Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей
Lack of socio-political stability is one of the main problems in transitional society. The most important characteristics of social stability are protest attitudes and their destabilization potential – social tension. Monitoring and comparative analysis of these characteristics should be based on r...
Saved in:
| Published in: | Социология: теория, методы, маркетинг |
|---|---|
| Date: | 1999 |
| Main Author: | |
| Format: | Article |
| Language: | Russian |
| Published: |
Iнститут соціології НАН України
1999
|
| Online Access: | https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/89908 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| Cite this: | Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей / Э. Клюенко // Социология: теория, методы, маркетинг. — 1999. — № 3. — С. 89-100. — Бібліогр.: 24 назв. — рос. |
Institution
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine| id |
nasplib_isofts_kiev_ua-123456789-89908 |
|---|---|
| record_format |
dspace |
| spelling |
Клюенко, Э. 2015-12-20T11:11:52Z 2015-12-20T11:11:52Z 1999 Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей / Э. Клюенко // Социология: теория, методы, маркетинг. — 1999. — № 3. — С. 89-100. — Бібліогр.: 24 назв. — рос. 1563-4426 https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/89908 Lack of socio-political stability is one of the main problems in transitional society. The most important characteristics of social stability are protest attitudes and their destabilization potential – social tension. Monitoring and comparative analysis of these characteristics should be based on reliable and valid tools of empirical assessment. The article presents some approaches to asseissment of social protest potential based on using the five-step Likert summative scale and Thurstone principles of expert evaluation with eleven-points scale of equal intervals. The author has defined a system of empirical indicators of protest attitudes and social tension. Que to the approaches, the summative and integrative indexes of protest potential and social tension were calculated according to polling and expert survey empirical data. ru Iнститут соціології НАН України Социология: теория, методы, маркетинг Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей Article published earlier |
| institution |
Digital Library of Periodicals of National Academy of Sciences of Ukraine |
| collection |
DSpace DC |
| title |
Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей |
| spellingShingle |
Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей Клюенко, Э. |
| title_short |
Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей |
| title_full |
Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей |
| title_fullStr |
Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей |
| title_full_unstemmed |
Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей |
| title_sort |
измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов лайкерта и терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей |
| author |
Клюенко, Э. |
| author_facet |
Клюенко, Э. |
| publishDate |
1999 |
| language |
Russian |
| container_title |
Социология: теория, методы, маркетинг |
| publisher |
Iнститут соціології НАН України |
| format |
Article |
| description |
Lack of socio-political stability is one of the main problems in transitional society. The most important characteristics of social stability are protest attitudes and their destabilization potential – social tension. Monitoring and comparative analysis of these characteristics should be based on reliable and valid tools of empirical assessment. The article presents some approaches to asseissment of social protest potential based on using the five-step Likert summative scale and Thurstone principles of expert evaluation with eleven-points scale of equal intervals. The author has defined a system of empirical indicators of protest attitudes and social tension. Que to the approaches, the summative and integrative indexes of protest potential and social tension were calculated according to polling and expert survey empirical data.
|
| issn |
1563-4426 |
| url |
https://nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/89908 |
| citation_txt |
Измерение потенциала протеста и социальной напряженности: применение методических подходов Лайкерта и Терстоуна для конструирования интегральных количественных показателей / Э. Клюенко // Социология: теория, методы, маркетинг. — 1999. — № 3. — С. 89-100. — Бібліогр.: 24 назв. — рос. |
| work_keys_str_mv |
AT klûenkoé izmereniepotencialaprotestaisocialʹnoinaprâžennostiprimeneniemetodičeskihpodhodovlaikertaiterstounadlâkonstruirovaniâintegralʹnyhkoličestvennyhpokazatelei |
| first_indexed |
2025-11-24T20:04:41Z |
| last_indexed |
2025-11-24T20:04:41Z |
| _version_ |
1850494793820405760 |
| fulltext |
Ýäó àðä Êëþ åí êî
Èçìå ðå íèå ïî òåí öè à ëà ïðî òåñ òà è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè ...
ЭДУАРД КЛЮЕНКО,
êàí äè äàò ñî öè î ëî ãè ÷åñ êèõ íàóê, ðó êî âî äè -
òåëü Êè ðî âîã ðàä ñêî ãî îò äå ëå íèÿ ñî öè î ëî -
ãè ÷åñ êîé ñëóæ áû “ÑÎÖÈÑ-ÃÝËËÀÏ”
Измерение потенциала протеста и социальной
напряженности: применение методических
подходов Лайкерта и Терстоуна для
конструирования интегральных количественных
показателей
Abstract
Lack of socio-political stability is one of the main problems in transitional society.
The most important characteristics of social stability are protest attitudes and their
destabilization potential – social tension. Monitoring and comparative analysis of
these characteristics should be based on reliable and valid tools of empirical
assessment. The article presents some approaches to asseissment of social protest
potential based on using the five-step Likert summative scale and Thurstone
principles of expert evaluation with eleven-points scale of equal intervals. The
author has defined a system of empirical indicators of protest attitudes and social
tension. Que to the approaches, the summative and integrative indexes of protest
potential and social tension were calculated according to polling and expert survey
empirical data.
Îäíîé èç ãëàâ íûõ îñî áåí íîñ òåé ñî öè àëü íî-ïî ëè òè ÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ
ñî âðå ìåí íî ãî óêðà èí ñêî ãî îá ùåñ òâà ÿâ ëÿ åò ñÿ ïðî òè âî ðå ÷è âîñòü ñî öè àëü -
íîé ñè òó à öèè. Ñ îä íîé ñòî ðî íû, îá ùåñ òâî äåê ëà ðè ðó åò öåëè äå ìî ê ðà òè -
÷åñ êî ãî ðàç âè òèÿ, ÷òî ïðåä ïî ëà ãà åò çà êî íî äà òåëü íîå çà êðåï ëå íèå ïî ëè òè -
÷åñ êèõ ïðàâ è ñâî áîä (â òîì ÷èñ ëå ïðà âà íà ñî öè àëü íûé ïðî òåñò). Ñ äðó ãîé
ñòî ðî íû, ñî öè àëü íî-ýêî íî ìè ÷åñ êèé êðè çèñ ïî ðîæ äà åò ðîñò ìà òå ðè àëü -
íî-ýêî íî ìè ÷åñ êîé íå îïðå äå ëåí íîñ òè è íå óäîâ ëåò âî ðåí íîñ òè ëþ äåé óñëî -
âè ÿ ìè æèç íè, ñëå äñòâè åì ÷åãî ÿâ ëÿ åò ñÿ ðîñò ïðî òåñ òíî ãî ïî òåí öè à ëà â îá -
Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3 89
ùåñ òâå, êîòîðûé â íàñòîÿùèé ìîìåíò ÿâëÿåòñÿ îäíèì èç îñíîâíûõ
ïðåïÿòñòâèé äëÿ ñòàáèëèçàöèè ñîöèàëüíî-ïîëèòè÷åñêîé ñèòóàöèè.
 ýòîé ñâÿ çè è ïðåä ñòà âè òå ëè ïî ëè òè ÷åñ êîé ïðàê òè êè, è ó÷å íûå èí òó -
è òèâ íî îùó ùà þò âàæ íîñòü òà êèõ ïî êà çà òå ëåé, êàê ïî òåí öè àë ñî öè àëü íî ãî
ïðî òåñ òà è ñî öè àëü íàÿ íà ïðÿ æåí íîñòü äëÿ àíà ëè çà ñòå ïå íè ñòà áèëü íîñ òè
ñî öè àëü íî-ïî ëè òè ÷åñ êîé ñè òó à öèè, ñòå ïå íè ïîä äåð æêè (èëè, íà î áî ðîò,
íå ïðè ÿ òèÿ) íà ñå ëå íè åì îòäåëüíûõ ïîëèòè÷åñêèõ ðåøåíèé è ïî ëè òè ÷å ñ êî -
ãî êóðñà â öåëîì.
 îò å ÷åñ òâåí íîé ñî öè î ëî ãèè ïðåä ëî æå íî íå ñêîëü êî ïîä õî äîâ ê èç ó÷å -
íèþ ïðî òåñ òíî ãî ïî òåí öè à ëà è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè [1—6]. Îäíà êî
ïðî âå äåí íûé àíà ëèç [7] ïî çâî ëÿ åò çà êëþ ÷èòü, ÷òî äàí íûå ïîä õî äû èìå þò
ðÿä ñëà áûõ ñòî ðîí, ê ÷èñëó êîòîðûõ ìîæíî îòíåñòè ñëåäóþùåå.
1. “Ôðàã ìåí òàð íîñòü” èç ìå ðå íèÿ: èñ ïîëü çî âà íèå îò äåëü íûõ ðàç ðîç -
íåí íûõ ýì ïè ðè ÷åñ êèõ èí äè êà òî ðîâ äëÿ èç ìå ðå íèÿ èí òåã ðà òèâ íûõ ïî êà çà -
òå ëåé ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê è ñîöèàëüíîé íàïðÿæåííîñòè.
2. Íå âîç ìîæ íîñòü ñî ïîñ òàâ ëå íèÿ ðå çóëü òà òîâ, ïî ëó ÷åí íûõ â ðàç ëè÷ -
íûõ (êàê âî âðå ìå íè, òàê è â ïðî ñòðà íñòâå) èññëåäîâàíèÿõ.
3. Íåï ðåä ñòàâ ëåí íîñòü ãëàâ íûõ õà ðàê òå ðèñ òèê êà ÷åñ òâà ïðåä ëà ãà å -
ìûõ ïîä õî äîâ: íàä åæ íîñòü, âà ëèä íîñòü èçìåðåíèÿ.
4. Èñïîëü çó å ìûå äëÿ èç ìå ðå íèÿ øêà ëû õà ðàê òå ðè çó þò ñÿ âåñü ìà íèç -
êîé òî÷ íîñ òüþ (ïðå è ìó ùåñ òâåí íî èñ ïîëü çó þò ñÿ çà êðû òûå “âîï ðî ñû- ìå -
íþ” ñ íî ìè íàëü íû ìè øêàëàìè ìíîæåñòâåííîãî âûáîðà).
5. È, íà êî íåö, îò ñó òñòâèå ÷åò êèõ îïå ðà öè î íàëü íûõ îïðå äå ëå íèé è àíà -
ëè çà íà è áî ëåå çíà ÷è ìûõ ñòðóê òóð íûõ ïî êà çà òå ëåé îá îçíà ÷åí íûõ ÿâ ëå íèé,
÷òî íå ïî çâî ëÿ åò îïðå äå ëèòü îñî áåí íîñ òè è âîçìîæíîñòè èõ èçìå ðåíèÿ.
Íå îá õî äè ìîñòü ðå ãó ëÿð íî ãî îò ñëå æè âà íèÿ ñî ñòî ÿ íèÿ ñî öè àëü íî- ïî -
ëè òè ÷åñ êîé ñè òó à öèè â òðàíñ ôîð ìè ðó þ ùåì ñÿ îá ùåñ òâå, ñ îä íîé ñòî ðî íû,
è íå äîñ òà òî÷ íîñòü ñïå öè àëü íûõ ìå òî äè ÷åñ êèõ ïîä õî äîâ ê èç ìå ðå íèþ — ñ
äðó ãîé, îá óñëîâ ëè âà þò àê òó àëü íîñòü ðàç ðà áîò êè ìå òî äè ÷åñ êèõ ïðè íöè ïîâ
êî íñòðó è ðî âà íèÿ èí òåã ðàëü íûõ êî ëè ÷åñ òâåí íûõ ïî êà çà òå ëåé ïî òåí öè à ëà
ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà è åãî óãðî çû äëÿ ñòà áèëü íîñ òè (ñî öè àëü íîé íà ïðÿ -
æåí íîñ òè). Ðàç ðà áîò êà ïîä õî äîâ ê èç ìå ðå íèþ èí òåã ðàëü íûõ èíäåêñîâ â
èññëåäîâàòåëüñêîé ïåðñïåêòèâå ïîçâîëÿåò ïðîäóêòèâíåå ðåøàòü ñëå äó þ -
ùèå àêòóàëüíûå ïðîáëåìû:
1) îñó ùå ñòâëå íèå ìî íè òî ðèí ãà ñî öè àëü íî-ïî ëè òè ÷åñ êîé ñè òó à öèè, â
÷àñ òíîñ òè, ñòå ïå íè åå ñòàáèëüíîñòè;
2) ïðî âå äå íèå êîì ïà ðà òèâ íî ãî àíà ëè çà òåí äåí öèé äè íà ìè êè ïðî òåñ ò -
íûõ óñòà íî âîê è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè â ñî öè ó ìàõ ðàç ëè÷ íî ãî
óðîâíÿ è ëîêàëèçàöèè;
3) ðàñ øè ðå íèå âîç ìîæ íîñ òåé ïðè ìå íå íèÿ ìà òå ìà òè êî-ñòà òèñ òè ÷åñ êèõ
ïðî öå äóð ïðè èç ó÷å íèè è àíà ëè çå ôàê òî ðîâ, âëè ÿ þ ùèõ íà óðî âåíü
ñîöèàëüíîé íàïðÿæåííîñòè.
Âû øå èç ëî æåí íûå àñ ïåê òû ïðî áëå ìû îá óñëî âè ëè îñíîâ íûå çà äà ÷è
äàí íîé ðà áî òû – îïå ðà öè î íàëü íî îïðå äå ëèòü îá îçíà ÷åí íûå ïî íÿ òèÿ, âû -
äå ëèòü èõ íà è áî ëåå çíà ÷è ìûå ñòðóê òóð íûå ïî êà çà òå ëè è ðàç ðà áî òàòü êîì -
ïàê òíûå è âà ëèä íûå ìå òî äè ÷åñ êèå ïîä õî äû ê êî íñòðó è ðî âà íèþ èí òåã -
ðàëü íûõ êî ëè ÷åñ òâåí íûõ ïî êà çà òå ëåé, ïî êà çàâ íà êîí êðåò íîì ïðèìåðå
âîçìîæíîñòè ýòèõ ïîäõîäîâ äëÿ àíàëèçà ðàññìàòðèâàåìûõ ÿâëåíèé.
90 Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3
Ýäó àðä Êëþ åí êî
Îïå ðà öè î íàëü íîå îïðå äå ëå íèå è îñî áåí íîñ òè
èí òåð ïðå òà öèè êà òå ãî ðèé “ïî òåí öè àë ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà”
è “ñî öè àëü íàÿ íàïðÿæåííîñòü”
 ïî ëè òî ëî ãèè è ïî ëè òè ÷åñ êîé ñî öè î ëî ãèè ñó ùåñ òâó þò ðàç ëè÷ íûå
ïîä õî äû ê îïðå äå ëå íèþ ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà [8, ñ. 828, 841; 9, ñ. 25; 10].
Îáùèì ìî ìåí òîì â àíà ëè çå ïðî òåñ òíî ãî ïî âå äå íèÿ, êî òî ðîå ðàñ ñìàò ðè âà -
åò ñÿ â êà ÷åñ òâå îä íîé èç ãëàâ íûõ õà ðàê òå ðèñ òèê ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ -
òè, ÿâ ëÿ åò ñÿ îïðå äå ëå íèå ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà êàê óñòà -
íî âîê ëþ äåé íà ó÷àñ òèå â ìàñ ñî âûõ ôîð ìàõ âëè ÿ íèÿ íà ïî ëè òè êó
âëàñ òíûõ ñòðóê òóð [11—12]. Ïðè àíà ëè çå ïðî òåñ òíî ãî ïî âå äå íèÿ èñ ñëå -
äî âà òå ëè îá û÷ íî ðàç ëè ÷à þò äâå ãðóï ïû ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà è, ñî -
îò âå òñòâåí íî, äâå ãðóï ïû ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê: óñòà íîâ êè íà ó÷àñ òèå
â ëå ãè òèì íûõ, íåíàñèëüñòâåííûõ ôîðìàõ ïðîòåñòà è óñòàíîâêè íà íå -
ëåãèòèìíûå è ýêñòðåìèñòñêèå ôîðìû âûðàæåíèÿ ñîöèàëüíîãî ïðîòåñòà.
Èñõî äÿ èç àíà ëè çà îá ùå ãî â ïî íè ìà íèè ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè â
ðàç ëè÷ íûõ ñî öè î ëî ãè ÷åñ êèõ êîí öåï öè ÿõ [13], ãäå äàí íàÿ õà ðàê òå ðèñ òè êà
ðàñ ñìàò ðè âà åò ñÿ âî âçà è ìîñ âÿ çè ñ ïî íÿ òè åì “ñî öè àëü íûé ïðî òåñò” (â ñî -
öè àëü íî-ïî ëè òè ÷åñ êîì êîí òåê ñòå), ñî öè àëü íóþ íà ïðÿ æåí íîñòü ìîæ íî
îïå ðà öè î íàëü íî îïðå äå ëèòü â êà ÷åñ òâå õà ðàê òå ðèñ òè êè ñî öè àëü íî- ïî -
ëè òè ÷åñ êîé ñè òó à öèè, îò ðà æà þ ùåé äåñ òà áè ëè çà öè îí íûé ïî òåí öè àë
óñòà íî âîê ëþäåé íà ó÷àñòèå â ðàçëè÷íûõ ôîðìàõ ñîöèàëüíîãî ïðî -
òåñòà.
Òà êèì îá ðà çîì, åñëè ïî íÿ òèå “ïî òåí öè àë ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà” õà -
ðàê òå ðè çó åò ñòå ïåíü ðàñ ïðîñ òðà íåí íîñ òè â ñî öè ó ìå óñòà íî âîê ëþ äåé íà
ó÷àñ òèå â ðàç ëè÷ íûõ ìàñ ñî âûõ àê öè ÿõ, òî ïî íÿ òèå “ñî öè àëü íàÿ íà ïðÿ æåí -
íîñòü” õà ðàê òå ðè çó åò ñòå ïåíü óãðî çû äëÿ ñòà áèëü íîñ òè ñèòóàöèè ýòîãî
ïðîòåñòíîãî ïîòåíöèàëà.
 ðà áî òàõ îò å ÷åñ òâåí íûõ èñ ñëå äî âà òå ëåé Í.Â.Ïà íè íîé è Å.È.Ãî ëî âà õè
âû äå ëå íû äâå âàæ íûå îñî áåí íîñ òè, êî òî ðûå íå îá õî äè ìî ó÷è òû âàòü ïðè èí -
òåð ïðå òà öèè è àíà ëè çå ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè.
Âî-ïåð âûõ, ñëå äó åò ïðè íè ìàòü âî âíè ìà íèå, ÷òî ðå àëü íîå ïî âå äå íèå íå
âñåã äà ñî âïà äà åò ñ “äåê ëà ðà öè ÿ ìè î íà ìå ðå íè ÿõ” èëè ñ îðè åí òà öè ÿ ìè íà
ýòî ïî âå äå íèå (íå ñîâ ïà äå íèå âåð áàëü íî ãî è ðå àëü íî ãî ïî âå äå íèÿ) [14, ñ.107].
Òî åñòü, âå ñî ìûé ïî òåí öè àë ïðî òåñ òà, âû ðà æåí íûé â ñóá ú åê òèâ íûõ óñòà -
íîâ êàõ íà ïðî òåñ òíîå ïî âå äå íèå, ìî æåò è íå ïðè âî äèòü ê ñåðü åç íîé äåñ òà -
áè ëè çà öèè îá ùåñ òâà è óñè ëå íèþ ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè, îñî áåííî â
óñëîâèÿõ äåéñòâèÿ îïðåäåëåííûõ ñòàáèëèçèðóþùèõ ñîöèàëüíûõ ôàê -
òîðîâ.
È, âî-âòî ðûõ, âàæ íî ó÷è òû âàòü, ÷òî ãî òîâ íîñòü ëþ äåé ê âû ðà æå íèþ
ïðî òåñ òà â òåõ èëè èíûõ ôîð ìàõ íà õî äèò ñÿ â íå ïîñ ðå äñòâåí íîé çà âè ñè -
ìîñ òè îò ñòå ïå íè ýô ôåê òèâ íîñ òè ðàç ëè÷ íûõ àê öèé ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà.
Òàê, Í.Â.Ïà íè íà îò ìå ÷à åò, ÷òî ïðåä ïî÷ òå íèå íå íà ñ èëüñòâåí íûõ, ëå ãè òè ì -
íûõ ìå òî äîâ “ìîæ íî ïðî ãíî çè ðî âàòü ëèøü äî òîé ïîðû, ïîêà íå íà ñòó ïèò
ðàç î÷à ðî âà íèå â ýô ôåê òèâ íîñ òè ýòèõ ìå òî äîâ. ×àùå âñå ãî ïî ìåðå âîç ðàñ -
òà íèÿ íå ýô ôåê òèâ íîñ òè ëå ãàëü íûõ ñðåäñòâ âîç äå éñòâèÿ íà ïî ëè òè ÷åñ êèå
ïðî öåñ ñû âîç ðàñ òà åò îáðàùåíèå ê íåçàêîííûì, äåñòðóêòèâíûì ñïîñîáàì
áîðüáû çà ñâîè èíòåðåñû” [15, ñ. 45].
Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3 91
Èçìå ðå íèå ïî òåí öè à ëà ïðî òåñ òà è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè ...
Êî íñòðó è ðî âà íèå èí òåã ðàëü íûõ êî ëè ÷åñ òâåí íûõ
ïî êà çà òå ëåé ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðîòåñòà
Ñòðóê òó ðà èí òåã ðàëü íî ãî ïî êà çà òå ëÿ ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ -
òà. Ãî òîâ íîñòü ê ñî öè àëü íî ìó ïðî òåñ òó — ýòî âåð áàëü íî âû ðà æåí íîå äå êëà -
ðà òèâ íî-óñòà íî âî÷ íîå îò íî øå íèå ÷å ëî âå êà ê ó÷àñ òèþ â òåõ èëè èíûõ àê öè -
ÿõ ïðî òåñ òà (ïðî òåñ òíûå óñòà íîâ êè). Ñî âî êóï íîñòü ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê
ãðóï ïû ëþ äåé ôîð ìè ðó åò ñî öè óì íûé ïî òåí öè àë ñîöèàëüíîãî ïðî òåñòà.
 êà ÷åñ òâå ñòðóê òóð íûõ ñî ñòàâ ëÿ þ ùèõ ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðî -
òåñ òà âû äå ëå íû äâå ãðóï ïû ôîðì ïðî òåñ òà, îò íî øå íèå ê ó÷àñ òèþ â êî òî -
ðûõ ôîð ìè ðó åò ïðî òåñ òíûé ïî òåí öè àë ñî öè ó ìà: âî-ïåð âûõ, ëå ãè òèì íûå è
íå íà ñ èëüñòâåí íûå ôîð ìû ïðî òåñ òà è, âî-âòî ðûõ, íåëåãèòèìíûå è ýêñòðå -
ìèñòñêèå ôîðìû.
Ïðè ïîä ãî òîâ êå êîí êðåò íî ãî èíñòðó ìåí òà ðèÿ êàæ äàÿ èç äàí íûõ ãðóïï
áûëà ïðåä ñòàâ ëå íà ðàâ íûì ÷èñ ëîì èí äè êà òî ðîâ, ÷òî áû ðå çóëü òè ðó þ ùåå
âëè ÿ íèå (“âêëàä”) êàæ äîé èç ãðóïï â ôîð ìè ðî âà íèå îá ùå ãî (ñî öè óì íî ãî)
ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðîòåñòà ïðèáëèæàëîñü ê ðàâíîìó.
Òà êèì îá ðà çîì, â âîï ðîñ àí êå òû “Ñêà æè òå, ïî æà ëóé ñòà, â òîì
ñëó ÷àå, êîã äà íà ðó øà þò ñÿ Âàøè ïðà âà è èí òå ðå ñû, ñî ãëàñ íû ëè Âû
ïðè íÿòü ó÷àñ òèå â òà êèõ ñïî ñî áàõ çà ùè òû ñâî èõ ïðàâ è èí òå ðå ñîâ
êàê:” áûëè âêëþ ÷å íû ïî 5 èí äè êà òî ðîâ (íà è áî ëåå ðàñ ïðîñ òðà íåí íûõ â íà -
ñòî ÿ ùåå âðå ìÿ ôîðì ïðî òåñ òà), ïðåä ñòàâ ëÿ þ ùèõ äâå âûäåëåííûå ãðóïïû.
Ëå ãè òèì íûå ôîð ìû ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà:
1. Ñáîð ïîä ïè ñåé ïîä êîë ëåê òèâ íû ìè òðå áî âà íè ÿ ìè
2. Ñàí êöè î íè ðî âàí íûå ìè òèí ãè è äå ìî íñòðà öèè
3. Óãðî çà çà áàñ òîâ êîé
4. Çà áàñ òîâ êè
5. Ïè êå òè ðî âà íèå ãî ñó äà ðñòâåí íûõ ó÷ðåæ äå íèé
Íå ëå ãè òèì íûå è ýêñ òðå ìè ñòñêèå ôîð ìû ïðî òåñ òà:
1. Áîé êîò (îò êàç îò âû ïîë íå íèÿ ðå øå íèé îðãà íîâ âëàñ òè)
2. Íå ñàí êöè î íè ðî âàí íûå ìè òèí ãè è äå ìî íñòðà öèè
3. Ãî ëî äîâ êè ïðî òåñ òà
4. Çàõ âàò çäà íèé
5. Ñîç äà íèå âî î ðó æåí íûõ ãðóïï.
Ìå òî äè ÷åñ êèé ïîä õîä ê èç ìå ðå íèþ. Ðàñ ñìîò ðå íèå ñó ùåñ òâó þ ùèõ òè -
ïîâ øêàë äëÿ èç ìå ðå íèÿ óñòà íî âîê ïî çâî ëè ëî ïî äî áðàòü àäåê âàò íûé, íà
íàø âçãëÿä, ìå òî äè ÷åñ êèé ïîä õîä äëÿ èç ìå ðå íèÿ ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê –
ìå òîä ñóì ìà òîð íîé îöåí êè Ð.Ëàé êåð òà – ïðè íöèï ñóì ìè ðî âà íèÿ îöå -
íîê, ïî ëó ÷åí íûõ ïî îò äåëü íûì ïóí êòàì øêàëû [16—18].
Èñïîëü çî âà íèå ïðè íöè ïà Ëàé êåð òà ïî çâî ëÿ åò,
— âî-ïåð âûõ, èç ìå ðèòü èí òåí ñèâ íîñòü óñòà íî âîê ðåñ ïîí äåí òîâ íà ó÷àñ -
òèå â êàæ äîé èç êîí êðåò íûõ ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà. Â ñî îò âå ò -
ñòâèè ñ ïÿ òè áà ëëüíîé øêà ëîé Ëàé êåð òà, îò âåò ðåñ ïîí äåí òà: “ñî âåð -
øåí íî íå ñî ãëà ñåí” ïðè íè ìàòü ó÷àñ òèå â òîé èëè èíîé ôîð ìå âû ðà æå -
íèÿ ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà îöå íè âà åò ñÿ â 1 áàëë, “ñêî ðåå íå ñî ãëà ñåí” –
â 2 áàë ëà; “òðóä íî ñêà çàòü, ñî ãëà ñåí èëè íåò” – 3 áàë ëà; “ñêî ðåå ñî ãëà -
ñåí” – 4 áàë ëà; “ñî âåð øåí íî ñî ãëà ñåí” – 5 áàë ëîâ. Òà êèì îá ðà çîì, âå -
ëè ÷è íà èí äåê ñà, õà ðàê òå ðè çó þ ùå ãî ãî òîâ íîñòü íà ñå ëå íèÿ ê ó÷àñ òèþ â
òîé èëè èíîé ôîðìå âûðàæåíèÿ ñîöèàëüíîãî ïðîòåñòà (èíòåíñèâíîñòü
óñòàíîâîê), âàðüèðóåò îò 1 äî 5 áàëëîâ;
92 Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3
Ýäó àðä Êëþ åí êî
— âî-âòî ðûõ, îïðå äå ëèòü è ñðàâ íèòü ïî òåí öè àë ëå ãè òèì íî ãî è íå ëå ãè -
òèì íî ãî ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà. Èíäåêñ ïî òåí öè à ëà ëå ãè òèì íî ãî ïðî -
òåñ òà ÿâ ëÿ åò ñÿ ñóì ìàð íîé õà ðàê òå ðèñ òè êîé óñòà íî âîê íà ñå ëå íèÿ íà
ó÷àñ òèå â ïÿòè ïðåä ëî æåí íûõ ëå ãè òèì íûõ ôîð ìàõ ïðî òåñ òà, à èí äåêñ
ïî òåí öè à ëà íå ëå ãè òèì íî ãî ïðî òåñ òà â îá îá ùåí íîì âèäå ïðåä ñòàâ ëÿ åò
îðè åí òà öèè íà ñå ëå íèÿ íà ïÿòü íå ëå ãè òèì íûõ è ðà äè êàëü íûõ ôîðì âû -
ðà æå íèÿ ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà. Çíà ÷å íèÿ èí äåê ñîâ âàðüèðóþò îò 5 äî
25 áàëëîâ: ÷åì âûøå åãî çíà÷åíèå, òåì çíà÷èòåëüíåå ïðîòåñòíûé
ïîòåíöèàë;
— è, â-òðåòü èõ, îïðå äå ëèòü îá ùèé (ñî öè óì íûé) ïî òåí öè àë ñî öè àëü íî ãî
ïðî òåñ òà. Ïîñ êîëü êó óñòà íîâ êè íà ñå ëå íèÿ íà ó÷àñ òèå â ëå ãè òèì íûõ è
íå çà êîí íûõ ôîð ìàõ ïðî òåñ òà îò ðà æà þò îäíó îá ùóþ îðè åí òà öèþ íà
êîí ôëèêò ñ âëàñ òüþ, òî èí òåã ðà öèÿ ñî âî êóï íîñ òè ýòèõ óñòà íî âîê â
åäè íûé ÷èñ ëî âîé ïî êà çà òåëü (ñóì ìà òîð íûé èí äåêñ ñî öè óì íî ãî ïî -
òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà) ïî çâî ëÿ åò îõà ðàê òå ðè çî âàòü âåñü
ñïåêòð ïðî òåñ òíî ãî ïî òåí öè à ëà ñî öè ó ìà. Êî íñòðó è ðî âà íèå èí äåê ñà
îñó ùå ñòâëÿ ëîñü íà îñíî âå ïðè íöè ïà ñóì ìè ðî âà íèÿ äàí íûõ î ãî òîâ -
íîñ òè ðåñ ïîí äåí òîâ ïðè íÿòü ó÷àñ òèå âî âñåõ 10-òè ôîð ìàõ ñî öè àëü íî -
ãî ïðî òåñ òà (â ïÿòè ëå ãè òèì íûõ è ïÿòè íå ëå ãè òèì íûõ). Çíà ÷å íèå èí -
äåê ñà ñî öè óì íî ãî ïî òåí öè à ëà ñîöèàëüíîãî ïðîòåñòà âàðüèðóåò, òàêèì
îáðàçîì, îò 10 äî 50 áàëëîâ (÷åì âûøå çíà÷åíèå èíäåêñà, òåì âûøå
ïîòåíöèàë ñîöèàëüíîãî ïðîòåñòà).
Àïðîáàöèÿ ïîä õî äà è îöåí êà íàä åæ íîñ òè èç ìå ðå íèÿ. Õà ðàê òå ðèñ òè êà
èñ ïîëü çî âàí íîé âû áîð êè. Àïðîáàöèÿ ïðåä ëî æåí íî ãî ìå òî äè ÷åñ êî ãî ïîä õî -
äà îñó ùå ñòâëÿ ëàñü â õîäå îïðî ñà îá ùåñ òâåí íî ãî ìíå íèÿ, ïðî âå äåí íî ãî â ã.
Êè ðî âîã ðà äå (ÿí âàðü, 1999 ã.) ñî öè î ëî ãè ÷åñ êîé ëà áî ðà òî ðè åé Êè ðî âî ã -
ðàä ñêî ãî ãî ñó äà ðñòâåí íî ãî ïå äà ãî ãè ÷åñ êî ãî óíè âåð ñè òå òà èì. Â.Âèí íè -
÷åí êî ñîâìåñòíî ñ Êèðîâîãðàäñêèì îòäåëåíèåì ñîöèîëîãè÷åñêîé ñëóæáû
“ÑÎÖÈÑ”.
Îïðîñ ïðî âî äèë ñÿ ìå òî äîì èí äè âè äó àëü íî ãî èí òåð âüþ ïî ìåñ òó æè ò -
åëüñòâà ðåñ ïîí äåí òîâ.  êà ÷åñ òâå ãå íå ðàëü íîé ñî âî êóï íîñ òè ðàñ ñìàò ðè âà -
ëîñü âçðîñ ëîå íà ñå ëå íèå Êè ðî âîã ðà äà îò 18 äî 75 ëåò. Ðåñ ïîí äåí òû îò áè -
ðà ëèñü íà îñíî âå êâîò íîé âû áîð êè (ïî ïîëó è âîç ðàñ òó), ïîä ãî òîâ ëåí íîé
ñëóæ áîé “ÑÎÖÈÑ” (âû áîð êà ñî ñòà âè ëà 420 ðåñ ïîí äåí òîâ). Ïðè ýòîì ïî -
èñê èí òåð âüþ å ðà ìè ðåñ ïîí äåí òîâ ïî êâîò íûì çà äà íè ÿì îñó ùå ñòâëÿë ñÿ ïî
çà ðà íåå îïðå äå ëåí íûì ìàð øðó òàì (óëè öàì), ÷òî ïî çâî ëÿ åò äî ïîë íèòü
ïðåèìóùåñòâà ïðèíöèïà êâîò ïðèíöèïîì ñëó÷àéíîñòè ïðè îòáîðå åäèíèö
íàáëþäåíèÿ.
Îáùàÿ õà ðàê òå ðèñ òè êà ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà â Êè ðî âî ã -
ðà äå. Â òàáë. 1 ïðî ðàí æè ðî âà íû (â ïî ðÿä êå óáû âà íèÿ èí äåê ñîâ) äàí íûå î
ñòå ïå íè ãî òîâ íîñ òè íà ñå ëå íèÿ ê ó÷àñ òèþ â ðàç ëè÷ íûõ ôîð ìàõ ñî öè àëü íî -
ãî ïðî òåñ òà. Ïî ëó ÷åí íûå â ðå çóëü òà òå îïðî ñà äàí íûå ñâè äå ò åëüñòâó þò î
òîì, ÷òî íà ñå ëå íèå Êè ðî âîã ðà äà â çíà ÷è òåëü íî áîëü øåé ñòå ïå íè ïîä äåð -
æè âà åò íå íà ñ èëüñòâåí íûå, ëå ãè òèì íûå ôîð ìû âû ðà æå íèÿ ïðî òåñ òà: ÷åì
âû ðà æåí íåå íà ñ èëüñòâåí íûé õà ðàê òåð àê öèè, òåì ìåíüøå äîëÿ íàñåëåíèÿ,
ãîòîâàÿ ïðèíÿòü ó÷àñòèå â òàêîì ñïîñîáå çàùèòû ñâîèõ ïðàâ è èíòåðåñîâ.
Ìîæ íî âè äåòü, ÷òî íà ñå ëå íèå Êè ðî âîã ðà äà áî ëåå âñå ãî ïîä äåð æè âà åò
âû ðà æå íèå ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà â äâóõ ôîð ìàõ: ñáîð ïîä ïè ñåé ïîä êîë -
ëåê òèâ íû ìè òðå áî âà íè ÿ ìè è ñàí êöè î íè ðî âàí íûå ìè òèí ãè è äå ìî í ñòðà -
Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3 93
Èçìå ðå íèå ïî òåí öè à ëà ïðî òåñ òà è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè ...
öèè (âå ëè ÷è íà èí äåê ñà ãî òîâ íîñ òè ïðå âû øà åò 3.0 áàë ëà). Ê ñðåä íåé ñòå ïå -
íè ïîä äåð æêè íà ñå ëå íè åì ìîæ íî, âå ðî ÿò íî, îò íåñ òè óãðî çó çà áàñ òîâ êîé è
ñî áñòâåí íî çà áàñ òîâ êó (âå ëè ÷è íà èíäåêñîâ áëèçêà ê çíà÷åíèþ 3.0 áàëëà).
Òàá ëè öà 1
Ðàñ ïðå äå ëå íèå îò âå òîâ ðåñ ïîí äåí òîâ íà âîï ðîñ:
“ òîì ñëó ÷àå, êîã äà íà ðó øà þò ñÿ Âàøè ëè÷ íûå ïðà âà è èí òå ðå ñû,
ñî ãëàñ íû ëè Âû ïðè íÿòü ó÷àñ òèå â òà êèõ ñïî ñî áàõ çà ùè òû ñâî èõ
ïðàâ è èíòåðåñîâ, êàê… ”
ÔÎÐÌÛ
ÏÐÎÒÅÑÒÀ
Ñòå ïåíü ãî òîâ íîñ òè ó÷àñ òâî âàòü â àê öè ÿõ ñî öè àëü -
íî ãî ïðî òåñ òà (â % ê ÷èñ ëó îïðî øåí íûõ)
ñ
î
í
â
îò
î ã ñ
êå
ä
í
È
-
)
õà
ë
ëà
á
â(
èò
5-
1 :à
ëà
ê
Ø
ñî âåð -
øåí íî íå
ñî ãëà ñåí
ñêî ðåå íå
ñî ãëà ñåí
òðóä íî
ñêà çàòü,
ñî ãëà ñåí
èëè íåò
ñêî ðåå
ñî ãëà ñåí
ñî âåð -
øåí íî
ñî ãëà ñåí
Ñáîð ïîä ïè ñåé ïîä
êîë ëåê òèâ íû ìè òðå -
áî âà íè ÿ ìè
12.1 6.2 27.1 23.1 31.4 3.6
Çà êîí íûå ìè òèí ãè è
äå ìî íñòðà öèè 18.6 12.4 20.0 26.7 22.4 3.2
Óãðî çà çà áàñ òîâ êîé 21.9 14.3 33.6 17.4 12.9 2.9
Çà áàñ òîâ êè 28.3 13.8 26.9 18.8 12.1 2.7
Áîé êîò (îò êàç îò âû -
ïî ëíå íèÿ ðå øå íèé
îðãàíîâ âëàñ òè)
27.4 19.8 35.0 8.3 9.5 2.5
Íå ñàí êöè î íè ðî âàí -
íûå ìè òèí ãè
è äå ìî íñòðà öèè
38.8 24.8 23.3 7.1 6.0 2.2
Ïè êå òè ðî âà íèå ãî -
ñó äà ðñòâåí íûõ
ó÷ðåæ äå íèé
55.2 13.3 14.0 11.2 6.2 2.0
Ãî ëî äîâ êè ïðî òåñ òà 70.2 15.5 7.6 4.3 2.4 1.5
Çàõ âàò çäà íèé 83.3 7.9 5.5 1.7 1.7 1.3
Ñîç äà íèå âî î ðó æåí -
íûõ ãðóïï 87.4 6.2 3.6 1.4 1.4 1.2
Âìåñ òå ñ òåì, íà ñå ëå íèå íå âû ðà æà åò ðå øè òåëü íî ãî îò êà çà îò ó÷àñ òèÿ â
òà êèõ ôîð ìàõ ïðî òåñ òà, êàê áîé êîò, íå ñàí êöè î íè ðî âàí íûå ìè òèí ãè, äå ìî -
í ñòðà öèè è ïè êå òè ðî âà íèå ãî ñó äà ðñòâåí íûõ ó÷ðåæ äå íèé (âå ëè ÷è íà èí -
äåê ñà îò 2.0 äî 2.5 áàë ëà). Î ðå øè òåëü íîì íå ñîã ëà ñèè ìîæ íî ãî âî ðèòü
òîëü êî îò íî ñè òåëü íî ãî òîâ íîñ òè âû ðà æàòü ïðî òåñò â ôîð ìå ãî ëî äîâ êè, çà -
õâà òà çäà íèé è ñîçäàíèÿ âîîðóæåííûõ ãðóïï (âåëè÷èíà èíäåêñà ìåíåå 1.5
áàëëà).
 òàáë. 2 ïðåä ñòàâ ëå íû ñóì ìà òîð íûå èí äåê ñû ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî
ïðî òåñ òà è ñòà òèñ òè ÷åñ êèå õà ðàê òå ðèñ òè êè íàäåæíîñòè øêàëû.
Ñóì ìà òîð íûé èí äåêñ ïî òåí öè à ëà ëå ãè òèì íî ãî ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà
ñî ñòà âèë 14.4 áàë ëà, à èí äåêñ ïî òåí öè à ëà íå ëå ãè òèì íî ãî ñî öè àëü íî ãî ïðî -
òåñ òà — 8.8 áàë ëà, ÷òî ìî æåò ñâè äå ò åëüñòâî âàòü î ñðåä íåé ñòå ïå íè ãî òîâ -
íîñ òè íà ñå ëå íèÿ ê ó÷àñ òèþ â ëå ãè òèì íûõ ôîð ìàõ ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà è
94 Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3
Ýäó àðä Êëþ åí êî
î äî âîëü íî íèç êîé ãîòîâíîñòè ê ó÷àñòèþ â íåçàêîííûõ è ýêñòðåìèñòñêèõ
ôîðìàõ.
Ñóì ìà òîð íûé (èí òåã ðàëü íûé) èí äåêñ ñî öè óì íî ãî ïî òåí öè à ëà ñî öè -
àëü íî ãî ïðî òåñ òà ðà âåí 23.2 áàë ëà, ÷òî ìî æåò èí òåð ïðå òè ðî âàòü ñÿ êàê
ñðåä íÿÿ ñòå ïåíü ãî òîâ íîñ òè íà ñå ëå íèÿ ê ñîöèàëüíîìó ïðîòåñòó.
Ñòà òèñ òè ÷åñ êàÿ îöåí êà íàä åæ íîñ òè øêà ëû, èëè îá ùåé âíóò ðåí íåé ñî -
ãëà ñî âàí íîñ òè åå îò äåëü íûõ ïóí êòîâ (êîí ñèñ òåí òíîñ òè), îñó ùå ñò âëÿ ëàñü
íà îñíî âå âû ÷èñ ëå íèÿ çíà ÷å íèé êî ýô ôè öè åí òîâ íàä åæ íîñ òè øêà ëû (Àëü -
ôà Êðîí áà õà), êî òî ðûå ÿâ ëÿ þò ñÿ äîñ òà òî÷ íî âû ñî êè ìè è ïî ý òî ìó ïî çâî -
ëÿ þ ùè ìè ãî âî ðèòü î íàä åæ íîñ òè èç ìå ðå íèÿ (ñì. òàáë. 2)1.
Òàá ëè öà 2
Ñóì ìà òîð íûå èí äåê ñû ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà â Êè ðî âîã ðà -
äå è ñòà òèñ òè ÷åñ êèå õà ðàê òå ðèñ òè êè íàäåæíîñòè øêàëû
Õà ðàê òåð ïî òåí öè à ëà
Èíäåêñ (â
áàë ëàõ)
Ñðåä íåå êâ.
îò êëî íå íèå
Êî ýô ôè öè -
åíò âà ðè à -
öèè
Êî ýô ôè öè -
åíò Àëüôà
Êðîí áà õà
Ïî òåí öè àë ëå ãè òèì íî ãî ñî öè -
àëü íî ãî ïðî òåñ òà 14.4 4.9 0.3 0.78
Ïî òåí öè àë íå ëå ãè òèì íî ãî ñî -
öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà 8.8 3.4 0.3 0.70
Ñî öè óì íûé ïî òåí öè àë ñî öè àëü -
íî ãî ïðî òåñ òà (ëå ãè òèì íûé +
íå ëå ãè òèì íûé)
23.2 7.4 0.3 0.83
Òà êèì îá ðà çîì, èñ ïîëü çî âà íèå ìå òî äè ÷åñ êî ãî ïîä õî äà Ëàé êåð òà ïî -
çâî ëÿ åò ïðî äóê òèâ íåå ïî äîé òè ê àíà ëè çó ïî òåí öè à ëà ñî öè àëü íî ãî ïðî -
òåñòà, â ÷àñòíîñòè:
1) ïðî à íà ëè çè ðî âàòü ñòå ïåíü ïîä äåð æêè íà ñå ëå íè åì ðàç ëè÷ íûõ êîí -
êðåò íûõ ôîðì ïðî òåñ òà (èí òåí ñèâ íîñòü óñòàíîâîê);
2) îïðå äå ëèòü è ñðàâ íèòü ïî òåí öè àë ëå ãè òèì íî ãî è ýêñ òðå ìè ñòñêî ãî
ñî öè àëü íî ãî ïðîòåñòà;
3) èç ìå ðèòü ñî öè óì íûé ïî òåí öè àë ñî öè àëü íî ãî ïðîòåñòà.
Êî íñòðó è ðî âà íèå èí òåã ðàëü íî ãî êî ëè ÷åñ òâåí íî ãî
ïî êà çà òå ëÿ ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè2
Ñòðóê òó ðà è îá îñíî âà íèå îñíîâ íûõ ýòà ïîâ ïî ñòðî å íèÿ ïî êà çà òå ëÿ.
Îöåí êà óðîâ íÿ ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè ïðåä ïî ëà ãà åò èç ìå ðå íèå ñòå -
ïå íè ðèñ êà äëÿ ñî öè àëü íî-ïî ëè òè ÷åñ êîé ñòà áèëü íîñ òè ãî òîâ íîñ òè ëþ äåé
Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3 95
Èçìå ðå íèå ïî òåí öè à ëà ïðî òåñ òà è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè ...
1 Î äîñ òà òî÷ íîé íàä åæ íîñ òè øêà ëû ïðè íÿ òî ãî âî ðèòü â òîì ñëó ÷àå, åñëè êî ýô ôè öè -
åíò Àëüôà Êðîí áà õà > 0.70.
2 Òå î ðå òè ÷åñ êèé ïîä õîä è àë ãî ðèòì ðàç ðà áîò êè ìå òî äè êè èç ìå ðå íèÿ èí äåê ñà äå ñ òà -
áè ëè çè ðó þ ùå ãî ïî òåí öè à ëà (êàê îä íî ãî èç ïî êà çà òå ëåé ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íî ñ òè)
ïðåä ëî æåí äîê òî ðîì ñî öè î ëî ãè ÷åñ êèõ íàóê Í.Â.Ïà íè íîé. Ìà òå ìà òè êî- ñòà òèñ òè ÷åñ -
êîå îá îñíî âà íèå ïî ñòðî å íèÿ èí äåê ñà äåñ òà áè ëè çè ðó þ ùå ãî ïî òåí öè à ëà ïðî âî äè ëîñü â
îò äå ëå ñî öè àëü íî-ïî ëè òè ÷åñ êèõ ïðî öåñ ñîâ Èíñòè òó òà ñî öè î ëî ãèè ÍÀÍ Óêðà è íû ïðè
ó÷àñ òèè À.Ï.Ãîð áà ÷è êà.
ê ðàç ëè÷ íûì ôîð ìàì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà. Èíû ìè ñëî âà ìè, èç ìå ðå íèå
óðîâ íÿ ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè îçíà ÷à åò îïðå äå ëå íèå ïî òåí öè à ëà
óãðî çû äëÿ ñòà áèëü íîñ òè óñòà íî âîê ëþ äåé íà ó÷àñ òèå â ðàç ëè÷ íûõ ôîð ìàõ
ñî öè àëü íî ãî ïðîòåñòà.  êà÷åñòâå ñòðóêòóðíûõ ñîñòàâëÿþùèõ èíòåãðàëü -
íîãî ïîêàçàòåëÿ áûëè âûäåëåíû:
— óñòà íîâ êè íà ñå ëå íèÿ íà ó÷àñ òèå â ðàç ëè÷ íûõ ôîð ìàõ ñî öè àëü íî ãî
ïðîòåñòà;
— ñòå ïåíü óãðî çû ýòèõ ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà äëÿ ñòà áèëü íîñ òè
ñèòóàöèè.
Ïîñ êîëü êó êàæ äàÿ èç ôîðì âû ðà æå íèÿ ëþäü ìè ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà
çà êëþ ÷à åò â ñåáå îïðå äå ëåí íóþ ñòå ïåíü óãðî çû äëÿ ïî ðÿä êà è ñòà áè ëü íîñ -
òè, òî ñî áñòâåí íî çà äà ÷à èç ìå ðå íèÿ óðîâ íÿ ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè
ñâîäèòñÿ ê ñëåäóþùèì ýòàïàì:
— âî-ïåð âûõ, èç ìå ðèòü, íà ñêîëü êî êàæ äàÿ èç êîí êðåò íûõ ôîðì âû ðà æå -
íèÿ ëþäü ìè ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà ìî æåò äåñ òà áè ëè çè ðî âàòü ñî öè àëü -
íî- ïî ëè òè ÷åñ êóþ ñè òó à öèþ (êî ýô ôè öè åí òû äåñòàáèëèçèðóþùåãî ïî -
òåí öèàëà);
— âî-âòî ðûõ, îïðå äå ëèòü ñïåêòð ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê â îá ùåñ òâå —
äîëþ ëþ äåé, âû ðà çèâ øèõ òó èëè èíóþ ñòå ïåíü ãî òîâ íîñ òè ê ó÷àñ òèþ â
êàæ äîé èç êîí êðåò íûõ ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðîòåñòà;
— â-òðåòü èõ, èç ìå ðèòü, íà ñêîëü êî äàí íàÿ ñî âî êóï íîñòü ïðî òåñ òíûõ
óñòà íî âîê ìî æåò äåñ òà áè ëè çè ðî âàòü ñî öè àëü íî-ïî ëè òè ÷åñ êóþ ñè òó à -
öèþ (ïó òåì îá îñíî âàí íî ãî ñâå äå íèÿ ê èí òåã ðàëü íî ìó ÷èñ ëî âî ìó ïî -
êà çà òå ëþ — èí äåê ñó äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïðî òåñ òíî ãî ïîòåíöèàëà
ñîöèóìà).
Ìå òî äè ÷åñ êèé ïðè íöèï êî íñòðó è ðî âà íèÿ ïî êà çà òå ëÿ. Ñðå äè ìå òî äè -
÷åñ êèõ ïîä õî äîâ íà è áî ëåå àäåê âàò íûì äëÿ ðå øå íèÿ ïî ñòàâ ëåí íîé èñ ñëå -
äî âà òå ëüñêîé çà äà ÷è ìû ñ÷è òà åì ïðè íöèï “âçâå øè âà íèÿ ñóæ äå íèé” íà
îñíî âå ýêñ ïåð òíûõ îöå íîê ïî 11-áà ëëüíîé øêà ëå (îò 0 äî 10), ðàç ðà áî -
òàí íûé Ë.Òåð ñòî ó íîì [19, c. 102—105; 20—22].
Äàí íûé ïîä õîä ïî çâî ëÿ åò îïðå äå ëèòü (ïðè ïî ìî ùè ýêñ ïåð òíûõ îöå -
íîê) ëà òåí òíûå õà ðàê òå ðèñ òè êè — êî ýô ôè öè åí òû äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî
ïî òåí öè à ëà (“âåñà”) êàæ äîé èç êîí êðåò íûõ ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà, à
òàê æå ñî èç ìå ðèòü ïî êà çà òå ëè ãî òîâ íîñ òè ëþ äåé ê ðàç ëè÷ íûì ôîð ìàì ïðî -
òåñ òà ñ èõ êî ýô ôè öè åí òà ìè äåñ òà áè ëè çà öè îí íîñ òè è îïðåäåëèòü ïî òåí öè -
àë äåñòàáèëèçàöèîííîñòè ïðîòåñòíûõ óñòàíîâîê.
Ïîñ òðî å íèå èí äåê ñà äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïðî òåñ òíî ãî ïî òåí öè à ëà ñî -
öè ó ìà îñó ùå ñòâëÿ ëîñü â òðè ýòàïà.
I. Âû ÷èñ ëå íèå “âåñà” (øêàëü íî ãî áàë ëà) ñòå ïå íè äåñ òà áè ëè çà öè îí íîñ -
òè êàæ äîé èç äå ñÿ òè ïðåä ëî æåí íûõ äëÿ ýêñ ïåð òíîé îöåí êè ôîðì ñî öè àëü -
íî ãî ïðî òåñ òà.  êà ÷åñ òâå “âåñà” áûëà ïðè íÿ òà âçâå øåí íàÿ ñðåä íÿÿ
àðèôìåòè÷åñêàÿ ýêñïåðòíûõ îöåíîê.
II. Âû ÷èñ ëå íèå áàë ëîâ ñòå ïå íè äåñ òà áè ëè çà öè îí íîñ òè óñòà íî âîê íà ñå -
ëå íèÿ íà ó÷àñ òèå â êàæ äîé èç 10-òè ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà. Áàëë ðà -
âåí ïðî èç âå äå íèþ “âåñà” ôîð ìû ïðî òåñ òà íà ïðî öåíò ðåñ ïîí äåí òîâ, “ñêî -
ðåå” è “ïî ëíîñ òüþ” ñî ãëàñ íûõ ó÷àñòâîâàòü â äàííîé àêöèè ïðîòåñòà.
III. Èíäåêñ äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïðî òåñ òíî ãî ïî òåí öè à ëà âû ÷èñ ëÿ åò -
ñÿ êàê ñðåä íåå àðèô ìå òè ÷åñ êîå ïî ëó ÷åí íûõ (íà ïðåä û äó ùåì ýòà ïå âû ÷èñ -
96 Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3
Ýäó àðä Êëþ åí êî
ëå íèé) áàë ëîâ ñòå ïå íè äåñ òà áè ëè çà öè îí íîñ òè óñòà íî âîê íà ñå ëå íèÿ íà
ó÷àñòèå â äåñÿòè ôîðìàõ ñîöèàëüíîãî ïðîòåñòà.
Çíà ÷å íèå èí äåê ñà äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïðî òåñ òíî ãî ïî òåí öè à ëà ñî öè -
ó ìà âàðü è ðó åò îò 0 (íèç øèé óðî âåíü ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè) äî 10
áàë ëîâ (âû ñøèé óðî âåíü ñîöèàëüíîé íàïðÿæåííîñòè).
Îäíèì èç ãëàâ íûõ ïðå è ìó ùåñòâ îïè ñàí íî ãî ïîä õî äà ÿâ ëÿ åò ñÿ åãî “îá -
ú åê òèâ íîñòü” — ëà òåí òíîñòü, îïîñ ðå äî âàí íîñòü öåëè èç ìå ðå íèÿ, “ñêðû -
òîé” îò èñ ïû òó å ìûõ. “Îáúåê òèâ íîñòü” ÿâ ëÿ åò ñÿ îäíèì èç ãëàâ íûõ òðå áî -
âà íèé ê èç ìå ðè òåëü íûì ïðî öå äó ðàì èìåí íî ïî òî ìó, ÷òî ëà òåí òíîñòü öåëè
èç ìå ðå íèÿ “...ïî çâî ëÿ åò â çíà ÷è òåëü íîé ìåðå èç áå æàòü íà ïðàâ ëåí íîé
ôàëüñèôèêàöèè ñóáúåêòîì ðåçóëüòàòîâ òåñòèðîâàíèÿ” [23, c.67].
Îáùàÿ õà ðàê òå ðèñ òè êà óðîâ íÿ ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè â Êè ðî âîã -
ðà äå. Ïðèí öèï Òåð ñòî ó íà ïî çâî ëÿ åò èí òåã ðè ðî âàòü äàí íûå, ïî ëó ÷åí íûå
íàìè â õîäå îïðî ñà íà ñå ëå íèÿ, ñ äàí íû ìè îïðî ñà ýêñ ïåð òîâ. Ýêñ ïåð òíûé
îïðîñ ïðî âî äèë ñÿ àâ òî ðîì â Êè ðî âîã ðà äå ìå òî äîì ðàç äà òî÷ íî ãî àí êå òè ðî -
âà íèÿ (ñåí òÿáðü 1997 ã., N = 50; íà ó÷íûé ðó êî âî äè òåëü – ä-ð ñî öè î ëî ãè -
÷åñ êèõ íàóê Í.Â.Ïà íè íà).  êà ÷åñ òâå íà è áî ëåå êîì ïå òåí òíûõ ýêñ ïåð òîâ
âû ñòó ïà ëè ðó êî âî äè òå ëè ìåñ òíûõ îðãà íîâ èñ ïîë íè òåëü íîé âëàñ òè, ïî -
ñêîëü êó èìåí íî èì â ïåð âóþ î÷å ðåäü àä ðå ñó åò ñÿ ñî öè àëü íûé ïðî òåñò è
èìåí íî îíè äîë æíû îïå ðà òèâ íî ðå à ãè ðî âàòü íà òå èëè èíûå äå éñòâèÿ íà -
ñå ëå íèÿ â ñëó ÷àå ìàñ ñî âûõ àê öèé ïðî òåñ òà. Äëÿ ó÷àñ òèÿ â èñ ñëå äî âà íèè
îò áè ðà ëèñü ïðåä ñòà âè òå ëè ðó êî âî äÿ ùå ãî ïåð ñî íà ëà èñ ïîë íè òåëü íûõ
ñòðóê òóð âëàñ òè Êè ðî âîã ðàä ñêîé îá ëàñ òè (îá ëãî ñàä ìè íèñ ò ðà öèè, ðàé ãî ñ -
àä ìè íèñ òðà öèè è ãî ðèñ ïîë êî ìà). Êðèòåðèåì îòáîðà ýêñ ïåðòîâ áûë ôîð -
ìàëü íî-äîë æíîñ òíîé ñòàòóñ: îòáèðàëèñü ïðåäñòàâèòåëè ñòðóêòóð âëàñòè,
äîëæíîñòü êîòîðûõ íå íèæå óðîâíÿ “íà÷àëüíèê îòäåëà”.
Íà îñíî âå ðå çóëü òà òîâ ýêñ ïåð òíûõ îöå íîê áûëè îïðå äå ëå íû “âçâå øåí -
íûå” øêàëü íûå áàë ëû ñòå ïå íè óãðî çû äëÿ ñòà áèëü íîñ òè 10 êîí êðåò íûõ
ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà (êî ýô ôè öè åí òû äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïî òåí -
öè à ëà). Ýêñïåð òàì ïðåä ëà ãà ëîñü îöå íèòü ñòå ïåíü äåñ òà áè ëè çà öè îí íîñ òè
êàæ äîé èç ôîðì ïðî òåñ òà ïî 11-áà ëëüíîé ÷èñ ëî âîé øêà ëå (âîï ðîñ àí êå òû
“Îöå íè òå, ïî æà ëóé ñòà, ñòå ïåíü óãðî çû äëÿ ïî ðÿä êà è ñòàáèëüíîñòè â
îáùåñòâå ðàçëè÷íûõ ôîðì ñîöèàëüíîãî ïðîòåñòà”).
 òàáë. 3 ïðåä ñòàâ ëå íû äàí íûå, ïî çâî ëÿ þ ùèå ïðî à íà ëè çè ðî âàòü
ñòðóê òó ðó äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïî òåí öè à ëà ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê íàñå -
ëåíèÿ Êèðîâîãðàäà.
Ðå çóëü òà òû ðàí æè ðî âà íèÿ “âå ñîâ” ñòå ïå íè äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïî -
òåí öè à ëà ðàç ëè÷ íûõ ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà ïî çâî ëÿ þò ïðî ñëå äèòü
çà ôèê ñè ðî âàí íóþ òåí äåí öèþ ñíè æå íèÿ ñòå ïå íè óãðî çû àê öèè ïðî òåñ òà
äëÿ ñòà áèëü íîñ òè ñè òó à öèè ïî ìåðå óìåíü øå íèÿ âû ðà æåí íîñ òè ýêñ òðå ìè -
ñòñêî ãî è íå ëå ãè òèì íî ãî õà ðàê òå ðà ôîð ìû ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà. Ïî ïî êà -
çà òå ëÿì ñòå ïå íè óãðî çû àê öèè ïðî òåñ òà ìîæ íî ðàç äå ëèòü íà äâå óñëîâ íûå
ãðóï ïû. Ê ïåð âîé ãðóï ïå îò íî ñÿò ñÿ òå ôîð ìû ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà, áàëë
ñòå ïå íè äåñ òà áè ëè çà öè îí íîñ òè êî òî ðûõ ïðå âû øà åò ñðåä íåå çíà ÷å íèå
(“5”); êî âòî ðîé ãðóï ïå ìîæ íî îò íåñ òè ôîð ìû ïðî òåñ òà ñ “âå ñîì” ìå íåå
ïÿòè áàë ëîâ. Ñëå äó åò îá ðà òèòü âíè ìà íèå íà òî, ÷òî íèç êèé èëè êðàé íå
íèçêèé ïîêàçàòåëü ñòåïåíè óãðîçû äëÿ ñòàáèëüíîñòè ñèòóàöèè (îò 0 äî 3
áàëëîâ) íå èìååò íè îäíà èç “âçâåøåííûõ” ôîðì ñîöèàëüíîãî ïðîòåñòà.
Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3 97
Èçìå ðå íèå ïî òåí öè à ëà ïðî òåñ òà è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè ...
Òàá ëè öà 3
Äåñ òà áè ëè çà öè îí íûé ïî òåí öè àë ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê
íà ñå ëå íèÿ Êèðîâîãðàäà
Ôîð ìû
ñî öè àëü íî ãî
ïðî òåñ òà
Êî ýô ôè öè åíò äå ñ -
òà áè ëè çà öè îí íî ãî
ïî òåí öè à ëà ôîð ìû
ïðî òåñ òà (øêàëü íûé
áàëë)
Ãî òîâ íîñòü íà ñå ëå -
íèÿ ê ó÷àñ òèþ â àê -
öèè, (%)
Ñòå ïåíü äåñ òà áè ëè -
çà öè îí íîñ òè óñòà -
íî âîê íà ñå ëå íèÿ íà
ó÷àñ òèå â àê öèè,
(áàëë)
Ñáîð ïîä ïè ñåé ïîä
êîë ëåê òèâ íû ìè
òðå áî âà íè ÿ ìè
3.7 50.2 1.9
Áîé êîò 4.7 17.8 0.8
Óãðî çà çà áàñ òîâ êîé 4.9 30.3 1.5
Ñàí êöè î íè ðî âàí -
íûå ìè òèí ãè è äå -
ìî í ñòðà öèè
5.0 49.1 2.5
Íå ñàí êöè î íè ðî -
âàí íûå ìè òèí ãè è
äå ìî íñòðà öèè
5.1 13.1 0.7
Ïè êå òè ðî âà íèå ãî -
ñó äà ðñòâåí íûõ
ó÷ðåæ äå íèé
5.3 17.4 0.9
Ãî ëî äîâ êè ïðî òåñ òà 5.5 6.7 0.4
Çà áàñ òîâ êè 5.7 30.9 1.8
Çàõ âàò çäà íèé 7.9 3.4 0.4
Ñîç äà íèå âî î ðó -
æåí íûõ ãðóïï 9.2 2.8 0.3
ÈÍÄÅÊÑ ÄÅ ÑÒÀ -
ÁÈËÈÇÀÖÈÎÍ -
ÍÎÃÎ ÏÐÎ ÒÅÑÒ -
ÍÎÃÎ ÏÎÒÅÍ -
ÖÈÀËÀ ÑÎÖÈÓ -
ÌÀ (ÁÀËË)
1.2
Èç òàáë. 3 ñëå äó åò, ÷òî íà è áî ëåå ñó ùåñ òâåí íî äåñ òà áè ëè çè ðó þò ñè òó à -
öèþ óñòà íîâ êè íà ñå ëå íèÿ íà ó÷àñ òèå â òðåõ ôîð ìàõ ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà:
ñàí êöè î íè ðî âàí íûå ìè òèí ãè è äå ìî íñòðà öèè, ñáîð ïîä ïè ñåé ïîä êîë ëåê -
òèâ íû ìè òðå áî âà íè ÿ ìè è çà áàñ òîâ êè. Ñðàâ íè òåëü íî íå âû ñî êèì ïî òåí öè à -
ëîì äåñ òà áè ëè çà öè îí íîñ òè õà ðàê òå ðè çó þò ñÿ óñòà íîâ êè íà ñå ëå íèÿ íà
ó÷àñòèå â ñîçäàíèè âîîðóæåííûõ ãðóïï, çàõâàòå çäàíèé è ãîëîäîâêàõ.
Èíòåã ðàëü íûé èí äåêñ äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïðî òåñ òíî ãî ïî òåí öè à ëà â
Êè ðî âîã ðà äå ðà âåí 1.2 áàë ëà, ÷òî, âå ðî ÿò íî, ìî æåò èí òåð ïðå òè ðî âàòü ñÿ
êàê äîñ òà òî÷ íî íèç êèé óðî âåíü ñîöèàëüíîé íàïðÿæåííîñòè â ãîðîäå.
Îöåí êà íàä åæ íîñ òè è âà ëèä íîñ òè èç ìå ðå íèÿ. Êî ýô ôè öè åíò âíóò ðåí -
íåé ñî ãëà ñî âàí íîñ òè (Àëüôà Êðîí áà õà) 11-áà ëëüíîé øêà ëû, ïðè ìå íåí íîé
â ýêñ ïåð òíîì îïðî ñå, ðà âåí 0.90, ÷òî ñâè äå ò åëüñòâó åò î äîñ òà òî÷ íî âûñî -
êîé íàäåæíîñòè øêàëû.
Ïðî âåð êà âà ëèä íîñ òè ïîä õî äà ê ïî ñòðî å íèþ èí äåê ñà îñó ùå ñòâëÿ ëàñü
íà îñíî âå ñðàâ íè òåëü íî ãî àíà ëè çà äåñ òà áè ëè çà öè îí íî ãî ïî òåí öè à ëà ïðî -
98 Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3
Ýäó àðä Êëþ åí êî
òåñ òíûõ óñòà íî âîê â äâóõ ãðóï ïàõ ëþ äåé (îñíîâ íîé è êîí òðîëü íîé): ïå äà -
ãî ãîâ ñðåä íèõ øêîë Êè ðî âîã ðà äà, ïðè íè ìàâ øèõ ó÷àñ òèå â çà áàñ òîâ êàõ è
ïè êå òè ðî âà íè ÿõ (N = 150), è ïå äà ãî ãîâ, êî òî ðûå íå ó÷àñ òâî âà ëè â ìàñ ñî -
âûõ àê öè ÿõ ïðî òåñ òà (N = 150) [24]. Îïðîñ ïðî âî äèë ñÿ â øåñ òè øêî ëàõ ãî -
ðî äà ìå òî äîì ðàç äà òî÷ íî ãî àí êå òè ðî âà íèÿ (íî ÿáðü 1997 — ÿí âàðü 1998
ãã). Ïðåä ïî ëà ãà ëîñü, ÷òî î âà ëèä íîñ òè ïî êà çà òå ëÿ ìîæ íî ãî âî ðèòü â òîì
ñëó ÷àå, åñëè îí ïîä òâåð æäà åò ðå àëü íóþ êàð òè íó: èí äåêñ äåñ òà áè ëè çà öè îí -
íî ãî ïî òåí öè à ëà ïðî òåñ òíûõ óñòà íî âîê äîë æåí áûòü âûøå â ãðóï ïå ïå äà -
ãî ãîâ, ó÷àñ òâó þ ùèõ â çà áàñ òîâ êàõ è ïè êå òè ðî âà íè ÿõ. Ðå çóëü òà òû èñ ñëå äî -
âà íèÿ çà ôèê ñè ðî âà ëè ïðåäïîëàãàåìûå ðàçëè÷èÿ, ñâè äåòåëüñòâóþùèå î
âàëèäíîñòè èçìåðåíèÿ: èíäåêñ äëÿ îñíîâíîé ãðóïïû ðàâåí 2.5 áàëëà, äëÿ
êîíòðîëüíîé – 1.1 áàëëà (ð < .01).
Òà êèì îá ðà çîì, èñ ïîëü çî âà íèå ïîä õî äà Òåð ñòî ó íà ïî çâî ëÿ åò, íà íàø
âçãëÿä, ïðî äóê òèâ íåå àíà ëè çè ðî âàòü íà è áî ëåå çíà ÷è ìûå àñ ïåê òû ñî öè àëü -
íîé íàïðÿæåííîñòè, â ÷àñòíîñòè:
1) ïðî à íà ëè çè ðî âàòü ñòå ïåíü óãðî çû äëÿ ñòà áèëü íîñ òè êîí êðåò íûõ
ôîðì ñî öè àëü íî ãî ïðîòåñòà;
2) îïðå äå ëèòü ñòå ïåíü óãðî çû äëÿ ñòà áèëü íîñ òè óñòà íî âîê íà ñå ëå íèÿ
íà ó÷àñ òèå â òîé èëè èíîé êîí êðåò íîé ôîð ìå ïðîòåñòà;
3) èç ìå ðèòü äåñ òà áè ëè çà öè îí íûé ïðî òåñ òíûé ïî òåí öè àë ñîöèóìà.
 çà êëþ ÷å íèå ñëå äó åò îò ìå òèòü, ÷òî ïðåä ëî æåí íûå ïîä õî äû íå îõâà -
òû âà þò âñåõ âîç ìîæ íûõ àñ ïåê òîâ è ìå òî äîâ ýì ïè ðè ÷åñ êî ãî èñ ñëå äî âà íèÿ
ïðî òåñ òíî ãî ïî òåí öè à ëà è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè, íî, âìåñ òå ñ òåì,
îíè ïî çâî ëÿ þò äîñ òà òî÷ íî ïðî äóê òèâ íî ïî äîé òè ê àíà ëè çó íà è áî ëåå
çíà÷èìûõ, ñóùíîñòíûõ õàðàêòåðèñòèê ýòèõ ÿâëåíèé.
Ëè òå ðà òó ðà
1. Íå áî æåí êî Â.Ñ. Ñîö iàëü íà íà ïpó æåíiñòü i êîíôëiêòè â óêp à¿íñüêî ìó ñó -
ñïiëüñòâi. — Ê.,1994.
2. Ìiùåí êî Ì. Ïpîá ëå ìè àíàë içó i âè ÿâ ëåí íÿ íà ïpó æå íîñòi ó ñóñïiëüñòâi // Ïîë -
iòî ëîãi÷íi ÷è òàí íÿ. — 1993. — ¹ 3. — Ñ. 3—20.
3. Áå êå øêiíà I.Å. Ãpî ìà äñüêà äóì êà ùîäî ãî òîâ íîñòi íà ñå ëåí íÿ äî ñî öiàëü íî ãî
ïpî òåñ òó // Áþ ëå òåíü ÄÍÖ “Äå ìîê pà òè÷íi iíiöià òè âè”. — Ê.,1993.— ¹ 4. — Ñ. 14—23.
4. Ïå på áå íå ñþê Â.Ï., Áå êå øêiíà I.Å. Ñîö iàëüíi êîíôëiêòè i ìî ëîäü. — Ê., 1994.
5. Áå êå øêiíà I.Å. Êîíôëiêòî ëî ãi÷íèé ïiäõiä äî ñó ÷àñ íîi ñè òó àöii â Óêpà¿íi. — Ê.,
1994.
6. Ãî ëî âà õà ª.²., Ïàí³íà Í.Â. Òåí äåíö³¿ ðîç âèò êó óêð à¿íñüêî ãî ñóñï³ëüñòâà (1994—
1997). Ñîö³îëîã³÷í³ ïî êàç íè êè. — Ê., 1998.
7. Êëþºíêî Å. Ñîö³àëü íà íà ïðó æåí³ñòü â óêð à¿íñüêî ìó ñóñï³ëüñòâ³: òå î ðå òè÷í³
ï³äõî äè òà åìï³ðè÷í³ ïî êàç íè êè // Ñîö³àëüí³ âèì³ðè ñóñï³ëüñòâà: Çá. íàóê. ðîá³ò
àñï³ðàíò³â ¹ 1.— Ê., 1998.— Ñ. 211—223.
8. Zald M. N., Berger M. A. Social movements in organizations: coup d’etat, insurgency,
and mass movements // American Journal of Sociology. — 1978. — Vol. 83. — ¹ 4. —
P. 823—861.
9. Âà éíøòåéí Ã.È. Ìàñ ñî âîå ñî çíà íèå è ñî öè àëü íûé ïðî òåñò â óñëî âè ÿõ ñî âðå -
ìåí íî ãî êà ïè òà ëèç ìà. — Ì., 1990.
10. Çäðà âî ìûñ ëî âà Å.À. Ñî öè î ëî ãè ÷åñ êèå ïîä õî äû ê àíà ëè çó îá ùåñ òâåí íûõ äâè æå -
íèé // Ñî öè î ëî ãè ÷åñ êèå èñ ñëå äî âà íèÿ. — 1990. — ¹ 7. — Ñ. 88—93.
Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3 99
Èçìå ðå íèå ïî òåí öè à ëà ïðî òåñ òà è ñî öè àëü íîé íà ïðÿ æåí íîñ òè ...
11. Áà òà ëîâ Ý.ß. Ïî ëè òè ÷åñ êàÿ êóëü òó ðà ñî âðå ìåí íî ãî àìå ðè êàí ñêî ãî îá ùåñ ò -
âà. — Ì., 1990.
12. Øòîì ïêà Ï. Ñî öè î ëî ãèÿ ñî öè àëü íûõ èç ìå íå íèé. — Ì., 1996.
13. Êëþºíêî Å. Ìå òî äî ëîã³÷í³ çà ñà äè äîñë³äæåí íÿ ñîö³àëü íî¿ íà ïðó æå íîñò³ â
ñóñï³ëüñòâ³, ùî òðàíñ ôîð ìóºòüñÿ // Ñîö³îëîã³ÿ: òåîð³ÿ, ìå òî äè, ìàð êå òèíã. — 1998. —
¹ 4-5.— Ñ. 41—55.
14. Ãî ëî âà õà Å.È. Òpàí ñôîp ìè pó þ ùå å ñÿ îá ùåñ òâî. Îïûò ñî öè î ëî ãè ÷åñ êî ãî ìî íè -
òî pèí ãà â Óêpà è íå. — Ê., 1996.
15. Ïà íè íà Í.Â. Ãî òîâ íîñòü íà ñå ëå íèÿ ê ðàç ëè÷ íûì ôîð ìàì ñî öè àëü íî ãî ïðî òåñ òà
// Ïî ëè òè ÷åñ êàÿ êóëü òó ðà íà ñå ëå íèÿ Óêðàèíû. — Ê., 1993.
16. Likert R., Roslow S., Murphy G. A Simple and Reliable Method of Scoring the
Thurstone Attitude Scale // Journal of Social Psychology. – 1934.— Vol. 5.— P. 228—238.
17. Angvik M., Borries B. (Eds). Youth and History. A Comparative European Survey on
Historical Consciousness and Political Attitudes among Adolescents. — Hamburg, 1997. —
Vol. A.
18. Äå âÿò êî È.Ô. Èçìå ðå íèå óñòà íîâ êè: ñòà íîâ ëå íèå ñî öè î ëî ãè ÷åñ êîé ïà ðà äèã ìû
// Ñî öè î ëî ãè ÷åñ êèå èñ ñëå äî âà íèÿ. — 1991. — ¹ 6. — Ñ. 49-60.
19. ßäîâ Â.À. Ñî öè î ëî ãè ÷åñ êèå èñ ñëå äî âà íèÿ: ìå òî äî ëî ãèÿ, ïðî ãðàì ìà, ìå òî äû. —
Ì., 1987.
20. Thurstone L.L. The Measurement of Opinion // Journal of Abnormal and Social
Psychology. — 1928. — Vol. 22. — P. 415—422.
21. Thurstone L.L. Attitudes can be Measured // American Journal of Sociology. —
1928. — Vol. 33. — P. 529—554.
22. Schuman H., Harding J. Prejudice and the norm of Rationality // Sociometry. —
1963. — Vol. 27.— P. 353—371.
23. Ïàí³íà Í. Âèì³ðþ âàí íÿ â ñîö³îëî㳿 òà ïðè íöè ïè çà ñòî ñó âàí íÿ òåñò³â ó ìà ñî âèõ
îïè òó âàí íÿõ // Ñîö³îëîã³ÿ: òåîð³ÿ, ìå òî äè, ìàð êå òèíã. — 1998. — ¹ 1-2. — Ñ. 53—68.
24. Êëþºíêî Å. Ìå òî äè÷í³ îñíî âè åìï³ðè÷ íî ãî äîñë³äæåí íÿ ñîö³àëü íî¿ íà ïðó æå -
íîñò³ // Ñîö³àëü íà ïîë³òèêà â Óêðà¿í³ òà ñó ÷àñí³ ñòðà òå㳿 àäàï òàö³¿ íà ñå ëåí íÿ: Çá. íàóê.
ñò. — Ê., 1998.— Ñ. 108—111.
100 Ñî öè î ëî ãèÿ: òå î ðèÿ, ìå òî äû, ìàð êå òèíã, 1999, 3
Ýäó àðä Êëþ åí êî
|