Olexiy Bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004)
Saved in:
| Date: | 2006 |
|---|---|
| Main Authors: | , , , , , , , , , , , |
| Format: | Article |
| Language: | Ukrainian English |
| Published: |
Institute of Mathematics, NAS of Ukraine
2006
|
| Online Access: | https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3474 |
| Tags: |
Add Tag
No Tags, Be the first to tag this record!
|
| Journal Title: | Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal |
| Download file: |  |
Institution
Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal| _version_ | 1860509569961164800 |
|---|---|
| author | Dobrovol'skii, V. A. Lykova, O. B. Mitropolskiy, Yu. A. Pustovoytov, M. O. Samoilenko, A. M. Urbansky, V. M. Добровольский, В. О. Ликова, О. Б. Митропольський, Ю. О. Пустовойтов, М. О. Самойленко, А. М. Урбанський, В. М. |
| author_facet | Dobrovol'skii, V. A. Lykova, O. B. Mitropolskiy, Yu. A. Pustovoytov, M. O. Samoilenko, A. M. Urbansky, V. M. Добровольский, В. О. Ликова, О. Б. Митропольський, Ю. О. Пустовойтов, М. О. Самойленко, А. М. Урбанський, В. М. |
| author_sort | Dobrovol'skii, V. A. |
| baseUrl_str | https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/oai |
| collection | OJS |
| datestamp_date | 2020-03-18T19:55:25Z |
| first_indexed | 2026-03-24T02:43:12Z |
| format | Article |
| fulltext |
I�S�T�O�R�I�Q� �N�A�U�K�Y
OLEKSIJ MYKOLAJOVYÇ BOHOLGBOV
(25.03.1911 – 01.11.2004)
Na XIII Vsesvitn\omu konhresi istorykiv nauky u 1971 r. trapylas\ ridkisna na
toj ças podiq: radqns\kym istorykam bulo prysudΩeno najvywu nahorodu MiΩ-
narodno] akademi] istori] nauky — zolotu medal\ Oleksandra Kojre — za vydat-
nyj vnesok u stvorennq bahatotomnoho vydannq „Istoriq vitçyznqno] matematy-
ky”. Sered nyx buv i Oleksij Mykolajovyç Boholgbov — orhanizator, avtor ba-
hat\ox statej i dußa kolektyvu c\oho unikal\noho vydannq. Ce lyße odna z
çyslennyx storinok tvorço] spadwyny vyznaçnoho ukra]ns\koho istoryka z mate-
matyçnoho pryrodoznavstva, çlena-korespondenta NAN Ukra]ny O. M. Boholg-
bova, vse Ωyttq qkoho bulo prysvqçene nauci. Vin buv aktyvnym uçasnykom maj-
Ωe vsix podij XX6st., zumiv podolaty tqΩki vyprobuvannq, qki vypaly na joho
dolg, stav zasnovnykom istori] maßyn i mexanizmiv, zrobyv znaçni vidkryttq v is-
tori] mexaniky i matematyky, zalyßyv bahato uçniv.
© G. O. MYTROPOL|S|KYJ, A. M. SAMOJLENKO, O. B. LYKOVA TA IN., 2006
564 ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2006, t. 58, # 4
OLEKSIJ MYKOLAJOVYÇ BOHOLGBOV (25.03.1911 – 01.11.2004) 565
O. M. Boholgbov narodyvsq 25 bereznq 1911 r. v m. NiΩyni Çernihivs\ko] ob-
lasti v sim’] Mykoly Myxajlovyça i Ol\hy Mykola]vny Boholgbovyx. Joho
starßyj brat, akademik Mykola Mykolajovyç Boholgbov (1909 – 1992), buv
vydatnym matematykom i fizykom-teoretykom XX st., a molodßyj brat, filo-
loh-sxidnoznavec\ Myxajlo Mykolajovyç (narodyvsq v 1918 r.), takoΩ buv ob-
ranyj dijsnym çlenom AN SRSR.
Z 17 rokiv pislq zakinçennq ßkoly Oleksij Mykolajovyç poçav pracgvaty:
spoçatku za rekomendaci[g I. I. Artobolevs\koho, vydnoho faxivcq v haluzi
mexaniky maßyn, u hospodarstvi „Vutyne” Tymirqzivs\ko] sil\hospakademi], piz-
niße desqtnykom na budivnyctvi mostu çerez r. Oka v NyΩn\omu Novhorodi, na
zavodi „Svit ßaxtarq”, a potim v Ukra]ns\komu viddilenni Central\noho insty-
tutu praci (UVCIP) u Xarkovi.
U 1931 r. vstupyv do Xarkivs\koho universytetu na matematyçne viddilennq
fizyko-matematyçnoho fakul\tetu, vΩe magçy çymali znannq z matematyky,
mexaniky, zahal\no] istori], qki vin nabuv samostijnym vyvçennqm naukovo] ta
texniçno] literatury, vil\no volodigçy bahat\ma inozemnymy movamy. Osnovy
cyx znan\ buly zakladeni v n\omu bat\kom, Mykolog Myxajlovyçem, profeso-
rom bohoslov’q Ky]vs\koho universytetu sv. Volodymyra, i matir’g, Ol\hog
Mykola]vnog Lgminars\kog, vçytel\kog muzyky.
V roky praci v UVCIP ta navçannq v universyteti znaçnyj vplyv na Oleksiq
Mykolajovyça maly matematyky i mexaniky: S. N. Bernßtejn, naukovi doslid-
Ωennq qkoho zoseredΩuvalys\ na pytannqx teori] dyferencial\nyx rivnqn\, te-
ori] nablyΩennq funkcij polinomamy ta teori] jmovirnostej; N. I. Axi[zer, fa-
xivec\ z teori] funkcij, aerodynamiky ta istori] matematyky; O. I. Syrokom-
s\kyj, qkyj vykladav rqd kursiv iz prykladno] mexaniky, zokrema perßyj uni-
versytets\kyj kurs iz kinematyky mexanizmiv, orhanizuvav praktykum z teori] me-
xanizmiv, i osoblyvo V. M. Majzel\, faxivec\ iz dynamiky maßyn, teori] pruΩ-
nosti ta teori] hidroturbin. Ostannij keruvav v universyteti ob’[dnanog kafed-
rog teoretyçno] i prykladno] mexaniky, na qkij specializuvavsq O. M. Boholg-
bov na starßyx kursax.
Pislq zakinçennq universytetu Oleksij Mykolajovyç dijßov vysnovku, wo
odni[] universytets\ko] osvity dlq zanqt\ dyscyplinamy, wo joho cikavlqt\,
osoblyvo prykladnog mexanikog, zamalo i neobxidna posylena inΩenerna pidho-
tovka. Ce pryvelo joho do Xarkivs\koho maßynobudivnoho instytutu. Tam u
1936 – 1938 rr. vin zakinçyv III i IV kursy, specializugçys\ za rekomendaci[g
V.6M. Majzelq v dynamici maßyn.
Paralel\no z robotog inΩenera v Budivel\nomu instytuti praci, tresti
„Ukrtraktorremont” O. M. Boholgbov provodyv doslidΩennq z istori] vynyk-
nennq, stanovlennq i rozvytku teori] kinematyky mexanizmiv.
U ci Ω roky vin vytrymav kandydats\ki ispyty pry Matematyçnomu instytuti
Xarkivs\koho universytetu, a takoΩ rozpoçav vykladac\ku diql\nist\: vykladav
i viv praktyçni zanqttq na riznyx kursax u Xarkivs\komu maßynobudivnomu in-
stytuti, v uçbovomu kombinati Xarkivs\koho traktornoho zavodu, zavodu „Serp i
molot”. Z 1937 po 1941 rr. buv dyrektorom, zaviduvaçem uçbovo] çastyny i
vçytelem matematyky i fizyky u ßkoli dlq ispans\kyx ditej, vykladav rosij-
s\ku j ukra]ns\ku movy na zavods\kyx kursax dlq ispans\kyx politemihrantiv.
Pid ças Velyko] Vitçyznqno] vijny Oleksij Mykolajovyç opynyvsq na oku-
povanij terytori] i protqhom dvox rokiv pracgvav perekladaçem v odnomu z
ukra]ns\kyx sil, za wo pislq zvil\nennq Ukra]ny buv represovanyj i proviv 10
rokiv u taborax (1944 – 1953 rr.).
Pislq zvil\nennq za amnisti[g 15 hrudnq 1953 r. vin poçav pracgvaty holov-
nym mexanikom Çerkas\koho oblbudtrestu (1954 – 1955 rr.), spivrobitnykom Mi-
nisterstva vywo] i seredn\o] special\no] osvity Ukra]ny (1955 – 1962 rr.).
Z 1962 r. trudova diql\nist\ Oleksiq Mykolajovyça pov’qzana z Nacional\-
nog akademi[g nauk Ukra]ny: v 1962 – 1974 rr. vin pracgvav v Instytuti istori]
AN Ukra]ny v sektori istori] pryrodoznavstva i texniky, v 1962 – 19636rr. i z
ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2006, t. 58, # 4
566 G. O. MYTROPOL|S|KYJ, A. M. SAMOJLENKO, O. B. LYKOVA TA IN.
19756r. do ostannix dniv svoho Ωyttq — v Instytuti matematyky NAN Ukra]ny.
Same tut z poçatku 60-x rokiv rozpoçalas\ joho aktyvna naukova diql\nist\,
sprqmovana na vyvçennq problem istori] prykladno] mexaniky i matematyky.
Vin uperße rozpoçav hlyboke vyvçennq istori] rozvytku mexaniky maßyn i
tym samym uviv u naukovyj obih velykyj nevidomyj do toho çasu faktyçnyj ma-
terial. Joho istoryko-naukova koncepciq znajßla svo[ vtilennq v fundamen-
tal\nij monohrafi] „Istoriq mexaniky maßyn” (1964 r.) ta u narysi „Matematyç-
ne Ωyttq v SRSR” (1966 r.), qkyj bulo opublikovano u tret\omu tomi „Istori]
vitçyznqno] matematyky”. Zhidno z ci[g koncepci[g istorig nauky neobxidno
rozhlqdaty v tisnomu zv’qzku z zahal\nog istori[g, istori[g kul\tury ta z roz-
vytkom ekonomiky.
Nevtomnyj entuziast, O. M. Boholgbov brav uçast\ u vydanni bahat\ox ko-
lektyvnyx monohrafij. Tak, za joho bezposeredn\og uçastg qk vidpovidal\noho
redaktora, avtora i spivavtora bahat\ox rozdiliv vyjßly u svit „Istoriq vitçyz-
nqno] matematyky” (u çotyr\ox tomax), a takoΩ „Oçerky razvytyq matematyky v
SSSR”, „Ystoryq matematyçeskoho obrazovanyq v SSSR” (1975 r.), „Ystoryq
mexanyky v Rossyy” (1987 r.), seriq naukovyx zbirnykiv z istori] matematyçnoho
pryrodoznavstva. Na z’]zdax z teoretyçno] ta prykladno] mexaniky, teori] ma-
ßyn ta mexanizmiv O. M. Boholgbov orhanizovuvav sekci] istori] mexaniky. Vin
brav aktyvnu uçast\ u roboti bahat\ox naukovyx rad — z kompleksno] problemy
„Filosofs\ki i social\ni problemy nauky i texniky”, z teori] maßyn i system ma-
ßyn, z teoretyçno] ta prykladno] mexaniky.
Vahomym vneskom v istorig nauky stala napysana nym seriq naukovyx biohra-
fij vydatnyx uçenyx ta inΩeneriv (deqki v spivavtorstvi): I. I. Artobolevs\koho,
L. V. Assura, A. Betankura, R. Huka, S. M. KoΩevnikova, M. M. Krylova, H.6Mon-
Ωa, L. S. Lejbenzona, Û.-V. Ponsele, H. M. Nikoladze, V. I. Romanovs\koho ta in.
O. M. Boholgbov vidomyj qk populqryzator nauky ne lyße v Ukra]ni ta Ro-
si], a j za ]x meΩamy. Bahato rokiv vin buv zastupnykom holovy naukovo-meto-
dyçno] rady z pytan\ propahandy naukovyx znan\ z matematyky, mexaniky ta fi-
zyky Ukra]ns\koho tovarystva „Znannq”.
Naukova diql\nist\ Oleksiq Mykolajovyça protqhom bil\ß niΩ 40 rokiv
(1959 – 2004 rr.) vidobraΩena v majΩe 400 joho publikaciqx, sered qkyx naj-
vaΩlyvißymy [ „Ystoryq mexanyky maßyn” (1964 r.), „Razvytye problem mexa-
nyky maßyn” (1967 r.), „Sovetskaq ßkola mexanyky maßyn” (1975 r.), „Teoryq
maßyn y mexanyzmov v ystoryçeskom razvytyy ee ydej” (1976 r.), biohrafiçnyj
dovidnyk „Matematyky, mexanyky” (1983 r.). Dobre vidomi naukovomu zahalu ta-
ki naukovo-populqrni praci vçenoho, qk „Maßyna i lgdyna” (1969 r.), „Roboty i
manipulqtory” (1980 r., razom z D. O. Nikitinym). Vin postijno pidtrymuvav tisni
zv’qzky z Instytutom maßynoznavstva ta Instytutom istori] pryrodoznavstva i
texniky RAN. Pid joho redakci[g u Moskvi bulo vydano nyzku zbirnykiv z istori]
nauky (1968 – 1978 rr.).
Bahato syl i çasu viddavav O. M. Boholgbov pedahohiçnij diql\nosti. U 1956
– 1981 rr. vin pracgvav spoçatku docentom, a potim profesorom kafedry budi-
vel\nyx maßyn Ky]vs\koho inΩenerno-budivel\noho instytutu, de vykladav kur-
sy detalej maßyn, prykladno] mexaniky, a takoΩ teori] maßyn i mexanizmiv.
Z 1975 r. v Instytuti matematyky poçav systematyçno pracgvaty seminar,
qkyj spoçatku ob’[dnav istorykiv nauky Ukra]ny, a potim zaluçyv uçenyx Mosk-
vy, Leninhrada ta inßyx naukovyx centriv. Dußeg seminaru buv Oleksij Myko-
lajovyç — ßyroko erudovanyj, dobrozyçlyvyj i vodnoças vymohlyvyj kerivnyk.
Na bazi seminaru bulo pidhotovleno ta vydano çyslenni zbirnyky statej z istori]
matematyky i mexaniky.
O. M. Boholgbov stvoryv [dynu v Ukra]ni ßkolu z istori] matematyky i mate-
matyçnoho pryrodoznavstva. Sered joho uçniv 7 doktoriv ta ponad 30 kandyda-
tiv nauk.
Oleksij Mykolajovyç mav encyklopedyçni znannq z riznyx haluzej nauky i
mystectva, buv prystrasnym bibliofilom.
ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2006, t. 58, # 4
OLEKSIJ MYKOLAJOVYÇ BOHOLGBOV (25.03.1911 – 01.11.2004) 567
U 1969 r. (za podannqm akademikiv I. I. Artobolevs\koho, V. I. Smirnova i
P.6S.6Aleksandrova) joho bulo obrano çlenom-korespondentom AN URSR, u
19836r. — çlenom Nacional\noho komitetu z teoretyçno] ta prykladno] mexani-
ky, u 1996 r. jomu bulo prysudΩeno premig NAN Ukra]ny im. M. M. Krylova. U
c\omu Ω roci korol\ Ispani] Xuan Karlos nadav Oleksig Mykolajovyçu zvannq
komandora ordena „Za hromadqns\ki zasluhy” (u zv’qzku z joho doslidΩennqmy,
prysvqçenymy Betankuru). U 1999 r. vin otrymav zvannq poçesnoho doktora Pe-
terburz\koho universytetu ßlqxiv spoluçennq. U 20016r., u zv’qzku z 90-riççqm,
jomu bulo prysvo[no zvannq „ZasluΩenoho diqça nauky i texniky Ukra]ny”.
V Ωytti ta tvorçij naukovij roboti Oleksij Mykolajovyç vidçuvav postijnu
pidtrymku i turbotu svo[] druΩyny i druha Tamary Vasylivny Morozovo]. Vony
proΩyly razom 67 rokiv dovhoho i druΩn\oho Ωyttq. T. V. Morozova, kandydat
fizyko-matematyçnyx nauk, bahato rokiv pracgvala na kafedri vywo]
matematyky Ky]vs\koho instytutu lehko] promyslovosti. Dveri hostynnoho domu
Boholgbovyx zavΩdy buly vidkrytymy dlq uçniv i koleh Oleksiq Mykolajo-
vyça.
O. M. Boholgbov pomer 1 lystopada 2004 r. za praceg nad novymy monohra-
fiqmy i spomynamy pro svoho starßoho brata — Mykolu Mykolajovyça.
Oleksij Mykolajovyç i joho ßkola zbahatyly vahomymy rezul\tatamy isto-
rig matematyky i mexaniky, istorig maßyn, zokrema, ta istorig pryrodoznavstva,
v cilomu. Joho ßkola dala kil\ka pokolin\ plidno pracggçyx uçenyx i v c\omu
]] Ωytt[va syla i zasluΩene vyznannq v naßij kra]ni ta za ]] meΩamy.
Spravu vçenoho prodovΩugt\ joho uçni v Ukra]ni i Rosi]: hotugt\sq do vy-
dannq monohrafi] pro O. Koßi, S. N. Bernßtejna, F. Relo, qki vin ne vstyh
zaverßyty.
G. O. Mytropol\s\kyj, A. M. Samojlenko,
O. B. Lykova, M.$O.$Pustovojtov,
V. O. Dobrovol\s\kyj, V. M. Urbans\kyj
ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2006, t. 58, # 4
|
| id | umjimathkievua-article-3474 |
| institution | Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal |
| keywords_txt_mv | keywords |
| language | Ukrainian English |
| last_indexed | 2026-03-24T02:43:12Z |
| publishDate | 2006 |
| publisher | Institute of Mathematics, NAS of Ukraine |
| record_format | ojs |
| resource_txt_mv | umjimathkievua/bf/96e2e6999c81057efe13ede53e3e9ebf.pdf |
| spelling | umjimathkievua-article-34742020-03-18T19:55:25Z Olexiy Bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004) Олексій Миколайович Боголюбов (25.03.1911 - 01.11.2004) Dobrovol'skii, V. A. Lykova, O. B. Mitropolskiy, Yu. A. Pustovoytov, M. O. Samoilenko, A. M. Urbansky, V. M. Добровольский, В. О. Ликова, О. Б. Митропольський, Ю. О. Пустовойтов, М. О. Самойленко, А. М. Урбанський, В. М. Institute of Mathematics, NAS of Ukraine 2006-04-25 Article Article application/pdf https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3474 Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal; Vol. 58 No. 4 (2006); 564–567 Український математичний журнал; Том 58 № 4 (2006); 564–567 1027-3190 uk en https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3474/3685 https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3474/3686 Copyright (c) 2006 Dobrovol'skii V. A.; Lykova O. B.; Mitropolskiy Yu. A.; Pustovoytov M. O.; Samoilenko A. M.; Urbansky V. M. |
| spellingShingle | Dobrovol'skii, V. A. Lykova, O. B. Mitropolskiy, Yu. A. Pustovoytov, M. O. Samoilenko, A. M. Urbansky, V. M. Добровольский, В. О. Ликова, О. Б. Митропольський, Ю. О. Пустовойтов, М. О. Самойленко, А. М. Урбанський, В. М. Olexiy Bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004) |
| title | Olexiy Bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004) |
| title_alt | Олексій Миколайович Боголюбов (25.03.1911 - 01.11.2004) |
| title_full | Olexiy Bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004) |
| title_fullStr | Olexiy Bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004) |
| title_full_unstemmed | Olexiy Bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004) |
| title_short | Olexiy Bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004) |
| title_sort | olexiy bogolyubov (03.25.1911 - 01.11.2004) |
| url | https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3474 |
| work_keys_str_mv | AT dobrovol039skiiva olexiybogolyubov0325191101112004 AT lykovaob olexiybogolyubov0325191101112004 AT mitropolskiyyua olexiybogolyubov0325191101112004 AT pustovoytovmo olexiybogolyubov0325191101112004 AT samoilenkoam olexiybogolyubov0325191101112004 AT urbanskyvm olexiybogolyubov0325191101112004 AT dobrovolʹskijvo olexiybogolyubov0325191101112004 AT likovaob olexiybogolyubov0325191101112004 AT mitropolʹsʹkijûo olexiybogolyubov0325191101112004 AT pustovojtovmo olexiybogolyubov0325191101112004 AT samojlenkoam olexiybogolyubov0325191101112004 AT urbansʹkijvm olexiybogolyubov0325191101112004 AT dobrovol039skiiva oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT lykovaob oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT mitropolskiyyua oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT pustovoytovmo oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT samoilenkoam oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT urbanskyvm oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT dobrovolʹskijvo oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT likovaob oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT mitropolʹsʹkijûo oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT pustovojtovmo oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT samojlenkoam oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 AT urbansʹkijvm oleksíjmikolajovičbogolûbov2503191101112004 |