âäÿ êè çâ’ÿç êàì ç Âiçàíòiºþ64. Çãà äàé ìî ïðî
ñóì íó äîëþ ïî ëî íå íèõ ðóñiâ ïiä ÷àñ âiéñüêî âèõ äié 1043 ð. —
áiëüøiñòü ç íèõ áóëà îñëiïëå íà («ñë›ïèøà Ðóñè ìíî ãî»65) çà ïî ðó -
øåí íÿ óãî äè, ïðî ùî ïèøå, çîê ðå ìà, Ä. Îáî ëå íñüêèé66. Òà ÷è ìàº
Ðóñü çà âäÿ ÷ó âà òè òiëüêè Âiçàíòi¿ çà ïðî âàä æåí íÿì öiº¿ æîðñòîêî¿
ôîðìè ïîêàðàííÿ?
Íàé áëèæ ÷à âiç àíòiéñüêà ïà ðà ëåëü äî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà
Òå ðå á îâëüñüêî ãî — ïðàê òè êà ñêàë i÷åí íÿ êîí êó ðåíòiâ ó áî ðîòüái
çà âëà äó, áóíòiâíèêiâ òà ïî ðóø íèêiâ óãîä, íà íàøó äóì êó, íå º êî -
ðåê òíîþ. Àäæå ñêàë i÷åí íÿ çíàò íèõ îñiá ó Âiçàíòi¿, ÿê ïðà âè ëî,
ñóï ðî âîä æó âàâ ïî ñòðèã, ïðî ùî ó âè ïàä êó ç Âà ñèëü êîì íà âiòü íå
çãà äóºòüñÿ67. Òîìó, íà é iì îâiðíiøå, øó êà òè êî ðåíi öüî ãî àêòó ñëiä
ó çâè ÷à ÿõ êðîâ íî¿ ïî ìñòè, îêðåìi ïðå öå äåí òè ÿêî¿ ïî òðà ïè ëè íà -
âiòü ó ñòàòòi «Ðóñü êî¿ Ïðàâ äè» «Äîê ëàä íî¿» ðå äàêöi¿: «À÷º ëè
óòíºòü ðóêó, è îò ïàäºòü ðóêà èëè óñõíºòü èëè íîãà, èëè îêî, èëè íº
óòíºòü, òî ïî ëó âèðüº 20 ãðèâºíú à òîìó çà â›êú 10 ãðèâºí»68. Ùî æ
ñòî ñóºòüñÿ Ïðàâ äè ßðîñ ëà âà, òî âîíà íà âiòü ïî ÷è íà ëà ñÿ çi ñòàòòi
ïðî êðîâ íó ïî ìñòó çà âáè âñòâî: «Àæº óáèºòü ìóæü ìóæà, òî ìüñòè -
òè ëè íº áóäºòü êòî ºãî ìüñòÿ, òî ïî ëî æè òè çà ãî ëî âó 80 ãðèâºí, à÷º
áóäºòü êíÿæü ìóæü èëè òè ó íà êíÿ æà; à÷º ëè áóäºòü ðó ñèíú, ëèáî
ãðèäü, ëþáî êóïºöü, ëþáî òè óíú áîÿðºñêú, ëþáî ìº÷íèêú, ëþáî
èç ãîè, ëþáî ñëîâ›íèíú, òî 40 ãðèâºíú ïî ëî æè òè çà íü»69. Îäíàê
âæå çà ßðîñ ëà âè÷iâ ïðè íöèï êðîâ íî¿ ïî ìñòè çà ìiíþºòüñÿ ãðî øî -
âè ìè âèï ëà òà ìè («îò ëî æè øà óáèºíèº çà ãî ëî âó, íî êó íà ìè ñÿ âû -
êó ïà òè»70), àëå, ÿê âèä íî ç ïå ðå ëiêó òèõ îñiá, íà êîãî ïî øè ðþ âà ëè -
ñÿ öi ïî êà ðàí íÿ, âîíè íå çà ñòî ñó âà ëè ñÿ äî âiäíî ñèí âñå ðå äèíi êíÿ -
æî ãî ðîäó, ÿê i âñi ïî ñòà íî âè «Ðóñü êî¿ Ïðàâ äè». ² õî÷à ñó ÷àñíi
äîñëiäíè êè ñïðà âåä ëè âî ïî ñè ëà þòü ñÿ íà ôîð ìó ëþ âàí íÿ: «àùº
êíÿçü ñîãð›øèâú, òî ó âî ëîñòü, àùº ìóæú — ó ãî ëî âó»71, âñå æ
òàêè ïðàêòèêà ìiæêíÿçiâñüêèõ ÷âàð äåìîíñòðóº íàì ïîðó÷ çi
çâè÷àéíèì âiäiáðàííÿì âîëîñòåé i àëüòåðíàòèâíi øëÿõè ïî êà ðàí -
íÿ «çâèíiëèõ» êíÿçiâ.
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
189
Òåìà ïî ìñòè çà ëè øè ëà ñÿ i â ðå äà ãî âà íî ìó óêëà äà ÷åì ÏÂË
òåêñòi «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ». Êðiì âæå çãà äà íèõ íàìè ôðàã -
ìåíòiâ iç çâè íó âà ÷åí íÿ ìè Âà ñèëü êà â ó÷àñòi ó âáèâñòâi áðà òà Ñâÿ -
òî ïîë êà, â îïîâiäi ïîïà Âà ñè ëÿ çáå ðiãñÿ ñþ æåò ïðî «ïîìñòè» i
ñàìîãî Âàñèëüêà:
«è âûá›ãîøà ëþäüº îò îãíÿ, è ïîâºë› Âà ñèë êî âñÿ èñ›ùè.
È ñòâî ðè Âà ñèë êî ìüùºíüº íà ëþäüºõú íºïî âèíü íûõú.
È ïðî ëüÿ êðîâü íºïî âèíü íó»;
«ïîâ›ñèøà Ëà çî ðÿ, è Âà ñè ëÿ è ðàñ òð›ëÿøà ñòð›ëàìè Âà -
ñèë êî âè ÷è è èäî øà îò ãðà äà ñº âòî ðîº ìüùºíüº ñòâî ðè. ªãî
æº áÿøº íº ë›ïî ñòâî ðè òè äàáû îòìºñòíèêú Áîãú áûëú è
âúçëî æè òè áûëî íà Áîãà îò ìüùºíüº ñâîº. ßêîæº ðº÷º ïðî -
ðîêú: “è âúçäàìú ì›ñòü âðà ãîìú è íºíà âè äÿ ùèìú ìºíº
âúçäàìú, ÿêî êðîâú ñû íîâú ñâî èõú ìüùàºòü è ìüñòèòü è
âúçäàñòú ìºñòü âðà ãîìú è íºíà âè äÿ ùèìú ºãî âúçäàñòü”»72.
Äëÿ àâ òî ðà «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ», ïðà âîñ ëàâ íî ãî ñâÿ ùå -
íè êà, ïðà âî ïî ìñòè, çðî çóì iëî, íà ëå æà ëî ëèøå Áîãó73. Òåêñò ïðî
äâi ïî ìñòè Âà ñèëü êà, ç òî÷ êè çîðó îä íî ãî ç óêëà äà÷iâ ÏÂË, ìàâ
ñëó ãó âà òè âèï ðàâ äàí íÿì íà ñòóï íèõ äié Ñâÿ òî ïîë êà, ÿêèé, ñëiäîì
çà Äà âè äîì ²ãî ðå âè ÷åì, çäiéñíèâ ñïðî áó âiäiáðà òè âî ëîñòü â
îñëiïëå íî ãî Âà ñèëü êà. Àëå æ íå íà Ñâÿ òî ïîë êà, à íà Áîãà ïî êëà äà -
ëè êè¿âñüêi iãó ìå íè ñïðà âó ïî ìñòè Äà âè äó â ðàçi íå ïðàâ äè âî ãî
çâè íó âà ÷åí íÿ: «àùº ëè íº ïðà âî ãëà ãî ëàëú Äà âûäú, äà ïðè èìºòü
ìºñòü îòú Áîãà è îòâ›ùàºòü ïðºäú Áî ãîìú»74.
Ïðî òå, ìó ñè ìî êîí ñòà òó âà òè, ùî ìàºìî é ïåâíi àð ãó ìåí òè
íà êî ðèñòü áåç ïî ñå ðåä íüî ãî âiç àíòiéñüêî ãî «ñëiäó» â öüî ìó âè ïàä -
êó ñó äî ÷è íñòâà, íå ïî ìi÷åíi ïîêè ùî iíøè ìè äîñëiäíè êà ìè. Àäæå
ìàºìî ñâiä÷åí íÿ ïðî òå, ùî îñëiïëåí íÿ ÿê ôîð ìà ïî êà ðàí íÿ ó
Âiçàíòi¿ çâåð íó ëà íà ñåáå óâà ãó ðóñü êî ãî ñóñïiëüñòâà íà ïå ðå äîäíi
îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà. Ìîâà éäå ïðî ïî âiäîì ëåí íÿ ÏÂË ïðî
îñëiïëåí íÿ ñà ìîç âàí öÿ Ëæåä iî ãå íà: «Â ë›òî 6603. Èäî øà Ïî -
ëîâö› íà Ãðºêû ñú ĺâüãºíºâè÷ºìü è âîºâàøà íà Ãðºêè. À Öàðü ÿ
ĺâüãºíºâè÷à è îñë›ï›»75. Ó ëiòî ïèñíié ñòàòòi öÿ iíôîð ìàö iÿ ðîç -
ïî ÷è íຠîïîâiäü ïðî íå âäà ëó ñïðî áó ïî ëîâöiâ óêëàñ òè ìèð ç Âî ëî -
äè ìè ðîì Ìî íî ìà õîì òà ïiäñòóï íå âáè âñòâî íèì «²òëà ðå âî¿ ÷àäi»,
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
190
â ÿêié ïî ñòຠïðî áëå ìà ïî ðó øåí íÿ óãî äè çà ðà äè ïî ìñòè òèì, õòî
«ãó áÿòü çºìëþ Ðóñ êóþ è êðîâü õðºñòüÿ íñüêó ïðî ëè âà þòü áºñ ïðºñ -
òà íè»76. Ïðè âåð òຠäî ñåáå óâà ãó òîé ôàêò, ùî ïî âiäîì ëåí íÿ ÏÂË
ñó ïåðå÷èòü âiç àíòiéñüêèì äæå ðå ëàì, ÿêi îä íî ãî ëîñ íî (íå çâà æà þ -
÷è íà ëî ÿëüíiñòü iìïå ðà òî ðîâi, ÷è îïî çèöiéíiñòü äî íüî ãî) íå ïî -
â’ÿ çó þòü öå îñëiïëåí íÿ ç iìïå ðà òî ðîì Îëåêñiºì Êî ìíiíèì. Íàâiòü
âêðàé êðè òè÷ íî íà ëàø òî âà íèé ïî âiäíî øåí íþ äî iìïå ðà òî ðà Çî -
íà ðà ðîç ïîâ iäàº, ùî Ëæåä iî ãåí áóâ îñëiïëå íèé ìåø êàí öÿ ìè îä íî -
ãî ç ôð àêiéñüêèõ ìiñò77.
Òàêó âiäìiííiñòü ó ïî âiäîì ëåííi âiç àíòiéñüêèõ äæå ðåë i
ðóñü êî ãî ëiòî ïè ñó ìî æå ìî ïî ÿñ íè òè òiëüêè òèì, ùî ñàì ôàêò
îñëiïëåí íÿ ðî äè ÷à öà ðñüêî ãî äîìó (ëiòî ïè ñåöü íà çè âຠñà ìîç âàí -
öÿ Äåâ ãå íå âè ÷åì, òîá òî, âèç íຠéîãî ñïðàâæíiì ñè íîì iìïå ðà òî -
ðà) îá ãî âî ðþ âàâ ñÿ íà Ðóñi â çâ’ÿç êó ç áî ðîòü áîþ ç ïî ëîâ öÿ ìè (i ó
Âiçàíòi¿ ñà ìîç âà íåöü âèñ òó ïàâ ó ñî þçi ç ïî ëîâ öÿ ìè — âî ðî ãà ìè
äåð æà âè, i, ùî íà é ãî ëî âíiøå, õðèñ òè ÿ íñòâà), çà ðà äè ÿêî¿ ìîæ íà
ïî ñòó ïà òè ñÿ é ðî äèí íè ìè çâ’ÿç êà ìè, é êëÿò âà ìè, ÿê öå çðî áèâ Ìî -
íî ìàõ. Òà îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà íå ìîã ëî áóòè âèï ðàâ äà íå iíòå ðå -
ñà ìè áî ðîòü áè ç êî ÷î âè êà ìè (ïî ïðè òîé ôàêò, ùî ó ïðî ìîâi Âà -
ñèëü êà ïðî ñâî¿ ïðî âè íè âií òà êîæ çiçíàºòüñÿ é ó òîìó, ùî âñòó ïèâ
ó ñîþç ç êî ÷î âè êà ìè çà ðà äè áî ðîòü áè ç ïî ëÿ êà ìè), îñêiëüêè ëiòî -
ïè ñåöü âêëàâ ó âóñ òà Âà ñèëü êà íà ìið çiáðà òè ñèëè äëÿ áî ðîòü áè ç
ïî ëîâ öÿ ìè: «õî òÿõú ïðî ñè òè ñÿ îó Ñâÿ òî ïîë êà è îó Âî ëî äèìºðà
èòè íà Ïî ëîâ öè»78. Òàê ñàìî i Ìî íî ìàõ ó îïîâ iäàííi, âìiùå íî ìó
ïiñëÿ ïî âiäîì ëåí íÿ ïðî îñëiïëåí íÿ ñà ìîç âàí öÿ, ðî áèòü âèáið ìiæ
äîò ðè ìàí íÿì êí ÿçiâñüêî ãî ñëî âà i âáè âñòâîì ïî ëî âåöü êèõ õà íiâ —
âî ðîãiâ Ðóñi òà õðèñ òè ÿ íñòâà íà êî ðèñòü ¿õ ïî êà ðàí íÿ. À îò Äà âèä
²ãî ðå âè÷ ó ñâî¿õ ïðàã íåí íÿõ çáå ðåã òè çà ñî áîþ ñòië âî ëè í ñüêî ãî
Âî ëî äè ìè ðà ïiøîâ íà ñîþç ç íà é íåï ðå ìè ðå ííiøèì âî ðî ãîì
Ðóñi — ïî ëî âåöü êèì õà íîì Áî íÿ êîì79. Ñè òó àö iÿ ç âiç àí òié ñüêèì
ñà ìîç âàí öåì íå ìîâ áè ïå ðå âåð òàºòüñÿ — çðàä íèê õðèñ òè ÿ í ñüêî¿
ñïðà âè (ñî þç íèê ÿçè÷ íèêiâ) îñëiïëþº çà õèñ íè êà õðèñ òè ÿ íñòâà.
Áåç ñ óìíiâíî, òàêå ñâiäî ìå ïðî òèñ òàâ ëåí íÿ ëiòî ïèñ öåì ïîä ié íà
Ðóñi âiçàíòiéñüêié ïðàê òèöi ìàëî ñëó ãó âà òè çà äî äàò êî âèé àð ãó -
ìåíò ó çâè íó âà ÷åííi Ñâÿòîïîëêà òà Äàâèäà.
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
191
Ó çâ’ÿç êó ç îñëiïëåí íÿì Âà ñèëü êà â íà óêîâié ëiòå ðà òóði ïî -
ñòà ëî ïè òàí íÿ ñàìå ïðî iñíó âàí íÿ «ïî ëiòè÷ íèõ» çëî ÷èíiâ (òîá òî,
çëî ÷èíiâ ïðî òè äåð æà âè) íà Ðóñi, ïî çà ÿê ó Âiçàíòi¿ îñëiïëåí íÿ ïî -
â’ÿ çó âà ëî ñÿ ñàìå ç íèìè. Âïåâ íå íî ïðî òè âè îê ðåì ëåí íÿ òà êèõ çëî -
÷è íiâ ó ïðà âî âî ìó ïîëi ñå ðåä íüî âi÷íî¿ Ðóñi âèñ ëîâ ëþ âà ëè ñÿ â
ðiçíi ÷àñè Â. ². Ñåð ãåºâè÷, Ä. ². Ãîëºíiùåâ-Êó òó çîâ òà, â íàøi ÷àñè,
Â. Ì. Æè âîâ80. Çîê ðå ìà, îñòàííié íà ïî ëÿ ãຠíà ïî çà ñó äî âî ìó õà ðàê -
òåði îñëiïëåíü íà Ðóñi, ïî ñè ëà þ ÷èñü íà îñëiïëåí íÿ Ìñòèñ ëà âîì
²çÿñ ëà âè ÷åì êèÿí 1068 ð. Â. Ì. Æè âîâ íà ãî ëî øóº, ùî îñëiï ëåí íÿ
çà âè ðî êîì öåð êîâ íî ãî ñóäó, íà âiäìiíó âiä âè ÿâiâ êí ÿ çiâ ñüêî ãî
ñâàâi ëëÿ, áëèæ÷i äî âiç àíòiéñüêèõ àíà ëîãiâ81. Ñïðàâäi, íà âå äåíi
äîñëiäíè êîì ïðè êëà äè 1068 ð. òà çãà äàíi íèì çâè íó âà ÷åí íÿ ïðî òè
Ôå äîð öÿ, ÿêèé áåç ñóäó ñëiïèâ òà êà òó âàâ ëþ äåé («õîòÿ èñ õè òè òè
îò âñºõú èì›íü躻82), íà âî äÿòü íà äóì êó ïðî àêòè ñâàâi ë ëÿ ç áîêó
ÿê ñâiòñüêî¿, òàê i öåð êîâ íî¿ âëà äè. Òà ó âè ïàä êàõ ç îñëiï ëåí íÿì
êíÿçiâ, ÿê Âà ñèëü êà, òàê i Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ, ìàºìî ïiäñòà âè íà ãî ëî ñè -
òè íà iñíó âàííi ñàìå ïóáëi÷íî¿ ïðî öå äó ðè, ÿêà ïå ðå äó âà ëà, à ó âè -
ïàä êó çi ñìî ëå íñüêè ìè Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè ñóï ðî âîä æó âà ëà, àêò
ñêàë i÷åí íÿ. Àäæå â îáîõ âè ïàä êàõ îñëiïëåí íþ ïå ðå äó âà ëî Âi÷å:
Ïðèñ òà âèøº ê íºìó ñòî ðîæ› â íî÷ü. Íà -
î óò ðèÿ æº Ñâÿ òî ïîëêú ñî çâà áîÿðº è
Êèÿíº è ïîâ›äà èìú ºæº á› ºìó ïî ⺠-
äàëú Äà âûäú, ÿêî áðà òà òè îóáèëú. È íà
òÿ ñâ›ùàëú ñ Âî ëî äèìºðîìú õî ÷ºòü òÿ
îóáè òè è ãðàäú òâîè çà ÿ òè. Èðº êî øà
áîÿðº è ëþäüº: òîẠêíÿæº ãî ëî âû ñâ
äîñ òî èòü áëþñ òè, äà àùº ºñòü ìîë âèëú
ïðà âî Äà âûäú, äà ïðè èìºòü Âà ñèë êî
êàçíü, àùº ëè íº ïðà âî ãëà ãî ëàëú Äà -
âûäú, äà ïðè èìºòü ìºñòü îòú Áîãà è
îò⺠ùà ›òü ïðºäú Áî ãîìú. È îó â› ä› øà
èãóìºíè è íà ÷à øà ìî ëè òè ñÿ î Âà ñèëüö›
êú Ñâÿ òî ïîë êó. È ðº÷º èìú Ñâÿ òî ïîëêú:
îòî Äà âûäú. Äà âûäú æº ñº âúâ›äàâú,
íà÷à ïî óñòðà è âà òè íà îñë›ïëºíüº…83
Áûñòü ìÿòºæ â ãðàä›: âúñòà øà áîÿðº è
êóï öè, ðºêóùº: Êíÿæº, ìû òîá› äîá ðà
õî÷ºì, çà òÿ ãî ëî âû ñâîÿ ñêëà äàºìú.
Íûí› äºðæè øè âî ðî ãè ñâîè ïðî ñòè, à
ñº âî ðî çè òâîè è íàøè — ñóæ äàë öè è
ðîñ òîâ öè. Óáî êàç íè èõ, ëþáî ñëºïè, à
ëþáî äàè íàì. Êíÿ çþ æº Âñºâî ëî äó
áëà ãîâ›ðíó è áî ÿçü íè âó, íº õî òÿ ùó
òîãî ñòâî ðè òè, ïîâºë› âñà äè òè èõ â ïî -
ðóáú, ëþäºè ä›ëÿ, àáû óòºøèëú ñÿ ìÿ -
òºæü… Ïî ìàëº æº äíè îïÿòü âîñ òà øà
ëþäèº è áîÿðº è âñè âºëìî æè è äî
êóïºöú, è ïðè è äî øà íà äâîðú íà êíÿæü
ìíî ãîº ìíîæºñòâî ñî îðóæüºìú, ðºêó -
ùº: ׺ãî èõú äîäºðæà òè? È ïóñ òè øà
ºþ íèç çºì ëè…84
Ïî ñºìú æº âòî ðîº âîç ñòà øà âñè
ëþäèº âî ïè þùº è êðè ÷àùº, ñèöº ãëà -
ãî ëþùº: õî òèìú ñë›ïè òè èõú; êíÿçü
âºëèêè æº Âñºâî ëîäú Þðüºâè÷ü ç›ëî
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
192
ïº÷àëºíú áûñòü î ñºìú, ïîíºæº ìíî ãî
ìè ëîñ òâèú ºñòü, íî íº ìîæº óäºðæà òè
èõú. Îíè æº øºäøº ðàçìºòàøà ïî ðóáú,
è ºìøº êíÿ çÿ Ìñòèñ ëà âà Ðîñ òèñ ëà âè ÷ÿ
è áðà òà ºãî êíÿ çÿ ßðî ïîë êà Ðîñ òèñ ëà -
âè ÷ÿ îñë›ïèøà è îò ïóñ òè øà èõú…85
Âè ðîê ÷ëå íîâi êí ÿçiâñüêî ãî ðîäó ìàâ áóòè ïiäòâåð äæå íèé
âi÷åì i íå ìiã áóòè âè íå ñå íèé ç âëàñ íî¿ âîëi êíÿ çÿ. Òàê ñàìî âi÷å
áðà ëî íà ñåáå iíiöià òè âó ñòðà òè ²ãîðÿ Îëüãî âè ÷à ó 1147 ð.86 òà ²ãî -
ðå âè÷iâ â Ãà ëè ÷èíi 1211 ð.87 Âè ðî êîì âi÷à ó ñïðàâi Âà ñèëü êà Òå ðå -
á îâëüñüêî ãî, ÿê íàì çäàºòüñÿ, áóëà ñìåð òíà êàðà: «äà ïðè èìºòü Âà -
ñèë êî êàçíü» — ïîð.: «Óáî êàç íè èõ, ëþáî ñëºïè» ó âè ïàä êó ç Ðîñ -
òèñ ëà âè ÷à ìè. Äóì êà ïðî ìîæ ëèâiñòü çà ñòî ñó âàí íÿ òà êî¿ ôîð ìè
ïî êà ðàí íÿ, ÿê îñëiïëåí íÿ, âè íèê ëà â Äà âè äà òiëüêè ïiñëÿ òîãî, ÿê
çà Âà ñèëü êà âñòó ïè ëî ñÿ äó õî âå íñòâî: «È îóâ›ä›øà èãóìºíè è íà -
÷à øà ìî ëè òè ñÿ î Âà ñèëüö› êú Ñâÿ òî ïîë êó. È ðº÷º èìú Ñâÿ òî -
ïîëêú: îòî Äà âûäú. Äà âûäú æº ñº âúâ›äàâú, íà÷à ïî óñòðà è âà òè íà
îñë›ïëºíüº».
×è íå ïî ëÿ ãà ëà ïðî âè íà Äà âè äà ïå ðå âàæ íî ó òîìó, ùî âií
âiäñòó ïèâ âiä âè ðî êó âi÷à òà âçÿâ iíiöià òè âó ïî êà ðàí íÿ íà ñåáå?
 óñiõ iíøèõ âè ïàä êàõ (ìè íå áå ðå ìî äî óâà ãè ïîä i¿ ïåð øî¿ ïî ëî -
âè íè Õ² òà XV ñò.) ñïðà âà ñòðà òè ÷è ñêàë i÷åí íÿ ÷ëå íà êí ÿçiâñüêî ãî
ðîäó ñâiäî ìî ïå ðå êëà äà ëà ñÿ êíÿ çÿ ìè íà âi÷å: ôîð ìà ïî êà ðàí íÿ
÷ëå íà êí ÿçiâñüêî ãî ðîäó, ìà áóòü, â ñèëó íå çâè ÷àé íîñòi òà êî¿ ñè òó à -
öi¿, âèç íà ÷à ëà ñÿ íå ìîâ áè êîí ñåí ñó ñîì ìiæ êíÿ çåì òà âi÷åì. Íå -
äàð ìà, êîëè îäíà çi ñòîðií ïå ðå áè ðà ëà iíiöià òè âó íà ñåáå, ùî çà -
ñâiä ÷ó þòü ïîä i¿ 1097, 1147 ÷è 1211 ðð., öå âèê ëè êà ëî çà ãàëü íå îá ó -
ðåí íÿ, çà ôiêñî âà íå ëiòî ïè ñà ìè88.
Òà é ó ðàçi äîò ðè ìàí íÿ óñiõ ôîð ìàëü íîñ òåé âè ðîê Âi÷à íå
ñïðèé ìàâ ñÿ çà ñóä æå íèì êíÿ çåì ÿê ïðà âî ìiðíèé. Íå äàð ìà 1096 ð.
Îëåã Ñâÿ òîñ ëà âè÷ íà ïðî ïî çèö iþ âiäêðè òî ãî ðîç áè ðàí íÿ êîí ôëiê -
òó ìiæ íèì òà êî àëiöiºþ Ñâÿ òî ïîë êà i Ìî íî ìà õà «ïðº èãóìºíû è
ïðºä ìóæè îòºöú íà øèõú (òîá òî ìóæiâ ßðîñ ëà âè÷iâ. — À. Ï.) è ïðº
ëþä ìè ãðà äúñêû ìè» (ùî, íà íàøó äóì êó, ñëó æèòü íà é êðà ùèì àð -
ãó ìåí òîì íà êî ðèñòü âèñ ëîâ ëå íî ãî íàìè ïðè ïó ùåí íÿ ïðî íà ÿâ -
íiñòü ïåâ íî¿ ïðî öå äó ðè ñóäó Âi÷à íàä êíÿ çåì) ç îá óðåí íÿì âè ãóê -
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
193
íóâ: «í›ñòü ìºíº ë›ïî ñó äè òè ºïèñ êî ïó ëè èãóìºíîì ëè ñìºð -
äîì» 89. Ìà áóòü, ñàìå òàêå íå ñïðèé íÿò òÿ ÷àñ òè íîþ Ðþ ðè êî âè÷iâ
ïðî öå äó ðè âòðó ÷àí íÿ ó ìiæêíÿçiâñüêi âiäíî ñè íè Âi÷à i ïî ðî äè ëî
íà ïðèêiíöi Õ² ñò. iíñòè òóò êí ÿçiâñüêèõ ç’¿çäiâ.
Íåâ ãà ìîâ íèé Ìî íî ìàõ îäðà çó æ ïî îò ðè ìàííi çâiñòêè ïðî
îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà ñêëè êàâ Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ íà ç’¿çä ó Ãî ðîäöi, íà
ñà ìî ìó êîð äîíi Êè¿âñüêî ãî, ×åðíiãiâñüêî ãî òà Ïå ðå ÿñ ëà âñüêî ãî
êíÿçiâñòâ. Çãiäíî àâ òî ðîâi «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ», ðå àê öiÿ Ñâÿ -
òîñ ëà âè÷iâ òà êîæ áóëà ðiçêîþ. Àëå, ÿê âiäçíà ÷èâ Ì. Ñ. Ãðó øå â -
ñüêèé, ñî þç íè êàì çíà äî áè ëî ñÿ òðè ìiñÿöi, àáè ç’ÿ âè òè ñÿ íà
çóñòði÷90 (íà ñïðàâäi íà âiòü áiëüøå — ïðî íà ìið Ñâÿ òî ïîë êà ïiòè
íà Âî ëî äè ìèð Äà âèä äiçíàâ ñÿ íà Âå ëèê äåíü, — 7 êâiòíÿ). Âàæ êî
çðî çóì iòè ïðè ÷è íè òà êèõ âà ãàíü, ÿêùî âñåðé îç ñïðèé ìà òè ïî âi -
äîì ëåí íÿ àâ òî ðà «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ» ïðî ðiçêó ðå àê öiþ ç
áîêó Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ. Ìà áóòü, Âî ëî äè ìè ðó çíà äî áè ëî ñÿ áà ãà òî
÷àñó, àáè âìî âè òè Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ ó íå îáõiäíîñòi âèñ òó ïè òè ïðî òè
êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ. Òi äîá ðå ìàëè ðî çóì iòè, ùî ïîä àëü øå îñëàá ëåí -
íÿ Ñâÿ òî ïîë êà âåëî äî ïî ñè ëåí íÿ Ìî íî ìà õà. ßê ìè ïî áà ÷è ìî íè -
æ÷å, Ìî íî ìà õó âäà ëî ñÿ öå çðî áè òè ëèøå îá iöÿí íÿ ìè âèä iëè òè ¿ì
âî ëîñòi íà Âî ëèíi91.
Ñàìå òîìó ìèò ðî ïî ëè òó òà âäîâi Âñå âî ëî äà äî âîëi ëåã êî
âäà ëî ñÿ ïå ðå êî íà òè ñî þç íèêiâ íå âè ãà íÿ òè Ñâÿ òî ïîë êà ç Êèºâà.
Òi, âî ÷å âèäü, é íå ïëà íó âà ëè öüî ãî. Ìà áóòü, ïiä Êèºâîì âäà ëî ñÿ
óêëàñ òè óãî äó, çà ÿêîþ ÷åðíiãiâñüêèé êëàí îò ðè ìó âàâ ïåâíi òå ðè -
òîð iàëüíi êîì ïåí ñàöi¿ íà Âî ëèíi, ïî âíiñòþ âiäíîâ ëþ âà ëè ñÿ âî -
ëîñòi ñî þç íèêiâ Ìî íî ìà õà Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ, à Ñâÿ òî ïîëê â ÷åð ãî âèé
ðàç âiäìîâ ëÿâ ñÿ âiä ñâî¿õ ïðàâ íà Íîâ ãî ðîä íà êî ðèñòü íà ùàäêiâ
Ìî íî ìà õà. Ñâÿ òî ïîëê òà êîæ ìàâ âëàñ íî ðó÷ âèð iøè òè ïðî áëå ìó iç
ïî çáàâ ëåí íÿì Äà âè äà ïðàâ íà âî ëîäi ííÿ Âî ëèí íþ, ùî âií íå äóæå
ïî ñïiøàâ âè êî íó âà òè.
Äiçíàâ øèñü ïðî ñïiëüíèé ïî õiä Ìî íî ìà õà òà Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ
íà Ñâÿ òî ïîë êà (öå ñòà ëî ñÿ ïðè áëèç íî 17 ëþ òî ãî — «ÿêî ïðè áëè -
æè ñÿ ïî ñòú âºëè êûè»), Äà âèä îäðà çó æ çäiéñíèâ ïåð øó ñïðî áó
ïðè ìè ðåí íÿ ç îñëiïëå íèì Âà ñèëü êîì. Ñóòíiñòü ïðî ïî çèöié Äà âè -
äà Âà ñèëü êó ïî ëÿ ãà ëà ó òîìó, ùî â îá ìií çà çãî äó âèñ òó ïè òè ïî ñå -
ðåä íè êîì ó ïðè ìè ðåííi ç Ìî íî ìà õîì òîé ìàâ îò ðè ìà òè îäíå ç âî -
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
194
ëè íñüêèõ ìiñò (Âñå âî ëîæ, Øå ïîëü àáî Ïå ðå ìèøëü) çà ìiñòü âòðà -
÷å íî ãî Òå ðå áîâ ëÿ. Ç ðîç ëî ãî¿ âiäïîâiäi Âà ñèëü êà çðî çóì iëî ëèøå,
ùî òîé ïî ãî äèâ ñÿ íàä iñëà òè ïî ñëiâ äî Ìî íî ìà õà, àáè çà ïî áiãòè
êðî âîï ðî ëèò òþ, àëå íà ïî ëÿ ãàâ íà ïî âåð íåííi éîìó Òå ðå áîâ ëÿ:
«ïî ñëþ ê Âî ëî äèìºðó äà áûøà íº ïðî ëúÿ ëè êðî âè ìºíº ä›ëÿ íî
ñºìó ìè äèâ íî äàºòü ìè ãðàäú ñâîè àáî è Òºðºáîâëü ìîÿ âî ëîñòü
ïî æäàâ øè è íûí›»92. Äà âèä íå îäðà çó ïðè ñòàâ íà ïðî ïî çèö iþ Âà -
ñèëüêà. Íà Âå ëèê äåíü âií âñå æ ñïðî áó âàâ çà õî ïè òè âî ëîñòü òåðå -
áîâëü ñüêî ãî êíÿ çÿ òà áóâ ðàï òî âî îòî ÷å íèé ó Áóçü êó Âî ëî äà ðåì i
çìó øå íèé âiäïóñ òè òè Âà ñèëü êà áåç áóäü-ÿêèõ ïî ïå ðåäíiõ óìîâ.
Ìî æå ìî ïðè ïóñ òè òè, ùî âií ïå ðå äàâ Ðîñ òèñ ëà âè ÷àì é Áóçü êó âî -
ëîñòü, îñêiëüêè íå âäîâçi Ðîñ òèñ ëà âè÷i, âèñ òó ïèâ øè íà Âî ëî äè -
ìèð, îá ëÿã ëè íå öå ìiñòî, à Âñå âî ëîæ íà êîð äîíi ìiæ Áóçü êîþ òà
Âî ëî äè ìè ðñüêîþ âî ëîñ òÿ ìè.
Íàñ òóï íèé åòàï êàì ïàíi¿ ðîç ïî ÷àâ ñÿ ç íà ñòàí íÿì áiëüø òåï -
ëèõ äíiâ («ñòàâ øè âºñí›» — îñêiëüêè Âå ëèê äåíü öüî ãî ðîêó ïðè -
ïà äàâ, ÿê ìè âæå çãà äó âà ëè, íà 7 êâiòíÿ, ìîâà éäå, ìà áóòü, âæå ïðî
òðà âåíü). Âî ëî äàð òà Âà ñèëü êî îòî ÷è ëè Âñå âî ëîæ, ìiñòî, ÿêå çíà -
õî äè ëî ñÿ íà ïiâ-øëÿ õó âiä Áóçü êà äî Âî ëî äè ìè ðà93, òà âçÿ ëè éîãî,
âè íè ùèâ øè, çà íà ïî ëÿ ãàí íÿì Âà ñèëü êà, âñå íà ñå ëåí íÿ.
Âçÿâ øè â îá ëî ãó Âî ëî äè ìèð, Ðîñ òèñ ëà âè÷i çâåð íó ëè ñÿ áåç -
ïî ñå ðåä íüî äî âi÷à, âè ìà ãà þ ÷è âè äà÷i òèõ ìóæiâ, ÿêi, ÿê âîíè ââà -
æà ëè, íà ìî âè ëè Äà âè äó Âà ñèëü êà. Âi÷å çìó ñè ëî Äà âè äà âè äà òè
öèõ áîÿð, — âîíè âæå âñòèã ëè ñõî âà òè ñÿ ó Ëóöü êó. Ëà çà ðÿ òà Âà ñè -
ëÿ ñõî ïè ëè âæå ó Òóðiéñüêó, íà ïiâíi÷ âiä Âî ëî äè ìè ðà (÷è íå íà ìà -
ãà ëè ñÿ âîíè â îá õiä âiéñüêà Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ âòåê òè äî Ïîëüùi?), à
Òó ðÿã âñòèã ñõî âà òè ñÿ â Ñâÿ òî ïîë êà ó Êèºâi (ïî ïðè îá iöÿí êó Ìî -
íî ìà õó, Ñâÿ òî ïîëê, âî ÷å âèäü, íàä àâ éîìó ïðè òó ëîê). Ëà çà ðÿ òà Âà -
ñè ëÿ ïî âiñè ëè òà ðîçñòðiëÿ ëè, íà ÷îìó Ðîñ òèñ ëà âè÷i é çà äî âîëü íè -
ëè ñÿ òà çíÿ ëè îáëîãó.
Ïîï ðè ïåðøi íå âäà÷i, ñòà íî âè ùå Äà âè äà çà ëè øà ëî ñÿ íà -
ñòiëüêè ñèëü íèì, ùî Ñâÿ òî ïîëê íå íà âà æó âàâ ñÿ íà ïàñ òè íà íüî ãî
áåç çãî äè íà öå ïî ëÿêiâ, ÿêi áóëè ñî þç íè êà ìè êíÿ çÿ Âî ëî äè ìè ðà ó
áî ðîòüái ç Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè. Ïîëüñüêèé êíÿçü Âëà äèñ ëàâ Ãåð ìàí çà
âè ìî ãîþ Äà âè äà òà Ñâÿ òî ïîë êà íà ïðèêiíöi ñi÷íÿ — íà ïî ÷àò êó
ëþ òî ãî 1099 ð. âëàø òó âàâ ñíåì ó Áå ðåñòi, íà ÿêèé çà ïðî ñèâ Ñâÿ òî -
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
195
ïîë êà é Äà âè äà, îá iöÿ þ ÷è îñòàí íüî ìó ïðè ìè ðè òè éîãî ç êè¿â -
ñüêèì êíÿ çåì. Àâòîð «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ» çâè íó âà ÷óº Ñâÿ òî -
ïîë êà ó ïiäêóïi ïî ëÿêiâ: «äàñòü èìú âºëè êèÿ äàðû íà Äà âû äà»94, òà
ñïðàâ æíÿ óìî âà óãî äè Ñâÿ òî ïîë êà ç Âëà äèñ ëà âîì Ãåð ìà íîì ïî ëÿ -
ãà ëà âî ÷å âèäü ó òîìó, ùî êè¿âñüêèé êíÿçü îá iöÿâ âiäiáðà òè âî ëîñòi
ó éîãî îäâi÷íèõ âî ðîãiâ Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ, ùî ïî âíiñòþ âiäïîâ iäà ëî
éîãî âëàñ íèì iíòå ðå ñàì. Àäæå Äà âèä ïiñëÿ íå ùî äàâ íüî¿ ïî ðàç êè
âæå íå ìiã ñëó ãó âà òè ¿ì çà ñåðé îç íó ïðî òè âà ãó. Ó íàñ º âñi ïiäñòà âè
ââà æà òè, ùî ïå ðåä âèï ðà âîþ íà Äà âè äà Ñâÿ òî ïîëê óêëàâ ïî ïå ðåä -
íþ óãî äó i ç Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè, ÿêà éøëà ó ðîçðiç ç éîãî äî ìîâ ëå íîñ -
òÿ ìè ç ïî ëÿ êà ìè. Àäæå êîëè âií, âçÿâ øè Âî ëî äè ìèð, âè ðó øèâ íà
ïiâäåíü, Âî ëî äàð òà Âà ñèëü êî äå ìî íñòðó âà ëè õðåñò, «ºãîæº ö›ëî -
âàëú ê íèìà íà ñºì ÿêî íà Äà âû äû ïðèøºëú ºñìú à ñ âàìà õî÷þ
èì›òè ìèðú è ëþ áîâü»95.
Îòðè ìàâ øè âiä ïî ëÿêiâ òà Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ ãà ðàíòi¿ íå é òðàë i -
òå òó, Ñâÿ òî ïîëê âè ðó øèâ äî Ïiíñüêà, çâiäêè âèñ ëàâ ïî âiéñüêà äî
Êèºâà (ñó äÿ ÷è ç öüî ãî, âií äî ñà ìî ãî çà âåð øåí íÿ ñíå ìó ó Áå ðåñòi
íå áóâ âïåâ íå íèé ó éîãî ðå çóëü òà òàõ) òà äî ÷å êàâ ñÿ ¿õ âæå íà çà õiä -
íî ìó êîð äîíi ñâî¿õ âî ëîäiíü — ó Äî ðî ãî áóæi. Éîìó âäà ëî ñÿ çiáðà -
òè çíà÷íi âiéñüêîâi ñèëè — êðiì âëàñ íå êè¿âñüêèõ äðó æèí (äî íèõ
âõî äè ëè i äðó æè íè Áå ðåñ òÿ, Ïiíñüêà, Âèø ãî ðî äà — ñàìå âîíè
ïiçíiøå ñêëà äà ëè îñíî âó çà ëî ãè Ñâÿ òî ïîë êà ó Âî ëî äè ìèði96) òà
äðó æèí éîãî äâîõ ñèíiâ òà äâîõ éîãî ïëåìi ííèêiâ97, äî éîãî âié ñü -
êà ïðèºäíà ëè ñÿ i îêðåìi ÷åðíiãiâñüêi çà ãî íè íà ÷îëi ç ñè íîì Äà âè äà
Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à Ñâÿ òî øåþ98. Çà ëè øàºòüñÿ íå çðî çóì iëèì, ÷è ïðè ºä -
íà ëè ñÿ äî âiéñüêà Ñâÿ òî ïîë êà äðó æè íè Ìî íî ìà õà, àáî, ïðè íàéì íi,
îä íî ãî ç éîãî ñèíiâ, àäæå ïî âiäîì ëåí íÿ ï³çí³õ Âîñ êðå ñå íñüêî ãî,
Ñî ôi ¿âñüêî ãî ² òà Òâå ðñüêî ãî çâîäiâ íå çíà õî äÿòü ïiäòâåð äæåí íÿ99.
Âî ëî äè ìèð áóâ îá ëî æå íèé 19–20 ëþ òî ãî i òðè ìàâ ñÿ 7 òèæ -
íiâ äî ñà ìî¿ Âå ëè êî¿ ñóá î òè (9 êâiòíÿ 1099 ð.). Äà âèä áóâ çìó øå -
íèé óêëàñ òè óãî äó çi Ñâÿ òî ïîë êîì: «ö›ëî âàñ òà õðºñòú ìºæè ñî áîþ
è èçèäº Äà âûäú èç ãî ðî äà è ïðèäº â ׺ðâºíú à Ñâÿ òî ïîëêú âíèäº â
ãî ðîäú»100. Òiëüêè âæå ïå ðå áó âà þ ÷è ó ×åð âåíi, ÿê ïî âiäîì ëÿº àâ -
òîð «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ», Äà âèä ðàï òî âî «á›æà â Ëÿõû». Çà -
ðàç ìè íà âðÿä ÷è ìî æå ìî âiäíî âè òè óìî âè óãî äè, óêëà äå íî¿ ìiæ
Ñâÿ òî ïîë êîì òà Äà âè äîì íà Âå ëèê äåíü 1099 ð., — ÷è îò ðè ìó âàâ
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
196
Äà âèä âçàìií Âî ëî äè ìè ðà âî ëîñòü ó ×åð âåíi, ÷è Ñâÿ òî ïîëê ãà ðàí -
òó âàâ éîìó ëèøå æèò òÿ òà ñâî áî äó. Íà æàëü, âåð ñiÿ ïîä ié âèê ëà äå -
íà ó äà òî âàíié ÷àñ òèíi ÏÂË ùå ëà ê îíi÷íiøà, íiæ ó «Ïîâiñòi ïðî
îñëiïëåí íÿ»: «Èäº Ñâÿ òî ïîëêú íà Äà âû äà â Ëÿõû»101.
Ïðè íàéìíi, çâè íó âà ÷åí íÿ ëiòî ïèñ öåì Äà âè äà ó âòå÷i îçíà -
÷àº, ùî âiä íüî ãî ÷å êà ëè, ùî òîé çà ëè øèòü ñÿ ó ×åð âåíi. Òà é òîé
ôàêò, ùî Äà âèä âè ðó øèâ ïî äî ïî ìî ãó äî ïî ëÿêiâ, âèê ðè âàº
øòó÷íiñòü çâè íó âà ÷åíü Ñâÿ òî ïîë êà ó ïiäêóïi îñòàííiõ. Íå áà æàí íÿ
ïî ëÿêiâ ïiäòðè ìà òè Äà âè äà ñòà ëî äëÿ íüî ãî îñòà òî÷ íî çðî çóì iëèì
ëèøå òîäi, êîëè âií âòiê âiä Ñâÿ òî ïîë êà.
À Ñâÿ òî ïîëê, âèã íàâ øè Äà âè äà, öiëêîì î÷iêó âà íî âè ðó øèâ
íà Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ, ïðî òè ÿêèõ âií i âëàø òó âàâ íå ùî äàâ íî çìî âó ç
Äà âè äîì ²ãî ðå âè ÷åì, à ïiçíiøå ÿêèì ãà ðàí òó âàâ íå äî òîð êàíiñòü
âî ëîäiíü. Ñó äÿ ÷è ç îá´ðóí òó âàí íÿ Ñâÿ òî ïîë êîì ñâî ãî ïî õî äó íà
Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ — «ñº ºñòü âî ëîñòü îòöà ìîºãî è áðà òà»102, âií çáè -
ðàâ ñÿ âiäiáðà òè ëèøå Òå ðå áîâëü òà Çâå íè ãî ðîä, ÿêi çà ²çÿñ ëà âà
ßðîñ ëà âè ÷à òà ßðî ïîë êà ²çÿñ ëà âè ÷à òÿæ iëè äî Âî ëè íñüêî¿ âî ëîñ -
òi103. Ïðî Ïå ðå ìèøëü ìîâà íå éøëà. Àëå ïî ðàç êà âiä Ðîñ òèñ ëà âè -
÷iâ íà Ðîæ íî ìó ïîëi çà âà äè ëà Ñâÿ òî ïîë êó ïå ðå áðà òè ïiä ñâîþ âëà -
äó çåìëi Ïîäíiñòðîâ ’ÿ. Ãîëîâ íèì íå ãà òèâ íèì ðå çóëü òà òîì öiº¿ ïî -
ðàç êè äëÿ íüî ãî âè ÿ âè ëî ñÿ ïðè ìè ðåí íÿ ìiæ Äà âè äîì ²ãî ðå âè ÷åì
òà Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè, ÿêå ñòà ëî îñíî âîþ íî âî¿ ìiöíî¿ êî àëiöi¿ ïðî òè
êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ òà éîãî ñîþçíèêiâ.
Ïî ðàç êà âiä Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ òèì ÷à ñî âî ïî êëà ëà êðàé âiéñüêî -
âèì äiÿì êî àëiöi¿ ²çÿñ ëà âè÷iâ òà Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ íà Âî ëèíi. Ðî ç -
äiëèâ øè çà õîï ëåíi âî ëèíñüêi âî ëîñòi ìiæ ñâî¿ ìè ñè íà ìè òà ñè íîì
Äà âè äà Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à Ñâÿ òî øåþ, Ñâÿ òî ïîëê ïî âåð íóâ ñÿ ó Êè¿â.
ßðîñ ëàâ Ñâÿ òî ïîë ÷è÷, îäðó æå íèé ç óãî ðñüêîþ ïðè íöå ñîþ104, áóâ
âiäiñëà íèé äî Óãîð ùè íè. Çà ëè øèâ øè çà ñî áîþ Ïî ãî ðèí íÿ, Ñâÿ òî -
ïîëê ïå ðå äàâ Çà õiäíó Âî ëèíü ç öåí òðîì ó Âî ëî äè ìèði ñâîºìó ïî -
çàø ëþá íî ìó ñèíó Ìñòèñ ëà âó, à Ëóöü êà âî ëîñòü áóëà âiääà íà Ñâÿ -
òîñ ëà âó Äà âè äî âè ÷ó105. ² ó Âî ëî äè ìèði, i ó Ëóöü êó çà ëè øà ëè ñÿ âå -
ëèêi çà ëî ãè, ÿêi ìàëè ó ïîä àëü øî ìó âçÿ òè ó÷àñòü ó áî ðîòüái ç
Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè òà çà õè ùà ëè Âî ëèíü âiä ìîæ ëè âèõ ñïðîá Äà âè äà
²ãî ðå âè ÷à ïî âåð íó òè ñâî¿ âòðà ÷åíi âîëîäiííÿ.
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
197
Àäæå òîé îäðà çó æ ïî âåð íóâ ñÿ ç Ïîëüùi, óêëàâ óãî äó ç Âî -
ëî äà ðåì Ðîñ òèñ ëà âè ÷åì, çà ëè øèâ øè ó íüî ãî äðó æè íó, i âè ðó øèâ
äî Ïî ëî âåöü êî¿ çåìëi ó ïî øó êàõ ñî þç íè êà. Íèì ñòàâ íà é íåï ðè ìå -
ðå ííiøèé âî ðîã Ðóñi — õàí êó ìàíiâ, çà õiäíî¿ ïðà âî áå ðåæ íî¿ ãiëêè
ïî ëîâöiâ106, Áî íÿê, ÿêèé òiëüêè íå ùî äàâ íî, 1096 ð., ëåä âå íå çà õî -
ïèâ Êè¿â107, à ïå ðåä òèì áðàâ àê òèâ íó ó÷àñòü ó áî ðîòüái Âiçàíòi¿ ç
ïå ÷åí iãà ìè, ïiçíiøå, 1094 ð., ïiäòðè ìó âàâ Ëæåä iî ãå íà ó áî ðîòüái
çà Êîí ñòàí òè íî ïîëü108, çäiéñíèâ ñà ì îñòiéíî òà ó ñî þçi ç Âà ñèëü -
êîì Ðîñ òèñ ëà âè ÷åì äåêiëüêà âäà ëèõ íà áiãiâ íà Óãîð ùè íó òà Ïîëü -
ùó109. Ñîþç Äà âè äà ²ãî ðå âè ÷à, Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ òà ïî ëîâöiâ ÿâ ëÿâ
ñî áîþ âæå çíà÷ íó ñèëó, çäàò íó ïðî òèñ òî ÿ òè äðó æè íàì êè¿âñüêî ãî
òà ÷åðíiãiâñüêèõ êíÿçiâ òà ñî þç íî ìó ¿ì óãî ðñüêî ìó âiéñüêó.
Óãî ðñüêå âiéñüêî, î÷î ëþ âà íå ñà ìèì êî ðî ëåì Êî ëî ìà íîì,
áóëî çà õîï ëå íå çíå íàöü êà íà ði÷öi Âÿã ðà ïiä Ïå ðå ìèø ëåì òà
âùåíò ðîç áè òå çà âäÿ êè ïî ëîâ öÿì. ßðîñ ëà âó Ñâÿ òî ïîë ÷è ÷ó ëåä âå
âäà ëî ñÿ âòåê òè ÷å ðåç Ïîëü ùó äî Áå ðåñ òÿ. Äà âèä ðó øèâ âiä ïî ëü -
ñüêî ãî êîð äî íó (ñó äÿ ÷è ç ìàð øðó òó ðóõó âiéñüêà, âií, ìà áóòü, ìàð -
íî ïðàã íóâ çà õî ïè òè ßðîñ ëà âà) íà Ìñòèñ ëà âà Ñâÿ òî ïîë ÷è ÷à, ïî
äî ðîçi çà é íÿâ Ñó òåéñüê i ×åð âåíü òà ðàï òî âî ç’ÿ âèâ ñÿ ïiä Âî ëî äè -
ìè ðîì, ó ÿêî ìó çíà õî äè ëà ñÿ çíà÷ íà çà ëî ãà ç áå ðåñ òå éñüêî¿,
ïiíñüêî¿ òà âèø ãî ðî äñüêî¿ äðó æèí). Óêëàâ øè óãî äó ç Ñâÿ òîñ ëà âîì
Äà âè äî âè ÷åì (âèç íàâ øè, ìà áóòü, íå äî òîð êàíiñòü éîãî âî ëîäiíü ó
Ëóöü êó), çà áåç ïå ÷èâ øè, ÿê éîìó çäà âà ëî ñÿ, ñîái áåç ïå÷ íèé òèë,
Äà âèä ðîç ïî ÷àâ òðè âà ëó îá ëî ãó Âîëîäèìèðà.
Ïiñëÿ âè ïàä êî âî¿ çà ãè áåëi Ìñòèñ ëà âà Ñâÿ òî ïîë ÷è ÷à ìiñüêå
âi÷å ïî ñëà ëî äî Ñâÿ òî ïîë êà çà äî ïî ìî ãîþ (î÷å âèä íî, îá ëî ãà íå
áóëà ñóöiëüíîþ). Íåâ äîâçi êè¿âñüêà äðó æè íà íà ÷îëi ç Ïó òÿ òîþ
áóëà â Ëóöü êó, äå âäà ëî ñÿ çà õî ïè òè ìóæiâ Äà âè äà, ÿêi ìàëè ïî âi -
äî ìè òè éîìó ïðî íà áëè æåí íÿ Ñâÿ òî ïîë êà. Ñâÿ òîñ ëàâ Äà âè äî âè÷
íå äîò ðè ìàâ ñÿ óãî äè ç Äà âè äîì ²ãî ðå âè ÷åì òà ïðèºäíàâ ñÿ äî
êè¿âñüêî ãî âiéñüêà. Äà âèä, çà õîï ëå íèé çíå íàöü êà ñïiëüíèì óäà ðîì
ìiñüêî¿ çà ëî ãè òà äðó æèí Ïó òÿ òè òà Ñâÿ òîøi, áóâ çìó øå íèé âòåê òè
äî ïî ëîâöiâ. Ïó òÿ òà ïî ñà äèâ ó Âî ëî äè ìèði íà ÷îëi çà ëî ãè ïî ñàä -
íè êà Âà ñè ëÿ i ðó øèâ ó Êè¿â, à Ñâÿ òî øà ïî âåð íóâ ñÿ ó Ëóöüê. Òà íå -
âãà ìîâ íèé Äà âèä ðàï òî âî çíî âó ç’ÿ âèâ ñÿ ðàç îì ç Áî íÿ êîì, i öüî ãî
ðàçó âæå ïiä Ëóöü êîì. Çðàä ëè âèé Ñâÿ òî øà áóâ çìó øå íèé êàï iòó -
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
198
ëþ âà òè. Âií óêëàâ óãî äó ç Äà âè äîì, çà ÿêîþ âiäìîâ ëÿâ ñÿ âiä Ëóöü -
êî¿ âî ëîñòi i ïî âåð íóâ ñÿ äî áàòü êà ó ×åðíiãiâ. Âiäðiçà íèé âiä Êèºâà
Âà ñèëü áóâ çìó øå íèé çà ëè øè òè ìiñòî, — Âî ëèíü çíî âó ïî âåð íó -
ëà ñÿ ïiä âëà äó Äà âè äà ²ãîðåâè÷à.
Òà âñþ ïðè ìàðíiñòü âiäíîâ ëåí íÿ âëà äè Äà âè äà ²ãî ðå âè ÷à íà
Âî ëèíi ïðî äå ìî íñòðó âà ëè ïîä i¿ íà ñòóï íî ãî, 1100 ð., êîëè íà êí ÿ -
çiâ ñüêî ìó ç’¿çäi â Óâå òè ÷àõ Äà âè äà ëåã êî áóëî ïî çáàâ ëå íî Âî ëî äè -
ìè ðà. Íåñ ïîä iâàíiñòü òà êî ãî ïî âî ðî òó âiäáè ëà ñÿ â «Ïîâiñòi ïðî
îñëiïëåí íÿ», óêëà äà÷ ÿêî¿ íà âiòü ñïåö iàëü íî âæèâ ôîð ìó ëþ âàí íÿ
«ïðè âà áè øà» ñòî ñîâ íî äî çà ïðî øåí íÿ Äà âè äà íà öåé ç’¿çä110.
Âëàñ íå, ñî þç íè êè çáè ðà ëè ñÿ â Óâå òè ÷àõ äâi÷i111 — 10 òà 30 ñåð ï -
íÿ, i ñàìå íà äðó ãå çiáðàí íÿ i áóëî çà ïðî øå íî Äà âè äà, ÿê öå âêà çà íî
ó ëiòî ïèñ íî ìó òåêñòi, çà éîãî âëàñ íèì áà æàí íÿì: «Òû ºñè ïðè -
ñëàëú ê íàìú ðºêà õîùþ áðàòüº ïðè è òè êú âàìú è ïî æà ëî âà òè ñâ
îá è äû», õî÷à ñàì Äà âèä ñïåð øó çâåð íóâ ñÿ äî êíÿçiâ ç ïðî ìî âîþ,
ùî ìàëà çâî ðîò íèé ñåíñ: «íà ÷òî ìÿ ºñòº ïðè âà áè ëè112, îñº ºñìü,
êîìó äî ìºíº îá è äà?»113. Ñó äÿ ÷è ç óñüî ãî, ðiøåí íÿì ïåð øî ãî
ç’¿çäó áóëà ïðî ïî çèö iÿ çà ïðî ñè òè Äà âè äà íà ñïiëüíå çiáðàí íÿ,
ìîæ ëè âî, íà éîãî âëàñ íå ïðî õàí íÿ, à àëü òåð íà òè âîþ ïðè ¿çäó âî ëî -
äè ìè ðñüêî ãî êíÿ çÿ ìîã ëà ñëó æè òè çà ãðî çà ñïiëüíî ãî ïî õî äó íà
Âî ëèíü, íà ïåâ íî, öüî ãî ðàçó âæå çà àê òèâ íî¿ ó÷àñòi Ìî íî ìà õà,
îñîá ëè âî ÷óò ëè âî ãî äî ïî ëî âåöü êî¿ çà ãðî çè i ç ïåâ íî ãî ÷àñó íå -
ïðè ìè ðåí íî ãî äî ðóñü êèõ ñî þç íèêiâ ïîëîâåöüêèõ õàíiâ.
Ãî ëîâ íèì ïè òàí íÿì öèõ äâîõ ç’¿çäiâ ñòà ëà, áåç ñó ìíiâó, ïî -
äàëü øà äîëÿ Âî ëèíi — ïðî áëå ìà Äà âè äà ²ãî ðå âè ÷à òà Ðîñ òèñ ëà -
âè÷iâ. Ñî þç íè êè ïðè äiëè ëè âå ëè ÷åç íó óâà ãó ñèì âîëiöi çiáðàí íÿ.
Ñó äÿ ÷è ç îïè ñó, äðó ãèé ç’¿çä â Óâå òè ÷àõ áóâ ÷è íå íà é áiëüø óðî -
÷èñ òèì ç óñiõ âiäî ìèõ íàì ç’¿çäiâ Ðþ ðè êî âè÷iâ, îäíèì ç ïåð øèõ
ç’¿çäiâ ïiñëÿ Ëþ áåöü êî ãî, äîáè ðîçêâiòó ðå ãó ëÿð íèõ êí ÿçiâñüêèõ
ñíåìiâ ÿê ôîð ìè êî ëåê òèâ íî ãî óïð àâëiííÿ çåì ëÿ ìè Ðóñi. Ñïåð øó
áóëî âëàø òî âà íî ïðè é îì âî ëî äè ìè ðñüêî ãî êíÿ çÿ, íà ÿêî ìó éîãî
ùå áóëî äî ïó ùå íî äî çà ñiäàí íÿ «íà ñïiëüíî ìó êè ëèìi»114 («ñº ºñè
ïðèøºëú è ñ›äèøè ñú ñâîºþ áðàòüºþ íà ºäè íîìú êîâð›»). Ïiçíiøå
Äà âè äà áóëî âiäëó ÷å íî âiä çà ñiäàí íÿ ç iíøè ìè ó÷àñ íè êà ìè
ç’¿çäó — âií ñèäiâ îêðå ìî, à òi ñïiëêó âà ëè ñÿ ç íèì ÷å ðåç ïî ñëàíöiâ
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
199
áîÿð, ïî îä íî ìó âiä êîæ íî ãî êíÿ çÿ. Âñÿ öÿ ïðî öå äó ðà öiëêîì íà ãà -
äó âà ëà ñó äî âó.
Ç’¿çä óõâà ëèâ ðiøåí íÿ âiäìî âè òè Äà âè äó ó ïðàâi çà é ìà òè
Âî ëî äè ìè ðñüêèé ñòië, çà ùî, ïðàâ äà, âií îò ðè ìó âàâ êîì ïåí ñàö iþ
âiä êîæ íî ãî iç éîãî ó÷àñ íèêiâ — âiä Ñâÿ òî ïîë êà, ÿê íî âî ãî ñþ çå -
ðå íà Âî ëèíi, Áî æåñü êèé, Îñòðîã, Äó áåí òà ×îð òî ðèºñüê, à âiä Ìî -
íî ìà õà òà îá èä âîõ Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ ïî 200 ãðè âåíü. Ùî æ äî óäiëó
Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ, ó÷àñ íè êè ç’¿çäó çâåð íó ëè ñÿ äî íèõ ç ïðî ïî çèöiºþ
ïî âåð íó òè çåìëi ó Ïîäíiñòðîâ’¿, çà äî âîëü íèâ øèñü Ïå ðå ìèø ëåì òà
çâiëüíè òè ïî ëî íå íèõ ïðè Ðîæíi ïîëi. ßêùî æ äëÿ äâîõ Ðîñ òèñ ëà -
âè÷iâ öüî ãî á çäà ëî ñÿ çà ìà ëî, ñî þç íè êè ïðî ïî íó âà ëè â÷è íè òè Âà -
ñèëü êó «êîðì» çi ñâî¿õ êîøòiâ. Òà ÿê ìiòêî âêà çàâ ëiòî ïè ñåöü, àíi
Âî ëî äàð, àíi Âà ñèëü êî «íº ïî ñëó øà ñºãî»115.
×îìó æ Äà âèä, ÿêèé òiëüêè íà ïå ðå äîäíi ç ëåãêiñòþ çäî áóâ
Âî ëî äè ìèð, òà êîæ ëåã êî âiäìî âèâ ñÿ âiä áî ðîòü áè? Ïðè ÷è íè öüî ãî
ïî ëÿ ãà ëè, ìà áóòü, ó îá ìå æå íîñòi éîãî ðå ñóðñiâ — âñi ñâî¿ ïå ðå ìî -
ãè âií çäî áó âàâ ëèøå çà ïî ñòiéíî¿ äî ïî ìî ãè ïî ëîâöiâ òà, ãàäàºìî,
äðó æèí Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ, â òîé ÷àñ ÿê êiëüêiñòü éîãî âëàñ íèõ äðó -
æèí íèêiâ íà âðÿä ÷è áóëà íà áà ãà òî áiëüøîþ, íiæ òi ñòî äðó æèí -
íèêiâ, ÿêi áóëè ç íèì ïiä ÷àñ áèò âè ïiä Ïå ðå ìèø ëåì â 1099 ð.116 Òà
é òèõ çíà÷ íî ïî ìåí øà ëî ïiñëÿ ïî ðàç êè âiä Ïó òÿ òè ïiä Âî ëî äè ìè -
ðîì, à äî ìiñüêèõ äðó æèí Ëóöü êà òà Âî ëî äè ìè ðà Äà âèä íà âðÿä ÷è
ìiã ñòà âè òè ñÿ ç ïî âíîþ äîâ iðîþ, — ïiä ÷àñ ïåð øî¿ îá ëî ãè Âî ëî äè -
ìè ðà âîíè íå ïî ñïiøà ëè ïiäòðè ìà òè ñâî ãî êî ëèø íüî ãî êíÿ çÿ òà é
íà âðÿä ÷è áóëè çà äî âî ëåíi òèì, ùî Äà âèä ïðè âiâ ïî ëîâöiâ ïiä ñàìi
ñòiíè ìiñòà. Äî òîãî æ, ó ñòàòòi 6608 ð ó ÏÂË íå äàð ìà ïî âiäîì ëåí -
íþ ïðî ñêëè êàí íÿ Óâå òèöü êî ãî ç’¿çäó ïå ðå äóº ïî âiäîì ëåí íÿ ïðî
ïî õiä ïëåìi ííè êà Äà âè äà Ìñòèñ ëà âà117 «íà ìîðå», ÿêèé ðîç ïî ÷àâ -
ñÿ 10 ÷åð âíÿ. Òàêå òî÷ íå äà òó âàí íÿ öiº¿ äðó ãî ðÿä íî¿ ïîä i¿ ëiòî ïè -
ñåöü óçãîä æóº ç òî÷ íèì äà òó âàí íÿì äâîõ çiáðàíü êíÿçiâ-ñî þç íèêiâ
â Óâå òè ÷àõ — 10 òà 30 ñåð ïíÿ. ßê íàì çäàºòüñÿ, öå ñâiä÷èòü íà êî -
ðèñòü òîãî, ùî ëiòî ïè ñåöü, ñâiäîê ïîä ié, ïî â’ÿ çó âàâ ïî õiä Ìñòè -
ñëà âà i ïîä i¿, ùî âiäáó âà ëè ñÿ â Óâå òè ÷àõ. Öå ìຠîçíà ÷à òè, ùî íà
ïåâ íèé ÷àñ çíà÷ íà ÷àñ òè íà i äîòè íå âå ëè êî¿ äðó æè íè Äà âè äà ïî ëè -
øè ëà Âî ëî äè ìèð, ùî ìîã ëî á áóòè âäà ëî âè êî ðèñ òà íî éîãî ñóï ðî -
òèâ íè êà ìè.
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
200
Îäðà çó æ ïiñëÿ çà âåð øåí íÿ Óâå òèöü êî ãî ç’¿çäó Ñâÿ òî ïîëê
âiääàâ Äà âè äó é Äî ðî ãî áóæ118, òèì ñà ìèì âèç íàâ øè çà íèì âî -
ëîäi í íÿ Ïî ãî ðèí íÿì, — âî ëîñòü, ÿêó òîé çà é ìàâ ïðî òÿ ãîì
1084–1085 òà ó 1087 ðð. Ïå ðå äà ÷à Äî ðî ãî áó æà âèã ëÿ äà ëà öiëêîì
ëî ãi÷íî, — àäæå âñi iíøi ìiñòà ç îò ðè ìà íèõ Äà âè äîì çíà õî äè ëè ñÿ
ñàìå ó Ïî ãî ðèííi119.
Ùî æ ñàìå íî âî ãî âíiñ Óâå òèöü êèé ç’¿çä ïî ðiâíÿí íî ç ïî -
ëiòè÷ íîþ ñè òó àöiºþ ÷àñó Ëþ áåöü êî ãî ç’¿çäó? Âií çà êðiïèâ ìî íî -
ïîë iþ òðüîõ ñòàð øèõ êí ÿçiâñüêèõ ãiëîê Ðþ ðè êî âè÷iâ íà âåð õîâ íó
âëà äó íà Ðóñi. Äîáó ñó ïåðå÷îê ìiæ íèìè çà ñòó ïè ëà òðè âà ëà äîáà
ñïiëüíèõ óçãîä æå íèõ äié120. Àëå ÿêùî îäíà ç ìî ëîä øèõ ãiëîê Ðþ -
ðè êî âè÷iâ, íå çà äî âî ëå íèõ ðiøåí íÿ ìè ç’¿çäó, ÿêi âèç íà âà ëè óìîâ -
íè ìè («èìüæº ðàç äà ÿë Âñºâî ëîäú ãî ðî äû»121), òàêè áóëà íà ðåøòi
ïî ñòàâ ëå íà ó ñòà íî âè ùå äðó ãî ðÿä íî¿, òî Ðîñ òèñ ëà âè÷i çáå ðåã ëè âñi
ñâî¿ âî ëîäi ííÿ òà, âñó ïå ðå÷ ÷åð ãî âèì äåê ëà ðàö iÿì òðüîõ ñòàð øèõ
ãiëîê Ðþ ðè êî âè÷iâ, çà êðiïè ëè ñâié íå çà ëåæ íèé âiä Êèºâà ñòàòóñ.
Íàéáiëüøèõ äèâ iäåíäiâ ó áóð õëè âèõ ïîä iÿõ 1096–1100 ðð.
çäî áóâ Ìî íî ìàõ. ßêùî ïiñëÿ ñìåðòi áàòü êà âií âòðà òèâ Íîâ ãî ðîä
òà ×åðíiãiâ, òî íà ïî ÷à òîê Õ²² ñò. çî ñå ðå äèâ ó ñâî¿õ ðó êàõ Ïå ðå ÿñ -
ëàâëü, Ðîñ òîâ, Êóðñüê, Íîâ ãî ðîä, Ñìî ëåíñüê, ïî êëàâ øè êðàé
áóäü-ÿêèì ìîæ ëè âèì ñïðî áàì Ñâÿ òî ïîë êà äî êîí ñîë iäàöi¿ êíÿ -
çiâñòâ- çå ìåëü ïiä ïî ëiòè÷ íèì ñþ çå ðåí iòå òîì Êèºâà.
²ç ïî çáàâ ëåí íÿì Äà âè äà Âî ëî äè ìè ðñüêî ãî ñòî ëó òà âiäìî -
âîþ Ñâÿ òîñ ëà âà Äà âè äî âè ÷à âiä Ëóöü êî¿ âî ëîñòi Ñâÿ òî ïîë êó âäà -
ëî ñÿ çiáðà òè âî ëèíñüêi çåìëi ïiä ñâîºþ âëà äîþ, ïðî äîâ æó þ ÷è ïî -
ëiòè êó êè¿âñüêèõ êíÿçiâ, ÿêà ç ÷à ñîì, ÿê ìè öå âæå çà ðàç çíàºìî,
ïðè çâå ëà äî ïå ðå òâî ðåí íÿ Âî ëèíi íà äî ìåí êè¿âñüêèõ êíÿçiâ. Àëå
Ñâÿ òî ïîëê ïðàã íóâ çiáðà òè ïiä ñâîºþ âëà äîþ âî ëèíñüêi çåìëi ïå -
ðå âàæ íî äëÿ òîãî, ùîá îá ìiíÿ òè ¿õ íà Íîâ ãî ðîä, çà çðàç êîì
êè¿âñüêèõ êíÿçiâ Õ–X² ñò. Òà õî÷à ñïðî áà ïå ðå ãî âîðiâ ç Ìî íî ìà -
õîì i âäà ëà ñÿ, íîâ ãî ðîäöi âiäìî âè ëè ñÿ ïðè é íÿ òè ßðîñ ëà âà Ñâÿ òî -
ïîë ÷è ÷à122, i êè¿âñüêî ìó êíÿ çþ äî âå ëî ñÿ çà äî âîëü íè òè ñÿ Âî ëèí -
íþ. Òîãî æ 1102 ð. Ñâÿ òî ïîë êó âäà ëî ñÿ ðîç ïðà âè òè ñÿ i ç ùå îäíèì
ïðå òåí äåí òîì íà Âî ëèíü, ÿêèé ìàâ íà íå¿ îò ÷èííi ïðà âà, — ßðî -
ñëàâîì ßðî ïîë ÷è ÷åì, ÿêèé íå âäîâçi çà çà ãàä êî âèõ îá ñòà âèí ðàï òî -
âî ïî ìåð ó êè¿âñüêié â’ÿç íèöi (íà ñòóï íî ãî ðîêó ñëiäîì çà íèì ïî -
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
201
ìåð i Â’ÿ ÷åñ ëàâ ßðî ïîë ÷è÷ — îñòàííié ç ïëåìi ííèêiâ Ñâÿ òî ïîë -
êà), à íà Âî ëèíi ñiâ ßðîñ ëàâ Ñâÿ òî ïîë ÷è÷.
* * *
Ñìåðòü ßðîñ ëà âà Ìóä ðî ãî ñòà ëà ïå ðå ëîì íîþ â iñòîði¿ Ðóñi
ïîäiºþ, âiä ÿêî¿ ðîç ïî ÷àâ ñÿ ïðî öåñ óòâî ðåí íÿ ñèñ òå ìè êíÿçiâñòâ-
çå ìåëü ïiä âëà äîþ éîãî íà ùàäêiâ123. ªäè íèì íà ñëiäêîì ïî ÷åð ãî -
âèõ ñïðîá òðüîõ éîãî ñèíiâ ²çÿñ ëà âà, Ñâÿ òîñ ëà âà òà Âñå âî ëî äà
óòâåð äè òè êî æåí ñâié âëàñ íèé ñþ çå ðåí iòåò íàä òå ðè òîðiºþ Ðóñi
ñòàâ çà êðiïëå íèé Ëþ áåöü êèì òà Óâå òèöü êèì ç’¿çäà ìè ïå ðå ðîç -
ïîäië âåð õîâ íî¿ âëà äè âèê ëþ÷ íî ìiæ öèìè òðüî ìà ãiëêà ìè Ðþ ðè -
êî âè÷iâ. Òà õî÷à îò ÷èííi ïðà âà ²ãî ðå âè÷iâ òà Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ iãíî -
ðó âà ëè ñÿ, îñòàííiì, ÿê i íà ùàä êàì ²çÿñ ëà âà Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à, âäà -
ëî ñÿ íà ïå ðè ôåði¿ äåð æàâ íî¿ òå ðè òîði¿ óòâåð äè òè ñâîþ âëà äó íàä
çíà÷ íèì êîì ïëåê ñîì çå ìåëü òà âäà ëî ïðî òèñ òî ÿ òè ñïðî áàì Êèºâà
îá ìå æè òè ¿õ ïî ëiòè÷ íèé ñó âå ðåí iòåò òà çå ìåëüíi âî ëîäi ííÿ. ² âæå ó
Õ²² ñò. çà õiäíi äæå ðå ëà íàä iëÿ þòü âî ëîäi ííÿ Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ ñòà òó -
ñîì êî ð îëiâñòâà, à âiçàíòiéñüêi äæå ðå ëà õà ðàê òå ðè çó þòü ¿õ âî ëî -
äàðiâ ÿê àá ñî ëþò íî ñà ì îñòiéíèõ, ðiâíèõ çà ñòà òó ñîì óãî ðñüêèì êî -
ðî ëÿì ïàð òíåðiâ Âiçàíòi¿124.
Ùî æ ñòî ñóºòüñÿ ñïàä êîºìöÿ ²ãîðÿ ßðîñ ëà âè ÷à Äà âè äà, ïî -
ïðè ïåâ íå ïiäâè ùåí íÿ éîãî ïî ëiòè÷ íî ãî ñòà òó ñó â ïåðøi ðîêè
êè¿âñüêî ãî êíÿæi ííÿ Ñâÿ òî ïîë êà, âðåøòi-ðåøò éîãî âñå æ òàêè
áóëî çâå äå íî äî ñòà íî âè ùà âî ëî äà ðÿ äðó ãî ðÿä íî ãî óäiëó. Ïðè ÷è -
íîþ öüî ãî áóâ, íà íàøå ïå ðå êî íàí íÿ, îñîá ëè âèé ñòà òóñ Âî ëèíi.
Àäæå ïî ïðè âàæ ëè âå ñòðà òå ãi÷íå òà åêî íî ìi÷íå çíà ÷åí íÿ, ó öüî ìó
ðåã iîíi ïå ðå òè íà ëè ñÿ îò ÷èííi ïðà âà äåêiëüêîõ ãiëîê Ðþ ðè êî âè÷iâ,
ÿêi ïî ïå ðåìi ííî êíÿ æè ëè ó Âî ëî äè ìèði: i Ñâÿ òîñ ëà âè÷iâ, i ²çÿñ ëà -
âè÷iâ, i Âñå âî ëî äî âè÷iâ. ² ÿêùî ïè òàí íÿì ïiäêî ðåí íÿ ïå ðè ôå -
ðiéíèõ Ïå ðå ìèø ëÿ òà Ïî ëîöü êà öiêà âèâ ñÿ âèê ëþ÷ íî êè¿âñüêèé
êíÿçü, òî ó ïîä i¿ íà Âî ëèíi âòðó ÷à ëè ñÿ óñi òðè ñòàðøi ãiëêè Ðþ ðè -
êî âè÷iâ. Òiëüêè íà ïðèêiíöi 20-õ ðð. Õ²² ñò. Ìî íî ìà øè ÷àì âäà ñòüñÿ
çà êðiïè òè óñþ Âî ëèíü ó ÿêîñòi äî ìåí iàëü íî ãî âî ëîäi ííÿ êè¿âñüêèõ
êíÿçiâ. Äî òîãî ÷àñó æ öåé ðåã iîí çà ëè øàâ ñÿ îñå ðåä êîì ïî ëiòè÷ íî¿
íå ñò àáiëüíîñòi.
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
202
203
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
1Ïëà õîí³í À. Ã. Ïåð øà âî ëè íñüêà êðè çà (1084–1087) // Óêðà¿ íà â Öåí òðàëü -
íî-Ñõiäíié ªâðîïi. — Ê., 2003. — Âèï. 3. — Ñ. 49–68.
2Ãðó øåâ ñêèé Ì. Ñ. Âî ëûí ñêèé âîï ðîñ 1087–1102 ãã. // Êè åâ ñêàÿ ñòà ðè íà. —
¹ 4. — T. XXXIII — Ê., 1891 — Ñ. 32. Ïåð øà ñïåö iàëü íà ïðà öÿ ç öiº¿ òåìè ç’ÿ âè -
ëà ñÿ ìàé æå 200 ðîêiâ òîìó: Àðöûáàøåâ Í. Ñ. Äâà ñúåç äà êíÿ çåé // Âåñ òíèê
Åâðî ïû. — 1823. — Ò. Õ²².
3Èïàò. — Ñòá. 208; Ëàâð. — Ñòá. 217.
4Íà çà ðåí êî À. Â. Äðåâ íÿÿ Ðóñü íà ìåæ äó íà ðîä íûõ ïó òÿõ. Ìåæ äèñ öèï ëè íàð íûå
î÷åð êè êóëü òóð íûõ, òîð ãî âûõ, ïî ëè òè ÷åñ êèõ ñâÿ çåé IX–XII âå êîâ. — Ì., 2001. —
Ñ. 551. ×è áóëî Ñâÿ òî ïîë êà äå ñiãíî âà íî â ÿêîñòi ìàé áóò íüî ãî êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ
1088 ð., ÿê öå ââà æຠìîñ êî âñüêèé iñòî ðèê, íà ïåâ íî ñòâåð äæó âà òè íå ìîæ íà.
Àëå íà âiòü ÿêùî é äàòè ñòâåð äíó âiäïîâiäü, ïî çáàâ ëåí íÿ éîãî Íîâ ãî ðî äó
1091 ð. íà âðÿä ÷è ìîæ íà ââà æà òè îçíà êîþ âèç íàí íÿ ÿê ñïàä êîºìöÿ Êèºâà. Äî
òîãî æ, Ñâÿ òî ïîëê ïî ñìåðòi Âñå âî ëî äà ÷å êàâ íà çà ïðî øåí íÿ Âî ëî äè ìè ðà, íå
íà âà æó þ ÷èñü äî ñà ì îñòiéíèõ äié ïî çà êðiïëåí íþ çà ñî áîþ ïðàâ íà êè¿âñüêèé
ñòië. ×è íå ïëà íó âàâ Ìî íî ìàõ, ùå çà ïðî øó þ ÷è â Êè¿â Ñâÿ òî ïîë êà, íà ìàé -
áóòíº óãî äó íà çðà çîê Ëþ áåöü êî¿?
5Íåñ òàáiëüíiñòü â ñóñïiëüñòâi íà ðîñ òà ëà ïî ñòó ïî âî. Îñòàííi ðîêè æèò òÿ Âñå âî -
ëî äà ñòî ðiíêè ëiòî ïè ñó ðÿñ íiþòü ðiçíî ãî ðîäó íå äîá ðè ìè ïðè êìå òà ìè — ñî íÿ÷ -
íå çà òåì íåí íÿ, ïî ÿ âà çìiÿ ïiä ÷àñ êíÿç³âñüêèõ ëîâ³â, ïî ÿ âà âîë õâà ó Ðîñ -
òîâñüêié çåìëi, íå çðî çóìiëi ïîä i¿ ó Ïî ëîöüêié çåìëi, åï iäåìi¿ òà ií.
6Ëàâð. — Ñòá. 216–217; Èïàò. — Ñòá. 208. Ñõî æå çâè íó âà ÷åí íÿ âè ñó âà ëî ñÿ ñâî -
ãî ÷àñó âóñ òà ìè ²ñàé¿ i Ñâÿ òî ïîë êó Âî ëî äè ìè ðî âè ÷ó («ëþò› áî ãðà äó òîìó â
íºìæå êíÿçü… ëþáÿ âèíî ïèòè ñî ãó ñëüìè è ñúñ ìëà äû ìè ñâ›òíè êè» (Èïàò. —
Ñòá. 127; Ëàâð. — Ñòá. 140)).
7Îñî áèñ òà äðó æè íà îíóêiâ ßðîñ ëà âà, â ÷àñè êè¿âñüêî ãî êíÿ çþ âàí íÿ Âñå âî ëî äà,
ÿêà ïå ðå õî äè ëà çà íèì âiä ñòî ëó äî ñòî ëó, ñêëà äà ëà ëèøå íå çíà÷ íèé âiäñî òîê.
Ïðèê ëà äîì òóò ìîæå áóòè âiäñòóï Ìî íî ìà õà ç ×å ðíiãî âà, çà õîï ëå íî ãî Îëå ãîì
Ñâÿ òîñ ëà âè ÷åì. Çà íèì ç ×å ðíiãî âà ïiøëî ëèøå ñòî äðó æèí íèêiâ (Ëàâð. —
Ñòá. 249). Ë. Â. ×å ðåïíií òà ñëiäîì çà íèì Â. ß. Ïåò ðóõií «îóíû ìè» ââà æà ëè
ìàé áóòíiõ äâî ðÿí, ÿêi, íà âiäìiíó âiä áî ÿ ðñòâà, ùå íå âñòèã ëè ðîç æè òè ñÿ çíà÷ -
íè ìè ìàºòêà ìè òà ïî âíiñòþ çà ëå æà ëè âiä êí ÿçiâñüêî¿ âëà äè (×å ðåï íèí Ë. Â.
Îáùåñ òâåí íî-ïî ëè òè ÷åñ êèå îò íî øå íèÿ â Äðåâ íåé Ðóñè è Ðóñ ñêàÿ ïðàâ äà //
Äðåâ íå ðóñ ñêîå ãî ñó äà ðñòâî è åãî ìåæ äó íà ðîä íîå çíà ÷å íèå. — Ì., 1965. —
Ñ. 198–200; Ïåò ðó õèí Â. ß. Äðåâ íÿÿ Ðóñü: Íà ðîä, êíÿçüÿ, ðå ëè ãèÿ // Èç èñ òî ðèè
ðóñ ñêîé êóëü òó ðû. — Ò. 1. Äðåâ íÿÿ Ðóñü. — Ì., 2000. — Ñ. 192).
8Çâè íó âà ÷åí íÿ ñòàð iþ ÷î ãî Âñå âî ëî äà ó ïðè õèëü íîñòi äî ïî ðàä «ìî ëî äèõ» ðàä -
íèêiâ òèì áiëüø âèã ëÿ äà ëî êî ìi÷íèì, ç îãëÿ äó íà î÷å âèä íó ïà ðà ëåëü ç ñè íîì
Ñî ëî ìî íà Ðî âî à ìîì, ÿêèé, âiäêè íóâ øè ïî ðà äè ñòà ðiéøèí, ùî ñèä iëè ùå ïî -
ðÿä ç éîãî áàòü êîì, ïðè ñëó õàâ ñÿ äî òèõ ìî ëî äèõ ëþ äåé, ç ÿêè ìè âií ðàç îì
âèðiñ, òà ÷å ðåç öå âòðà òèâ áiëüøó ÷àñ òè íó áàòüêiâñüêèõ âî ëîäiíü (3 Öàð.
12:8–10; 2 Ïàð. 10:8). Àäæå óäië iäå àëü íî ãî ïðà âè òå ëÿ, iãíî ðó þ ÷è ìî ëîäü ïðè -
ñëó õà òè ñÿ äî ïî ðàä ñòàð øèõ: «Êîëè ÿ âè õî äèâ äî âîðiò ìiñòà… þíà êè, ïî áà -
÷èâ øè ìåíå, õî âà ëè ñÿ, à ñòàðöi âñòà âà ëè òà ñòî ÿ ëè» (²îâ. 29:7–8). Ñó ÷àñ íîþ
ìî âîþ öå çâè íó âà ÷åí íÿ Âñå âî ëî äà âèã ëÿ äà ëî á òàê: «êíÿçü âïàâ ó äè òè -
íñòâî». Òàê ñàìî âiäëóí íÿ öüî ãî êîíôëiêòó ïå ðå êî ÷ó âà ëî i äî íà ñòóï íî¿ äîáè
ïð àâëiííÿ Ñâÿ òî ïîë êà, ÿêèé îäðà çó æ ïî âîê íÿæiííi «íº çäó ìàâú ñ áîëøºþ
äðó æè íîþ îòíºþ è ñòðîÿ ñâîºãî íî ñâ›òú ñòâî ðè ñ ïðèøºäøè ìè ñ íèìú»
(Ëàâð. — Ñòá. 218; Èïàò. — Ñòá. 209). Àëå öÿ â÷å íà áiáëiéíà ïà ðà ëåëü íå º
âäà ëîþ. Àäæå öèì «îóíûì» âæå áóëî äà ëå êî çà òðèä öÿòü (Ìî íî ìàõ, çîê ðå ìà,
äî ñÿã âæå âiêó ñî ðî êà ðîêiâ).
9Ðû áà êîâ Á. À. Ïåð âûå âåêà ðóñ ñêîé èñ òî ðèè. — Ì., 1964. — Ñ. 128–130; Òî ëî÷ -
êî Ï. Ï. Äðåâ íÿÿ Äðåâ íÿÿ Ðóñü. — Ê., 1988. — Ñ. 94.
10Êîò ëÿð Í. Ô. Äðåâ íå ðóñ ñêàÿ ãî ñó äà ðñòâåí íîñòü. — ÑÏá., 1998. — Ñ. 220.
11Èïàò. — Ñòá. 209; Ëàâð. — Ñòá. 218.
12Ìà áóòü, ñàìå äî öüî ãî ïåð iî äó ïð àâëiííÿ Äà âè äà íà Âî ëèíi íà ëå æàòü ïå ÷àò êè
ç Âî ëî äè ìè ðà òà Ñó òå éñüêà ç íà ïè ñîì íà çâî ðîò íî ìó áîöi: «Áîæå, äî ïî ìî æè
ðàáó ñâîºìó Äà âè äó, àð õîí òó Ðîñi¿» (ßíèí Â. Ë. Àêòîâûå ïå ÷à òè Äðåâ íåé
Ðóñè. — Ò. 1. Ïå ÷à òè Õ — íà ÷à ëà ÕIII ââ. — Ì., 1970. — ¹ 28 òà ií.). Ïðî öå äè -
âèñü íàøó ñòàò òþ: Ïëà õîíií À. Äàâ íüî ðóñü êà ïðî âiíöiéíà äè íàñ òiÿ â ñâiòëi
ñôðà ãiñòè÷ íèõ äæå ðåë (²ãîð ßðîñ ëà âè÷ òà éîãî íà ùàä êè) // Ñïåö iàëüíi iñòî ðè÷ -
íi äèñ öè ïëiíè: ïè òàí íÿ òå îði¿ òà ìå òî äè êè. Çáiðêà íà óêî âèõ ïðàöü òà ñïî ãà äiâ
ïàì ’ÿòi âiäî ìî ãî â÷å íî ãî-iñòî ðè êà, äîê òî ðà iñòî ðè÷ íèõ íàóê, ïðî ôå ñî ðà Âî ëî -
äè ìè ðà Îëåê ñàí äðî âè ÷à Çàì ëè íñüêî ãî. — ×èñ ëî 6 (7). — ×. 1. — Ê., 2001. —
Ñ. 136–152.
13Ïðåñ íÿ êîâ À. Å. Ëåê öèè ïî ðóñ ñêîé èñ òî ðèè. Êè åâ ñêàÿ Ðóñü // Ïðåñ íÿ êîâ À. Å.
Êíÿ æîå ïðà âî â Äðåâ íåé Ðóñè. Î÷åð êè ïî èñ òî ðèè Õ–X²² ñòî ëå òèé. Ëåê öèè ïî
ðóñ ñêîé èñ òî ðèè. Êè åâ ñêàÿ Ðóñü. — Ì., 1993. — Ñ. 391. Ì. Ô. Êîò ëÿð äåùî ìî -
äå ð íiçó âàâ öþ òî÷ êó çîðó, ïðè ïóñ òèâ øè ñêëà äàí íÿ 1093 ð. «òðió ìâiðà òó» Ñâÿ -
òî ïîë êîì, Âî ëî äè ìè ðîì òà éîãî áðà òîì Ðîñ òèñ ëà âîì (Êîò ëÿð Í. Ô. Äðåâ íå -
ðóñ ñêàÿ ãî ñó äà ðñòâåí íîñòü… — Ñ. 224–225). Öÿ òî÷ êà çîðó îñòàííiì ÷à ñîì
áóëà ñïðèé íÿ òà é Î. Ï. Òî ëî÷ êî òà Ï. Ï. Òî ëî÷ êî (Òî ëî÷ êî Î. Ï., Òî ëî÷ êî Ï. Ï.
Êè¿âñüêà Ðóñü. — Ê., 1998. — Ñ. 196). Çà íà øè ìè ñïîñ òå ðå æåí íÿ ìè, Ðîñ òèñ ëàâ
Âñå âî ëî äî âè÷ íå âèñ òó ïàâ â ÿêîñòi ñà ì îñòiéíî ãî ïî ëiòè êà. Âñå ñâîº íå äîâ ãå
æèò òÿ âií ïå ðå áó âàâ ó çà òiíêó ñòàð øî ãî áðà òà. Àêòèâíó æ éîãî ðîëü ó òåê ñòàõ
ïðî ñïiëüíi äi¿ Ñâÿ òî ïîë êà òà Ìî íî ìà õà ìîæ íà ïî ÿñ íè òè òèì, ùî, ÿê ìè âæå
âêà çó âà ëè, êðiì êëà íó Âñå âî ëî äî âè÷iâ, æîä íà ç iíøèõ ãiëîê Ðþ ðè êî âè÷iâ íå
ïiäòðè ìó âà ëà êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ òà íå áðà ëà ó÷àñòi â éîãî ïî õî äàõ. Àëå, íå ùî -
äàâ íî Ò. Ë. Âiëêóë ïðè ïóñ òè ëà, ùî âåñü êîì ïëåêñ ïî âiäîì ëåíü «Ïîâiñòi âðå -
ìåí íèõ ëiò» çà 1093–1100 ðð. ìຠøòó÷ íèé õà ðàê òåð; à òà êîæ íà ïî ëÿ ãຠíà
iñíó âàííi â öi ðîêè äâîõ êî àëiöié ñòàð øèõ ßðîñ ëà âè÷iâ: Ñâÿ òî ïîëê ²çÿñ ëà âè÷ —
Äà âèä Ñâÿ òîñ ëà âè÷ i Âî ëî äè ìèð Âñå âî ëî äî âè÷ — Îëåã Ñâÿ òîñ ëà âè÷ (Âië -
êóë Ò. Ë. Âî ëî äè ìèð Ìî íî ìàõ: Òåê ñòè i âåðñi¿ // Óêð. iñò. æóðí. — 2004. — ¹ 1. —
Ñ. 53–71)
14Èïàò. — Ñòá. 216; Ëàâð. — Ñòá. 226.
15Èïàò. — Ñòá. 217; Ëàâð. — Ñòá. 226.
16Òàêó äóì êó âèñ ëîâ ëþ âàâ ùå Î. ª. Ïðåñ íÿ êîâ: Ïðåñ íÿ êîâ À. Å. Êíÿ æîå ïðà âî â
Äðåâ íåé Ðóñè. Î÷åð êè ïî èñ òî ðèè Õ–X²² ñòî ëå òèé // Ïðåñ íÿ êîâ À. Å. Êíÿ æîå
ïðà âî â Äðåâ íåé Ðóñè. Î÷åð êè ïî èñ òî ðèè Õ–X²² ñòî ëå òèé. Ëåê öèè ïî ðóñ ñêîé
èñ òî ðèè. Êè åâ ñêàÿ Ðóñü. — Ì., 1993 — Ñ. 47.
17Ïðåñ íÿ êîâ À. Å. Êíÿ æîå ïðà âî â Äðåâ íåé Ðóñè… — Ñ. 40. Íå âèç íà ÷å íèé ñòà -
òóñ öèõ çå ìåëü ïiäòâåð äæóºòüñÿ ïîä iÿ ìè 1073–1076 ðð., êîëè, çà áà ãàòü ìà
îçíà êà ìè, i Ðîñ òî âî-Ñóç ä àëüñüêà i ×åðíiãiâñüêà çåìëi áóëè ïîä iëåíi ìiæ Ñâÿ -
òîñ ëà âîì òà Âñå âî ëî äîì ßðîñ ëà âè ÷à ìè (ïðî öå äèâ. íàïð.: Íà çà ðåí êî À. ×åð -
íè ãîâ ñêàÿ çåì ëÿ â ïå ðè îä êè åâ ñêî ãî êíÿ æå íèÿ Ñâÿ òîñ ëà âà ßðîñ ëà âè ÷à
(1073–1076 ãã.) // «À ñå åãî ñå ðåá ðî». Çáiðíèê íà óêî âèõ ïðàöü íà ïî øà íó ÷ëå -
íà- êî ðåñ ïîí äåí òà ÍÀÍ Óêðà¿ íè Ì. Ô. Êîò ëÿ ðà ç íà ãî äè éîãî 70-ði÷÷ÿ. —
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
204
Ê., 2002. — Ñ. 59–66).  1095–1096 ðð. ìiæ Îëå ãîì Ñâÿ òîñ ëà âè ÷åì òà Âî ëî äè -
ìè ðîì Âñå âî ëî äî âè ÷åì ñïà ëàõ íó ëà ñó ïåðå÷êà çà âî ëîñòi ñàìå öèõ çå ìåëü.
18Íåç âà æà þ ÷è íà äå ÿêi òâåð äæåí íÿ Â. Ë. ßíiíà (ßíèí Â. Ë. Ìåæ äóê íÿ æåñ êèå îò -
íî øå íèÿ â ýïî õó Ìî íî ìà õà è «Õîæ äå íèå èãó ìå íà Äà íè è ëà» // ÒÎÄÐË —
XVI. — Ì.; Ë., 1960. — Ñ. 112–131; ßíèí Â. Ë. Ñôðà ãèñ òè ÷åñ êèé êîì ìåí òà ðèé ê
«Õîæ äå íèþ èãó ìå íà Äà íè è ëà» // Âñïî ìî ãà òåëü íûå èñ òî ðè ÷åñ êèå äèñ öèï ëè -
íû. — XXVI. — Ê 60-ëå òèþ ñî äíÿ ñìåð òè àêà äå ìè êà Í. Ï. Ëè õà ÷å âà. —
ÑÏá., 1998. — Ñ. 117–124). Ïðî öå äè âèñü òà êîæ íàøó ñòàò òþ: Ïëà õîíií À. Ã.
Ìñòèñ ëàâ, ²ãîðiâ îíóê (êiëüêà çà óâà æåíü íà ïî ëÿõ «Õîæ äå íèÿ èãó ìå íà Äà íè è -
ëà») // Êè¿âñüêà ñòà ðî âè íà — 1999 — ¹ 5. — Ñ. 9–16.
19Ïîï ðè òâåð äæåí íÿ Î. Ï. Òî ëî÷ êà: Òî ëî÷ êî À. Ï. Êíÿçü â Äðåâ íåé Ðóñè: âëàñòü,
ñî áñòâåí íîñòü, èäå î ëî ãèÿ. — Ê., 1992. — Ñ. 36.
20Òîá òî, ïî ÷à òîê ôå î äàëü íî¿ ðîç äðîá ëå íîñòi: Ãðå êîâ Á. Ä. Êè¿âñüêà Ðóñü. —
Ê., 1951. — Ñ. 485.
21Ãðó øå âñüêèé Ì. Ñ. ²ñòîð iÿ Óêðà¿ íè-Ðóñè. — Ê., 1992. — Ò. 2. — Ñ. 91.
22Äè âèñü, çîê ðå ìà: Òî ëî÷ êî À. Ï. Êíÿçü â Äðåâ íåé Ðóñè… — Ñ. 35–40 òà Òî ëî÷ -
êî Î. Ï., Òî ëî÷ êî Ï. Ï. Êè¿âñüêà Ðóñü… — Ñ. 198–201.
23Èïàò. — Ñòá. 230; Ëàâð. — Ñòá. 256.
24Òî ëî÷ êî À. Ï. Êíÿçü â Äðåâ íåé Ðóñè… — Ñ. 198. Ïðèì. 108.
25Íåç ðî çóì iëà âiäñóòíiñòü íà ç’¿çäi Âî ëî äà ðÿ Ðîñ òèñ ëà âè ÷à, ÿêèé âiä ñìåðòi
ñòàð øî ãî áðà òà ñèäiâ ó Ïå ðå ìèøëi. Âî ÷å âèäü, ñòà òóñ Ïå ðå ìèø ëÿ â öåé ÷àñ íà -
áëè çèâ ñÿ äî ñòà òó ñó Ïî ëîöü êà, ÿêèé ïiä âëà äîþ íà ùàäêiâ Ðîñ òèñ ëà âà Âî ëî äè -
ìè ðî âè ÷à íà áóâ ìàê ñè ìàëü íî¿ àâ òî íîìi¿. Íå äàð ìà â çà ðó áiæíèõ äæå ðå ëàõ âæå
ó Õ²² ñò. çåìëi Ïå ðå ìèø ëÿ òà Ãà ëè ÷à íà çè âà þòü ñÿ îêðå ìèì êî ð îëiâñòâîì
(regnum) (Õðî íè êà ìà ãèñ òðà Âèí öåí òèÿ Êàä ëóá êà // Ùà âå ëå âà Í. È. Ïî ëüñêèå
ëà òè íî ÿ çû÷ íûå ñðåä íå âå êî âûå èñ òî÷ íè êè: Òåê ñòû, ïå ðå âîä, êîì ìåí òà ðèé. —
Ì., 1990. — Ñ. 93, 106, 131–132). Òàê ñàìî i ²îàíí Êiííàì ïiäêðåñ ëþ âàâ îñîá ëè -
âèé ñòà òóñ Ãà ëèöü êî ãî êí ÿçiâñòâà ñå ðåä ðóñü êèõ çå ìåëü (Áè áè êîâ Ì. Â. Âè çàí -
òèé ñêèé èñ òî ðèê Èî àíí Êèí íàì î Ðóñè è íà ðî äàõ Âîñ òî÷ íîé Åâðî ïû: Òåê ñòû,
ïå ðå âîä, êîì ìåí òà ðèé. — Ì., 1997. — Ñ. 132). Ïðî öå äåùî äîê ëà äíiøå ó íà -
øié ñòàòòi: Ïëà õî íèí À. Ã. Ïî òî ìñòâî Âëà äè ìè ðà ßðîñ ëà âè ÷à è Âî ëûíü // Âåñò -
íèê Óäìó ðòñêî ãî óíè âåð ñè òå òà. Ñå ðèÿ «èñ òî ðèÿ». — Èæåâñê, 2003. —
Ñ. 98–106.
26Èïàò. — Ñòá. 231; Ëàâð. — Ñòá. 256–257.
27Èïàò. — Ñòá. 231; Ëàâð. — Ñòá. 257.
28Öå âiäìi÷àâ ùå Î. ª. Ïðåñ íÿ êîâ (Ïðåñ íÿ êîâ À. Å. Êíÿ æîå ïðà âî â Äðåâ íåé
Ðóñè… — Ñ. 52–53).
29Ñëiäîì çà Î. Â. Íà çà ðåí êî ïî ãîä æóºìîñÿ ç íå ïðèé í ÿòíiñòþ äëÿ Õ² ñò. âæè âàí -
íÿ òå ðìiíó «ïðè íöè ïàò», ÿêèé äî ðå ÷íiøå çà ñòî ñî âó âà òè äëÿ iíñòè òóòiâ
Õ²²–X²V ñò. (Íà çà ðåí êî À. Â. Ê ïðî áëå ìå êíÿ æåñ êîé âëàñ òè è ïî ëè òè ÷åñ êî ãî
ñòðîÿ Äðåâ íåé Ðóñè. Çà ìå ÷à íèÿ è ðàç ìûø ëå íèÿ ïî ïî âî äó êíè ãè: Òî ëî÷ -
êî À. Ï. Êíÿçü â Äðåâ íåé Ðóñè: âëàñòü, ñî áñòâåí íîñòü, èäå î ëî ãèÿ. — Êèåâ: Íà -
ó êî âà äóì êà, 1992. — 224 ñ. // Ñðåä íå âå êî âàÿ Ðóñü. — ×. 2. — Ì., 1999. —
Ñ. 176–177).
30Èïàò. — Ñòá. 231; Ëàâð. — Ñòá. 257.
31Èïàò. — Ñòá. 231; Ëàâð. — Ñòá. 257.
32Ãðó øåâ ñêèé Ì. Ñ. Âî ëûí ñêèé âîï ðîñ… — Ñ. 43.
33Èïàò. — Ñòá. 231–232; Ëàâð. — Ñòá. 257–258.
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
205
34Èïàò. — Ñòá. 237; Ëàâð. — Ñòá. 263.
35Èïàò. — Ñòá. 240; Ëàâð. — Ñòá. 266.
36Âà ñèëü êî çà ìîâ ÷óº ùå ñâié ïî õiä â Óãîð ùè íó ðàç îì ç êî ÷î âè êà ìè 1091 ð. (Äèâ.:
Âà ñèëü åâ ñêèé Â. Ã. Âè çàí òèÿ è ïå ÷å íå ãè // Âà ñèëü åâ ñêèé Â. Ã. Òðó äû. — Ò. 1. —
ÑÏá., 1908. — Ñ. 100–102). Öåé ïî õiä ïðî òè ñî þç íèêiâ Ñâÿ òî ïîë êà ìiã äóæå
ðîç äðà òó âà òè êè¿âñüêî ãî êíÿ çÿ.
37Íà êî ðèñòü éìî âiðíîñòi iñíó âàí íÿ òà êî ãî ñî þ çó íà ðó áåæi Õ²–X²² ñò. ñâiä÷èòü
ñàì Ìî íî ìàõ â «Ïîâ ÷àííi», êîëè íà ïðî ïî çèö iþ ñïiëüíî ãî ïî õî äó ïðî òè Ðîñ -
òèñ ëà âè÷iâ âií âiäïîâiâ: «íº ìîãó âû ÿ èòè, íè êðºñòà ïºðºñòó ïè òè» (Ëàâð. —
Ñòá. 241)
38Òâî ðî ãîâ Î. Â. Ñþ æåò íîå ïî âåñ òâî âà íèå â ëå òî ïè ñÿõ Õ²–X²²² ââ. // Èñòî êè ðóñ -
ñêîé áåë ëåò ðèñ òè êè. — Ë., 1970. — Ñ. 45.
39Èïàò. — Ñòá. 233–234; Ëàâð. — Ñòá. 260.
40Èïàò. — Ñòá. 234; Ëàâð. — Ñòá. 260.
41Êè å âî-Ïå ÷åð ñêèé Ïà òå ðèê… — Ñ. 151. Ïðàâ äà, Ì. Ñ. Ãðó øå âñüêèé ó öüî ìó
ôðàã ìåíòi âáà ÷àâ çâè ÷àé íó ïëó òà íè íó êîï iþ âà ÷à (Ãðó øåâ ñêèé Ì. Ñ. Âî ëûí -
ñêèé âîï ðîñ… — Ñ. 54. Ïðèì. 3).
42×è íå ñâiäî ìî Ñâÿ òî ïîëê òà Äà âèä âëàø òó âà ëè îñëiïëåí íÿ â ìiñòi, îä íîé ìåí -
íî ìó ç òèì, ùî íà ëå æà ëî áðà òó Âà ñèëü êà? Òà â Ëàâ ð åíòi¿âñüêî ìó, Íè ê î íiâ -
ñüêî ìó òà Âîñ êðå ñå íñüêî ìó ëiòî ïè ñàõ îñëiïëåí íÿ âiäáó âàºòüñÿ ó Áiëãî ðîäi
(Ëàâð. — Ñòá. 260; Íè êîí. — Ò. 9. — Ñ. 130–131; Âîñêð. — Ñ. 13). ßê âiäìi÷àâ
Ì. Ñ. Ãðó øå âñüêèé (Ãðó øåâ ñêèé Ì. Ñ. Âî ëûí ñêèé âîï ðîñ… — Ñ. 45–46.
Ïðèì. 3), ëiòî ïèñ íèé îïèñ ìiñòà, â ÿêî ìó îñëiïè ëè Âà ñèëü êà («ºñòü ãî ðîäú
ìàëú îó Êèºâà ÿêî äºñÿòè âºðúñòú è âäà뺻), íå ñõî æèé íà Áiëãî ðîä, ÿêèé çíà -
õî äèâ ñÿ âiä Êèºâà çíà÷ íî äàëi òà áóâ äî ñèòü âå ëè êèì ìiñòîì. Òîìó º âñi ïiäñòà -
âè ââà æà òè, ùî îñëiïëåí íÿ âiäáó ëî ñÿ ñàìå ó Çâå íè ãî ðîäi.
43Èïàò. — Ñòá. 236; Ëàâð. — Ñòá. 263.
44Èïàò. — Ñòá. 242; Ëàâð. — Ñòá. 267.
45Øàõ ìà òîâ À. À. Ïî âåñòü âðå ìåí íûõ ëåò. — Ò. 1: Ëå òî ïèñü çà ïè ñîê Àðõåîãðà -
ôè÷åñ êîé êî ìèñ ñèè. — Âûï. XXIX. — Ñ. ÕXÕIII–XÕÕVIII.
46Äîñëiäíè êè ñïðà âåä ëè âî âiäçíà ÷à þòü, ùî «Ïîâiñòü ïðî îñëiïëåí íÿ» áóëà
âêëþ ÷å íà äî ÏÂË ñàìå çà äîáó êè¿âñüêî ãî ïð àâëiííÿ Âî ëî äè ìè ðà Ìî íî ìà õà
(Ïà óò êèí À. À. Áå ñå äû ñ ëå òî ïèñ öåì. Ïî ý òè êà ðàí íå ãî ðóñ ñêî ãî ëå òî ïè ñà -
íèÿ. — Ì., 2002. — Ñ. 177).
47Âiäçíà ÷è ìî, ùî áiëüøiñòü ñó ÷àñ íèõ äîñëiäíèêiâ ââà æà þòü, ùî «Ïîâiñòü ïðî
îñëiïëåí íÿ» ïî òðà ïè ëà ó òåêñò ÏÂË ëèøå íà åòàïi Ñèëü â åñòðiâñüêî¿ ðå äàêöi¿,
òà é ñàì öåé òâið áóëî ñòâî ðå íî íà çà ìîâ ëåí íÿ Âî ëî äè ìè ðà Ìî íî ìà õà (äîê ëàä -
íiøå ïðî öþ òî÷ êó çîðó òà áiáëiîã ðàô iþ äèâ.: Òâî ðî ãîâ Î. Â. Âà ñè ëèé // Ñëî -
âàðü êíèæ íè êîâ è êíèæ íîñ òè Äðåâ íåé Ðóñè. — Âûï. 1: XI — ïåð âàÿ ïî ëî âè íà
XIV â. — Ë., 1987. — Ñ. 91–92).
48Øàõ ìà òîâ À. À. Ïî âåñòü âðå ìåí íûõ ëåò. — Ò. 1. — Ñ. ÕXV–XXVI.
49Çà àíà ëîãiºþ, â îïîâiäi ïðî îñëiïëåí íÿ Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ Âñå âî ëîä Þðiéî âè÷
âèï ðàâ äî âóºòüñÿ â íå áà æàííi ñêàë i÷åí íÿ ñâî¿õ âî ðîãiâ — â óñüî ìó âèí íå
áóíòiâíå âi÷å.
50Ëè õà ÷åâ Ä. Ñ. Ñèñ òå ìà ëè òå ðà òóð íûõ æàí ðîâ Äðåâ íåé Ðóñè // Ëè õà ÷åâ Ä. Ñ.
Èññëå äî âà íèÿ ïî äðåâ íå ðóñ ñêîé ëè òå ðà òó ðå. — Ë., 1986. — Ñ. 66. Àëå, ÿê âiä -
çíà ÷à þòü äîñëiäíè êè, «Ïîâiñòü ïðî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà Òå ðå á îâëüñüêî ãî» çà
ñâî¿ ìè ñòè ëiñòè÷ íè ìè îñîá ëè âîñ òÿ ìè íå çà ëå æèòü âiä àã iîã ðà ôi÷íèõ òâîðiâ
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
206
(Êóñ êîâ Â. Â. Èñòî ðèÿ äðåâ íå ðóñ ñêîé ëè òå ðà òó ðû. — Ì., 1998. — Ñ. 65; Ïà óò -
êèí À. À. Áå ñå äû ñ ëå òî ïèñ öåì… — Ñ. 176).
51Èïàò. — Ñòá. 198; Ëàâð. — Ñòá. 207.
52Èïàò. — Ñòá. 351.
53Äîê ëà äíiøå ïðî öå äèâ.: Óñïåí ñêèé Á. À. Áî ðèñ è Ãëåá: Âîñ ïðè ÿ òèå èñ òî ðèè â
Äðåâ íåé Ðóñè. — Ì., 2000. Ïðî öå ùå ïè ñàâ ². Ï. ªðüîì³í. Äèâ.: Åðå ìèí È. Ï.
Ëè òå ðà òó ðà Äðåâ íåé Ðóñè. — Ì., 1966. — Ñ. 119.
54Ñïðî áó ðå êî íñòðó þ âà òè ñèì âî ëi÷íèé ïiäòåêñò îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà çäiéñíèâ
íå ùî äàâ íî Þ. Ïè ñà ðåí êî (Ïè ñà ðåí êî Þ. Îñëåï ëå íèå Âà ñèëü êà Òå ðå á îâëü -
ñêî ãî (1097 ã.). Ìè ôî ëî ãè ÷åñ êèé ïîä òåêñò // Ñîö ióì. Àëüìàíàõ ñî öiàëü íî¿
iñòîði¿. — Âèï. 3. — Ê., 2003. — Ñ. 179–196.).
55Èïàò. — Ñòá. 234.
56Èïàò. — Ñòá. 111.
57Øàõ ìà òîâ À. À. Ðà çûñ êà íèÿ î äðåâ íåé øèõ ðóñ ñêèõ ëå òî ïèñ íûõ ñâî äàõ / Ëå òî -
ïèñü çà íÿ òèé Àðõåîãðàôè÷åñêîé êî ìèñ ñèè. — Âûï. ÕÕ. — ÑÏá., 1908. —
Ñ. 570.
58Èïàò. — Ñòá. 163; Ëàâð. — Ñòá. 173–174.
59Ïåò ðî Âëîñ òî âè÷ áóâ îäíiºþ ç íà é ï îìiòíiøèõ ïî ñòà òåé ïî ëüñüêî ãî ñå ðåä íüîâi÷ -
÷ÿ. Çíàò íî ãî ðîäó (çà äóì êîþ äå ÿ êèõ iñòî ðèêiâ, âií ïî õî äèâ iç äà òñüêî ãî êí ÿçiâ -
ñüêî ãî ðîäó, Ñiëåçi¿ ÷è íà âiòü Ðóñi), ðî äè÷ Áî ëåñ ëà âà Êðè âî óñ òî ãî (âîíè áóëè
îäðó æåíi íà ðiäíèõ ñåñ òðàõ, — äîíü êàõ Ñâÿ òî ïîë êà ²çÿñ ëà âè÷: Baum gar -
ten N. De. Gënëalogies et mariages occidentaux des Rurikides Russes du Xe au
XIIIe siëcle. — Roma, 1927. — Tab. II. — S. 10), âií êiëüêà äå ñÿ òè ði÷ ïî ñòó ïàâ ñÿ
çà ñâî¿ì ñòà òó ñîì ëèøå ïî ëüñüêî ìó êíÿ çþ, ëèñ òó âàâ ñÿ ç Ïà ïà ìè, çà ñíó âàâ ïî -
íàä 70 êîñ òüîëiâ òà ìî íàñ òèðiâ òà, ÿê ââà æàºòüñÿ, çà ïðî âà äèâ ó Ïîëüùi ðî ìà í -
ñüêèé ñòèëü ó àðõiòåê òóði (äèâ.: Cetwiñski M. Piotr W³ostowic czy Potr Rusin? //
So bótka. — Wroc³aw, 1974. — T. 4.; Wasilewski T. Piotr W³ostowic // S³ownik staro -
Ÿyt nosæi s³owianskich. — T. IV. Cz. 1. — Wroc³aw; Warszawa; Kra ków, 1977. —
S. 113).
60Èïàò. — Ñòá. 319.
61«Â ë›òî 6630… Âî ëî äà ðÿ ÿøà ëÿ õîâ› ëüñòüþ» (Ëàâð. — Ñòá. 292; Èïàò. —
Ñòá. 286.)
62Õðî íè êà ìà ãèñ òðà Âèí öåí òèÿ Êàä ëóá êà… — Ñ. 102.
63Öiêà âî, ùî Êàä ëó áåê, ÿñ êðà âî îïîâ iäà þ ÷è ïðî ïîä ðî áèöi âèê ðà äåí íÿ Ïåò ðîì
Âî ëî äà ðÿ Ðîñ òèñ ëà âè ÷à, æîä íèì ñëî âîì íå îá ìî âèâ ñÿ ïðî îñëiïëåí íÿ ïî ëü -
ñüêî ãî âåëü ìîæi. À îò ùîäî Âî ëî äà ðÿ Ðîñ òèñ ëà âè ÷à, íà ãà äàºìî — áðà òà Âà -
ñèëü êà, âií îïîâ iäຠïðî òå, ùî òîé îñëiïèâ, âèð âàâ ÿçè êà òà îñêî ïèâ îä íî ãî ç
ñâî¿õ áîÿð, ðî äîì ç Óãîð ùè íè, ÿêèé íà ìà ãàâ ñÿ ïðè ñëó æè òè ñÿ ñâîºìó êíÿ çþ îá -
ìà íîì òà çðà äîþ ïî ëÿêiâ (Õðî íè êà ìà ãèñ òðà Âèí öåí òèÿ Êàä ëóá êà… — Ñ. 102–
103). ßê ââà æຠÍ. ². Ùà âå ëå âà, öåé ñþ æåò ïî âíiñòþ áóâ âè ãà äà íèé Êàä ëóá êîì
òà ââå äå íèé ó òåêñò ç ïî â÷àëü íîþ ìå òîþ (Ùà âå ëå âà Í. È. Ïî ëüñêèå ëà òè íî -
ÿçû÷ íûå ñðåä íå âå êî âûå èñ òî÷ íè êè. Òåê ñòû, ïå ðå âîä, êîì ìåí òà ðèé. — Ì.,
1990. — Ñ. 121). Äëÿ íàñ öiêà âî, ùî é ó Ïîëüùi, äå âiç àíòiéñüêèé âïëèâ áóâ íå -
çðiâíÿí íî ñëà áêiøèì çà âïëèâ Âiçàíòi¿ íà Ðóñi, îñëiïëåí íÿ íå áóëî ðiäêiñòþ.
64ªäèíà âiäî ìà íàì ñïåö iàëü íà ðî áî òà, ïðè ñâÿ ÷å íà çà ñòî ñó âàí íþ òà êî¿ ôîð ìè
ïî êà ðàí íÿ, ÿê îñëiïëåí íÿ, ó âiçàíòiéñüêié ïðà âîâié òðà äèöi¿ — äèñ åð òàö iÿ Îäè -
ñåÿ Ëàìïñiäå ñà (Lampsides O. ¹ðïéíÞ ôç~ò ôõöëþ ó åùò ðáðÜ Âõòáíôßíïéò.
Diss. — Athenis, 1949), íà æàëü, çà ëè øàºòüñÿ äëÿ íàñ íå äîñ òóï íîþ.
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
207
65Ëàâð. — Ñòá. 154; Èïàò. — Ñòá. 142.
66Îáî ëåí ñêèé Ä. Âè çàí òèé ñêîå ñî äðó æåñ òâî íà öèé // Îáî ëåí ñêèé Ä. Âè çàí òèé -
ñêîå ñî äðó æåñ òâî íà öèé. Øåñòü âè çàí òèé ñêèõ ïî ðòðå òîâ. — Ì., 1998. —
Ñ. 240. Äå ò àëüíiøå ïðî ïðå öå äåí òè âæè âàí íÿ ñêàë i÷åí íÿ ó âiçàíòiéñüêié ïðà -
âîâié ïðàê òèöi äèâ.: Ostrogorsky G. Geschichte des byzantinischen Staates /
Handbuch der Altertumswissenschaft. — München, 1963; Forssman J. Die Be zie -
hun gen altrussischer Fürstengeschlechter zu Westeuropa. — Bern, 1970.
67Ïðàê òè êà çà ñòî ñó âàí íÿ ñêàë i÷åí íÿ ÷ëåíiâ ïðàâ ëÿ ÷èõ ðîäiâ ó Âiçàíòi¿ çó ìîâ ëþ -
âà ëà íà ñòóï íèé íà ñèëü íèöü êèé ïî ñòðèã æåð òâè ó ÷åíöi (õî÷à íå çà âæäè òàê. Íà
Ðóñi öå ïî ÷à ëî ïðàê òè êó âà ëî ñÿ (âæå áåç ñêàë i÷åí íÿ) íà ðó áåæi Õ²²–X²²² ñò.
Éäåòü ñÿ ïðî íà ñèëü íèöü êèé ïî ñòðèã Ðþ ðè êà Ðîñ òèñ ëà âè ÷à Ðî ìà íîì Ìñòèñ ëà -
âè ÷åì. Ïðå öå äåíò ïî ñòðè ãó ÷ëå íà êí ÿçiâñüêî ãî ðîäó âiäî ìèé i ç Õ² ñò. Òàê,
çâiëüíå íî ãî ßðîñ ëà âè ÷à ìè Ñó äèñ ëà âà Âî ëî äè ìè ðî âè ÷à «çà âî äèâúøº êð›ñòó
è áûñòü ÷åðíöºìü» (Èïàò. — Ñòá. 151; Ëàâð. — Ñòá. 162). Ôîð ìà «âî äè òè êú
êðüñòîó», çäàºòüñÿ, âæè âà ëà ñÿ âèê ëþ÷ íî ó çíà ÷åííi ïðè ìó ñî âî ãî àêòó (Ñëî -
âàðü äðåâ íå ðóñ ñêî ãî ÿçû êà (XI–XIV ââ.). — Ò. IV. — Ì., 1991. — Ñ. 316). Ñàìå
öÿ ôîð ìà âæè òà ó ²ïàòi¿âñüêî ìó ñïèñ êó ²ïàòi¿âñüêî ãî çâî äó. Àëå ó Õëºáíiêî â -
ñüêî ìó ñïèñ êó (áiëüø ñïðàâ íî ìó) i ó âñiõ ñïèñ êàõ Ëàâ ð åíòi¿âñüêî ãî çâî äó âæè òî
äåùî iíøó ôîð ìó, — «çà âî äèâúøº êð›ñòó», ùî îçíà ÷ຠïðè âî äè òè äî ïðè ñÿ ãè
(òàì æå), ùî äåùî çìiíþº ïî ëiòè÷ íå íà âàí òà æåí íÿ öüî ãî àêòó: ìiæ Âî ëî äè ìè -
ðî âè ÷åì (ÿêèé ìàâ áiëüøå ïðàâ íà êè¿âñüêèé ñòië) i ßðîñ ëà âè ÷à ìè áóëî óêëà -
äå íî ïî ëiòè÷ íó óãî äó, íà ñëiäêîì ÿêî¿ ñòàâ äîá ð îâiëüíèé ïî ñòðèã Ñó äèñ ëà âà.
Ìîæ ëè âî, íà Ðóñi Õ² ñò., äå òiëüêè íå ùî äàâ íî ç’ÿ âè ëè ñÿ ïåðøi ìî íàñ òèði, ùå
ââà æà ëè, ùî ïî ñòðèã ìຠáóòè àê òîì äîá ð îâiëüíèì. ×è íå ç öiº¿ ïðè ÷è íè ïî -
ñòðèã ó ÷åíöi íå çãà äóºòüñÿ ó «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà», ÿê éìî âiðíèé
âèõiä ç öiº¿ ïðî áëå ìè? Äà âèä ëèøå ïðî ïî íóº Âà ñèëü êó âî ëèíñüêi ìiñòà (ïðå öå -
äåíò äóæå äèâ íèé, àäæå ó Âiçàíòi¿ ïà íó âàâ óñòà ëå íèé çâè ÷àé, ùî ñëiïèé íå
ìîæå çà é ìà òè ïðå ñòîë), íi÷î ãî íå éäåòü ñÿ ïðî íà ìiðè i â îïîâiäi ïðî ïiäãî òîâ êó
çìîâ íèêiâ äî çëî ÷è íó.
68Öèò. çà: Ïðàâ äà Ðóñ ñêàÿ. — Ò. 1. — Ì.; Ë.,1940. — Ñ. 106. Äëÿ íàñ âàæ ëè âèì º
òîé ôàêò, ùî öÿ ñòàò òÿ ç’ÿâ ëÿºòüñÿ òiëüêè íà åòàïi óêëà äàí íÿ «Ïðàâ äè» «Äî -
êëàä íî¿» ðå äàêöi¿, ÿêèé äàòóºòüñÿ ñàìå äî áîþ ïð àâëiííÿ Âî ëî äè ìè ðà Ìî íî -
ìà õà. Ìà áóòü, ñàìå â öþ äîáó ñêàë i÷åí íÿ ÿê ôîð ìà êðîâ íî¿ ïî ìñòè âñòó ïຠâ
êîíôëiêò ç õðèñ òè ÿ íñüêîþ ìåí ò àëüíiñòþ. Äî òîãî æ, º ïiäñòà âè ââà æà òè, ùî öÿ
ñòàò òÿ áóëà çà ïî çè ÷å íà áåç ïî ñå ðåä íüî ç Åêëî ãè.  Åêëîçi, ïå ðå ðîá ëåíié çà
Ïðî õè ðî íîì Õ ñò., çà îñëiïëåí íÿ íà êëà äàºòüñÿ ïåíÿ â 30 ñèêë (Ïîð.: â
Ïðàâäi — 30 ãðè âåíü) (Äèâ.: Ïðàâ äà Ðóñ ñêàÿ. — Ò. 2. Êîì ìåí òà ðèè. — M.;
Ë., 1947. — Ñ. 347). Ë. Â. ×å ðåïíií íà âiòü ââà æàâ, ùî âêëþ ÷åí íÿ öiº¿ ñòàòòi äî
Ïðàâ äè Äîê ëàä íî¿ ðå äàêöi¿ ïî â’ÿ çà íå ñàìå ç îñëiïëåí íÿì Âà ñèëü êà (×å ðåï -
íèí Ë. Â. Îáùåñ òâåí íî-ïî ëè òè ÷åñ êèå îò íî øå íèÿ… — Ñ. 206–207).
69Ïðàâ äà Ðóñ ñêàÿ… — Ñ. 104.
70Ïðàâ äà Ðóñ ñêàÿ… — Ñ. 104.
71Èïàò. — Ñòá. 603–604. Àëå æ, ç ëiòî ïèñ íî ãî êîí òåê ñòó öiº¿ ôðà çè íå âèò iêàº, ùî
öÿ ïî ñòà íî âà ìàëà çà ãàëü íèé õà ðàê òåð. Ìîâà òóò éäå, ñêîðiø, ïðî ïðè âàò íó
óãî äó.  òîé æå ÷àñ, öå âäà ëå ôîð ìó ëþ âàí íÿ çà ñâiä÷óº ïî øóê íî âî ãî òèïó
âiäíî ñèí âñå ðå äèíi ðîäó Ðþ ðè êî âè÷iâ, ñèëü íî ðîç ãà ëó æå íî ãî íà ïðèêiíöi
Õ²² ñò., â ðàì êàõ ÿêî ãî ïî ñòó ïî âî âòðà ÷à ëà ñÿ óÿâà ïðî ºäíiñòü.
72Èïàò. — Ñòá. 242–243; Ëàâð. — Ñòá. 267–268.
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
208
73Òàê ñàìî i â Ñâÿ òî ìó ïèñüìi îñëiïëåí íÿ ìîæå éòè ÿê âiä äè ÿ âî ëà, òàê i âiä Áîãà,
i ÿê âèï ðî áó âàí íÿ, é ÿê êàðà Áîæà. Ïðèê ëà äè îñëiïëåí íÿ Áî ãîì ÷è ç Áî æî¿ âîëi
º ÷àñ òè ìè â Áiáëi¿ (Áóò òÿ 19:11; 4 Öàðñòâ 6:18; Äiÿí íÿ 9:8; Äiÿí íÿ 13:6–11 òà ií.).
Áiëüøå òîãî, îñëiïëåí íÿ — îäíå ç ïî êà ðàíü, ùî äî ïóñ êà þòü ñÿ Áî ãîì äëÿ òèõ,
õòî éîãî ïî ëè øàº, õòî íå âè êî íóº çà ïîâiäi Ãîñ ïî äà (Äèâ.: Âòîð. 28:28). Òiëüêè
Ãîñ ïîäü îñëiïëþº («Õòî äàâ âóñ òà ëþ äèíi? Õòî ðî áèòü ¿¿ íiìîþ, ÷è ãëó õîþ, ÷è
çðÿ ÷îþ, ÷è ñëiïîþ? ×è íå ÿ Ãîñ ïîäü?» (²ñõîä. 4:11)), òàê ñàìî òiëüêè «Ãîñ ïîäü
âiäêðè âຠî÷i ñëiïèì» (Ïñàë òèð. 145:9) ñâîºþ ìè ëiñòþ. Âðåøòi ðåøò, i â Ñòà ðî -
ìó Çàâiòi áóëî âèç íà íå âèê ëþ÷ íå ïðà âî Ãîñ ïî äà ïiääà âà òè îñëiïëåí íþ ñâî¿õ
ñèíiâ, ùî âiäáè ëî ñÿ ó áiáëiéíèõ îïîâ iäÿõ ïðî ïð àâëiííÿ öàðÿ ²óäå¿ Ñå äåêi¿ ç äè -
íàñòi¿ Äà âè äà.
74Èïàò. — Ñòá. 234.
75Èïàò. — Ñòá. 217; Ëàâð. — Ñòá. 226–227. À. À. Ïà óòêií ó ñâî¿é íå ùî äàâíié ìî -
íîã ðàôi¿ íà ïî ëÿ ãຠíà òiñíî ìó ãå íå òè÷ íî ìó çâ’ÿç êó «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ» ç
îïîâ iäàí íÿì ïðî îñëiïëåí íÿ Ðî ìà íà Äiî ãå íà ó «²ñòîði¿» Ìè õà¿ ëà Àòàëiàòà. Öåé
âèñ íî âîê âií ðî áèòü ïå ðå âàæ íî íà äå ÿ êèõ çáiãàõ ó îá ñòà âè íàõ ñà ìî ãî
îñëiïëåí íÿ Ðî ìà íà òà Âà ñèëü êà ó öèõ äâîõ iñòî ðè÷ íèõ îïîâ iäàí íÿõ, ùî äîç âî -
ëÿº äîñëiäíè êó çðî áè òè âèñ íî âîê ïðî íà ñëiäó âàëü íèé õà ðàê òåð «Ïîâiñòi ïðî
îñëiïëåí íÿ» (Ïà óò êèí À. À. Áå ñå äû ñ ëå òî ïèñ öåì… — Ñ. 180).
76Èïàò. — Ñòá. 218; Ëàâð. — Ñòá. 227. Çà öèì îïîâ iäàí íÿì ñëiäóº áëîê ïî âiäîì -
ëåíü ïðî îá ñòà âè íè, ùî ïå ðå äó âà ëè Ëþ áåöü êî ìó ç’¿çäó, ñàì ç’¿çä òà îïîâiäü
ïðî îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà.
77 Iohannes Zonaras. Epitome historiarum / Ed. Th. Büttner. — III. — Wobst, 1857. —
XVIII, 23. Âèùå ìè âæå âiäìi÷à ëè, ùî Çî íà ðà, íà âiäìiíó äî Àííè Êî ìíiíî¿, ïðè -
ïè ñó âàâ Îëåê ñiþ îñëiïëåí íÿ Âðiºíiÿ òà Âà ñèë ià êè.
78Èïàò. — Ñòá. 240; Ëàâð. — Ñòá. 266.
79Òà é Ñâÿ òî ïîëê îäðó æèâ ñÿ íà äîíöi ïî ëî âåöü êî ãî õàíà, òà ïiçíiøå óðî ÷èñ òî
ïî õî âàâ ñâî ãî òåñ òÿ ó ïå ðå äìiñòi ñòî ëèöi.
80Ñåð ãå å âè÷ Â. Ëåê öèè è èñ ñëå äî âà íèÿ ïî äðåâ íåé èñ òî ðèè ðóñ ñêî ãî ïðà âà. —
ÑÏá., 1910. — Ñ. 449; Ãî ëå íè ùåâ-Êó òó çîâ Ä. «Ðóñ ñêàÿ Ïðàâ äà» è Âè çàí òèÿ (îïûò
èñ òî ðè êî-þðè äè ÷åñ êîé ìî íîã ðà ôèè). — Èðêóòñê, 1913. — Ñ. 449; Æè âîâ Â. Ì.
Èñòî ðèÿ ðóñ ñêî ãî ïðà âà êàê ëèí ãâî ñå ìè î òè ÷åñ êàÿ ïðî áëå ìà // Èç èñ òî ðèè ðóñ -
ñêîé êóëü òó ðû. — Ò. 2. — Êí. 1: Êè åâ ñêàÿ è Ìîñ êîâ ñêàÿ Ðóñü. — Ì., 2002. —
Ñ. 669. Ïðàâ äà, Â. I. Ñåð ãåºâè÷ íà ãî ëî øó âàâ òiëüêè íà âiäíîñ íî ïiçíié ïî ÿâi òà êèõ
çëî ÷èíiâ (íå ðàí iøå XV ñò.) (Ñ. 31). Ñå ðåä ïðî òèâ íèêiâ òà êî¿ òî÷ êè çîðó çãà äàºìî
Ì. Áå íå ìà íñüêî ãî (Áå íå ìàí ñêèé Ì. Çà êîí ãðàä ñêèé. Çíà ÷å íèå åãî â ðóñ ñêîì ïðà -
âå. — Ì., 1917. — Ñ. 144–149) òà ß. Ì. Ùà ïî âà (Ùà ïîâ ß. Í. Âè çàí òèé ñêîå è þæ -
íîñ ëà âÿí ñêîå ïðà âî âîå íà ñëå äèå íà Ðóñè â XI–XIII ââ. — Ì., 1978. — Ñ. 238).
81Æè âîâ Â. Ì. Èñòî ðèÿ ðóñ ñêî ãî ïðà âà… — Ñ. 669.
82Ëàâð. — Ñòá. 356.
83Èïàò. — Ñòá. 233–234.
84Ðàäç. — Ñ. 146. Ñó äÿ ÷è ç âíóòðiøíiõ ñó ïåðå÷íîñ òåé, äàëi â òåêñòi ²ïàòi¿âñüêî ãî
òà Ðàä çèâi ëëiâñüêî ãî ëiòî ïèñiâ º ëà êó íà, ÿêó ìè íè æ÷å çà ïîâ íþºìî çà Íè ê -
îíiâñüêèì ëiòî ïè ñîì.
85Íè êîí. — Ò. 10. — Ñ. 5.
86Ìó ñè ìî âiäçíà ÷è òè öiêà âó ïà ðà ëåëü, ïðî âå äå íó ëiòî ïèñ öåì, àâ òî ðîì îïîâiäi
ïðî âáè âñòâî ²ãîðÿ Îëüãî âè ÷à. Àäæå i â öüî ìó òåêñòi º ìî òèâ îñëiïëåí íÿ, ïðàâ -
äà àëå ãî ði÷íî ãî, ïî â’ÿ çà íî ãî iç ïî ìñòîþ Áîãà âáèâ öÿì: «áºçà êî íèè íºñú ìûñ -
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
209
ëº íèè îóñë›ïëºíèè îóöè ìà ñâî è ìà â›äîóùº ÿêî ìüñòèòºëü ºñòü Áîãú è âçè -
ùºòü êðî âè íºïî âèíü íà ãî» (Èïàò. — Ñòá. 353).
87Öiëêîì ñïðèé ìàºìî äà òó âàí íÿ, çà ïðî ïî íî âà íå Ì. Ñ. Ãðó øå âñüêèì (Ãðó øå â -
ñüêèé Ì. Õðî íî ëîã iÿ ïîä ié Ãà ëèöü êî-Âî ëè íñüêî¿ ëiòî ïè ñè // ÇÍÒØ. — Ò. 41. —
Ëüâiâ, 1901. — Ñ. 11. Äèâ. òà êîæ: Ãà ëèöü êî-Âî ëè íñüêèé ëiòî ïèñ. Äîñëiäæåí íÿ,
òåêñò, êî ìåí òàð / Çà ðåä. Ì. Ô. Êîò ëÿ ðà. — Ê., 2002. — Ñ. 176–178).
88Äîê ëà äíiøå ïðî ïðàê òè êó îñëiïëåíü ó Äàâíié Ðóñi äèâ. ó íà øié ðî áîòi: Ïëà õî -
íií À. Ã. «Ñºãî íº áû âà ëî â Ðóñüê›è çºìüëè»: âïëèâ âiç àíòiéñüêî ãî ïðà âà òà ïå -
ðå æèò êè êðîâ íî¿ ïî ìñòè â êí ÿçiâñüêî ìó ñå ðå äî âèùi // Ñîö ióì. Àëüìàíàõ ñî öi -
àëü íî¿ iñòîði¿. — Âèï. 3. — Ê., 2003. — Ñ. 197–208.
89Èïàò. — Ñòá. 220; Ëàâð. — Ñòá. 229–230.
90Ãðó øåâ ñêèé Ì. Ñ. Âî ëûí ñêèé âîï ðîñ 1087–1102 ãã. … — Ñ. 47. Ïîï ðè öå âiðíå
ñïîñ òå ðå æåí íÿ, Ì. Ñ. Ãðó øå âñüêèé çðî áèâ ïî ìèë êó ó âè ðà õó âàííi Âå ëè êîä íÿ
1098 ð. — ñè ðî ïóñò òîãî ðîêó ïðè ïà äàâ íå íà 7, à íà 17 ëþ òî ãî (íå çðî çóì iëî,
÷îìó òóò iñòî ðèê íå ïî ìiòèâ ïî ìèë êó Ì. Ñ. Àðöèáàøåâà, ÿêèé âiäíî ñèâ Ëþ áåöü -
êèé ç’¿çä íà 1096 ð., òà é ó òîìó âè ðà õó âàâ Âå ëèê äåíü íå íà 13 êâiòíÿ, à íà
28 áå ðåç íÿ (Àðöûáàøåâ Í. Ñ. Äâà ñúåç äà êíÿ çåé… — Ñ. 261.).
91Äåùî iíàê øå öi ïîä i¿ êî ìåí òóº Ò. Ë. Âiëêóë. Âîíà çâåð íó ëà óâà ãó íà ïî âiäîì -
ëåí íÿ Íîâ ãî ðî äñüêî ãî ïåð øî ãî ëiòî ïè ñó ïiä 1097 ð.: «Ñëºïëºíú áûñòü Âà ñèë -
êî. Âú òî æº ë›òî, çèìº, ïîá›äè Ìüñòèñ ëàâ ñú íî âî ãî ðîä öè Îëãà íà Êó ëà -
ö›ñê›» (ÍÏË. — Ñ. 19, 202). ßê ââà æຠäîñëiäíè öÿ, ïåðâiñíèé ïî ðÿ äîê ïîä ié ó
«Ïîâiñòi âðå ìåí íèõ ëiò» çìiíå íî, i íå î áîâ ’ÿç êî âî ëî ãi÷íèé ðÿä — ïî ðàç êà Îëå -
ãà, éîãî ó÷àñòü ó Ëþ áåöü êî ìó ç’¿çäi, îñëiïëåí íÿ Âà ñèëü êà — áóâ òà êèì íà -
ñïðàâ äi (Âiëêóë Ò. Ë. Âî ëî äè ìèð Ìî íî ìàõ… — Ñ. 60–61). Çðî çóì iëî, ùî ìîæ íà
áóëî á ïðè ïóñ òè òè, ùî ïî õî äó Ìî íî ìà õà íà Ñâÿ òî ïîë êà çà âà äèâ êîíôëiêò ç
Îëå ãîì. Àëå ìè íå ñõèëüíi ïî âíiñòþ çà ïå ðå ÷ó âà òè ëiòî ïèñ íó âåð ñiþ ïîä ié,
îñêiëüêè íåìຠíiÿ êèõ îçíàê òîãî, ùî ði÷íà ñòàò òÿ Íîâ ãî ðî äñüêî ãî ïåð øî ãî
ëiòî ïè ñó ìiñòèòü ïå ðå ëiê ïîä ié ó õðî íî ëîãi÷íié ïî ñëiäîâ íîñòi.
92Èïàò. — Ñòá. 239; Ëàâð. — Ñòá. 265. Çâà æà þ ÷è íà âæå çãà äàíi íàìè âèùå äâi
êðè âàâi ïî ìñòè Âà ñèëü êà, ïðàã íåí íÿ çà ïî áiãòè êðî âîï ðî ëèò òþ òóò ëèøå ðè òî -
ðè÷ íèé ïðè é îì.
93Öè àí êî ëî âñüêèé Î. Ìà òåð ià ëè äî àð õå î ëîãi¿ Âî ëè íñüêî ãî ïî âiòó // ÇÍÒØ. —
Ò. CLIV. — Ëüâiâ, 1937. — Ñ. 234–237; Ðàï ïî ïîðò Ï. À. Íî âûå äàí íûå ïî èñ òî -
ðè ÷åñ êîé ãå îã ðà ôèè Âî ëû íè // ÊÑÈÀ ÀÍ ÑÑÑÐ. — Âûï. 99. — Ì., 1964. —
Ñ. 54–58; Êîò ëÿð Í. Ô. Ôîð ìè ðî âà íèå òåð ðè òî ðèè è âîç íèê íî âå íèå ãî ðî äîâ
Ãà ëèö êî-Âî ëûí ñêîé Ðóñè ²Õ–X²²² âå êîâ. — Ê., 1985. — Ñ. 35.
94Èïàò. — Ñòá. 243; Ëàâð. — Ñòá. 269. Ïðàâ äà, Âî ëî äèñ ëàâ âçÿâ «çëà òî» é â Äà -
âè äà, — ÿê íàì çäàºòüñÿ, öå ïðî ñòî çâè ÷àé íà ïðî öå äó ðà ïðè ïî ñå ðåä íèöòâi.
95Ëàâð. — Ñòá. 270; Èïàò. — Ñòá. 244.
96Èïàò. — Ñòá. 246. Ëàâð. — Ñòá. 271.
97Ïðî ¿õ ó÷àñòü çãà äà íî ëèøå ó Ëàâ ð åíòi¿âñüêî ìó çâîäi (Ëàâð. — Ñòá. 270).
98Ïðî ó÷àñòü çà ãîíiâ Äà âè äà Ñâÿ òîñ ëà âè ÷à â öüî ìó ïî õîäi ñâiä÷èòü i âæå çãà äà -
íå íàìè «Ñëî âî î Ïðî õî ðå» Êèºâî-Ïå ÷å ðñüêî ãî Ïà òå ðè êà: «Ñâÿ òî ïîëê ñú Äà -
âû äîìú (Ñâÿ òîñ ëà âè ÷åì. — À. Ï.) ðàòü çà ÷àñ òàè ïðî Âà ñèëü êî âó ñë›ïîòó, ºæº
îñë›ïè Ñâÿ òî ïîëêú, ïî ñëó øàâú Äà âè äà Èãîðºâè÷à» (Êè å âî-Ïå ÷åð ñêèé Ïà òå -
ðèê… — Ñ. 151).
99Ñîô. ². — Ñòá. 214, Òâåð. — Ñòá. 185–186; Âîñêð. — Ò. VII. — Ñ. 15. Ñó äÿ ÷è ç
êîí òåê ñòó ïî âiäîì ëåíü, ìîâà ó íèõ éäå ïðî ïî õiä Ìî íî ìà õà òà Ñâÿ òî ïîë êà
áåç ïî ñå ðåä íüî îäðà çó æ ïiñëÿ ç’¿çäó ïiä Ãî ðîä öåì òà êè¿âñüêè ìè ïå ðå ãî âî ðà -
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
210
ìè. Ïî ñ îëüñòâî Âà ñèëü êà âìî âè ëî Ìî íî ìà õà òà Ñâÿ òî ïîë êà ïå ðå ðâà òè ïî õiä
íà Âî ëî äè ìèð. Ì. Ñ. Ãðó øå âñüêèé ïî ñòà âèâ ñÿ äî öüî ãî ïî âiäîì ëåí íÿ ç íå äîâ i -
ðîþ (Ãðó øåâ ñêèé Ì. Ñ. Âî ëûí ñêèé âîï ðîñ… — Ñ. 51–52. Ïðèì. 1.). Ñêîð iøå çà
âñå, óêëà äà÷i ïiçíiøèõ çâîäiâ íå âiðíî çðî çóì iëè ôðàã ìåíò, ó ÿêî ìó Âà ñèëü êî
ëèøå çiçíàºòüñÿ ó ñâîºìó íà ìiði íàä iñëà òè ïî ñ îëüñòâî äî Ìî íî ìà õà. Îñêiëüêè,
âçÿâ øè Âî ëî äè ìèð, Ñâÿ òî ïîëê ðó øèâ íà Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ, ñî þç íèõ Ìî íî ìà õó,
íàì çäàºòüñÿ ó÷àñòü ïå ðå ÿñ ëà âñüêî ãî êíÿ çÿ ó öüî ìó ïî õîäi íå ìîæ ëè âîþ, õî÷à
ïiçíiøå, â Óâå òè ÷àõ âií i ïðèºäíàâ ñÿ äî âè ìîã ñî þç íèêiâ äî Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ ïî -
âåð íó òè Ïîäíiñòðîâ ’ÿ.
100Èïàò. — Ñòá. 244; Ëàâð. — Ñòá. 270.
101Èïàò. — Ñòá. 248; Ëàâð. — Ñòá. 273. Ïî ðiâíþ þ ÷è òåê ñòè ÏÂË òà «Ïîâiñòi ïðî
îñëiïëåí íÿ», ìîæ íà ïî ñòà âè òè áiëüø çà ãàëü íå ïè òàí íÿ ïðî iíôîð ìà òèâíiñòü
ïî ði÷íèõ ñòà òåé äàâ íüî ðóñü êî ãî ëiòî ïè ñàí íÿ. Âiäíàé äå íèé ó äðóãié ïî ëî âèíi
Õ² ñò. æàíð ñþ æåò íî ãî îïîâ iäàí íÿ ó ëiòî ïèñi âiäêðè âàâ ïå ðåä óêëà äà ÷à ìè ëiòî -
ïèñiâ íîâi ìîæ ëè âîñòi. Ñàìå òîìó âií òàê àê òèâ íî âè êî ðèñ òî âó âàâ ñÿ ó ëiòî ïè -
ñàííi íà ñòóï íî ãî Õ²² ñò., à â Õ²²² ñò. áóâ âçÿ òèé çà îñíî âó îðèã iíàëü íî¿ ïàì ’ÿò êè
ëiòî ïè ñàí íÿ, ÃÂË.
102Èïàò. — Ñòá. 244. Ëàâð. — Ñòá. 269.
103Äèâ.: Ïëà õî íèí À. Ã. Ïåð øà âî ëè íñüêà êðè çà…
104Baumgarten N. De. Gënëalogies et mariages… — Tab. II. — S. 10.
105À. Àíäðiÿøåâ ââà æàâ, ùî Ñâÿ òî øà ëèøå ñòî ÿâ ç âiéñüêîì ïiä Ëóöü êîì
(Àíäðèÿøåâ À. Î÷åðê èñ òî ðèè Âî ëûí ñêîé çåì ëè äî êîí öà XIV âåêà. —
Ê., 1887. — Ñ. 36), àëå éîãî òî÷ êà çîðó íå çíà õî äèòü ïiäòâåð äæåí íÿ.
106ßê ñïðà âåä ëè âî âiäçíà ÷àâ Ä. À. Ðà ñî âñüêèé, áiëüøiñòü ðîñiéñüêèõ iñòî ðèêiâ
Õ²Õ — ïî ÷àò êó ÕÕ ñò. çà ïå ðå ÷ó âà ëà ïî ñòiéíå ïå ðå áó âàí íÿ ïî ëîâöiâ íà Ïðà âî -
áå ðåææi Äíiïðà. Òà é âií ñàì ââà æàâ, ùî âîíè ç’ÿ âè ëè ñÿ íå ðàí iøå äðó ãî¿ ïî ëî -
âè íè Õ²² ñò. (Ðà ñîâ ñêèé Ä. Ïî ëîâ öû. — III. Ïðå äå ëû ïîëÿ ïî ëî âåö êî ãî. — V. //
Annales de L’institut Kondakov (Seminarium Kondakovianum). — X. Mélanges
A. A. Vasiliev. — Institut Kondakov, Praha, 1938. — Ñ. 155.). Ñó ÷àñíi äîñëiäíè êè
âèç íà þòü iñíó âàí íÿ ïî ëî âåöü êèõ êî ÷î âèù íà Ïðà âî áå ðåææi âæå äëÿ êiíöÿ
Õ² ñò. (Ïëåò íå âà Ñ. À. Ïî ëîâ öû. — Ì., 1990.). Ìiñöåç íà õîä æåí íÿ êî ÷î âèù Áî -
íÿ êà, íà ïåâ íî, âñòà íîâ ëþºòüñÿ çà âäÿ êè ïî âiäîì ëåí íþ «Ïîâ ÷àí íÿ» Âî ëî äè -
ìè ðà Ìî íî ìà õà: «Íà Áîãú èäî õîìú ñ Ñâÿ òî ïîë êîìú íà Áî íÿ êà çà Ðîñü»
(Ëàâð. — Ñòá. 249), â ÿêî ìó éäåòü ñÿ ïðî ìåæ èði ÷÷ÿ Ðîñi òà Ïiâäåí íî ãî Áóãó
(Ëè õà ÷åâ Ä. Ñ. Ïå ðå âîä // ÏÂË… — Ñ. 241) (ó ïå ðå ëiêó «øëÿõiâ» Ìî íî ìà õà çãà -
äóºòüñÿ äåêiëüêà òà êèõ ïî õîäiâ íà Áî íÿ êà çà Ðîñü), òîá òî òå ðè òîð iÿ, ÿêà áåç ïî -
ñå ðåä íüî ìåæ óâà ëà ç Âî ëèí íþ òà Ïð èäíiñòðîâ ’ÿì.
107Èïàò. — Ñòá. 221; Ëàâð. — Ñòá. 232.
108Äèâ.: Àííà Êîì íè íà. Àëåêñèàäà / Ïåð. ß. Í. Ëþ áàð ñêî ãî. — ÑÏá., 1996. —
Ñ. 233–240; Âà ñèëü åâ ñêèé Â. Ã. Âè çàí òèÿ è ïå ÷å íå ãè…; Ïëåò íå âà Ñ. À. Ïî ëîâ -
öû… — Ñ. 46–58.
109Ïðî ïî õiä Âà ñèëü êà ç ïî ëîâ öÿ ìè íà Ïîëü ùó 1092 ð. ïî âiäîì ëÿº i ÏÂË: «Â ë›òî
6600… âîºâàøà Ïî ëîâ öè Ëÿõû ñ Âà ñèëü êîìü Ðîñ òèñ ëà âè÷ºìü» (Ëàâð. —
Ñòá. 215; Èïàò. — Ñòá. 206).
110Öiêà âó âåð ñiþ ïîä ié çíà õî äè ìî ó Íè ê îíiâñüêî ìó ëiòî ïèñi: «íà ÷à øà ïî ñû ëà òè
ïî Äà âû äà Èãîðºâè÷ÿ ëþ áîâ iþ âà äÿùº ºãî êú ñºáº è îá›ùºâàþùº ºìó ñòîëú
ãðàäú Âî ëî äèìºðú» (Íè êîí. — Ò. ²Õ. — Ñ. 136). Ïîï ðè âñþ îá å ðåæíiñòü, ç ÿêîþ
íå îáõiäíî ñòà âè òè ñÿ äî öüî ãî áiëüø ïiçíüî ãî ëiòî ïè ñó, òàêà ðå äàê öiÿ áiëüø
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
211
âiäïîâ iäຠïðî ìîâi Äà âè äà äî ó÷àñ íèêiâ ç’¿çäó òà áiëüø ëà êî íi÷íî ìó òåñ òó
«Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ»: «ïðè âà áè øà Äà âû äà Èãîðºâè÷à è íº äàøà ºìó Âî -
ëî äèìºðÿ íî Äàøà ºìó Äî ðî ãî áóæü» (Èïàò. — Ñòá. 248; Ëàâð. — Ñòá. 273).
111Íå ùî äàâ íî áóëî âèñ ëîâ ëå íî ñó ìíiâè ó äîñ òî âiðíîñòi ñà ìî ãî Óâå òèöü êî ãî
ç’¿çäó. Ò. Ë. Âiëêóë çâåð íó ëà óâà ãó íà ïî ÷àò êî âó ÷àñ òè íó «Ïîâ ÷àí íÿ» Âî ëî äè -
ìè ðà Ìî íî ìà õà: «Îóñð›òîøà áî ìÿ ñëû îò áðà òÿ ìîºÿ íà Âîëç›, ðûëà, ïîò›ñ -
íè ñÿ ê íàì, äà âûæºíºìú Ðîñ òèñ ëà âè ÷à è âî ëîñòü èõú îòèìºì. Èæº ëè íº ïîè -
äºøè ñ íàìè, òî ìû ñîá› áóäºì, à òû ñîá›. È ð›õú: àùº âû ñÿ è í›âàºòº, íº ìîãó
âû ÿ èòè, íè êðºñòà ïºðºñòó ïè òè» (Ëàâð. — Ñòá. 241). ßê âiäçíà ÷ຠäîñëiäíè öÿ,
öå ïî âiäîì ëåí íÿ Ìî íî ìà õà íå òiëüêè ïå ðå êðåñ ëþº âñþ ëiòî ïèñ íó âåð ñiþ Óâå -
òèöü êî ãî ç’¿çäó, àëå é ïðè âiäêðè âຠäëÿ íàñ ñïðàâ æíþ ìåòó ñïiëü íèêiâ, —
âiäiáðà òè âî ëîñòü ó Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ (Âiëêóë Ò. Ë. Âî ëî äè ìèð Ìî íî ìàõ… —
Ñ. 62). Àëå æ âàæ êî îä íî çíà÷ íî âiäíî ñè òè öå ïî âiäîì ëåí íÿ «Ïîâ ÷àí íÿ» ñàìå
äî ïîä ié 1100 ð., àäæå êîíôëiêò ç Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè íå ºäè íî ìî ìåí òíî ñïà ëàõ -
íóâ â 1097–1100 ðð. Ïî ãî äè ìî ñÿ ç Ò. Ë. Âiëêóë â îä íî ìó: ôðà çà «íº ìîãó âû ÿ
èòè, íè êðºñòà ïºðºñòó ïè òè» îä íî çíà÷ íî ñâiä÷èòü ïðî íà ÿâíiñòü ñî þç íèöü êèõ
âiäíî ñèí ìiæ Ðîñ òèñ ëà âè ÷à ìè i Ìî íî ìà õîì, â ÷îìó Äà âèä ²ãî ðå âè÷ çâè íó âà ÷ó -
âàâ Âà ñèëü êà. Õî÷à, ç iíøî ãî áîêó, ïiä «õðåñ òîö iëó âàí íÿì» ìîæå ïðè õî âó âà òè -
ñÿ íà òÿê íà Ëþ áåöüêi óãî äè.
112Ïðè âåð òຠíà ñåáå óâà ãó äèâ íèé, à òîìó é öiëêîì ïî êà çî âèé çáiã ó âæè âàííi
öüî ãî ñïå öè ôi÷íî ãî çâî ðî òó ó òåñ òàõ «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ» òà ÏÂË.
113Èïàò. — Ñòá. 249; Ëàâð. — Ñòá. 273.
114Ïðî ñèì âîë iêó öüî ãî ëiòî ïèñ íî ãî ôîð ìó ëþ âàí íÿ äèâ.: Ïè ñà ðåí êî Þ. «Íà îäè -
íîì êîâ ðå»: ïðî ñèì âîë «áðà òå ðñòâà» êíÿçiâ íà Ðóñi // «À ñå åãî ñå ðåá ðî».
Çáiðíèê íà óêî âèõ ïðàöü íà ïî øà íó ÷ëå íà-êî ðåñ ïîí äåí òà ÍÀÍ Óêðà¿ íè
Ì. Ô. Êîò ëÿ ðà ç íà ãî äè éîãî 70-ði÷÷ÿ. — Ê., 2002. — Ñ. 99–104.
115Ïðî ìîæ ëèâi íà ìiðè Ñâÿ òî ïîë êà çiáðà òè âiéñüêà ñòàð øèõ Ðþ ðè êî âè÷iâ äëÿ ïî -
õî äó íà Ðîñ òèñ ëà âè÷iâ ïiñëÿ Óâå òèöü êî ãî ç’¿çäó äèâ.: Ãðó øåâ ñêèé Ì. Ñ. Âî ëûí -
ñêèé âîï ðîñ… — Ñ. 264.
116Ìîâà òóò éäå ïðî îñî áèñ òó äðó æè íó êíÿ çÿ. Òàê ñàìî, êîëè Ìî íî ìàõ çãà äóº ïðî
ñâié âiäñòóï ç ×å ðíiãî âà, îá ëî æå íî ãî Îëå ãîì Ñâÿ òîñ ëà âè ÷åì ç ïî ëîâ öÿ ìè, âií
ïðè ãà äóº ïðî 100 äðó æèí íèêiâ, ùî ïiøëè çà íèì (Ëàâð. — Ñòá. 249).
117Ïðî íüî ãî äèâ.: Ïëà õîí³í À. Ã. Ìñòèñ ëàâ, ²ãîð³â îíóê (ê³ëüêà çà óâà æåíü íà ïî -
ëÿõ «Õîæ äå íèÿ Èãó ìå íà Äà íè è ëà») // Êè¿âñüêà ñòà ðî âè íà. — 1999. — ¹ 5. —
Ñ. 9–16.
118ª ïåâíi ïiäñòà âè ââà æà òè, ùî Äà âèä îò ðè ìàâ Äî ðî ãî áóæ íà ñà ìî ìó ç’¿çäi ÷è
îäðà çó ïiñëÿ íüî ãî. Íà êî ðèñòü öiº¿ äóì êè ñâiä÷èòü, çîê ðå ìà, âæå çãà äà íå íàìè
ïî âiäîì ëåí íÿ ïðî ðiøåí íÿ Óâå òèöü êî ãî ç’¿çäó «Ïîâiñòi ïðî îñëiïëåí íÿ».
119Äàâ íüî ðóñüêi Îñòðîã, ×îð òî ðèéñüê òà Äó áåí çíà õî äè ëè ñÿ ó áà ñåéíi ð. Ãî ðèíü.
Ùî æ ñòî ñóºòüñÿ Áî æåñü êî ãî, áiëüøiñòü iñòî ðèêiâ äîò ðè ìóºòüñÿ äóì êè, ùî
ìîâà éäå ïðî ìiñòî Áóæñüê ó âåðõíié òå÷i¿ Çà õiäíî ãî Áóãó.  òîé æå ÷àñ äàâ íüî -
ðóñü êå ìiñòî ç íà çâîþ Áî æåñü êèé âiäî ìå i ó âåðõiâ’ÿõ Ïiâäåí íî ãî Áóãó.
Ì. Ñ. Ãðó øå âñüêèé ââà æàâ, ùî º ïiäñòà âè òâåð äè òè, ùî ùå îäèí Áóæñüê çíà õî -
äèâ ñÿ i ó Ïî ãî ðèííi — â ëiòî ïèñíié ñòàòòi 1152 ð. âií çãà äóºòüñÿ ñå ðåä ìiñò ó
âåðõíié ÷àñ òèíi áà ñåé íó Ãî ðèíi: Øóìñüê, Òè õîìëü, Âè ãî øåâ, Ãíîé íè öÿ (Èïàò. —
Ñòá. 454. Ãðó øåâ ñêèé Ì. Ñ. Âî ëûí ñêèé âîï ðîñ… — Ñ. 260–261. Ïðèì. 2.).
120Ïîï ðè òâåð äæåí íÿ Ì. Ô. Êîò ëÿ ðà ïðî âiäñóòíiñòü îçíàê óçãîä æå íèõ äié ìiæ
íèìè (Êîò ëÿð Ì. Ô. Äðåâ íå ðóñ ñêàÿ ãî ñó äà ðñòâåí íîñòü… — Ñ. 236), ëiòî ïè ñåöü
íà ãî ëî øóº íà îä íî ãî ëîñ íî ìó ðiøåííi ñòàð øèõ êíÿçiâ.
121Èïàò. — Ñòá. 231; Ëàâð. — Ñòá. 257.
ÀÍÄÐIÉ ÏËÀÕÎÍIÍ
212
122Ïðî öi ïîä i¿ äèâ.: Èïàò — Ñòá. 253; Ëàâð. — Ñòá. 275–276.
123ßê çà çíà ÷ຠÂ. À. Êó÷êií, «ó ìàé áóò íüî ìó âñi öi êí ÿçiâñòâà âæå íiêî ëè íå âîç -
ç’ºäíó âà ëè ñÿ ðàç îì» (Êó÷ êèí Â. À. Ôîð ìè ðî âà íèå è ðàç âè òèå ãî ñó äà ðñòâåí íîé
òåð ðè òî ðèè âîñ òî÷ íûõ ñëà âÿí â ²Õ–X²²² âå êàõ // Îòå ÷åñ òâåí íàÿ èñ òî ðèÿ. —
2003. — ¹ 3. — Ñ. 73).
124Êàä ëó áåê: Ùà âå ëå âà Í. È. Ïî ëüñêèå ëà òè íî ÿ çû÷ íûå ñðåä íå âå êî âûå èñ òî÷ íè -
êè… — Ñ. 93, 106, 131–132; Áè áè êîâ Ì. Â. Âè çàí òèé ñêèé èñ òî ðèê Èî àíí Êèí -
íàì… — Ñ. 132.
ÄÐÓÃÀ ÂÎËÈÍÑÜÊÀ ÊÐÈÇÀ
213
|