Yaroslav Borisovich Lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981)
Збережено в:
| Дата: | 2006 |
|---|---|
| Автори: | , , , , , , , , , |
| Формат: | Стаття |
| Мова: | Українська |
| Опубліковано: |
Institute of Mathematics, NAS of Ukraine
2006
|
| Онлайн доступ: | https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3545 |
| Теги: |
Додати тег
Немає тегів, Будьте першим, хто поставить тег для цього запису!
|
| Назва журналу: | Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal |
| Завантажити файл: |  |
Репозитарії
Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal| _version_ | 1860509654931472384 |
|---|---|
| author | Gorbachuk, M. L. Lyantse, V. É. Markovskii, A. I. Mikhailets, V. A. Samoilenko, A. M. Горбачук, М. Л. Лянце, В. Е. Марковський, А. І. Михайлець, В. А. Самойленко, А. М. |
| author_facet | Gorbachuk, M. L. Lyantse, V. É. Markovskii, A. I. Mikhailets, V. A. Samoilenko, A. M. Горбачук, М. Л. Лянце, В. Е. Марковський, А. І. Михайлець, В. А. Самойленко, А. М. |
| author_sort | Gorbachuk, M. L. |
| baseUrl_str | https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/oai |
| collection | OJS |
| datestamp_date | 2020-03-18T19:57:29Z |
| first_indexed | 2026-03-24T02:44:33Z |
| format | Article |
| fulltext |
Cej nomer Ωurnalu prysvqçu[t\sq pam’qti
vydatnoho ukra]ns\koho matematyka
QROSLAVA BORYSOVYÇA LOPATYNS|KOHO
(09.11.1906 – 10.03.1981)
Qroslav Borysovyç Lopatyns\kyj narodyvsq v m. Tbilisi j vyxovuvavsq v ro-
dyni svoho dida, L\va Hryhorovyça, — profesora filolohi]. V „Ukra]ns\kij ra-
dqns\kij encyklopedi]” [ ßist\ statej, prysvqçenyx ßist\om Lopatyns\kym,
sered qkyx Qroslav Borysovyç ta Lev Hryhorovyç. Lev Hryhorovyç ta çetvero
inßyx rodyçiv — vyxidci z Halyçyny. Ce vidomi diqçi literatury, mystectva i
nauky, kotri bahato zrobyly dlq rozvytku ukra]ns\ko] kul\tury.
V dvadcqtyriçnomu vici Qroslav Borysovyç zaverßyv u Baku navçannq v
universyteti j vstupyv do aspirantury. V Baku proΩyvav do 1946 r., pracggçy v
AzerbajdΩans\komu derΩavnomu universyteti ta Bakyns\komu politexniçnomu
instytuti. V 1938 r. Xarkivs\kyj derΩavnyj universytet nadav jomu naukovyj
stupin\ kandydata fizyko-matematyçnyx nauk bez zaxystu dysertaci].
Naukovi interesy Q. B. Lopatyns\koho stosuvalysq spoçatku matematyçnoho
analizu, a zhodom osnovno] oblasti joho naukovo] tvorçosti — teori] dyferen-
cial\nyx rivnqn\. U 1939 r. vin doviv najzahal\nißu teoremu pro isnuvannq
© M. L. HORBAÇUK, V. E. LQNCE, A. I. MARKOVS|KYJ TA IN., 2006
ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2006, t. 58, # 11 1443
1444 M. L. HORBAÇUK, V. E. LQNCE, A. I. MARKOVS|KYJ TA IN.
rozv’qzku dyferencial\noho rivnqnnq ′ =y x f x y( ) ( , ) za umovy vymirnosti j
skinçennosti majΩe skriz\ funkci] f x y( , ) , pizniße rozrobyv alhebra]çnu
teorig dyferencial\nyx operatoriv. Ci doslidΩennq uvijßly do doktors\ko]
dysertaci], qku vin zaxystyv u Moskovs\komu derΩavnomu universyteti (1946 r.).
Vin ustanovyv zv’qzok miΩ teori[g dyferencial\nyx moduliv i mnohovydom roz-
v’qzkiv system dyferencial\nyx rivnqn\ — tak zvanym intehral\nym mnohovy-
dom. Zokrema, z’qsuvalos\, wo intehral\nyj mnohovyd moΩna rozklasty na
„nezvidni” komponenty, a intehral\nyj mnohovyd nezvidno] systemy za deqkyx
prypuwen\ [ ekvivalentnym u sensi Levi mnohovydovi nezvidno] systemy z odni[g
zminnog. Vyqvylos\ takoΩ, wo vvedeni Q. B. Lopatyns\kym ciloçyslovi inva-
rianty modulq — joho rozmirnist\ ta xarakterni nadmoduli — tisno pov’qzani z
doslidΩennqmy Hentcelq v haluzi alhebra]çnyx mnohovydiv. Ustanovleno, zo-
krema, wo ci xaraktery rehulggt\ rozmirnist\ i kil\kist\ poçatkovyx danyx,
kotrymy vyznaça[t\sq rozv’qzok vidpovidno] odnoridno] systemy. Ce dalo zmohu
rozv’qzaty vidomu problemu Ûane.
U 1946 r. Qroslav Borysovyç pere]xav do L\vova. Tut vin zaviduvav
kafedrog dyferencial\nyx rivnqn\ L\vivs\koho derΩavnoho universytetu im.
I.KFranka i vodnoças pracgvav starßym naukovym spivrobitnykom L\vivs\ko]
fili] AN URSR (do 1963 r.). Orhanizovanyj nym pry universyteti seminar z
teori] dyferencial\nyx rivnqn\ stav centrom matematyçnoho Ωyttq L\vova. Ce
buv najintensyvnißyj period naukovo] tvorçosti vçenoho. OderΩani nym rezul\-
taty z teori] eliptyçnyx system rivnqn\ iz çastynnymy poxidnymy i krajovyx
zadaç dlq takyx system vyznaçyly novyj naprqm u cij haluzi matematyky j
prynesly jomu svitove vyznannq. V joho robotax 1950 – 1951 rr. pobudovano
(odnoçasno z F.KJonom i nezaleΩno vid ostann\oho) lokal\ni fundamental\ni
rozv’qzky eliptyçnyx system i na cij osnovi doslidΩeno zaleΩnist\ analityçnyx
vlastyvostej rozv’qzkiv (dyferencijovnist\, analityçnist\ i t. in.) vid hladkosti
koefici[ntiv systemy, a takoΩ strukturu holovno] çastyny rozv’qzku v okoli
izol\ovano] osoblyvo] toçky. Ci dosqhnennq Q. B. Lopatyns\koho buly vysoko
ocineni i naukovog hromads\kistg Ukra]ny. V 1951 r. joho bulo obrano çlenom-
korespondentom AN URSR.
Rozvyvagçy svo] doslidΩennq, Qroslav Borysovyç znajßov alhebra]çnu umo-
vu uzhodΩenosti koefici[ntiv eliptyçno] systemy i krajovyx umov, qka zabez-
peçu[ normal\nu rozv’qznist\ hranyçno] zadaçi. Zaraz cq umova vidoma v mate-
matyçnij literaturi qk „umova Lopatyns\koho”. Nym takoΩ pobudovano po-
tencialy prostoho i podvijnoho ßaru eliptyçnyx krajovyx zadaç, wo uzahal\-
nggt\ vidomi potencialy prostoho i podvijnoho ßaru dlq rivnqnnq Laplasa. Za
dopomohog cyx potencialiv bulo znajdeno sposib zvedennq eliptyçnyx hranyç-
nyx zadaç do intehral\nyx rivnqn\ typu Fredhol\ma.
Otrymani Q. B. Lopatyns\kym rezul\taty spryqly rozvytku zahal\no] teori]
eliptyçnyx rivnqn\, a rozrobleni nym metody pislq pevno] modyfikaci] umoΩ-
lyvyly doslidΩennq hranyçnyx zadaç dlq paraboliçnyx system. Zhodom pry
zastosuvanni metodiv funkcional\noho analizu do eliptyçnyx rivnqn\ bulo vy-
qvleno, wo umova Lopatyns\koho [ ne lyße dostatn\og dlq normal\no] roz-
v’qznosti, ale j neobxidnog (Nirenberh, Brauder, Xermander ta in.). Q. B. Lopa-
tyns\kyj buv odnym iz perßyx, xto poçav doslidΩuvaty hranyçni zadaçi dlq
eliptyçnyx rivnqn\ v oblastqx z kutovymy toçkamy.
U 1963 r. Qroslav Borysovyç pere]xav do Moskvy, de pracgvav v Instytuti
naftoximiçno] ta hazovo] promyslovosti im. akad. Hubkina. V Ukra]nu povernuvsq
v 1965 r. dlq roboty v naukovomu centri, stvorgvanomu todi v Donec\ku. Tam vin
zaviduvav viddilom rivnqn\ iz çastynnymy poxidnymy i vodnoças zajmavsq
naukovo-pedahohiçnog diql\nistg u Donec\komu derΩavnomu universyteti, de
oçolyv kafedru dyferencial\nyx rivnqn\. C\oho Ω roku Qroslava Borysovyça
bulo obrano dijsnym çlenom AN URSR.
V ostanni roky svoho Ωyttq Q. B. Lopatyns\kyj doslidΩuvav zahal\ni hra-
nyçni zadaçi dlq dyferencial\nyx rivnqn\ iz zastosuvannqm topolohiçnyx meto-
ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2006, t. 58, # 11
M. L. HORBAÇUK, V. E. LQNCE, A. I. MARKOVS|KYJ TA IN. 1445
div. Krim toho, vin otrymav vaΩlyvi rezul\taty, wo stosugt\sq problemy roz-
v’qznosti zadaçi Koßi dlq operatornyx rivnqn\ u banaxovomu prostori, a takoΩ
rozv’qznosti „majΩe skriz\” zahal\nyx linijnyx ta nelinijnyx hranyçnyx zadaç.
Qroslav Borysovyç buv ne lyße henial\nym matematykom, ale j prekrasnym
pedahohom, zasnovnykom vidomo] matematyçno] ßkoly. Vin vyxovav bahatoçy-
sel\nu pleqdu matematykiv, sered qkyx blyz\ko 50 kandydativ nauk. Çymalo z
nyx staly vidomymy vçenymy, kotri stvoryly novi naprqmy v teori] dyferen-
cial\nyx rivnqn\, alhebri, funkcional\nomu analizi i topolohi]. Joho peru
naleΩyt\ nyzka posibnykiv iz cyx dyscyplin, qki korystuvalys\ i prodovΩugt\
korystuvatysq ßyrokog populqrnistg u studentiv i naukovciv.
Osoblyve vraΩennq spravlqly na sluxaçiv joho nepovtorni, zaxoplggçi
lekci]. V nyx perevaΩav prytamannyj lyße jomu sposib peredavannq matema-
tyçnyx znan\, v qkomu çasto-husto vykorystovuvalys\ vyklgçno movni zasoby,
zavdqky çomu vyklad buv nastil\ky pryrodnym, wo najskladniße stavalo pros-
tym i zrozumilym. Vin volodiv mystectvom po[dnuvaty minimum „slipyx” formul
z maksymumom blyskuçyx dumok.
Qroslav Borysovyç bezpereçno naleΩyt\ do tyx qskravyx vydatnyx osobys-
tostej, kotri svo]m sluΩinnqm nauci zalyßyly svitlu pam ’qt\ pro sebe v us\o-
mu matematyçnomu zahali.
M. L. Horbaçuk, V. E. Lqnce, A. I. Markovs\kyj,
V. A. Myxajlec\, A. M. Samojlenko
ISSN 1027-3190. Ukr. mat. Ωurn., 2006, t. 58, # 11
|
| id | umjimathkievua-article-3545 |
| institution | Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal |
| keywords_txt_mv | keywords |
| language | Ukrainian |
| last_indexed | 2026-03-24T02:44:33Z |
| publishDate | 2006 |
| publisher | Institute of Mathematics, NAS of Ukraine |
| record_format | ojs |
| resource_txt_mv | umjimathkievua/79/9627c65dfc06e07a56312f99f0249f79.pdf |
| spelling | umjimathkievua-article-35452020-03-18T19:57:29Z Yaroslav Borisovich Lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981) Ярослав Борисович Лопатинський (09.11.1906 - 10.03.1981) Gorbachuk, M. L. Lyantse, V. É. Markovskii, A. I. Mikhailets, V. A. Samoilenko, A. M. Горбачук, М. Л. Лянце, В. Е. Марковський, А. І. Михайлець, В. А. Самойленко, А. М. Institute of Mathematics, NAS of Ukraine 2006-11-25 Article Article application/pdf https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3545 Ukrains’kyi Matematychnyi Zhurnal; Vol. 58 No. 11 (2006); 1443-1445 Український математичний журнал; Том 58 № 11 (2006); 1443-1445 1027-3190 uk https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3545/3826 Copyright (c) 2006 Gorbachuk M. L.; Lyantse V. É.; Markovskii A. I.; Mikhailets V. A.; Samoilenko A. M. |
| spellingShingle | Gorbachuk, M. L. Lyantse, V. É. Markovskii, A. I. Mikhailets, V. A. Samoilenko, A. M. Горбачук, М. Л. Лянце, В. Е. Марковський, А. І. Михайлець, В. А. Самойленко, А. М. Yaroslav Borisovich Lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981) |
| title | Yaroslav Borisovich Lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981) |
| title_alt | Ярослав Борисович Лопатинський (09.11.1906 - 10.03.1981) |
| title_full | Yaroslav Borisovich Lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981) |
| title_fullStr | Yaroslav Borisovich Lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981) |
| title_full_unstemmed | Yaroslav Borisovich Lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981) |
| title_short | Yaroslav Borisovich Lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981) |
| title_sort | yaroslav borisovich lopatinsky (09.11.1906 - 03.10.1981) |
| url | https://umj.imath.kiev.ua/index.php/umj/article/view/3545 |
| work_keys_str_mv | AT gorbachukml yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT lyantseve yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT markovskiiai yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT mikhailetsva yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT samoilenkoam yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT gorbačukml yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT lânceve yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT markovsʹkijaí yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT mihajlecʹva yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT samojlenkoam yaroslavborisovichlopatinsky0911190603101981 AT gorbachukml âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT lyantseve âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT markovskiiai âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT mikhailetsva âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT samoilenkoam âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT gorbačukml âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT lânceve âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT markovsʹkijaí âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT mihajlecʹva âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 AT samojlenkoam âroslavborisovičlopatinsʹkij0911190610031981 |