Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne
Warunki egzystencji człowieka na świecie powodują ciągły wzrost zapotrzebowania na surowce energetyczne. Liczne opracowania dowodzą, że na przełomie najbliższych kilku dekad światowe potrzeby energetyczne wzrosną o 55%. Niekończąca eksploatacja surowców energetycznych to nie tylko ich wyczerpalność...
Saved in:
| Published in: | Економічні інновації |
|---|---|
| Date: | 2014 |
| Main Authors: | , |
| Format: | Article |
| Language: | Polish |
| Published: |
Інститут проблем ринку та економіко-екологічних досліджень НАН України
2014
|
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/81050 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne / P. Maziarz, E. Harasim // Економічні інновації: Зб. наук. пр. — Одеса: ІПРЕЕД НАН України, 2014. — Вип. 58. — С. 192-198. — Бібліогр.: 9 назв. — пол. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| _version_ | 1860140065511964672 |
|---|---|
| author | Maziarz, P. Harasim, E. |
| author_facet | Maziarz, P. Harasim, E. |
| citation_txt | Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne / P. Maziarz, E. Harasim // Економічні інновації: Зб. наук. пр. — Одеса: ІПРЕЕД НАН України, 2014. — Вип. 58. — С. 192-198. — Бібліогр.: 9 назв. — пол. |
| collection | DSpace DC |
| container_title | Економічні інновації |
| description | Warunki egzystencji człowieka na świecie powodują ciągły wzrost zapotrzebowania na surowce energetyczne. Liczne opracowania dowodzą, że na przełomie najbliższych kilku dekad światowe potrzeby energetyczne wzrosną o 55%. Niekończąca eksploatacja surowców energetycznych to nie tylko ich wyczerpalność ale drastyczne zanieczyszczenie środowiska naturalnego. W tym względzie należy dążyć do jak najszybszego zastąpienia surowców energetycznych konwencjonalnych surowcami niekonwencjonalnymi.
Людська діяльність сьогодні є результатом безперервного збільшення попиту на енергоресурси. Численні наукові дослідження підтверджують той факт, що через кілька найближчих десятиліть світові потреби в енергії зростуть на 55%. Постійний видобуток природних ресурсів для енергетичної промисловості зумовлює не тільки їх різку вичерпність, але й призводить до значного забруднення навколишнього середовища. У зв'язку з цим, необхідно докласти всіх зусиль для якнайшвидшої заміни традиційних джерел енергії на нетрадиційні види сировини.
Today the human being lives in the conditions causing a continuous increase in the demand for energy resources. The numerous studies confirm that world energy needs will increase by 55% at the turn of the next few decades. The endless over-exploitation of energy resources leads to using up and to global environmental pollution. In this regard, it should be made possible efforts to replace conventional energy sources with unconventional raw materials.
|
| first_indexed | 2025-12-07T17:48:39Z |
| format | Article |
| fulltext |
192 Економічні інновації
Випуск № 58
2014
УДК 502+620.9
WPŁYW KONWENCJONALNYCH I
NIEKONWENCJONALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA ŚRODOWISKO
NATURALNE
Piotr Maziarz, Elżbieta Harasim
Warunki egzystencji człowieka na świecie powodują ciągły wzrost
zapotrzebowania na surowce energetyczne. Liczne opracowania dowodzą, że
na przełomie najbliższych kilku dekad światowe potrzeby energetyczne wzrosną
o 55%. Niekończąca eksploatacja surowców energetycznych to nie tylko ich
wyczerpalność ale drastyczne zanieczyszczenie środowiska naturalnego. W tym
względzie należy dążyć do jak najszybszego zastąpienia surowców
energetycznych konwencjonalnych surowcami niekonwencjonalnymi.
Słowa kluczowe: ochrona środowiska, ekologia, energia, paliwo,
biomasa
Rozwój przemysłu stał się równoznaczny ze wzrostem zapotrzebowania
na paliwa kopalne - węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropę naftową i gaz
ziemny. Intensywna ich eksploatacja oraz zanieczyszczenia, jakie powodują
zmuszają nas do poszukiwań nowych źródeł energii, które nie są tak uciążliwe
dla środowiska naturalnego.
Międzynarodowa Agencja Energetyki ocenia, że globalne potrzeby
energetyczne będą rosły w tempie 1,8 % rocznie, a do 2030 roku globalne
zapotrzebowanie na energie wzrośnie o 55% [1, s.42].
Głównym źródłem produkcji energii w Polsce stanowią surowce kopalne.
Są one podstawą wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej i stanowią
podstawę funkcjonowania wybranych dziedzin przemysłu. Mimo zachodzącego
w wielu państwach procesu transformacji w kierunku zrównoważonej
gospodarki będą one ważnym surowcem dla energetyki w kolejnych
dziesięcioleciach. Na świecie podejmowane są działania mające na celu
ograniczanie negatywnych skutków wykorzystania surowców
konwencjonalnych. Szczególna rola przypada krajom rozwiniętym
gospodarczo, których działania przyczyniły się i nadal przyczyniają się do
powstawania zmian klimatycznych. Dlatego to właśnie te państwa maja
największe możliwości przeciwdziałania zaistniałemu kryzysowi
ekologicznemu. Celem podejmowanych działań powinno być zapewnienie
bezpieczeństwa energetycznego, jak również ekologicznego kraju [2, s. 23-31].
Szybki wzrost gospodarczy powoduje rosnące tempo zużycia energii, co
w sytuacji braku rodzimych zasobów zmusza do zwiększonego importu i
poszukiwania rozwiązań alternatywnych, mogących ten popyt zaspokoić a
jednocześnie chronić środowisko naturalne. Taka możliwość daje
wykorzystanie odnawialnych zasobów energetycznych, które zapewniają też
dywersyfikację źródeł energii, zerowy koszt paliwa, zwiększenie
193 Економічні інновації
Випуск № 58
2014
bezpieczeństwa energetycznego i zmniejszenie obciążenia środowiska i przy
uwzględnieniu w analizie ekonomicznej kosztów i korzyści zewnętrznych stają
sie bardziej konkurencyjne niż energetyka konwencjonalna [3, s. 149-156].
Polityka energetyczna Polski do 2025 roku zakłada, że większość
technologii odnawialnych powinna stać sie konkurencyjna w stosunku do
energetyki konwencjonalnej, uwzględniając w obecnych cenach energetyki
konwencjonalnej koszty ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i innych
związanych z ochroną środowiska. W związku z powyższym, podstawowymi
kierunkami polskiej polityki energetycznej są:
- poprawa efektywności energetycznej,
- wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii,
- dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej poprzez
wprowadzenie
energetyki jądrowej,
- rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw,
- rozwój konkurencyjnych rynków paliw i energii,
- ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko.
Realizując działania zgodnie z tymi kierunkami, polityka energetyczna
będzie dążyła do wzrostu bezpieczeństwa energetycznego kraju przy
zachowaniu zasady zrównoważonego rozwoju [4, s. 4-5].
W zaprezentowanym artykule zostaną poruszone zagadnienia
wykorzystywania zasobów naturalnych nieodnawialnych do produkcji
energetycznej, ich wpływ na środowisko oraz możliwości wykorzystania
niekonwencjonalnych źródeł energii (woda, wiatr, energia słoneczna, biomasa).
Konwencjonalne źródła energii a środowisko. Masowe spalanie paliw
kopalnych jest jedną z przyczyn prowadzących do szybkiej degradacji
środowiska. Zanieczyszczenia te są związane z wytwarzaniem dużej ilości
związków trujących, popiołów i ciepła odpadowego (tab 1.). W Polsce energię
produkuje się nadal głównie w oparciu o węgiel kamienny i brunatny. Wzrost
świadomości społeczeństwa jak szkodliwe ma to skutki dla środowiska oraz
problem konieczności przeorganizowania polityki energetycznej tak, aby
wyczerpanie się tych źródeł nie skończyło się kryzysem energetycznym
spowodowały coraz większe zainteresowanie alternatywnymi źródłami energii.
Zanieczyszczenia emitowane przez elektrownie cieplne wykorzystujące paliwa
kopalne stanowią poważne zagrożenie dla środowiska naturalnego w postaci
kwaśnych deszczy (emisja SO2) oraz efektu cieplarnianego (emisja CO2).
Wydawałoby się, że przyszłość energetyki stanowią elektrownie atomowe które
nie powodują zanieczyszczenia atmosfery. Jednak gigantyczne koszty budowy i
eksploatacji, problemy ze składowaniem trujących odpadów oraz katastrofa w
Czarnobylu spowodowała odejście przynajmniej na jakiś czas od energetyki
atomowej. Dodatkowo eksploatacja złóż węgla przyczynia się do niszczenia
terenów, na których prowadzi się odkrywkę oraz zagraża bezpieczeństwu
mieszkańcom [5, s. 55-86].
194 Економічні інновації
Випуск № 58
2014
Tabela 1. Zagrożenia wynikające z wykorzystania nieodnawialnych
źródeł energii.
Surowce
energetyczne
Skutki uboczne uwagi
pozyskiwania wykorzystania
Węgiel kamienny degradacja terenów,
hałdy górnicze
(zmiany krajobrazu),
zmiany stosunków
wodnych- wody
gruntowe, negatywny
wpływ na rolnictwo i
leśnictwo, zapadanie
się budynków, emisja
metanu CH4,
odprowadzanie
zasolonych wód
pokopalnianych
emisja CO2, NOx,
SO2, pyłów do
atmosfery,
popiołów ( w tym
radioaktywne)
żużel.
CO2 i CH4 to
gazy
cieplarniane
Węgiel brunatny degradacja terenów,
zmiana krajobrazu,
zmiany stosunków
wodnych, emisja
metanu
emisja CO2, NOx,
SO2, pyłów do
atmosfery,
popiołów
Gaz ziemny stwarza najmniejsze
zagrożenie dla
środowiska spośród
wszystkich paliw
kopalnych, ale
występuje również
emisja gazów,
ewentualne awarie
gazociągu to
katastrofa
ekologiczna.
emisja CO2, NOx,
SO2 (śladowe
ilości) i NMVOC
(lotnych
nieratanowych
węglowodorów)
NMVOC
inicjator
gazów
cieplarnianych
Ropa naftowa i
paliwa
ropopochodne
możliwe skażenie
lądów i wód przy
niekontrolowanych
wyciekach
emisja CO2, NOx,
SO2, odpady stałe
powstające w
rafineriach
Pierwiastki
promieniotwórcze
degradacja terenu silnie
radioaktywne
odpady
wymagające
specjalnego
składowania
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Radwański E., Skowroński P.,
Strategiczne problemy rozwoju polskiej energetyki w aspekcie ekologicznym,
Wydawnictwo Politechniki Białostockiej, Białystok 1996.
195 Економічні інновації
Випуск № 58
2014
Alternatywne źródła energii. W Polsce energię produkuje się nadal
głównie w oparciu o węgiel kamienny i brunatny. Odnawialne źródła energii
(OZE) stają się coraz bardziej popularne ze względu na ich nieszkodliwość dla
środowiska, niewyczerpywalność a także potencjał energetyczny. Do
podstawowych odnawialnych źródeł energii zaliczamy energie pozyskiwaną
przy pomocy wykorzystania czynników środowiskowych: tj. energii wiatru,
słonecznej, wodnej, geotermalnej oraz biomasy pochodzenia roślinnego i
zwierzęcego [6].
Energia wiatru jest energią pochodzenia słonecznego. Aby móc
wykorzystywać energię wiatru do produkcji prądu potrzebne są odpowiednie
warunki – stałe występowanie wiatru o określonej prędkości. Elektrownie
wiatrowe pracują zazwyczaj przy wietrze wiejącym z prędkością od 5 do 25
m/s, przy czym prędkość od 15 do 20 m/s uznawana jest za optymalną.
W Polsce odpowiednie warunki do lokalizacji siłowni wiatrowych panują
na Pomorzu, Suwalszczyźnie, w Tatrach i w centralnej Polsce (rys 1).
Źródło: www.zielonaenergia.pl
Najbardziej popularne w chwili obecnej wydaje się być wykorzystanie
energii wody. Energia wodna (hydroenergia) obejmuje zarówno energię mórz i
oceanów oraz energię wód śródlądowych zmagazynowaną w zbiornikach
wodnych jak i ciekach płynących. W Polsce wykorzystuje się energię spadku
wód na rzekach. Elektrownie wodne dzieli się umownie na małe (MEW) o
mocy poniżej 5 MW i duże produkujące większe ilości energii elektrycznej. W
kraju działa aktualnie ponad 400 hydroelektrowni, w tym zaledwie kilkanaście
o mocy większej niż 5MW [7, s. 277-282]. Do głównych zalet hydroenergetyki
można zaliczyć przede wszystkim niskie koszty eksploatacji, brak
196 Економічні інновації
Випуск № 58
2014
zanieczyszczeń środowiska oraz możliwość magazynowania wody w zbiorniku
i użycie jej w okresie szczytowego zapotrzebowania na energię elektryczną.
Trzecim sposobem wytwarzania energii jest wykorzystanie energii
słonecznej. W naszym klimacie najczęściej stosuje się kolektory słoneczne
służące do ogrzewania wody użytkowej, jako system wspomagający główne
źródło ciepła. W zależności od stosowanej technologii, energię promieniowania
słonecznego można wykorzystać do produkcji energii cieplnej jak i energii
elektrycznej. Technologia termicznego wykorzystania energii słonecznej jest w
tej chwili tak zaawansowana, że staje się coraz bardziej konkurencyjna w
stosunku do ogrzewania tradycyjnego. W celu wykorzystania energii słonecznej
stosuje się kolektory (płaskie, rurowe, skupiające), stawy słoneczne, ogniwa
fotowoltaiczne, systemy pasywne.
Obiecujący wydaje się rozwój energetyki opartej na biomasie. W Polsce
obserwuje się wyraźny wzrost znaczenia tej branży, czego przykładem mogą
być zwiększone nakłady na modernizację elektrociepłowni, gdzie powstają
bloki na biomasę [5, s.6]. Biomasa rolnicza rozumiana jest jako zrównoważony
jakościowo strumień materii organicznej, pochodzącej pośrednio lub
bezpośrednio z upraw rolnych [8, s.51-58] (rys 2). Obecny i przyszły rozwój
produkcji biomasy rolniczej na cele energetyczne realizowany musi być
zgodnie z rozwojem zrównoważonym określanym przez trzy podstawowe
czynniki, do których zaliczymy ekonomię, ekologię i akceptację społeczną [9,
s. 236-246].
Rys. 2. Trawy uprawiane na potrzeby produkcji biomasy*
*- Źródło: http://srodowisko.ekologia.pl/zrodla-energii/Pozyskiwanie-
energii-a-ochrona-srodowiska,8738,galeria,19051.html
Biomasa jest najmniej kapitałochłonnym źródłem energii odnawialnej i
stanowi trzecie, co do wielkości, naturalne źródło energii na świecie. Jest wiele
argumentów za energetycznym wykorzystywaniem biomasy, np. stałe i pewne
dostawy krajowego nośnika energii a co z tym się wiąże zapewnienie
dodatkowego dochodu dla rolników, aktywizacja i rozwój obszarów wiejskich,
197 Економічні інновації
Випуск № 58
2014
zmniejszenie globalnej emisji dwutlenku węgla i siarki, decentralizacja
produkcji energii i tym samym wyższe bezpieczeństwo energetyczne. Część
biomasy, zwłaszcza rolnicza ulega procesowi gnilnemu za pomocą specjalnych
bakterii beztlenowych (anaeroby). W rezultacie tworzy się biogaz, w
większości metan, który używany jest jako paliwo.
Podsumowanie. Zużycie energii na świecie rośnie, a energia cieplna,
elektryczna oraz paliwa ciekłe produkowane są najczęściej z kopalnych
surowców energetycznych. Efektem spalania paliw kopalnych, jak już
wspomniano, jest emisja szkodliwych składników do atmosfery,
przyczyniających sie do degradacji środowiska naturalnego: niszczenia lasów,
efektu cieplarnianego, zanieczyszczenia wód, obniżenia poziomu wód
gruntowych itp.
Analizując mocne i słabe strony poszczególnych źródeł energii coraz
więcej krajów zwraca się ku energii słonecznej, której wykorzystanie od blisko
dziesięciu lat dynamicznie się rozwija. Energia promieniowania słonecznego
była zawsze wykorzystywana przez ludzi, czy to w sposób przypadkowy czy
zaplanowany. Światowe zużycie energii podwoiło się od 1970 roku i
przewiduje się, że do 2030 wzrośnie ono trzykrotnie.
Wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia kryzysu energetycznego
wywołanego ograniczoną ilością zasobów naturalnych oraz duże
zanieczyszczenie środowiska naturalnego stanowią podstawę do przyśpieszenia
prac i działań na rzecz ograniczenia wykorzystania nośników kopalnych
odnawialnymi źródłami energii.
Należy kłaść wysoki nacisk na rozwijanie małych sieci wykorzystujących
różne źródła energii, poprzez budowę małych elektrowni wodnych, wiatrowych
słonecznych czy wykorzystujących biomasę. Konieczne są zmiany w polskim
prawie energetycznym, ułatwiające instalację i podłączenie do sieci
przemysłowej.
Literatura:
1. Word Energy Outlook 2007. China and India Insights. International Energy
Agency. France 2007. s. 42.
2. Kruk H., Wykorzystanie źródeł energii a bezpieczeństwo energetyczne i
ekologiczne Polski. Zeszyty Naukowe Akademii Morskiej w Gdyni, nr 72. Gdynia
2012, s. 23-31.
3. Pultowicz A., Energetyka odnawialna a konwencjonalna (Ocena stanu
realizacji celów polityki ekologicznej i energetycznej państwa przed rokiem 2007 w
świetle rozwoju odnawialnych źródeł energii).Uniwersytet Ekonomiczny w
Wrocławiu, s. 149-156.
4. Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Ministerstwo Gospodarki,
Warszawa, 2009 r. s. 4-5.
5. Dec B., Krupa J., Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w aspekcie
ochrony środowiska. Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Katedra
Turystyki i Rekreacji, s. 55-86.
6. Energia ze źródeł odnawialnych w 2009 r. Informacja i opracowania
statystyczne, GUS Warszawa 2010.
7. Sołowiej P., Neugebauer M., Przykład wykorzystania energii wodnej na
terenie Polski Północnej, Wyd. Inżynieria Rolnicza 9(107)2008, s. 277-282.
198 Економічні інновації
Випуск № 58
2014
8. Dobrowolski J., Łepecki A., Łepecki Ł. 2011. Propozycja organizacji
systemu przetwórstwa biomasy rolniczej na terenie województwa lubelskiego.
Barometr Regionalny 3(25), s. 51- 58.
9. Maziarz P., Harasim C.: Biomasa rolnicza jako źródło energii odnawialnej.
Instytutu Studiów Regionalnych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Lwów 2013, s.
236-246.
Анотація
Мазяж П., Харасім Е.
Вплив традиційних та нетрадиційних джерел енергії на довкілля
Людська діяльність сьогодні є результатом безперервного
збільшення попиту на енергоресурси. Численні наукові дослідження
підтверджують той факт, що через кілька найближчих десятиліть світові
потреби в енергії зростуть на 55%. Постійний видобуток природних
ресурсів для енергетичної промисловості зумовлює не тільки їх різку
вичерпність, але й призводить до значного забруднення навколишнього
середовища. У зв'язку з цим, необхідно докласти всіх зусиль для
якнайшвидшої заміни традиційних джерел енергії на нетрадиційні види
сировини.
Ключові слова: навколишнє середовище, екологія, енергія, паливо,
біомаса
Abstract
Piotr Maziarz, Elżbieta Harasim
The influence of conventional energy sources and unconventional raw
materials on the natural environment
Today the human being lives in the conditions causing a continuous
increase in the demand for energy resources. The numerous studies confirm that
world energy needs will increase by 55% at the turn of the next few decades.
The endless over-exploitation of energy resources leads to using up and to
global environmental pollution. In this regard, it should be made possible
efforts to replace conventional energy sources with unconventional raw
materials.
Key words: environment, ecology, energy, fuel, biomass
|
| id | nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-81050 |
| institution | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| issn | XXXX-0066 |
| language | Polish |
| last_indexed | 2025-12-07T17:48:39Z |
| publishDate | 2014 |
| publisher | Інститут проблем ринку та економіко-екологічних досліджень НАН України |
| record_format | dspace |
| spelling | Maziarz, P. Harasim, E. 2015-04-30T16:08:09Z 2015-04-30T16:08:09Z 2014 Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne / P. Maziarz, E. Harasim // Економічні інновації: Зб. наук. пр. — Одеса: ІПРЕЕД НАН України, 2014. — Вип. 58. — С. 192-198. — Бібліогр.: 9 назв. — пол. XXXX-0066 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/81050 502+620.9 Warunki egzystencji człowieka na świecie powodują ciągły wzrost zapotrzebowania na surowce energetyczne. Liczne opracowania dowodzą, że na przełomie najbliższych kilku dekad światowe potrzeby energetyczne wzrosną o 55%. Niekończąca eksploatacja surowców energetycznych to nie tylko ich wyczerpalność ale drastyczne zanieczyszczenie środowiska naturalnego. W tym względzie należy dążyć do jak najszybszego zastąpienia surowców energetycznych konwencjonalnych surowcami niekonwencjonalnymi. Людська діяльність сьогодні є результатом безперервного збільшення попиту на енергоресурси. Численні наукові дослідження підтверджують той факт, що через кілька найближчих десятиліть світові потреби в енергії зростуть на 55%. Постійний видобуток природних ресурсів для енергетичної промисловості зумовлює не тільки їх різку вичерпність, але й призводить до значного забруднення навколишнього середовища. У зв'язку з цим, необхідно докласти всіх зусиль для якнайшвидшої заміни традиційних джерел енергії на нетрадиційні види сировини. Today the human being lives in the conditions causing a continuous increase in the demand for energy resources. The numerous studies confirm that world energy needs will increase by 55% at the turn of the next few decades. The endless over-exploitation of energy resources leads to using up and to global environmental pollution. In this regard, it should be made possible efforts to replace conventional energy sources with unconventional raw materials. pl Інститут проблем ринку та економіко-екологічних досліджень НАН України Економічні інновації Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne Вплив традиційних та нетрадиційних джерел енергії на довкілля The influence of conventional energy sources and unconventional raw materials on the natural environment Article published earlier |
| spellingShingle | Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne Maziarz, P. Harasim, E. |
| title | Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne |
| title_alt | Вплив традиційних та нетрадиційних джерел енергії на довкілля The influence of conventional energy sources and unconventional raw materials on the natural environment |
| title_full | Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne |
| title_fullStr | Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne |
| title_full_unstemmed | Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne |
| title_short | Wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne |
| title_sort | wpływ konwencjonalnych i niekonwencjonalnych źródeł energii na środowisko naturalne |
| url | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/81050 |
| work_keys_str_mv | AT maziarzp wpływkonwencjonalnychiniekonwencjonalnychzrodełenergiinasrodowiskonaturalne AT harasime wpływkonwencjonalnychiniekonwencjonalnychzrodełenergiinasrodowiskonaturalne AT maziarzp vplivtradicíinihtanetradicíinihdžerelenergíínadovkíllâ AT harasime vplivtradicíinihtanetradicíinihdžerelenergíínadovkíllâ AT maziarzp theinfluenceofconventionalenergysourcesandunconventionalrawmaterialsonthenaturalenvironment AT harasime theinfluenceofconventionalenergysourcesandunconventionalrawmaterialsonthenaturalenvironment |