Free dimonoids

We characterize the least semilattice congruence on the free dimonoid and prove that the free dimonoid is a semilattice of s-simple subdimonoids each being a rectangular band of subdimonoids.

Saved in:
Bibliographic Details
Date:2011
Main Authors: Zhuchok, A. V., Жучок, А. В.
Format: Article
Language:Ukrainian
English
Published: Institute of Mathematics, NAS of Ukraine 2011
Online Access:https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/2708
Tags: Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
Journal Title:Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal
Download file: Pdf

Institution

Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal
_version_ 1860508660054097920
author Zhuchok, A. V.
Жучок, А. В.
author_facet Zhuchok, A. V.
Жучок, А. В.
author_sort Zhuchok, A. V.
baseUrl_str https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/oai
collection OJS
datestamp_date 2020-03-18T19:34:23Z
description We characterize the least semilattice congruence on the free dimonoid and prove that the free dimonoid is a semilattice of s-simple subdimonoids each being a rectangular band of subdimonoids.
first_indexed 2026-03-24T02:28:44Z
format Article
fulltext UDK 512.57 A. V. Ûuçok (Ky]v. nac. un-t im. T. Íevçenka) VIL|NI DIMONO}DY We characterize the least semilattice congruence on the free dimonoid and prove that the free dimonoid is a semilattice of s-simple subdimonoids each being a rectangular band of subdimonoids. Oxarakteryzovana naymen\ßaq polustrukturnaq konhruπncyq svobodnoho dymonoyda y dokaza- no, çto svobodn¥j dymonoyd qvlqetsq polustrukturoj s-prost¥x poddymonoydov, kaΩd¥j yz kotor¥x est\ prqmouhol\naq svqzka poddymonoydov. Vstup. Ponqttq alhebry Lejbnica z’qvylosq v doslidΩennqx z teori] homolohij alhebr Li [1]. Û.-L.3Lode [2] znajßov universal\nu obhortugçu alhebru dlq alhebry Lejbnica. Rol\ takoho ob’[kta vidihra[ dialhebra [2] — vektornyj prostir iz dvoma bilinijnymy asociatyvnymy operaciqmy, uzhodΩenymy miΩ so- bog. Vyvçenng dialhebr ta ]x zv’qzkiv z inßymy alhebra]çnymy strukturamy prysvqçeno bahato robit (dyv., napryklad, [2 – 5]). Z inßoho boku, dialhebra [ linijnym analohom ponqttq dimono]da [2], vvedenoho Û.-L.3Lode dlq vyvçennq vlastyvostej alhebr Lejbnica. Ponqttq dimono]da uzahal\ng[ ponqttq dihrupy [6], qke vidihra[ sutt[vu rol\ u doslidΩennqx vaΩlyvyx vidkrytyx problem teo- ri] alhebr Lejbnica. Odnym iz perßyx rezul\tativ pro dimono]dy [ opys vil\noho dimono]da, porodΩenoho zadanog mnoΩynog [2]. Za dopomohog vlastyvostej vil\noho dimono]da bulo oxarakteryzovano vil\ni dialhebry ta vyvçeno homolohi] dialhebr [2]. U [7] dovedeno, wo koΩnyj komutatyvnyj dimono]d [ napivstruktu- rog arximedovyx piddimono]div. Vil\ni komutatyvni dimono]dy bulo pobudovano v [8]. U [9] avtor opysav strukturu dovil\no] dispoluky piddimono]div. Najmen- ßu napivstrukturnu konhruencig dovil\noho dimono]da bulo opysano v3[10]. U danij roboti pobudovano dimono]d, qkyj [ izomorfnym vil\nomu dimono]du, vvedenomu Û.-L.3Lode v [2]. Opysano vil\nyj dimono]d ranhu 1 ta oxarakteryzo- vano najmenßu napivstrukturnu konhruencig vil\noho dimono]da dovil\noho ranhu. Osnovnym rezul\tatom ci[] statti [ teorema pro te, wo vil\nyj dimono]d [ napivstrukturog s-prostyx piddimono]div, koΩen z qkyx [ prqmokutnog spo- lukog piddimono]div. Opysugt\sq takoΩ deqki inßi konhruenci] vil\noho di- mono]da. 1. Osnovni ponqttq ta dopomiΩni rezul\taty. MnoΩyna D z vyznaçe- nymy na nij binarnymy asociatyvnymy operaciqmy ≺ i �, qki zadovol\nqgt\ aksiomy ( )x y z≺ ≺ = x y z≺ �( ) , ( )x y z� ≺ = x y z� ≺( ) , ( )x y z≺ � = x y z� �( ) dlq vsix x, y, z D∈ , nazyva[t\sq dimono]dom. U vypadku, koly operaci] dimono]- da zbihagt\sq, vin peretvorg[t\sq u napivhrupu. VidobraΩennq f dimono]da D1 u dimono]d D2 nazyva[t\sq homomorfizmom, qkwo ( )x y f≺ = x f ≺ yf, ( )x y f� = x f � yf dlq vsix x, y D∈ 1 . Vza[mno odno- znaçnyj homomorfizm dimono]div nazyva[t\sq izomorfizmom. PidmnoΩyna M dimono]da (D, ≺ , �) nazyva[t\sq piddimono]dom, qkwo z x, y M∈ vyplyva[ x y≺ , x y M� ∈ . Nahada[mo, wo napivhrupa idempotentiv I nazyva[t\sq prqmokutnog spolu- © A. V. ÛUÇOK, 2011 ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 165 166 A. V. ÛUÇOK kog, qkwo rivnist\ xyx = x vykonu[t\sq dlq vsix x, y I∈ . Vidomo, wo koΩna prqmokutna spoluka [ izomorfnog dekartovomu dobutku L × R napivhrupy li- vyx nuliv ta napivhrupy pravyx nuliv. Dimono]d (D, ≺, �) nazvemo dimono]dom idempotentiv abo dispolukog, qkwo x x≺ = x = x x� dlq vsix x D∈ . Lema 1. Nexaj (D, ≺ , �) — dimono]d idempotentiv. Napivhrupa (D, ≺ ) dimono]da (D, ≺, �) [ prqmokutnog spolukog todi j lyße todi, koly prqmo- kutnog spolukog [ napivhrupa (D, �) dimono]da (D, ≺, �). Dovedennq. Qkwo (D, ≺ ) — prqmokutna spoluka, a, b D∈ , to a b≺ ≺ ≺ a = a. Z ostann\o] rivnosti ma[mo ( )a b a a≺ ≺ � = a b a a≺ � �( )( ) = = a b a a� � �( )( ) = a b a� � = a a� = a zhidno z aksiomamy dimono]da ta idempotentnistg operaci] �. Navpaky, z rivnosti a b a� � = a otrymu[mo a ≺ ( )a b a� � = a ≺ a b a� �( )( ) = = ( )a a≺ ≺ ( )b a� = a ≺ ( )b a� = a b a≺ ≺ = a a≺ = a zhidno z aksiomog dimono]da ta idempotentnistg operaci] ≺, otΩe (D, ≺) — prqmokutna spoluka. Lemu dovedeno. U [7] avtorom dano] roboty bulo vvedeno ponqttq dispoluky piddimono]div. Nahada[mo joho vyznaçennq. Qkwo ϕ : S → T — homomorfizm dimono]div, to çerez ∆ϕ poznaçatymemo vidpovidnu konhruencig na dimono]di S. Nexaj S — dovil\nyj dimono]d, J — deqkyj dimono]d idempotentiv. Qkwo isnu[ homomorfizm α : S → J : x x� α , to koΩnyj klas konhruenci] ∆α [ piddimono]dom dimono]da S, a sam dimono]d S [ ob’[dnannqm takyx dimono]div Sξ , ξ ∈ J , wo xα = ξ ξ⇔ ∈x S = ∆α x = t S x t∈ ∈{ }( ; ) ∆α , S S Sξ ε ξ ε≺ ≺⊆ , S S Sξ ε ξ ε� �⊆ , ξ ≠ ε ⇒ = ∅S Sξ ε∩ . U c\omu vypadku hovorytymemo, wo S rozklada[t\sq v dispoluku piddimono]div (abo S [ dispolukog J piddimono]div Sξ , ξ ∈ J ). Qkwo Ω J [ napivhrupog idempotentiv (spolukog), to hovorytymemo, wo S [ spolukog J piddimono]div Sξ , ξ ∈ J . Komutatyvna napivhrupa idempotentiv nazyva[t\sq napivstrukturog. Qkwo ρ — taka konhruenciq na dimono]di (D, ≺ , �), wo operaci] faktor-dimono]da (D , ≺ �, )/ρ zbihagt\sq ta vin [ napivstrukturog, to budemo hovoryty, wo ρ [ napivstrukturnog konhruenci[g. Dimono]d (D, ≺, �) nazvemo s-prostym, qkwo ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 VIL|NI DIMONO}DY 167 joho najmenßa napivstrukturna konhruenciq zbiha[t\sq z universal\nym vidno- ßennqm. U roboti [11] rozhlqnuto pidnapivhrupu ′S dovil\no] napivhrupy S, qka ma[ nastupnu vlastyvist\: (P) dlq bud\-qkoho çysla elementiv a1 , a an2, ,… ∈ S z a a an1 2 … ∈ ′S vyplyva[ ξ ξ ξ1 2 … m ∈ ′S dlq bud\-qkoho çysla elementiv ξ1 , ξ2 , … , ξm ∈ S, qki zadovol\nqgt\ umovu ξ j j m{ } =1 = ai i n{ } =1 . Taku pidnapivhrupu nazyvagt\ P- pidnapivhrupog napivhrupy S. Nexaj (D, ≺, �) — dovil\nyj dimono]d. Çerez Ω poznaçymo sukupnist\ usix P-pidnapivhrup napivhrupy (D, ≺ ). Elementy mnoΩyny Ω poznaçatymemo çerez Dα , Dβ , …3. Dlq koΩno] pidmnoΩyny Γ mnoΩyny Ω vyznaçymo vidnoßennq Γ≺ na dimono]di (D, ≺, �), poklavßy a bΓ≺ todi j lyße todi, koly ( , )x y x a y D≺ ≺ ∈{ }α = ( , )x y x b y D≺ ≺ ∈{ }α dlq koΩnoho Dα ∈Γ . Teorema 1 ([10], teorema32). Vidnoßennq Ω≺ na bud\-qkomu dimono]di (D, ≺, �) [ najmenßog napivstrukturnog konhruenci[g. Pry c\omu koΩnyj klas konhruenci] Ω≺ [ s-prostym dimono]dom. 2. Budova vil\noho dimono]da. U c\omu punkti spoçatku pobudu[mo dimono- ]d, qkyj [ izomorfnym vil\nomu dimono]du, vvedenomu Û.-L.3Lode v [2], ta roz- hlqnemo vil\nyj dimono]d ranhu 1. Dali oxarakteryzu[mo najmenßu napivstruk- turnu konhruencig vil\noho dimono]da ta dovedemo, wo vil\nyj dimono]d [ napiv- strukturog s-prostyx piddimono]div, koΩen z qkyx [ prqmokutnog spolukog piddimono]div. Rozhlqnemo vil\nyj dimono]d, pobudovanyj u [2]. Symvolom N budemo poznaçaty mnoΩynu dodatnyx cilyx çysel. Nexaj X — dovil\na neporoΩnq mnoΩyna, n N∈ . Çerez Yn poznaçymo ob’[dnannq n riznyx kopij mnoΩyny X n ta poklademo D X( ) = Ynn≥1∪ . Po- znaçagçy çerez (x1 … � xi … xn ) element v i-j komponenti Yn , na mnoΩyni D X( ) vyznaçymo operaci] ( )x x xi k1 … …� ≺ ( )x x xk j l+ … …1 � = ( )x x xi l1 … …� , ( )x x xi k1 … …� � ( )x x xk j l+ … …1 � = ( )x x xj l1 … …� dlq vsix (x1 … � xi … xk ) , (xk+1 … � x j … xl ) ∈ D X( ) . Todi D X( ), ,≺ �( ) [ vil\nym dimono]dom nad mnoΩynog X (dyv. [2, s.15]). Vil\nyj dimono]d odnoznaçno z toçnistg do izomorfizmu vyznaça[t\sq po- tuΩnistg mnoΩyny X. Navedemo inßu, bil\ß pryrodnu na naß pohlqd, konst- rukcig vil\noho dimono]da nad mnoΩynog X. A same, nexaj F X[ ] — vil\na na- pivhrupa z vil\nog bazog X. Symvolom � w poznaçatymemo dovΩynu slova w ∈ F X[ ] . Na mnoΩyni F = ( , )w m F X N mw∈ [ ] × ≥{ }� vyznaçymo operaci] ≺, � za pravylamy ( , )w m1 1 ≺ ( , )w m2 2 = ( , )w w m1 2 1 , (1) ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 168 A. V. ÛUÇOK ( , )w m1 1 � ( , )w m2 2 = ( , )w w mw1 2 21 � + (2) dlq vsix ( , )w m1 1 , ( , )w m2 2 ∈ F. Lema 2. MnoΩyna F z diqmy ≺, �, wo vyznaçagt\sq umovamy (1), (2), [ dimono]dom. Dovedennq. Bezposeredn\o perevirq[t\sq, wo (F, ≺, �) [ dimono]dom. Lemu dovedeno. Dimono]d, otrymanyj takym sposobom, poznaçatymemo çerez � F X[ ] . Lema 3. Dimono]dy D X( ), ,≺ �( ) ta � F X[ ] [ izomorfnymy. Dovedennq. Zadamo vidobraΩennq σ : D(X) → � F X[ ] takym çynom: ( )x x xi k1 … …� � ( , )x x x ii k1 … … , ( ) ( )x x x D Xi k1 … … ∈� . Peresvidçymosq, wo σ [ homomorfizmom. Spravdi, dlq dovil\nyx (x1 3… � xi … … xk ) , (y1 3… � y j … yl ) ∈ D(X) ma[mo ( ) ( )x x x y y yi k j l1 1… … … …( )� ≺ � σ = = ( )x x x y y yi k j l1 1… … … …� σ = = ( , )x x x y y y ii k j l1 1… … … … = = ( , ) ( , )x x x i y y y ji k j l1 1… … … …≺ = = ( ) ( )x x x y y yi k j l1 1… … … …� ≺ �σ σ , ( ) ( )x x x y y yi k j l1 1… … … …( )� � � σ = = ( )x x x y y yi k j l1 1… … … …� σ = = ( , )x x x y y y k ji k j l1 1… … … … + = = ( , )x x x y y y ji k j l x x xi k1 1 1 … … … … +… …� = = ( , ) ( , )x x x i y y y ji k j l1 1… … … …� = = ( ) ( )x x x y y yi k j l1 1… … … …� � �σ σ , tobto σ [ uzhodΩenym z diqmy ≺, � v cyx dimono]dax. Za pobudovog σ [ bi[ktyvnym vidobraΩennqm. Lemu dovedeno. Pobudu[mo dimono]d, izomorfnyj vil\nomu dimono]du ranhu 1. Nexaj N = ( , )m n{ ∈ N × N m n≥ } (dyv. rysunok). Na mnoΩyni N vyzna- çymo operaci] ≺, � za pravylamy ( , )m n ≺ ( , )k l = ( , )m k n+ , ( , )m n � ( , )k l = ( , )m k m l+ + dlq vsix ( , )m n , ( , )k l ∈ N . Bezposerednq perevirka pokazu[, wo ( , , )N ≺ � [ dimono]dom. ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 VIL|NI DIMONO}DY 169 Lema 4. Qkwo X = 1, to � F X[ ] ≅ ( , , )N ≺ � . Dovedennq. Nexaj X = a{ } . Vyznaçymo vidobraΩennq τ : � F X[ ] → ( , , )N ≺ � , poklavßy ( , )a lk τ = ( , )k l . Za pobudovog τ [ bi[ktyvnym vidobraΩennqm. Po- kaΩemo, wo vono [ homomorfizmom. Dlq vsix ( , )a lk , ( , )a st ∈ � F X[ ] ma[mo ( , ) ( , )a l a sk t≺( ) τ = ( , )a lk t+ τ = ( , )k t l+ = = ( , ) ( , )k l t s≺ = ( , ) ( , )a l a sk tτ τ≺ , ( , ) ( , )a l a sk t�( ) τ = ( , )a sk t ak + +� τ = ( , )a k sk t+ + τ = = ( , )k t k s+ + = ( , ) ( , )k l t s� = ( , ) ( , )a l a sk tτ τ� . Lemu dovedeno. Dlq koΩnoho w ∈ F X[ ] çerez c w( ) poznaçymo mnoΩynu elementiv x X∈ , qki vxodqt\ do zapysu elementa w. Nexaj CY = ( , ) ( )w m F X c w Y∈ [ ] ={ }� dlq koΩno] neporoΩn\o] skinçenno] mnoΩyny Y X⊆ . Lehko baçyty, wo (CY , ≺, �) , Y X⊆ [ piddimono]dom dimono]da � F X[ ] . Nastupna teorema xarakteryzu[ najmenßu napivstrukturnu konhruencig Ω≺ (dyv. p. 1) vil\noho dimono]da. Teorema 2. Dlq bud\-qkyx ( , )w m1 1 , ( , )w m2 2 ∈ � F X[ ] ma[ misce ekviva- lentnist\ ( , ) ( , )w m w m1 1 2 2Ω≺ ⇔ c w( )1 = c w( )2 . Dovedennq. Neobxidnist\. Nexaj ( , ) ( , )w m w m1 1 2 2Ω≺ dlq deqkyx (w1 , m1) , ( , )w m2 2 ∈ � F X[ ] . Ce oznaça[, wo ( , ), ( , ) ( , ) ( , ) ( , )w m w m w m w m w m T3 3 4 4 3 3 1 1 4 4( ) ∈{ ≺ ≺ }} = = ( , ), ( , ) ( , ) ( , ) ( , )w m w m w m w m w m T3 3 4 4 3 3 2 2 4 4( ) ∈{ ≺ ≺ }} ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 170 A. V. ÛUÇOK dlq koΩno] P-pidnapivhrupy T ∈Ω napivhrupy ( , )F ≺ (dyv. p. 1). Rozhlqnemo piddimono]d ( , , )CY ≺ � , de Y = c w( )1 , dimono]da � F X[ ] . PokaΩemo, wo ( , )( )Cc w1 ≺ — P-pidnapivhrupa napivhrupy ( , )F ≺ . Nexaj ( , ) ( , )ω ω1 1 2 2s s≺ ≺ … ≺ ( , )ω k ks = ( , )ω ω ω1 2 1… k s ∈ Cc w( )1 dlq deqkyx ( , )ω1 1s , ( , )ω2 2s , … , ( , )ω k ks ∈ � F X[ ] ta ( , ) ( , )u t u t1 1 2 2≺ ≺ … ≺ ( , )u tr r = ( , )u u u tr1 2 1… ∈ � F X[ ] dlq deqkyx ( , )u t1 1 , ( , )u t2 2 , … , ( , )u tr r ∈ � F X[ ] takyx, wo ( , ), ( , ), , ( , )u t u t u tr r1 1 2 2 …{ } = ( , ), ( , ), , ( , )ω ω ω1 1 2 2s s sk k…{ } . Z ostann\o] rivnosti vyplyva[, wo c u u ur( )1 2 … = c k( )ω ω ω1 2 … . Ale c(ω1 ω2 3… ω k ) = c w( )1 . Zvidsy c u u ur( )1 2 … = c w( )1 i, otΩe, (u u ur1 2 … , t1) ∈ Cc w( )1 , a Cc w( ),1 ≺( ) — P-pidnapivhrupa. Prypustymo teper, wo c w( )1 ≠ c w( )2 . Todi z ( , )w m3 3 ≺ ( , )w m1 1 ≺ ( , )w m4 4 = ( , )w w w m3 1 4 3 ∈ Cc w( )1 ne vyplyva[ ( , )w m3 3 ≺ ( , )w m2 2 ≺ ( , )w m4 4 = ( , )w w w m3 2 4 3 ∈ Cc w( )1 , oskil\ky c w w w( )3 2 4 = c w( )3 ∪ c w( )2 ∪ c w( )4 ≠ ≠ c w( )3 ∪ c w( )1 ∪ c w( )4 = c w w w( )3 1 4 = c w( )1 . OtΩe, my pryjßly do supereçnosti, tobto prypuwennq, wo c w( )1 ≠ c w( )2 , ne [ virnym. Takym çynom, ( , ) ( , )w m w m1 1 2 2Ω≺ ⇒ c w( )1 = c w( )2 . Dostatnist\. Nexaj T — dovil\na P-pidnapivhrupa napivhrupy ( , )F ≺ ta ( , )w m1 1 , ( , )w m2 2 , ( , )w m3 3 , ( , )w m4 4 ∈ � F X[ ] . Prypustymo, wo ( , )w m1 1 , ( , )w m2 2 ∈ CY dlq deqko] neporoΩn\o] skinçenno] pidmnoΩyny Y X⊆ . Nexaj w1 = a1 … ai … at , a Xi ∈ , 1 ≤ i ≤ t, t ≥ m1 , w2 = b1 … bi … br , b Xi ∈ , 1 ≤ i ≤ ≤ r, r ≥ m2 . Zrozumilo, wo c w( )1 = c w( )2 . Prypustymo teper, wo ( , )w m3 3 ≺ ≺ ( , )w m1 1 ≺ ( , )w m4 4 ∈ T. Zhidno z P-vlastyvistg napivhrupy T z rivnosti ( , )w m3 3 ≺ ( , )w m1 1 ≺ ( , )w m4 4 = = ( , )w m3 3 ≺ ( , )a1 1 ≺ … ≺ ( , )ai 1 ≺ … ≺ ( , )at 1 ≺ ( , )w m4 4 vyplyva[, wo ( , )w m3 3 ≺ ( , )b1 1 ≺ … ≺ ( , )bi 1 ≺ … ≺ ( , )br 1 ≺ ( , )w m4 4 ∈ T. Ale ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 VIL|NI DIMONO}DY 171 ( , )w m3 3 ≺ ( , )b1 1 ≺ … ≺ ( , )bi 1 ≺ … ≺ ( , )br 1 ≺ ( , )w m4 4 = = ( , )w m3 3 ≺ ( , )b b bi r1 1… … ≺ ( , )w m4 4 = = ( , )w m3 3 ≺ ( , )w m2 2 ≺ ( , )w m4 4 . OtΩe, z umovy ( , )w m3 3 ≺ ( , )w m1 1 ≺ ( , )w m4 4 ∈ T vyplyva[, wo ( , )w m3 3 ≺ ( , )w m2 2 ≺ ( , )w m4 4 ∈ T. Analohiçno dovodyt\sq implikaciq ( , )w m3 3 ≺ ( , )w m2 2 ≺ ( , )w m4 4 ∈ T ⇒ ( , )w m3 3 ≺ ( , )w m1 1 ≺ ≺ ( , )w m4 4 ∈ T. Takym çynom, za oznaçennqm ( , ) ( , )w m w m1 1 2 2Ω≺ . Teoremu dovedeno. Qkwo w F X∈ [ ] , to çerez w( )0 (vidpovidno w( )1 ) poznaçymo perßu (vidpo- vidno ostanng) literu slova w . Nexaj B X( ) — napivstruktura neporoΩnix skinçennyx pidmnoΩyn mnoΩyny X vidnosno operaci] teoretyko-mnoΩynnoho ob’[dnannq. Dlq koΩnoho Y ∈ B X( ) ta vsix x, y Y∈ poklademo CY x y( , ) = ( , ) ( , ) ( , )( ) ( )w m C w w x yY∈ ={ }0 1 , Y × Y — prqmokutna spoluka (dyv. p. 1), tobto napivhrupa z operaci[g (x, y) (a, b) = (x, b) dlq vsix (x, y), (a, b) ∈ Y × Y. U terminax dispoluky piddimono]div (dyv. p. 1) sformulg[mo osnovnyj re- zul\tat dano] roboty. Teorema 3. Vil\nyj dimono]d � F X[ ] [ napivstrukturog B X( ) s -prostyx piddimono]div ( , , )CY ≺ � , Y ∈ B X( ) . Pry c\omu koΩnyj dimono]d ( , , )CY ≺ � , Y ∈ B X( ) [ prqmokutnog spolukog Y × Y piddimono]div ( , , )( , )CY x y ≺ � , x, y Y∈ . Dovedennq. Zhidno z teoremog32 Ω≺ [ najmenßog napivstrukturnog konhruenci[g vil\noho dimono]da � F X[ ] , � ≺F X[ ] Ω ≅ B X( ) ta � F X[ ] → � ≺F X[ ] Ω : ( , ) ( , )w m w m� [ ] [ homomorfizmom ( , )w m[ ]( — klas konhruenci] Ω≺ , qkyj mistyt\ ( , )w m ) . Zrozumilo, wo klasamy konhruenci] Ω≺ [ dimono]dy ( , , )CY ≺ � , Y ∈ B X( ) . Z teoremy31 vyplyva[, wo koΩnyj dimono]d ( , , )CY ≺ � , Y ∈ B X( ) [ s -prostym. Krim c\oho, nevaΩko baçyty, wo dlq koΩnoho Y ∈ B X( ) vidobraΩennq ( , , )CY ≺ � → Y × Y3: ( , ) ,( ) ( )w m w w� 0 1( ) [ homomorfizmom. Zvidsy ( , , )CY ≺ � [ prqmokutnog spolukog Y × Y piddimo- no]div ( , , )( , )CY x y ≺ � , x, y Y∈ . Teoremu dovedeno. 3. Konhruenci] vil\noho dimono]da. U c\omu punkti pobudu[mo deqki konh- ruenci] vil\noho dimono]da. ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 172 A. V. ÛUÇOK Nexaj � F X[ ] — vil\nyj dimono]d (dyv. p. 2), α — dovil\na, ale fiksovana konhruenciq vil\no] napivhrupy F X[ ] . Vyznaçymo vidnoßennq α na mnoΩyni � F X[ ] , poklavßy ( , ) ( , )w m w m1 1 2 2 α ⇔ w w1 2α dlq vsix ( , )w m1 1 , ( , )w m2 2 ∈ � F X[ ] . Lema 5. Vidnoßennq α [ konhruenci[g vil\noho dimono]da � F X[ ] . Pry c\o- mu operaci] faktor-dimono]da � F X[ ] α zbihagt\sq. Dovedennq. Toj fakt, wo α [ konhruenci[g � F X[ ] , bezposeredn\o vyply- va[ z toho, wo α [ konhruenci[g F X[ ] . Dlq dovil\nyx elementiv ( , )w m1 1 , ( , )w m2 2 ∈ � F X[ ] krim c\oho ma[mo ( , )w m1 1 ≺ ( , )w m2 2 = ( , )w w m1 2 1 , ( , )w m1 1 � ( , )w m2 2 = ( , )w w mw1 2 21 � + . Oskil\ky ( , ) ( , )w w m w w mw1 2 1 1 2 21 �α + , to ( , )w m1 1 ≺ ( , ) ( , )w m w m2 2 1 1 α � ( , )w m2 2 , zvidky vyplyva[, wo operaci] dimono]da � F X[ ] α zbihagt\sq. Lemu dovedeno. Naslidok 1. Qkwo α — diahonal\ mnoΩyny F X[ ] , to � F X[ ] α — vil\na napivhrupa. Dovedennq. Nexaj ( , )w n[ ] — klas konhruenci] α , qkyj mistyt\ element ( , )w n ∈ � F X[ ] . Vyznaçymo vidobraΩennq θ : � F X[ ] α → F X[ ] : ( , ) ( , )w n w n[ ] [ ]� θ = w, qke, qk nevaΩko baçyty, [ izomorfizmom. Naslidok dovedeno. Dimono]d ( , , )D ≺ � nazyvatymemo prqmokutnym, qkwo napivhrupy ( , )D ≺ ta ( , )D � [ prqmokutnymy spolukamy. Nexaj w ∈ F X[ ] , n N∈ , � w n≥ . Çerez w n[ ] poznaçatymemo n-tu literu slova w. Vyznaçymo vidnoßennq γ na mnoΩyni � F X[ ] , poklavßy ( , ) ( , )w n w n1 1 2 2γ ⇔ w n 1 1[ ] = w n 2 2[ ] dlq vsix ( , )w n1 1 , ( , )w n2 2 ∈ � F X[ ] . Lema 6. Vidnoßennq γ [ konhruenci[g vil\noho dimono]da � F X[ ] . Pry c\omu � F X[ ] γ — prqmokutnyj dimono]d. Dovedennq. Oçevydno, wo γ [ vidnoßennqm ekvivalentnosti. Nexaj (w1 , ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 VIL|NI DIMONO}DY 173 n1) , ( , )w n2 2 , ( , )w n3 3 ∈ � F X[ ] ta ( , ) ( , )w n w n1 1 2 2γ . Ce oznaça[, wo w n 1 1[ ] = = w n 2 2[ ] . Ma[mo ( , )w n1 1 ≺ ( , )w n3 3 = ( , )w w n1 3 1 , ( , )w n2 2 ≺ ( , )w n3 3 = ( , )w w n2 3 2 , zvidky ( )w w n 1 3 1[ ] = w n 1 1[ ] = w n 2 2[ ] = ( )w w n 2 3 2[ ] . Analohiçno z ( , )w n3 3 ≺ ( , )w n1 1 = ( , )w w n3 1 3 , ( , )w n3 3 ≺ ( , )w n2 2 = ( , )w w n3 2 3 otrymu[mo ( )w w n 3 1 3[ ] = w n 3 3[ ] = ( )w w n 3 2 3[ ] . OtΩe, γ [ konhruenci[g napivhrupy ( , )F ≺ . PokaΩemo, wo γ [ konhruenci[g napivhrupy ( , )F � . Ma[mo ( , )w n1 1 � ( , )w n3 3 = ( , )w w nw1 3 31 � + , ( , )w n2 2 � ( , )w n3 3 = ( , )w w nw2 3 32 � + . Z rivnosti ( )w w w n 1 3 1 3� +  = w n 3 3[ ] = ( )w w w n 2 3 2 3� +  vyplyva[, wo ( , ) ( , )w w n w w nw w1 3 3 2 3 31 2 � �+ +γ . Analohiçno z ( , )w n3 3 � ( , )w n1 1 = ( , )w w nw3 1 13 � + , ( , )w n3 3 � ( , )w n2 2 = ( , )w w nw3 2 23 � + otrymu[mo ( )w w w n 3 1 3 1� +  = w n 1 1[ ] = w n 2 2[ ] = ( )w w w n 3 2 3 2� +  , tobto ( , ) ( , )w w n w w nw w3 1 1 3 2 23 3 � �+ +γ . OtΩe, γ [ konhruenci[g napivhrupy ( , )F � . Nexaj ( , )w n1 1 ∈ � F X[ ] . Oskil\ky ( )w w n 1 1 1[ ] = w n 1 1[ ] = ( )w w w n 1 1 1 1� +  , ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 174 A. V. ÛUÇOK to ( , ) ( , )w n w n1 1 1 1γ ≺ ( , )w n1 1 = ( , )w w n1 1 1 , ( , ) ( , )w n w n1 1 1 1γ � ( , )w n1 1 = ( , )w w nw1 1 11 � + . Takym çynom, � F X[ ] γ [ dimono]dom idempotentiv. Dlq bud\-qkyx ( , )w n1 1 , ( , )w n2 2 ∈ � F X[ ] krim c\oho ma[mo ( , )w n1 1 ≺ ( , )w n2 2 ≺ ( , )w n1 1 = ( , )w w w n1 2 1 1 . Z rivnosti ( )w w w n 1 2 1 1[ ] = w n 1 1[ ] vyplyva[ ( , ) ( , )w w w n w n1 2 1 1 1 1γ . OtΩe, ( , )F ≺ γ — prqmokutna spoluka. Zvidsy, zhidno z lemog31, ( , )F � γ — prq- mokutna spoluka. OtΩe, za oznaçennqm � F X[ ] γ — prqmokutnyj dimono]d. Lemu dovedeno. Naslidok 2. Isnu[ bi[kciq X → � F X[ ] γ . Dovedennq. Nexaj ( , )w n[ ] — klas konhruenci] γ, qkyj mistyt\ element ( , )w n ∈ � F X[ ] . StverdΩuvana bi[kciq vyznaça[t\sq vidobraΩennqm µ : X → � F X[ ] γ : x x� µ = ( , )w n[ ] , de w n[ ] = x. Naslidok dovedeno. Vyznaçymo vidnoßennq β na mnoΩyni � F X[ ] , poklavßy ( , ) ( , )w n w n1 1 2 2β ⇔ n1 = n w2 1 ∧ � = � w2 dlq vsix ( , )w n1 1 , ( , )w n2 2 ∈ � F X[ ] . Lema 7. Vidnoßennq β [ konhruenci[g vil\noho dimono]da � F X[ ] . Dovedennq. Oçevydno, wo β [ vidnoßennqm ekvivalentnosti. Nexaj (w1 , n1) , ( , )w n2 2 , ( , )w n3 3 ∈ � F X[ ] ta ( , ) ( , )w n w n1 1 2 2β . Ce oznaça[, wo n1 = n2 , � w1 = � w2 . Ma[mo ( , )w n1 1 ≺ ( , )w n3 3 = ( , )w w n1 3 1 , ( , )w n2 2 ≺ ( , )w n3 3 = ( , )w w n2 3 2 . Oskil\ky � w w1 3 = � w1 + � w3 = � w2 + � w3 = � w w2 3 ta n1 = n2 , to ( , ) ( , )w w n w w n1 3 1 2 3 2β . Analohiçno moΩna pokazaty, wo ( , ) ( , )w w n w w n3 1 3 3 2 3β . OtΩe, β [ konhruenci[g napivhrupy ( , )F ≺ . PokaΩemo, wo β [ konhruenci[g napivhrupy ( , )F � . Ma[mo ( , )w n1 1 � ( , )w n3 3 = ( , )w w nw1 3 31 � + , ( , )w n2 2 � ( , )w n3 3 = ( , )w w nw2 3 32 � + . ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2 VIL|NI DIMONO}DY 175 Oskil\ky � w w1 3 = � w w2 3 ta � w1 + n3 = � w2 + n3 , to ( , ) ( , )w w n w w nw w1 3 3 2 3 31 2 � �+ +β . Z inßoho boku, ( , )w n3 3 � ( , )w n1 1 = ( , )w w nw3 1 13 � + , ( , )w n3 3 � ( , )w n2 2 = ( , )w w nw3 2 23 � + . Z rivnostej � w w3 1 = � w w3 2 ta � w3 + n1 = � w3 + n2 vyplyva[, wo ( , ) ( , )w w n w w nw w3 1 1 3 2 23 3 � �+ +β . OtΩe, β [ konhruenci[g napivhrupy ( , )F � . Lemu dovedeno. 1. Loday J.-L. Une version non commutative des algèbres de Lie: les algèbres de Leibniz // Enseign. math. – 1993. – 39. – P. 269 – 293. 2. Loday J.-L. Dialgebras // Dialgebras and Related Operads: Lect. Notes Math. – 2001. – 1763. – P. 7 – 66. 3. Kolesnykov P. S. Mnohoobrazyq dyalhebr y konformn¥e alhebr¥ // Syb. mat. Ωurn. – 2008. – 49, # 2. – S. 322 – 339. 4. Felipe R. Generalized Loday algebras and digroups // Comuns CIMAT. – No I-04-01/21-01-2004. 5. PoΩydaev A. P. Dyalhebr¥ y svqzann¥e s nymy trojn¥e system¥ // Syb. mat. Ωurn. – 2008. – 49, # 4. – S. 870 – 885. 6. Phillips J. D. A short basis for the variety of digroups // Semigroup Forum. – 2005. – 70. – P. 466 – 470. 7. Zhuchok A. V. Commutative dimonoids // Algebra and Discrete Math. – 2009. – # 2. – P. 116 – 127. 8. Zhuchok A. V. Free commutative dimonoids // Ibid. – 2010. – 9, # 1. – P. 109 – 119. 9. Zhuchok A. V. Dibands of subdimonoids // Mat. Stud. – 2010. – 33. – S. 120 – 124. 10. Ûuçok A. V. Najmenßa napivstrukturna konhruenciq dimono]du // Visn. Ky]v. un-tu. Fiz.- mat. nauky. – 2009. – Vyp. 3. – S. 22 – 24. 11. Yamada M. On the greatest semilattice decomposition of a semigroup // Kodai Math. Semin. Repts.– 1955.– 7.– P. 59 – 62. OderΩano 11.11.10 ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2011, t. 63, # 2
id umjimathkievua-article-2708
institution Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal
keywords_txt_mv keywords
language Ukrainian
English
last_indexed 2026-03-24T02:28:44Z
publishDate 2011
publisher Institute of Mathematics, NAS of Ukraine
record_format ojs
resource_txt_mv umjimathkievua/a8/d083b13411d814c5a20d6e3837e04ca8.pdf
spelling umjimathkievua-article-27082020-03-18T19:34:23Z Free dimonoids Вільні дімоноїди Zhuchok, A. V. Жучок, А. В. We characterize the least semilattice congruence on the free dimonoid and prove that the free dimonoid is a semilattice of s-simple subdimonoids each being a rectangular band of subdimonoids. Охарактеризована наименьшая полуструктурная конгруэнция свободного димоноида и доказано, что свободный димоноид является полуструктурой s-простых поддимоноидов, каждый из которых есть прямоугольная связка поддимоноидов. Institute of Mathematics, NAS of Ukraine 2011-02-25 Article Article application/pdf https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/2708 Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal; Vol. 63 No. 2 (2011); 165-175 Український математичний журнал; Том 63 № 2 (2011); 165-175 1027-3190 uk en https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/2708/2172 https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/2708/2173 Copyright (c) 2011 Zhuchok A. V.
spellingShingle Zhuchok, A. V.
Жучок, А. В.
Free dimonoids
title Free dimonoids
title_alt Вільні дімоноїди
title_full Free dimonoids
title_fullStr Free dimonoids
title_full_unstemmed Free dimonoids
title_short Free dimonoids
title_sort free dimonoids
url https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/2708
work_keys_str_mv AT zhuchokav freedimonoids
AT žučokav freedimonoids
AT zhuchokav vílʹnídímonoídi
AT žučokav vílʹnídímonoídi